Ekonomik Faaliyetler 2024-2025 Vize Soruları

Tarımsal Faaliyetler, Topografya ve Sürdürülebilirlik

Dünya üzerindeki ekonomik faaliyetlerin dağılışı, fiziki coğrafyanın (topografya, iklim, su) doğrudan kontrolü altındadır. Örneğin, engebenin ve eğimin arttığı, tarım makinelerinin (traktör, biçerdöver) kullanılamadığı dağlık bölgelerde tarım arazileri daralır. Bu tür sarp coğrafyalarda bölge halkı, geniş mera alanlarını değerlendirmek amacıyla zorunlu olarak Hayvancılık faaliyetlerine yönelir. Eğimin fazla olduğu bu yamaçlarda makineli tarım yapılamadığı için insan emeğine (işçi gücüne) duyulan ihtiyaç oldukça fazladır.

Tarımsal üretimin en temel fiziksel girdisi (input) Su’dur. Özellikle buharlaşmanın şiddetli olduğu kurak ve yarı kurak iklimlerde toprağın çoraklaşmasını ve tuzlanmasını önlemek için akılcı bir su yönetimi (damlama/yağmurlama) hayati derecede, yani kritik öneme sahiptir. Günümüzde çevreyi, toprağı ve biyolojik çeşitliliği korumayı hedefleyen organik tarım ve iyi tarım uygulamaları, sürdürülebilir tarım yöntemlerinin en önemli örnekleridir.

Sanayi, Hammadde ve Ticaretin Entegrasyonu

Doğadan çıkarılan ve henüz endüstriyel bir işlem görmemiş maddelere Ham madde denir. Örneğin, tekstil ve dokuma sanayisinin tarihsel ve en temel doğal hammaddesi Pamuk’tur. Sanayi tesisleri bu hammaddeleri işleyerek mamul maddeye dönüştürür. Ancak üretilen bu malların ekonomik bir değer kazanabilmesi için Ticaret faaliyetine ihtiyaç vardır. Ticaretin (veya dağıtım ağlarının) en büyük ekonomik faydası, arz ve talebi buluşturarak mal ve hizmetlerin üreticiden nihai tüketiciye ulaşmasını sağlamaktır. Türkiye’nin ekonomik lokomotifi olan İstanbul, hem ağır ve hafif sanayi üretiminde hem de devasa iç ve dış ticaret hacmiyle bu entegrasyonun en gelişmiş örneğidir. Benzer şekilde, geniş ve zengin bir hinterlanda sahip olan İzmir Limanı da Türkiye’nin dış ticaretinde (ihracat-ithalat) çok önemli bir stratejik role sahiptir.

Coğrafi Konum, Turizm ve Tarihsel Kırılmalar

Bir yerin Ekvator’a veya Başlangıç Meridyeni’ne göre koordinatlarını (enlem ve boylam) belirlemek onun matematiksel (mutlak) konumunu ifade ederken; komşu ülkelere, denizlere ve ticaret yollarına olan mesafesi özel (göreceli) konumunu tanımlar. Coğrafi oluşumlar aynı zamanda devasa turizm potansiyelleri yaratır. Örneğin, Avustralya açıklarındaki 7 milyon yıllık volkanik Lord Howe Adası, tamamen doğal bir coğrafi oluşum olması (insan elinin değmemesi ve endemik türleri) sebebiyle eşsiz bir turizm merkezidir. Benzer şekilde, Güney Amerika kıtasında (Peru) bulunan, And Dağları’nın sarp zirvelerine kurulmuş efsanevi İnka antik kenti Machu Picchu da dünyanın en çok turist çeken lokasyonlarından biridir.

