Bölgesel Coğrafyaya Giriş 2024-2025 Vize Soruları

Avrupa’nın Fiziki Yapısı, İklimi ve Demografik Dağılımı

Avrupa kıtası, fiziki ve beşeri coğrafya açısından muazzam bir çeşitliliğe sahiptir. Doğu Avrupa fiziki olarak dört ana bölgeye ayrılır: Kuzey Ovası, Merkezdeki dağlık kuşak, Tuna ovaları ve Güneydeki dağlık kuşak. Kıtanın batısında ise Gulf Stream sıcak su akıntısının etkisiyle her mevsim yağış alan, tarım ve yaşam için oldukça öngörülebilir olan “Güvenilir” bir iklim (ılıman okyanusal) hüküm sürer. Kıtanın en yüksek noktası olan 4.808 metrelik Mont Blanc zirvesi, Fransa sınırları içerisinde yer almaktadır.

Avrupa’da nehirler ticaretin ve sanayinin can damarlarıdır. İtalya’daki Po Nehri, İngiltere’deki Thames ve Fransa’nın güneybatısında Atlas Okyanusu’na dökülen Garonne Nehri bu stratejik su yollarına örnektir. Nüfus dağılımına bakıldığında ise; Po Vadisi, Rhône Vadisi ve Atina gibi alanlar çok kalabalıkken, iklimin sertleştiği ve tundraların başladığı (Kuzey Kutup Dairesi ötesi) İskandinav ülkeleri kıtanın en tenha bölgeleridir. Jeopolitik ve etnik açıdan ise Avrupa’nın en karmaşık, sınırları en çok değişen ve geçiş özelliği taşıyan bölgesi şüphesiz Doğu Avrupa’dır.

Asya’nın Derinlikleri: Rusya Çekirdeği ve Güneydoğu Asya’nın Zenginlikleri

Devasa Rusya Federasyonu’nun kalbi, Moskova ve St. Petersburg gibi metropolleri barındıran ve Ural Dağları’nın batısında kalan “Çekirdek Rusya”dır. Sibirya’nın güneyinde ise tamamen tektonik bir çatlakta oluşan, dünyanın en derin tatlı su gölü olan devasa Baykal Gölü uzanır. Orta Asya’da ise Taşkent, Semerkant gibi tarihi şehirler vahalar etrafında kurulmuştur; bunun sebebi sanayi değil, geniş sulama olanakları, verimli alüvyal topraklar ve tarihi İpek Yolu’nun geçit noktaları olmalarıdır.

Güneydoğu Asya, muson ikliminin muazzam etkileri altındadır. Bölgenin en batısında, Burma (Myanmar) ile Hindistan arasında doğal bir set çeken Arakan Sıradağları yer alır. Tibet ve Himalayalar’dan doğan Mekong, İravadi ve Çao Phraya gibi nehirler, taşıdıkları muazzam su kütleleriyle hayat verirler. Bu nehirlerin deltalarında yoğun çeltik (pirinç) tarımı yapılırken, göçebe (yakarak açma) tarım daha çok dağlık ve ormanlık iç kesimlerde görülür. Bölgenin bitki örtüsü olan Muson Ormanları (Teak, bambu vb. barındıran), ekonomik açıdan balta girmemiş ekvatoral ormanlardan çok daha yüksek bir ticari değere sahiptir.

Coğrafi Düşünce Tarihi ve Bölgesel Coğrafyanın Teorisyenleri

Coğrafya biliminin “Sistematik (Genel)” ve “Bölgesel (Özel)” olarak iki temel kola ayrılması fikri ilk kez 17. yüzyılda Hollandalı bilgin Bernhardus Varenius tarafından ortaya atılmıştır. Bölgesel coğrafyanın akademik bir disiplin olarak zirveye ulaşması ise Fransız ekolünün kurucusu Paul Vidal de la Blache sayesinde gerçekleşmiştir; Blache, doğanın dayatmalarına karşı insanın kültürel uyumunu (possibilizm) savunmuştur.

