Ata Aöf Sağlık Kurumları Yönetimi 2 2024-2025 Vize Soruları

Finansal Analiz ve Performans Ölçümü

Sağlık kurumlarında mali sürdürülebilirlik için kullanılan temel finansal analiz teknikleri; Karşılaştırmalı Tablolar, Yüzde Yöntemi, Eğilim Yüzdeleri ve Oran Analizi’dir. “Dönen Varlık Analizi” ise bir teknik değil, bilançonun bir bölümüdür. Performans değerlendirmesinde Avedis Donabedian’ın önerdiği 7 boyut (etkililik, etkinlik, verimlilik, optimallik, kabul edilebilirlik, yasallık, hakkaniyet) referans alınır; ancak “orijinallik” bu modelde yer almaz. İşletmenin elindeki girdilerle maksimum çıktıyı üretme başarısına Teknik Etkinlik denir. Finansal tabloların güvenilirliği için kişisel kararlardan bağımsız, objektif ve belgelere dayalı olması şarttır.

Kalite Yönetimi ve Hasta Güvenliği

Sağlıkta kalitenin sürekli iyileştirilmesi için PUKÖ (Planla-Uygula-Kontrol et-İyileştir) döngüsü uygulanır. Hasta güvenliği kültürünün temeli, hataları cezalandırmak yerine sistemik kök nedenleri bulmayı amaçlayan Güvenlik Raporlama Sistemidir. Hastanelerde acil durum yönetimi için renkli kodlar kullanılır; kardiyopulmoner arrest durumunda acil müdahale ekibini çağıran kod Mavi Kod (2222)’dur. İki hasta yatışı arasında geçen süreye ise Yatak Devir Aralığı denir.

Tıp Etiği ve Mesleki Sorumluluklar

Sağlık profesyonellerinin eylemlerini yönlendiren temel biyoetik ilkelerden biri olan Yararlılık (Beneficence), hastaya aktif olarak iyilik yapmayı ve acısını dindirmeyi emreder. Etik evrensel ilkeleri ararken, Ahlak toplumdan topluma değişen pratik davranış kurallarıdır. Hekimlerin, ilaç firmalarının teşvikleriyle reçete yazma davranışlarının etkilenmesi durumu, tıp etiğinde Çıkar Çatışması olarak tanımlanır ve bu durumda hasta yararı öncelikli olmalıdır.

Ödeme Sistemleri ve Hizmet Kalitesi

Sağlık hizmetlerinde Hizmet Başı Ödeme, yönetimsel basitliği ile bilinirken, Vaka Başına Ödeme (DRG gibi) maliyet kontrolü sağlar ancak karmaşık bir altyapı gerektirir. Sağlık profesyonellerine yapılan ödemelerde maaş, kişi başı veya hizmet başı yöntemler kullanılırken; “Gün Başına Ödeme” genellikle kurumlara (hastanelere) yapılan bir ödemedir. Hizmet kalitesini “Beklenen” ile “Algılanan” arasındaki farka (Gap) dayanarak ölçen en yaygın model ise SERVQUAL ölçeğidir.

1. Aşağıdakilerden hangisi bir finansal analiz tekniği değildir?

A) Oran Analizi Tekniği
B) Eğilim Yüzdeleri Yöntemi ile Analiz Tekniği
C) Yüzde Yöntemi ile Analiz Tekniği
D) Karşılaştırmalı Tablolar Analizi
E) Dönen Varlık Analizi

Cevap : E) Dönen Varlık Analizi

Açıklama : Finansal tabloların analizinde uluslararası literatürde kabul görmüş dört temel teknik vardır. Bunlar: 1. Karşılaştırmalı Tablolar Analizi (Yatay Analiz), 2. Yüzde Yöntemi ile Analiz (Dikey Analiz), 3. Eğilim Yüzdeleri Yöntemi (Trend Analizi) ve 4. Oran Analizi (Rasyo Analizi)’dir. E şıkkındaki “Dönen Varlık Analizi” başlı başına bir “analiz tekniği” ismi değildir; dönen varlıklar, bilançonun bir bölümüdür ve yukarıda sayılan teknikler (örneğin oran analizi veya dikey analiz) kullanılarak incelenir. Yani dönen varlık analizi bir yöntem değil, analizin bir konusudur.