Kavramsal Yaklaşımlar ve Sanayideki Dönüşüm

Nobel ödüllü ekonomist Paul Krugman’ın mekân, ticaret ve üretim ilişkilerini incelediği “Yeni Ekonomik Coğrafya” yaklaşımı, literatürde Coğrafi Ekonomi alternatif terimiyle de bilinir. Sanayi coğrafyasının tarihsel gelişimine bakıldığında; devasa fabrikaların tek bir merkezde toplandığı (Fordist) modelden çıkılıp, sanayinin merkeziyetten uzaklaştığı, bilgi teknolojilerinin (iletişim ağlarının) yükseldiği ve küreselleşmenin hız kazandığı dönüm noktası 1970’li yıllar olmuştur.

Bölgesel bazlı ekonomik faaliyetlere bakıldığında ise; Çanakkale’yi kapsayan Biga Yarımadası’nda zengin tarım ve hayvancılık potansiyeli sayesinde en yaygın sanayi dalı Gıda Sanayisi olmuştur. Aynı yörenin (Lapseki bölgesi) mikro-klima özellikleri sayesinde meyvecilik faaliyetleri içinde üretimi en fazla olan, adeta bölgeyle markalaşmış meyvesi ise Şeftali’dir.

1. Engebenin arttığı yerler tarımsal faaliyetleri güçleştirmektedir. Bu bölgelerde tarımsal faaliyetler yerini daha çok aşağıdaki faaliyetlerden hangisine bırakmıştır?

A) Ormancılık
B) Madencilik
C) Sanayi
D) Hayvancılık
E) Ticaret

Cevap : D) Hayvancılık

Açıklama : Topografyanın engebeli ve dağlık olduğu, eğimin arttığı sahalarda tarım arazileri daralır ve parçalı hale gelir. Bu tür alanlarda modern tarım makinelerinin (traktör, biçerdöver) kullanımı imkânsızlaşır ve toprak erozyonu riski artar. Tarımsal faaliyetlerin fiziksel olarak kısıtlandığı bu tür sarp ve yüksek coğrafyalarda, bölge halkı geniş çayır ve meraları değerlendirebilmek adına alternatif bir geçim kaynağı olarak doğal bir şekilde **Hayvancılık** (özellikle büyükbaş mera hayvancılığı veya küçükbaş hayvancılık) faaliyetlerine yönelir.

2. Hangi hammadde türü, tekstil sanayisinin temel girdisidir?

A) Pamuk
B) Doğalgaz
C) Buğday
D) Petrol
E) Arpa

Cevap : A) Pamuk

Açıklama : Tekstil ve konfeksiyon sanayisi, iplik ve kumaş üretimine dayanır. Günümüzde sentetik (petrol türevi) lifler de kullanılıyor olsa da, tekstil sanayisinin tarihsel, doğal ve en hacimli temel hammaddesi **Pamuk**’tur. Pamuk bitkisinin kozalarından elde edilen lifler, işlenerek ipliğe ve ardından dokuma tezgâhlarında kumaşa dönüştürülür. Tarıma dayalı sanayi kollarının en büyüklerinden biri olan dokuma sanayisi, doğrudan pamuk üretimine göbekten bağlıdır.

3. Paul Krugman’ın “Yeni Ekonomik Coğrafya” olarak adlandırdığı yaklaşım hangi alternatif terimle de bilinmektedir?

A) Mekânsal Ekonomi
B) Bölgesel Ticaret
C) Küresel Ekonomi
D) Coğrafi Ekonomi
E) Ekonomik Kalkınma

Cevap : D) Coğrafi Ekonomi

Açıklama :

4. Avustralya’da yaklaşık 7 milyon yıl önce volkanik patlamalar sonucunda meydana gelen ve UNESCO dünya mirası listesinde yer almakta olan Lord Howe Adası, hangi özelliği sebebiyle turizm açısından oldukça önemlidir?