Modern dönemde ise Derwent Whittlesey, bölgesel coğrafyaya yeni bir teori getirerek, fiziki ve beşeri unsurların iç içe geçtiği en karmaşık bölge sistemini tanımlamak için “compage” (tümleşik bölge) terimini literatüre kazandırmıştır. Bu teorisyenler sayesinde bölgesel coğrafya sadece yer isimlerini ezberlemekten çıkıp, mekan ve insan arasındaki etkileşimi açıklayan analitik bir bilime dönüşmüştür.

1. Doğu Avrupa fiziki coğrafya açısından başlıca dört bölgeye ayrılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu dört bölgeden birisi değildir?

A) Güneydeki dağlık kuşak
B) Tuna ovaları
C) Merkezdeki dağlık kuşak
D) Batıdaki dağlık kuşak
E) Kuzey Ovası

Cevap : D) Batıdaki dağlık kuşak

Açıklama : Doğu Avrupa’nın fiziki yapısı genel olarak dört ana bölgeye ayrılır: Kuzey Avrupa Ovası’nın doğu uzantısını oluşturan “Kuzey Ovası”, Karpatlar gibi dağ dizilerinin bulunduğu “Merkezdeki dağlık kuşak”, Macaristan ve Romanya içlerine uzanan “Tuna ovaları” ve Balkanlar’ı kapsayan “Güneydeki dağlık kuşak”. “Batıdaki dağlık kuşak” (Alpler veya Pireneler gibi) Doğu Avrupa’da değil, Orta ve Batı Avrupa fiziki coğrafyası sınırları içinde değerlendirilir.

2. Rusya Federasyonu’nun Moskova, St Petersburg gibi lider şehirleri ülkenin hangi bölgesinin sınırları içinde kalmaktadır?

A) Uzakdoğu
B) Çekirdek Rusya
C) Kaliningrad
D) Kuzey Sibirya
E) Doğu Sınır

Cevap : B) Çekirdek Rusya

Açıklama : Rusya coğrafi olarak devasa bir alanı kaplasa da, nüfusun, sanayinin, tarımın ve siyasi gücün merkez üssü Ural Dağları’nın batısında kalan Avrupa kısmıdır. Coğrafyada bu bölgeye “Çekirdek Rusya” (Core Russia) adı verilir. Ülkenin tarihi, idari ve ekonomik kalbi olan Moskova ve St. Petersburg gibi metropoller tamamen bu çekirdek bölgenin sınırları içinde yer alır.

3. Batı Avrupa ikliminin anahtar sözcüğü (ya da sözcükleri) hangisidir?

A) Yüksek sıcaklık
B) Güvenilirlik
C) Düşük sıcaklık
D) İstikrarsızlık
E) Yoğun yağış

Cevap : B) Güvenilirlik

Açıklama : Gulf Stream sıcak su akıntısı ve Batı Rüzgarları’nın etkisiyle oluşan Batı Avrupa’nın ılıman okyanusal ikliminde; dondurucu aşırı soğuklar veya tarımı mahvedecek ekstrem sıcaklıklar/kuraklıklar nadiren görülür. Yağışlar yılın on iki ayına düzenli ve yeterli bir şekilde dağılmıştır. Bu durum, tarımsal üretim ve insan yaşamı açısından iklimi öngörülebilir ve istikrarlı kıldığı için bölgesel coğrafyada Batı Avrupa ikliminin anahtar kelimesi “Güvenilirlik” olarak kabul edilir.

4. Aşağıda Avrupa’nın büyük nehirleri ve ülkeleri eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Fransa- Seine
B) İngiltere-Thames
C) İtalya-Po
D) İtalya-Garonne
E) İrlanda-Shannon

Cevap : D) İtalya-Garonne

Açıklama : Garonne Nehri İtalya’da değil, Fransa’nın güneybatısında yer alır. Pireneler’den doğarak ünlü şarap üretim bölgesi olan Bordeaux şehrinden geçer ve Biscay Körfezi’nden Atlas Okyanusu’na dökülür. İtalya’nın en önemli nehirleri ise Kuzeydeki Po ile Orta İtalya’daki Tiber ve Arno nehirleridir.