2. Aşağıdakilerden hangisi Avedis Donebeian tarafından sağlık hizmetlerinde performans için önerilen boyutlardan biri değildir?

A) Yasallık
B) Optimallik
C) Orijinallik
D) Hakkaniyet
E) Kabul edilebilirlik

Cevap : C) Orijinallik

Açıklama : Sağlıkta kalitenin babası sayılan Avedis Donabedian, sağlık hizmetlerinin performansını değerlendirmek için 7 temel boyut (sütun) önermiştir. Bunlar: 1. Etkililik (Efficacy), 2. Etkinlik (Effectiveness), 3. Verimlilik (Efficiency), 4. Optimallik (Optimality), 5. Kabul Edilebilirlik (Acceptability), 6. Yasallık/Meşruiyet (Legitimacy) ve 7. Hakkaniyet (Equity)’tir. “Orijinallik” (Originality) Donabedian’ın modelinde yer alan bir performans kriteri veya kalite boyutu değildir. Sağlık hizmetinde amaç orijinal olmak değil, doğru ve kanıta dayalı olmaktır.

3. Hastanelerde hasta güvenliğinin sağlanması için hastalara zarar veren ya da vermesi olası olayların kontrolünün sağlanması ve dersler çıkartılarak benzer olayların tekrar olmasının önlenmesi amacıyla oluşturulan bir sistem olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Güvenlik raporlama sistemi
B) Çalışan güvenliği sistemi
C) Teknik çözüm sistemi
D) Hasta güvenliği sistemi
E) Hasta değerlendirme sistemi

Cevap : A) Güvenlik raporlama sistemi

Açıklama : Sağlık kuruluşlarında tıbbi hataların, “ramak kala” olayların veya istenmeyen durumların kayıt altına alınarak analiz edilmesini sağlayan yapıya “Güvenlik Raporlama Sistemi” denir. Bu sistemin temel amacı suçluyu bulup cezalandırmak değil, hatanın kök nedenini (sistemik hatayı) tespit ederek kurumsal öğrenmeyi sağlamak ve hatanın tekrarını önlemektir. Bu sistem, hasta güvenliği kültürünün en kritik bileşenidir.

4. “Sağlık çalışanlarının hastanın yaşamına destek vererek uygulayacakları tedavi yöntemiyle ağrı ve acısına son vermeyi ve her durumda hastaya yararlı olmayı gerekli kılar.” cümlesi aşağıdakilerden hangisini tanımlamaktadır?

A) Özerkliğe Saygı İlkesi
B) Yarar Sağlama/Yararlılık İlkesi
C) Zarar Vermeme İlkesi
D) Adalet İlkesi
E) Tıp Etiği İlkeleri

Cevap : B) Yarar Sağlama/Yararlılık İlkesi

Açıklama : Biyoetiğin dört temel ilkesinden biri olan “Yararlılık” (Beneficence), sağlık profesyonelinin eylemlerinin hastanın iyiliğine, sağlığına ve yaşam kalitesine pozitif katkı sağlamasını zorunlu kılar. Bu ilke sadece zarar vermemeyi (non-maleficence) değil, aktif olarak iyilik yapmayı, acıyı dindirmeyi ve hastanın menfaatini gözetmeyi emreder. Sorudaki tanım, hastaya aktif olarak yararlı olmayı vurguladığı için cevap Yararlılık İlkesidir.

5. Aşağıdakilerden hangisi toplumdan topluma değişebileceği gibi aynı toplum içindeki farklı gruplar arasında da değişiklik gösterebilir?

A) Uygulamalı etik
B) Etik
C) Etik felsefesi
D) Ahlak
E) Meta etik

Cevap : D) Ahlak

Açıklama : Etik ve Ahlak kavramları sıklıkla karıştırılır. Etik, ahlakın felsefesidir; evrensel, teorik ve ilkesel doğruları arar. Ahlak (Morality) ise, belirli bir toplumun, grubun veya zamanın inançlarına, geleneklerine ve değer yargılarına dayanan, pratik hayattaki davranış kurallarıdır. Bu nedenle ahlak, kültüre, coğrafyaya ve zamana göre değişkenlik (görecelilik) gösterir. Bir toplumda ahlaki sayılan bir davranış, başka bir toplumda veya aynı toplumun farklı bir grubunda ahlak dışı sayılabilir.