A) Sanayi bölgesi olması
B) Ticaret alanı olması
C) Avustralya’da bulunması
D) Doğal bir coğrafi oluşum olması
E) İkliminin elverişli olması

Cevap : D) Doğal bir coğrafi oluşum olması

Açıklama : Lord Howe Adası, Pasifik Okyanusu’nda yer alan ve volkanik faaliyetler sonucu oluşmuş eşsiz bir adadır. İnsan müdahalesinden uzak kalmış olması sayesinde endemik (sadece o bölgeye özgü) bitki ve hayvan türlerine, dünyanın en güneyindeki mercan resiflerine ve el değmemiş bir ekosisteme ev sahipliği yapar. Turizm açısından cazibe merkezi olmasının ve UNESCO tarafından koruma altına alınmasının temel sebebi, insan yapımı bir merkez değil, tamamen mucizevi ve **doğal bir coğrafi oluşum olmasıdır**.

5. Genel bir ifadeyle işlenmiş bir maddenin işlem görmemiş hali olarak da açıklanan terim aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnter madde
B) Mamül madde
C) Sıvı madde
D) Eko madde
E) Ham madde

Cevap : E) Ham madde

Açıklama : Doğadan elde edilen, endüstriyel üretim süreçlerine henüz girmemiş, fiziksel veya kimyasal bir değişime uğratılmamış temel maddelere **Ham madde** (Raw material) denir. Sanayi tesisleri bu ham maddeleri (örneğin doğadan çıkarılan demir cevherini veya tarladan toplanan pamuğu) alarak işler ve tüketiciye sunulmaya hazır hale getirilmiş olan “Mamul madde”ye (örneğin çelik tencereye veya pamuklu tişörte) dönüştürürler.

6. Sanayi ve ticaretin birlikte değerlendirilmesi sonucunda ortaya çıkan en önemli ekonomik fayda aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bankacılık sektörünü geliştirmek
B) Ulaşım ağlarını yavaşlatmak
C) Eğitim sistemini iyileştirmek
D) Sanayi ürünlerinin tüketiciye ulaşmasını sağlamak
E) Tarımsal üretimi artırmak

Cevap : D) Sanayi ürünlerinin tüketiciye ulaşmasını sağlamak

Açıklama : Sanayi, bir malın hammaddeden işlenerek üretilmesi aşamasıdır. Ancak üretilen bir malın fabrika depolarında beklemesinin hiçbir ekonomik değeri yoktur. Ticaret, sanayinin ürettiği bu arzı, talep eden kitlelerle buluşturan bir köprü görevi görür. Dolayısıyla sanayi ve ticaretin entegre çalışmasının yarattığı en büyük fayda, arz-talep dengesini kurarak **sanayi ürünlerinin nihai tüketiciye ulaşmasını sağlamak** ve böylece ekonomik döngüyü tamamlayarak sermaye akışını gerçekleştirmektir.

7. Aşağıdakilerden hangisi ticaretin ekonomik açıdan katkıları arasında yer almaktadır?

A) Tarım ürünlerinin verimliliğini artırmak
B) Doğal kaynak tüketimini azaltmak
C) Mal ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye ulaşmasını sağlamak
D) Sanayi bölgelerinde işsizliği artırmak
E) Ulaşım sektörünü olumsuz etkilemek

Cevap : C) Mal ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye ulaşmasını sağlamak

Açıklama : Ticaret (iç veya dış ticaret fark etmeksizin), ekonomik faaliyetler zincirinin dağıtım (distribüsyon) halkasıdır. Ticaretin temel ekonomik katkısı, üretilen **mal ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye akışını sağlaması**, böylelikle mallara “mekân ve zaman faydası” kazandırmasıdır. Ticaret sayesinde üretim sadece yerel ihtiyaçlar için değil, geniş pazarlar için yapılabilir hale gelir.

8. Sanayinin merkeziyetten uzaklaşması, bilgi teknolojisinin yükselişi ve küreselleşme hangi dönemde etkili olmaya başlamıştır?