5. Rusya Federasyonu’nda yer alan tektonik kökenli göllerin en büyüğü hangisidir?

A) Beloye
B) Onega
C) Baykal
D) Peipus
E) Lagoda

Cevap : C) Baykal

Açıklama : Sibirya’nın güneyinde yer alan Baykal Gölü, bir tektonik çatlak (rift vadisi) içinde oluşmuş devasa bir tektonik göldür. Aynı zamanda dünyanın en derin, hacimce en büyük ve en eski tatlı su gölü unvanını taşır. Seçeneklerdeki Ladoga ve Onega gölleri de çok büyük olmalarına karşın oluşumlarında buzul aşındırmasının etkileri (tektono-buzul) ön plandadır; Baykal ise saf bir tektonik çöküntü gölüdür.

6. Derwent Whittlesey’in bölgesel coğrafyadaki önemi nedir?

A) İlk kez olarak bölgesel coğrafya sözcüklerini kullanmıştır
B) Günümüzün bölgesel coğrafyasının temellerini atmıştır
C) İlk kez olarak genel coğrafyayla bölgesel coğrafyayı kıyaslamıştır
D) Fiziki coğrafyanın gelişmesine katkıda bulunmuştır
E) Bölgesel teori geliştirilmesi üzerinde durarak, en karmaşık bölge olan “compage” deyimini geliştirmiştir

Cevap : E) Bölgesel teori geliştirilmesi üzerinde durarak, en karmaşık bölge olan “compage” deyimini geliştirmiştir

Açıklama : Derwent Whittlesey, coğrafyada “Compage” (Tümleşik Bölge) kavramını ortaya atarak bölgesel çalışmalara yeni bir teorik boyut kazandırmıştır. Whittlesey’e göre bölge, sadece fiziki sınırlarla çizilen basit bir alan değildir; insanın, kültürün, ekonominin ve doğal çevrenin birbiriyle karşılıklı etkileşime girerek oluşturduğu son derece karmaşık, çok boyutlu ve hiyerarşik bir sistemdir.

7. Asya’nın merkezi çekirdek bölgesinin etrafında bazı büyük havzalar ve nehirlerin etrafındaki ovalar ile dört büyük plato bölgesi yer almaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu platolardan birisi değildir?

A) Güney Hindistan
B) Doğu Çin
C) Arap
D) Sibirya
E) Korat

Cevap : E) Korat

Açıklama :

8. Avrupa’da bitki örtüsünün dağılışına bakıldığında, tundra kuşağı nerede uzanır?

A) Batı Avrupa’da
B) Merkezi Avrupa’da
C) İskandinavya’nın güney ucunda
D) Akdeniz Bölgesi’nde
E) Kuzey Avrupa’nın kutup dairesinin ötesinde

Cevap : E) Kuzey Avrupa’nın kutup dairesinin ötesinde

Açıklama : Tundra bitki örtüsü, yılın büyük bir bölümünde donmuş halde bulunan toprakların (permafrost) üzerinde yetişen, kısa boylu çalılar, yosunlar ve likenlerden oluşur. Bu bitki kuşağı kutup altı iklim özelliklerinin görüldüğü İskandinav Yarımadası’nın en kuzey uçlarında (Norveç, İsveç, Finlandiya kuzeyi) ve Rusya’nın kuzey kıyılarında, Kuzey Kutup Dairesi’nin (66°33′ Kuzey Enlemi) ötesinde uzanır.

9. Orta Asya’da nüfusun en yoğun olduğu yerleri vahalar oluşturmaktadır. Bu durumda aşağıdakilerden hangisi etkili olmamıştır?

A) Gelişmiş sanayi faaliyetleri
B) Uzak Doğu ve Batı Dünyası arasında geçit noktalarını oluşturmaları
C) Geniş sulama olanakları
D) Geçmişteki önemli ticaret yollarının üzerinde olmaları
E) Verimli alüvyal topraklar

Cevap : A) Gelişmiş sanayi faaliyetleri

Açıklama : Taşkent, Semerkant, Buhara gibi Orta Asya’nın tarihi merkezleri vahalar çevresinde kurulmuştur. Çöl ikliminin ortasında bu alanların yoğun nüfuslanmasının ana sebepleri; hayati öneme sahip su kaynakları (sulama), verimli alüvyal topraklar ve ünlü Tarihi İpek Yolu güzergahı (geçit/ticaret yolu) üzerinde bulunmalarıdır. Orta Asya vahaları sanayi merkezlerinden ziyade, binlerce yıllık tarım ve ticaretin şekillendirdiği kültürel merkezlerdir; dolayısıyla gelişmiş sanayi faaliyetleri bu vahaların tarihsel olarak nüfuslanmasında etken değildir.