6. Bir işletmenin elinde bulunan girdi bileşimiyle mümkün olan en çok çıktıyı üretmedeki başarısına ne ad verilir?

A) Fiyat etkinliği
B) Tahsis etkinliği
C) Maliyet etkinliği
D) Tam etkinlik
E) Teknik etkinlik

Cevap : E) Teknik etkinlik

Açıklama : Ekonomide ve işletme yönetiminde etkinlik türleri vardır. “Teknik Etkinlik” (Technical Efficiency), fiziksel bir kavramdır ve mevcut kaynaklarla (girdi) maksimum üretimi (çıktı) yapabilme kapasitesini ifade eder. Yani israf etmeden, kaynakları tam kapasiteyle kullanarak “işi doğru yapma” becerisidir. Tahsis etkinliği ise kaynakların toplumun istediği alanlara (doğru işlere) yönlendirilmesidir.

7. Aşağıdakilerden hangisi hasta ve çalışan güvenliği ortak uygulamalarından biri değildir?

A) Laboratuvar güvenliğine ilişkin gerekli işlemlerin yapılması
B) Engelli çalışanlara yönelik düzenlemelerin yapılması
C) Renkli kod uygulamalarının gerçekleştirilmesi
D) Enfeksiyonların kontrolü ve önlenmesine ilişkin düzenleme ve uygulamaların gerçekleştirilmesi
E) Tüm çalışanlara, hasta ve çalışan güvenliği konusunda eğitimler verilmesi

Cevap : B) Engelli çalışanlara yönelik düzenlemelerin yapılması

Açıklama : Hastanelerde enfeksiyon kontrolü, radyasyon güvenliği, laboratuvar güvenliği, renkli kodlar (mavi, beyaz, pembe) ve afet planları hem hastaları hem de çalışanları koruyan “ortak” güvenlik alanlarıdır. Ancak “Engelli çalışanlara yönelik düzenlemeler”, doğrudan çalışan hakları ve iş sağlığı güvenliği kapsamındaki spesifik bir konudur; bu düzenleme doğrudan hastanın güvenliği ile ilgili bir prosedür değildir. Bu nedenle ortak uygulama kümesinde değil, çalışan güvenliği/hakları özel kümesinde yer alır.

8. Kalite yönetim çalışmalarının yürütülmesinde ve hizmet kalitesinin geliştirilmesinde izlenmesi gereken döngü aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır?

A) Planla-Uygula-Kontrol et-İyileştir
B) Planla-Uygula-İyileştir-Kontrol et
C) Planla-Kontrol et-Uygula-İyileştir
D) Kontrol et-Planla-Uygula-İyileştir
E) Kontrol et-Planla-İyileştir-Uygula

Cevap : A) Planla-Uygula-Kontrol et-İyileştir

Açıklama : Toplam Kalite Yönetimi’nin temelini oluşturan ve Deming Döngüsü (veya Shewhart Döngüsü) olarak bilinen sürekli iyileştirme metodolojisi **PUKÖ** döngüsüdür. Sıralaması şöyledir:
1. **Planla:** Hedefleri ve süreçleri belirle.
2. **Uygula:** Planı hayata geçir.
3. **Kontrol Et:** Sonuçları izle ve hedeflerle karşılaştır.
4. **Önlem Al (İyileştir):** Sapma varsa düzelt, standartlaştır ve geliştir.

9. Normal yolla doğum yapılmasında tıbben sakınca görülen durumlarda uygulanan cerrahi işlem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Muayene
B) Ameliyat
C) Taburcu
D) Sezaryen
E) Otopsi

Cevap : D) Sezaryen

Açıklama : Sezaryen (Sectio), vajinal (normal) doğumun anne veya bebek sağlığı açısından riskli olduğu durumlarda (bebeğin ters gelmesi, iri bebek, annenin sağlık sorunları vb.), annenin karın ve uterusunun cerrahi olarak açılarak bebeğin doğurtulması işlemidir. Tıbbi bir zorunluluk olduğunda hayat kurtarıcı bir cerrahi müdahaledir.