A) 1970’ler
B) 1950’ler
C) 1990’lar
D) 1980’ler
E) 1960’lar

Cevap : A) 1970’ler

Açıklama : Sanayi üretiminin devasa fabrikalarda tek bir merkezde toplandığı Fordist kitle üretimi modeli, 1973 petrol krizleriyle birlikte tıkanmıştır. Bu dönemin ardından (Post-Fordizm süreciyle), sermaye maliyetleri düşürmek için esnek üretim modellerine geçmiş, bilgi teknolojilerinin sağladığı iletişim kolaylığı sayesinde fabrikalar ana merkezlerden çevre ülkelere (merkeziyetten uzaklaşarak) dağılmaya başlamıştır. Küreselleşmenin modern hızını kazandığı ve sanayinin yer değiştirdiği bu yapısal kırılma **1970’li yıllarda** başlamıştır.

9. Aşağıdakilerin hangisinde su yönetimi tarımsal üretimin sürdürülebilirliği için kritik öneme sahiptir?

A) Kurak ve yarı kurak iklimlerde
B) Ilıman iklimlerde
C) Tropikal iklimlerde
D) Subtropikal iklimlerde
E) Soğuk iklimlerde

Cevap : A) Kurak ve yarı kurak iklimlerde

Açıklama : Kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde (örneğin İç Anadolu veya Güneydoğu Anadolu gibi) yıllık yağış miktarı buharlaşma şiddetinin çok altındadır. Bu alanlarda su, tarım için en kısıtlayıcı (limitör) doğal kaynaktır. Vahşi sulama yapılması toprağın tuzlanmasına ve yeraltı sularının tükenmesine yol açar. Bu sebeple damlama veya yağmurlama gibi modern sistemlerle yapılacak akılcı bir **su yönetimi**, bu bölgelerde toprağın çölleşmesini önlemek ve tarımı sürdürülebilir kılmak için hayati derecede önemlidir.

10. Aşağıdakilerden hangisi tarımsal üretimin temel girdilerinden biridir?

A) Oksijen
B) Erozyon
C) Su
D) Folik asit
E) Tuzlanma

Cevap : C) Su

Açıklama : Tarımsal üretimin gerçekleşebilmesi için toprağa veya sisteme dışarıdan eklenen unsurlara “girdi” (input) denir. Tohum, gübre, işgücü, sermaye, ilaç ve en önemlisi **Su** tarımın temel fiziksel girdileridir. Bitkilerin büyümesi, fotosentez yapması ve besin maddelerini topraktan alabilmesi doğrudan suya bağlıdır. Erozyon veya tuzlanma ise bir girdi değil, tarımı yok eden olumsuz çevresel sonuçlardır.

11. Aşağıdakilerden hangisi hem kırsal istihdamı hem de ekonomik bir faaliyet olarak hayvancılığın gücünü arttıracak unsurlardan biri değildir?

A) Çayır ve mera alanlarının iyileştirilmesi
B) Çiftçinin mali giderinin kredilendirilmesi
C) Sanayi tesislerinin üretim kapasitelerinin arttırılması
D) Sürdürülebilir kırsal kalkınma projeleri
E) Besiciliğin daha rantabl hale dönüştürülmesi

Cevap : C) Sanayi tesislerinin üretim kapasitelerinin arttırılması

Açıklama : Kırsal kalkınmayı ve hayvancılığı desteklemek için meraların ıslah edilmesi, çiftçiye düşük faizli kredi sağlanması ve besiciliğin kârlı (rantabl) hale getirilmesi şarttır. Ancak **Sanayi tesislerinin (örneğin ağır sanayi veya tekstil fabrikalarının) üretim kapasitelerinin artırılması**, şehir merkezlerindeki sanayi istihdamını ilgilendirir. Hatta kırsala sanayi yatırımı yapılmadan salt şehirlerdeki sanayinin büyümesi, kırdan kente göçü hızlandırarak kırsal istihdamı ve hayvancılığı olumsuz dahi etkileyebilir.