10. Güneydoğu Asya’nın Asya anakarası üzerinde kalan bölümünde kuzey-güney doğrultulu dağ sıraları uzanır. Bu dağ sıralarından en batıda kalanı hangisidir ve hangi ülkeler arasında bir sınır oluşturur?

A) Arakan Sıradağları; Burma-Tayland
B) Arakan Sıradağları; Burma-Vietnam
C) Annam Sıradağları; Vietnam-Çin
D) Arakan Sıradağları; Burma-Hindistan
E) Annam Sıradağları; Burma-Hindistan

Cevap : D) Arakan Sıradağları; Burma-Hindistan

Açıklama : Güneydoğu Asya anakarasının fiziki sınırlarını belirleyen en önemli yükseltilerden olan Arakan (Rakhine/Yoma) Sıradağları, bölgenin en batısında yer alır. Bu dağ sırası, Myanmar (Burma) ile Hindistan alt kıtası (Hindistan ve Bangladeş) arasında doğal ve geçit vermez bir kültürel/fiziki sınır bariyeri oluşturur. Annam Sıradağları ise yarımadanın doğu ucunda Vietnam ve Laos arasında uzanır.

11. Paris hem Fransa’nın hem de Avrupa’nın büyük bir sanayi merkezi olarak gelişmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu gelişmenin nedenleri arasında yer almaz?

A) Hemen yakınında zengin maden ve enerji kaynaklarının varlığı
B) Bir okyanus limanı olan Le Havre’ın yakınında olması
C) Devlet dairelerinin varlığı
D) Hazır ve bol işgücü
E) Mamul maddelerin dağıtımı için ideal bir bölgesel konum

Cevap : A) Hemen yakınında zengin maden ve enerji kaynaklarının varlığı

Açıklama : Paris Havzası, devasa maden yatakları veya kömür havzalarına sahip bir bölge değildir (Fransa’nın ağır sanayi ve maden merkezleri doğudaki Alsace-Lorraine ve kuzeydeki Lille çevresidir). Paris’in muazzam bir sanayi ve ticaret merkezine dönüşmesinin asıl sebebi; ülkenin siyasi ve idari kalbi (başkent) olması, Seine Nehri üzerinden Le Havre limanına ulaşarak dünyaya açılabilmesi, çok geniş bir tüketici/işgücü pazarına sahip olması ve merkezî konumundan dolayı üretilen malların tüm kıtaya kolayca dağıtılabilmesidir.

12. Avrupa’nın en yüksek noktası (MontBlanc, 4.808 m) hangi ülkenin sınırları içinde kalmaktadır?

A) İtalya
B) Avusturya
C) Almanya
D) Fransa
E) İsviçre

Cevap : D) Fransa

Açıklama : Alplerin ve (Kafkaslar hariç tutulduğunda) Avrupa kıtasının en yüksek noktası olan Mont Blanc (Beyaz Dağ – 4.808 metre), Fransa ile İtalya sınırında devasa bir dağ kütlesidir. Sınırla ilgili iki ülke arasında tarihsel tartışmalar bulunsa da, coğrafi literatürde ve resmi uluslararası haritalamaların çoğunda en yüksek zirve noktasının Fransa sınırları (Haute-Savoie bölgesi) içerisinde kaldığı kabul edilmektedir.