10. Finansal tablolarla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Temel finansal tablolar işletmenin finansal durumunu ve faaliyet sonuçlarını gösterir.
B) Finansal tablolar genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uyularak hazırlanmalıdır.
C) Finansal tablolar finansal analizin temel veri kaynağıdır.
D) Temel finansal tablolar enflasyondan etkilenir.
E) Temel finansal tablolar, onları düzenleyenin kişisel kararlarından etkilenir.

Cevap : E) Temel finansal tablolar, onları düzenleyenin kişisel kararlarından etkilenir.

Açıklama : Muhasebenin temel kavramlarından biri “Tarafsızlık ve Belgelendirme”dir. Finansal tablolar (Bilanço, Gelir Tablosu), kişisel yargılara, tahminlere veya sübjektif kararlara değil; belgelere, somut verilere ve objektif muhasebe standartlarına dayanmalıdır. Eğer tablolar düzenleyenin kişisel kararlarından etkilenirse, bu durum “muhasebe hilesi” veya manipülasyon olur ve tabloların güvenilirliğini (doğru bilgi verme işlevini) yok eder. Bu nedenle E şıkkı yanlıştır; tablolar objektif olmalıdır.

11. İki hasta yatışı arasında geçen süreye ne ad verilir?

A) Ortalama kalış süresi
B) Yatak işgal oranı
C) Yatak devir hızı
D) Yatak devir aralığı
E) Yatan hasta oranı

Cevap : D) Yatak devir aralığı

Açıklama : Hastane yatak kullanım performans göstergelerinden biri olan **Yatak Devir Aralığı** (Turnover Interval), bir hasta taburcu olduktan sonra o yatağın boş kaldığı ve yeni bir hasta yatırılana kadar geçen ortalama süreyi ifade eder. Bu sürenin çok uzun olması verimsizliği (talep azlığı veya yönetim sorunu), çok kısa (negatif) olması ise aşırı yoğunluğu ve yetersiz temizlik/hazırlık süresini gösterir.

12. Kalite özellikleri arasında sayılan, bir sağlık kurumunda sağlıkta yararlar ve maliyetler arasındaki dengenin sağlanabilmesi durumu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Etkililik
B) Optimallik
C) Hakkaniyet
D) Kalite
E) Etkenlik

Cevap : B) Optimallik

Açıklama : Donabedian’ın kalite boyutlarından biri olan **Optimallik** (Optimality), sağlık hizmetinin maliyeti ile sağladığı biyolojik/tıbbi yarar arasındaki en ideal dengeyi ifade eder. Aşırı bakım (maliyetin yararı aştığı nokta) veya yetersiz bakım (yararın maksimize edilemediği nokta) yerine, marjinal faydanın marjinal maliyete eşit olduğu veya en uygun seviyede olduğu noktadır.

13. İlaç şirketlerinin hekimleri belirli ilaçların hastalara reçete edilmesi konusunda yönlendirilmesi hususunda, bu ilaçların hastalarına gerçekten faydalı olup olmayacağının kararını vermede hekimlerin etik ilkeleri göz önünde bulundurması hususu aşağıdaki etik konulardan hangisi ile ilgilidir?

A) Bilgilendirilmiş onam
B) Bekleme listesi
C) Çıkar çatışması
D) Tıbbi hatalar
E) Gizlilik

Cevap : C) Çıkar çatışması

Açıklama : Hekimin birincil sorumluluğu hastasının sağlığı ve menfaatidir. Ancak ilaç firmalarının promosyonları, hediyeleri veya finansal teşvikleri, hekimin reçete yazma davranışını etkileyerek kişisel kazanç (ikincil çıkar) ile hasta yararı (birincil çıkar) arasında bir çatışma yaratabilir. Bu duruma tıp etiğinde **Çıkar Çatışması** (Conflict of Interest) denir. Hekim bu durumda ticari yönlendirmeyi değil, hastanın tıbbi ihtiyacını esas almalıdır.