12. Aşağıdakilerden hangileri sürdürülebilir tarım yöntemleri arasında yer alır?

A) Doğal tarım uygulamaları
B) Nadas tarım uygulamaları
C) Monokültür tarım uygulamaları
D) Ekstansif tarım uygulamaları
E) Organik tarım ve iyi tarım uygulamaları

Cevap : E) Organik tarım ve iyi tarım uygulamaları

Açıklama : Sürdürülebilir tarım, çevreyi, toprak sağlığını ve biyolojik çeşitliliği koruyarak gelecek nesillerin gıda ihtiyacını tehlikeye atmadan üretim yapmaktır. Kimyasal gübre ve zehirli pestisit kullanımının yasaklandığı veya katı şekilde sınırlandırıldığı **Organik tarım** ile toprağı ve suyu analiz ederek bilinçli üretim yapılan **İyi Tarım Uygulamaları (İTU)** sürdürülebilirliğin günümüzdeki en önemli sac ayaklarıdır. Nadas (toprağı boş bırakma), monokültür (tek tip bitki ekme) veya ekstansif (ilkel) tarım sürdürülebilirlik ilkelerine uygun değildir.

13. Aşağıdaki sanayi dallarından hangisi Biga Yarımadası’nda en yaygın olarak bulunmaktadır?

A) Kimya Sanayi
B) Gıda Sanayi
C) Elektronik Sanayi
D) Otomotiv Sanayi
E) Demir-Çelik Sanayi

Cevap : B) Gıda Sanayi

Açıklama : Çanakkale ilinin büyük bir bölümünü kapsayan Biga Yarımadası, son derece zengin bir tarım ve hayvancılık potansiyeline sahiptir. Süt ve süt ürünleri, zeytinyağı, meyve suyu ve konserve üretimi gibi tarıma dayalı hammaddelerin çok bol olması, bölgede doğrudan doğruya **Gıda Sanayisi**nin kümelenmesine ve yöredeki en yaygın endüstri kolu haline gelmesine zemin hazırlamıştır.

14. Aşağıdaki kıtalardan hangisinde plantasyonlar şeklinde tarımsal uygulamalar sıklıkla yapılmaktadır?

A) Amerika
B) Avustralya
C) Afrika
D) Asya
E) Avrupa

Cevap : C) Afrika

Açıklama :

15. Bir sahanın özel konumu tanımlanırken ifade edilen unsurlar arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

A) Komşu ülkeler
B) Ana karalara uzaklığı
C) Deniz ve okyanuslara uzaklığı
D) Ulaşım yolları
E) Enlem ve boylam

Cevap : E) Enlem ve boylam

Açıklama : Coğrafyada konum ikiye ayrılır: Matematik (Mutlak) Konum ve Özel (Göreceli) Konum. Bir yerin Ekvator’a veya Başlangıç Meridyeni’ne göre olan koordinatları, yani **Enlem ve Boylam** değerleri, o yerin Matematiksel Konumunu ifade eder. Özel konum ise o yerin çevresindeki ülkelere, denizlere, önemli ticaret yollarına, kıtalara ve yeryüzü şekillerine göre sahip olduğu kendine has, eşsiz özellikleridir.

16. İnka’ların antik kenti olarak bilinen ve en çok turist çeken yerlerden biri olan Machu Picchu nerede yer almaktadır?

A) Güney Amerika
B) Doğu Asya
C) Kuzey Avustralya
D) Kuzey Afrika
E) Batı Avrupa

Cevap : A) Güney Amerika

Açıklama : Machu Picchu, 15. yüzyılda And Dağları’nın sarp zirvelerine inşa edilmiş efsanevi bir İnka antik kentidir. Peru sınırları içerisinde yer alan bu olağanüstü arkeolojik sit alanı, coğrafi konum olarak **Güney Amerika** kıtasında bulunmaktadır ve kıtanın en büyük turizm lokomotiflerinden biridir.