13. Lakkadiv ve Maldiv mercan takımadalarının hangi kıtanın sınırları içinde kaldığı kabul edilmektedir?

A) Güney Amerika
B) Avustralya
C) Okyanusya
D) Afrika
E) Asya

Cevap : E) Asya

Açıklama : Hint Okyanusu’nda yer alan, binlerce küçük atol ve mercan adasından oluşan Maldivler bağımsız bir devlettir; Lakkadiv (Lakşadvip) Adaları ise Hindistan’ın bir birliğidir. Her iki ada grubu da, kültürel, siyasi ve fiziki coğrafya tasnifleri bakımından Güney Asya bölgesinde, yani Asya kıtasının sınırları içinde kabul edilmektedir.

14. Güneydoğu Asya’da yaygın olan tarımsal sistemlerden birisi olan göçebe tarım aşağıdaki bölgelerden hangisinde görülmez?

A) Vietnam ve Laos’da Annam Sıradağları
B) Çao Phraya ve Mekong deltaları
C) Tayland’ın doğusu
D) Sumatra’nın büyük kısmı
E) Burma’daki dağlık alanlar

Cevap : B) Çao Phraya ve Mekong deltaları

Açıklama : Göçebe tarım (ormanın kesilip yakılmasıyla açılan arazilerde yapılan ilkel tarım yöntemi), toprak veriminin düşük olduğu dağlık, engebeli ve yoğun ormanlık iç kesimlerde uygulanır (Annam dağları, Sumatra ormanları gibi). Ancak Çao Phraya (Tayland) ve Mekong (Vietnam) deltaları, alüvyonlarla kaplı muazzam verimli ovalardır. Bu deltalar göçebe tarımın değil; nüfusun milyonlarca kişiyle kalıcı olarak yerleştiği ve sulamalı “yoğun çeltik (pirinç)” tarımının yapıldığı alanlardır.

15. Güneydoğu Asya’nın Asya anakarasında yer alan büyük nehirleri bazı benzer özelliklere sahiptirler. Aşağıdakilerden hangisi bu özelliklerden birisi değildir?

A) Az miktarda su taşırlar
B) Binlerce kilometre uzunluktadırlar
C) Yukarı yataklarında oldukça dardırlar ve az sayıda kola sahiptirler
D) Jeolojik şartların kontrolündedirler
E) Salven dışında hepsi çok geniş bir deltaya sahiptir

Cevap : A) Az miktarda su taşırlar

Açıklama : Güneydoğu Asya’nın can damarları olan Mekong, İravadi, Çao Phraya ve Saluen gibi nehirler, Asya’nın “Su Kulesi” olan Tibet ve Himalayalar’daki devasa buzulların erimesiyle ve yaz aylarında yağan bol şiddetli Muson yağmurlarıyla beslenirler. Bu nedenle su miktarları (debileri) az değil, tam aksine dünya ortalamalarının üzerinde, muazzam derecede fazladır. Özellikle muson dönemlerinde devasa taşkınlara yol açarlar.

16. Avrupa’nın bölgeleri içinde en karmaşık, en sıkıntılı ve en geçiş özellikleri taşıyanı hangisidir?

A) Akdeniz Avrupası
B) Doğu Avrupa
C) Kuzey Avrupa
D) Batı Avrupa
E) Britanya Adaları

Cevap : B) Doğu Avrupa

Açıklama : Coğrafi konumu gereği Avrupa ile Asya (Rusya/Ortadoğu) arasında bir “tampon bölge” olan Doğu Avrupa (özellikle Balkanlar boyutuyla), tarih boyunca sürekli göçlere, istilalara ve imparatorlukların (Osmanlı, Rus, Avusturya-Macaristan, Sovyetler vb.) hakimiyet mücadelelerine sahne olmuştur. Bu durum bölgede çok fazla etnik grubun, farklı dillerin ve dinlerin iç içe yaşamasına sebep olmuştur (“Balkanizasyon”). Bu sosyokültürel ve jeopolitik kırılganlıklar, Doğu Avrupa’yı kıtanın en karmaşık, çatışmalara en açık ve sınırları en çok değişen geçiş bölgesi yapmıştır.