14. Bütün dünyada aynı amaçla kullanılan “hastanede yaşam belirtileri zayıflayan ya da yaşam belirtileri tamamen kaybolan hastalara acil temel yaşam desteği gerekliliğini belirten ve 2222 kodlu acil durum yönetim aracı” olarak kullanılan renkli kod aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mavi
B) Siyah
C) Pembe
D) Beyaz
E) Yeşil

Cevap : A) Mavi

Açıklama : Hastanelerde acil durum yönetimi için renkli kodlar kullanılır.
* **Mavi Kod (2222):** Solunum veya kalp durması (kardiyopulmoner arrest) durumunda acil müdahale ekibini çağırmak için kullanılır.
* Pembe Kod (3333): Bebek/Çocuk kaçırılması.
* Beyaz Kod (1111): Çalışana yönelik şiddet.
* Kırmızı Kod (4444): Yangın.

15. Aşağıdakilerden hangisi Hizmet Başı Ödeme Yöntemi için düşük bir etkidir?

A) Hastalar seçim yapabilir.
B) Optimal seviyede hizmet sağlamak konusunda sağlık kurumlarını yeterli seviyede teşvik etmektedir.
C) Ödeme sistemi komplike bilgi ve maliyet hesaplamaları gerektirmektedir.
D) Yüksek kalitede hizmet sağlamak konusunda uygun teşvikler sağlar.
E) Ödeme yöntemi yönetici için kolaydır.

Cevap : C) Ödeme sistemi komplike bilgi ve maliyet hesaplamaları gerektirmektedir.

Açıklama : Hizmet Başı Ödeme (Fee-for-Service), sunulan her bir işlem (muayene, test, ameliyat) için ayrı ayrı fiyatlandırma yapılmasıdır. Bu sistemin en belirgin özelliği (ve avantajı) **yönetimsel basitliğidir**. Teşhis Grupları (DRG) veya Kişi Başı Ödeme (Kapitasyon) gibi yöntemler karmaşık risk analizleri, maliyet muhasebesi ve kodlama bilgisi gerektirirken; hizmet başı ödemede sadece bir fiyat listesi yeterlidir. Dolayısıyla C şıkkındaki “komplike bilgi ve maliyet hesabı gerektirmesi”, bu yöntem için geçerli (yüksek) bir özellik değil, aksine **düşük/zayıf** bir etkidir (yani gerektirmez).

16. Aşağıdakilerden hangisi Vaka Başına Ödeme Yöntemi’nin avantajları arasında yer almaz?

A) Komplike bilgi ve maliyet hesaplamaları gerektirmesi
B) Gereksiz hizmet sunumunun engellenmesi
C) Uzun hastane yatışlarının engellenmesi
D) Teknik verimliliğin sağlanması
E) Maliyet kontrolünün sağlanması

Cevap : A) Komplike bilgi ve maliyet hesaplamaları gerektirmesi

Açıklama : Vaka Başına Ödeme (örneğin Teşhis İlişkili Gruplar – DRG), hastaneye yatan hastanın tanısına göre önceden belirlenmiş sabit bir paket fiyat ödenmesidir. Bu sistemin avantajları; maliyetleri kontrol etmesi, hastaneyi verimliliğe zorlaması ve gereksiz yatışları önlemesidir. Ancak bu sistemin kurulması ve işletilmesi için çok detaylı kodlama altyapısı, hastalık şiddeti analizi ve karmaşık maliyet hesaplamaları gerekir. Bu durum (A şıkkı), yöntemin bir avantajı değil, **dezavantajı** veya uygulama zorluğudur.

17. Aşağıdakilerden hangisi karşılaştırmalı performans değerlendirmede kullanılan temel yöntemlerden biri değildir?

A) Oran Analizi
B) Veri Zarflama Analizi
C) PATH Yöntemi
D) Regresyon Analizi
E) Stokastik Sınır Analizi

Cevap : C) PATH Yöntemi

Açıklama : Performans ve verimlilik ölçümünde kullanılan “temel istatistiksel ve matematiksel” yöntemler şunlardır: Oran Analizi, Veri Zarflama Analizi (DEA), Regresyon Analizi ve Stokastik Sınır Analizi (SFA). Bunlar matematiksel modellemelerdir. **PATH (Performance Assessment Tool for Quality Improvement in Hospitals)** ise, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından geliştirilen spesifik bir “proje” veya “araç”tır; bir matematiksel analiz yöntemi (methodology) değil, göstergeler bütünü olan bir çerçevedir. Soruda “temel yöntem” ayrımı yapıldığı için PATH diğerlerinden ayrılır.