17. Biga Yarımadası meyvecilik faaliyetleri içinde üretimi en fazla olan meyve aşağıdakilerden hangisidir?

A) İncir
B) Muz
C) Ananas
D) Kivi
E) Şeftali

Cevap : E) Şeftali

Açıklama : Marmara Bölgesi’nde yer alan Çanakkale / Biga Yarımadası, mikro-klimatik özellikleri sayesinde özellikle sert çekirdekli meyve yetiştiriciliğinde Türkiye’nin lider bölgelerinden biridir. Yörede, kalitesiyle markalaşmış olan (özellikle Lapseki bölgesi) ve yöre ekonomisinde en büyük paya sahip olan meyve **Şeftali**’dir. İncir daha çok Ege (Aydın), muz ve ananas ise Akdeniz (Anamur) sahil kuşağının karakteristik ürünleridir.

18. I. Topografik unsurlar zirai faliyetler üzerinde etkilidir.
II. Sıcaklık değerleri genel olarak ekvatordan kutuplara doğru artar.
III. Tatlı su kaynaklarının bol olduğu alüvyal sahalarda tarımsal faaliyetler güçlüdür.
IV. Makineli tarımın yapılamadığı eğimli yamaçlarda tarımsal faaliyetlerde uğraşan işçi gücüne ihtiyaç fazladır.
Yukarıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?

A) II-III-IV
B) I-III-IV
C) I-II
D) I-II-IV
E) II-III

Cevap : B) I-III-IV

Açıklama : Maddeleri tek tek incelediğimizde: I. Madde doğrudur, yükselti ve eğim (topografya) tarımı doğrudan belirler. III. Madde doğrudur, suyun ve verimli alüvyon toprağın olduğu yerler tarımın kalbidir. IV. Madde doğrudur, makinenin giremediği dik yamaçlarda hasat ve ekim işlemleri zorunlu olarak insan emeğiyle (kas gücüyle) yapılır. Ancak II. Madde kesinlikle yanlıştır; güneş ışınlarının geliş açısına bağlı olarak sıcaklık değerleri Ekvator’dan kutuplara doğru artmaz, aksine **azalır**. Doğru olan maddeler I, III ve IV’tür.

19. Türkiye’de aşağıdaki şehirlerden hangisi hem sanayi üretimi hem de ticaret açısından en gelişmiş olanlardan biridir?

A) Trabzon
B) İstanbul
C) Diyarbakır
D) Kayseri
E) Mersin

Cevap : B) İstanbul

Açıklama : **İstanbul**, Türkiye ekonomisinin tartışmasız lokomotifidir. Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan jeopolitik konumu, devasa tüketici nüfusu, gelişmiş kara-deniz-hava ulaşım altyapısı ve barındırdığı organize sanayi bölgeleri sayesinde hem ağır ve hafif sanayi üretiminde hem de iç/dış ticarette Türkiye’nin en gelişmiş ve en büyük kapasiteye sahip kentidir.

20. Aşağıdaki limanlardan hangisi Türkiye’nin dış ticaretinde nispeten önemli rollerden birine sahiptir?

A) Muğla
B) İzmir
C) Sinop
D) Giresun
E) Zonguldak

Cevap : B) İzmir

Açıklama : Ege Bölgesi’nin üretim zenginliğini (tarım ürünleri, tekstil, sanayi malzemeleri) dünyaya açan ana kapı olan **İzmir Limanı**, sahip olduğu geniş hinterlant (art bölge) ve gelişmiş demiryolu/karayolu bağlantıları sayesinde, İstanbul ve Mersin limanlarıyla birlikte Türkiye’nin ihracat ve ithalat kapasitesi (dış ticaret hacmi) en yüksek, en önemli stratejik limanlarından biridir. Diğer seçeneklerdeki limanların etki alanları çok daha dar ve yerel ölçeklidir.