17. Aşağıdakilerden hangisi Avrupa’nın yoğun nüfuslu alanları arasında yer almaz?

A) İskandinav ülkeleri
B) Yunanistan’ın Atina metropoliten alanı
C) İtalya’nın kuzeyindeki Po Nehri vadisi
D) Fransa’nın güneydoğusundaki Rhône Vadisi
E) İspanya’nın doğu kıyısı

Cevap : A) İskandinav ülkeleri

Açıklama : Avrupa’da nüfus; kömür-çelik havzalarında (Ruhr), tarıma elverişli düzlüklerde (Po Vadisi) ve ılıman iklimin hüküm sürdüğü kıyı kesimlerde kalabalıktır. İskandinav ülkeleri (Norveç, İsveç, Finlandiya) ise sert soğuk iklim koşulları, buzul topografyası, tarıma elverişsiz yüksek dağlık ve ormanlık alanların genişliği nedeniyle kıtanın kilometrekareye en az insanın düştüğü, en seyrek nüfuslu coğrafyasıdır.

18. Coğrafyada “sistematik” (genel) bakış açısıyla “bölgesel” (özel) bakış açılarının varlığını ve bunlar arasındaki ayırımı yapan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Homer
B) Eratosthenes
C) Varenius
D) Herodot
E) Platon

Cevap : C) Varenius

Açıklama : Hollandalı bilgin Bernhardus Varenius, 1650 yılında yazdığı “Geographia Generalis” adlı eseriyle coğrafyanın teorik çerçevesini inşa eden kişidir. Varenius, yeryüzünün tamamını kapsayan ve doğa yasalarını inceleyen evrensel konuları “Sistematik (Genel) Coğrafya”, yeryüzünün belirli bir parçasının özel ve eşsiz karakterini inceleyen çalışmaları ise “Bölgesel (Özel) Coğrafya” olarak ikiye ayırmış ve modern coğrafyanın dualist yapısını kurmuştur.

19. Bölge, öteden beri coğrafyada büyük önem taşımışsa da, daha da fazla ağırlık kazanmış olması kimle gerçekleşmiştir?

A) Herbertson
B) Halford Mackinder
C) Paul Vidal de la Blache
D) F. von Richthofen
E) Emmanuel Kant

Cevap : C) Paul Vidal de la Blache

Açıklama : Bölgesel coğrafya, Fransız Coğrafya Okulu’nun kurucusu Paul Vidal de la Blache ile akademik zirvesine ulaşmıştır. Blache, Alman coğrafyacıların savunduğu “çevresel determinizm” (doğanın insanı kesin olarak şekillendirdiği) görüşüne karşı çıkarak, insanın da doğayı değiştirebileceğini savunan “Possibilizm” (Mümkünkılıcılık) fikrini geliştirmiştir. Bölgesel çalışmaların temelini insanın çevresiyle kurduğu kendine has yaşam tarzı (genre de vie) ve yöre (pays) kavramı üzerine oturtarak bölgesel coğrafyanın ağırlık kazanmasını sağlamıştır.

20. Muson bölgelerinin doğal bitki örtüsü muson ormanlarıdır. Aşağıdakilerden hangisi bu ormanların özelliklerinden birisi değildir?

A) Yaprak dökümü kurak, sıcak mevsimde meydana gelir
B) Muson ormanları ekvatoral ormanlardan daha açıktır
C) Ekonomik bakımdan ekvatoral ormanlardan çok daha az önem taşırlar
D) Muson ormanlarının çoğunda çok sayıda tür vardır ve tek bir türün egemenliğine az rastlanır
E) Muson bölgelerinde gelgit ya da mangrov ormanlarına da rastlanır

Cevap : C) Ekonomik bakımdan ekvatoral ormanlardan çok daha az önem taşırlar

Açıklama : Muson ormanları; Teak (Tik), Bambu, Abanoz ve Maun gibi, dünya mobilya, gemicilik ve kereste sanayisinde inanılmaz derecede yüksek değere sahip sert ağaç türlerini bünyesinde barındırır. Balta girmemiş, çok sık ve ulaşılamaz olan ekvatoral yağmur ormanlarının aksine, muson ormanları daha seyrektir (girmesi kolaydır) ve ağaçlarının ticari kıymeti çok yüksektir. Bu sebeple ekonomik bakımdan ekvatoral ormanlardan “az” değil, tam aksine ormancılık endüstrisi için “çok daha büyük” öneme sahiptirler.