18. Aşağıdakilerden hangisi sağlık profesyonellerine yapılan ödeme yöntemlerinden biri değildir?

A) Kişi Başına Ödeme
B) Gün Başına Ödeme
C) Hizmet Başına Ödeme
D) Maaş
E) Vaka Başına Ödeme

Cevap : B) Gün Başına Ödeme

Açıklama : Sağlık profesyonellerine (doktorlara) yapılan ödemeler genellikle şu şekillerde olur: Maaş (zaman bazlı), Hizmet Başı (işlem bazlı), Kişi Başı (kapitasyon – kayıtlı hasta bazlı) veya Vaka Başı (teşhis bazlı prim). Ancak **”Gün Başına Ödeme” (Per Diem)**, genellikle profesyonellere değil, **hastanelere (kurumlara)** yapılan bir ödeme şeklidir. Hastanenin otelcilik hizmetleri ve yatak kullanımı için günlük sabit bir ücret ödenmesini ifade eder. Bireysel sağlık çalışanının emeği “günlük yevmiye” mantığıyla değil, yukarıdaki diğer metotlarla ödenir.

19. Sağlık hizmetleri kalitesini müşteri beklentileri ile algılamaları arasındaki farka bağlı olarak tanımlayan hizmet kalitesi ölçüm tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

A) EUROPEP
B) SERVPERF
C) Dengeli Puan Cetveli
D) Kritik Olay Tekniği
E) SERVQUAL

Cevap : E) SERVQUAL

Açıklama : Parasuraman ve arkadaşları tarafından geliştirilen **SERVQUAL** ölçeği, hizmet kalitesini “Beklenen Hizmet” ile “Algılanan Hizmet” arasındaki fark (Gap/Boşluk) olarak tanımlar. Eğer algılanan hizmet, beklenenden düşükse kalite kötüdür. Bu model, hizmet kalitesini 5 boyutta (Fiziksel özellikler, Güvenilirlik, Heveslilik, Güven, Empati) ölçen en yaygın tekniktir.

20. Aşağıdakilerden hangisi Eğilim Yüzdesi Analizi’nin yorumunda ilişki kurulabilecek hesap kalemleri arasına yer almaz?

A) Stoklar-Net Satışların Gösterdiği Eğilim
B) Ticari Alacaklar ve Net Satışların Gösterdiği Eğilim
C) Duran Varlıklarla Öz Kaynakların Gösterdiği Eğilim
D) Dönem Zararı ve Net Satışların Eğilimlerinin Karşılaştırılması
E) Öz Kaynaklarla Yabancı Kaynakların Gösterdiği Eğilim

Cevap : D) Dönem Zararı ve Net Satışların Eğilimlerinin Karşılaştırılması

Açıklama : Finansal analizde kalemler arası ilişkilerin anlamlı olması gerekir. Örneğin Stoklar ile Satışlar (stok devri), Alacaklar ile Satışlar (tahsilat), Özkaynak ile Yabancı Kaynak (finansman yapısı) arasında mantıksal bir bağ vardır. Ancak “Dönem Zararı” bir sonuçtur, “Net Satışlar” ise gelirdir. Bir işletmede satışlar artarken zarar da artabilir veya satışlar azalırken kâr edilebilir (maliyetlere bağlı olarak). Analizlerde genellikle satışların maliyetle veya faaliyet giderleriyle ilişkisine bakılır. Doğrudan **”Zarar trendi ile Satış trendi”** arasında standart bir finansal analiz rasyosu veya anlamlı bir yorumlama kalıbı kurulmaz; çünkü zarar, satışın zıttı değil, birçok gider kaleminin sonucudur.