Yatırım Kuruluşları 2026 Deneme 1

Yatırım Kuruluşları ve Tanımı

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’na göre Yatırım Kuruluşları, aracı kurumları ve yatırım hizmet ve faaliyetlerinde bulunmak üzere kurul tarafından izin verilen bankaları kapsar. Portföy yönetim şirketleri ve kolektif yatırım kuruluşları bu tanımın dışındadır. Yatırım hizmetleri ve faaliyetleri; Emir İletimine Aracılık, İşlem Aracılığı, Portföy Aracılığı, Portföy Yöneticiliği, Yatırım Danışmanlığı, Aracılık Yüklenimi ve En İyi Gayret Aracılığı olarak sayılmıştır. Yatırım hizmetlerinden herhangi birini düzenli uğraşı, ticari ve mesleki faaliyet olarak icra edebilmek için SPK’dan izin alınması zorunludur. Yan hizmetler ise ayrıca yetki belgesi olmaksızın yapılabilir; ancak SPK’ya önceden bildirimde bulunulmalı ve Kurul’un 20 iş günü içinde itiraz etmemesi gerekmektedir.

Aracı Kurum Türleri: Tam Yetkili ve Kısmi Yetkili

Aracı kurumlar sahip oldukları yetki belgelerine göre sınıflandırılır. Tam Yetkili Aracı Kurum, Portföy Aracılığı, Aracılık Yüklenimi ve Genel Saklama faaliyetlerinden en az birini yürütebilen aracı kurumdur. Kısmi Yetkili Aracı Kurum, İşlem Aracılığı, En İyi Gayret Aracılığı, Sınırlı Saklama ve Portföy Yöneticiliği faaliyetlerinden herhangi birini veya tamamını yürüten ancak tam yetkili sayılmayan aracı kurumdur. Emir İletimine Aracılık, hem aracı kurumlar hem de bankalar tarafından yapılabilir. Kaldıraçlı İşlemler (Forex) ise yalnızca aracı kurumlar tarafından yapılabilir; bankalar kaldıraçlı alım satım işlemlerinde müşterilerine tanıtım veya emir iletimi hizmeti dahi veremez.

Yatırım Hizmetleri ve Temel Kavramlar

Emir İletimine Aracılık, müşteriden alınan emirlerin yetki sahibi başka bir yatırım kuruluşuna iletilmesi ve sonuçları hakkında bilgilendirme yapılmasıdır. İşlem Aracılığı, müşteri emirlerinin bizzat gerçekleştirilmesidir. Portföy Aracılığı, müşteriye ait sermaye piyasası araçları ve nakdin yönetimi, emirlerin iletilmesi ve gerçekleştirilmesidir. Aracılık Yüklenimi, halka arz veya tahsisli satışta satılamaması durumunda menkul kıymetlerin tamamının veya bir kısmının satın alınmasının taahhüt edilmesidir. En İyi Gayret Aracılığı, satılabilen kadarının satılacağının taahhüt edilmesidir; satılamayan kısım için sorumluluk üstlenilmez. Merkezi takas kuruluşu nezdinde müşterilere ait teminatların yatırılması, güncellenmesi ve çekilmesi yalnızca Portföy Aracılığına Yetkili Aracı Kurum tarafından yapılabilir.

Yatırımcı Koruma ve Müşteri İlişkileri

Yatırım Danışmanlığı, müşteriye kişiselleştirilmiş yatırım tavsiyesi verilmesidir; bu faaliyet için ayrı yetki belgesi gerekmektedir. Yatırım Danışmanı olabilmek için Düzey 3 lisansı ve finans piyasasında en az 3 yıl tecrübe zorunludur. Kaldıraçlı işlemlerde müşterilerden teminat olarak alınan tutarlar en geç ertesi iş günü içinde Takasbank’a aktarılmalıdır. Portföy saklama hizmetinde müşteriye ait sermaye piyasası araçları ve nakde ilişkin her takvim yılında en az 1 defa yazılı veya elektronik ortamda mutabakat sağlanması zorunludur. Nitelikli Yatırımcılar kamu kurum ve kuruluşları, Merkez Bankası, bankalar, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, kolektif yatırım kuruluşları, emeklilik yatırım fonları, sigorta şirketleri, ipotek finansmanı kuruluşları ve varlık yönetim şirketlerinden oluşur.

1. Sermaye Piyasası Kanunu’na göre Yatırım Kuruluşları hangi kurumları kapsar?

A) Portföy yönetim şirketleri ve aracı kurumlar
B) Aracı kurumlar ve yatırım hizmetlerinde bulunmak üzere izin verilen bankalar
C) Kolektif yatırım kuruluşları ve bankalar
D) Sadece aracı kurumlar
E) Sadece bankalar

Cevap: B) Aracı kurumlar ve yatırım hizmetlerinde bulunmak üzere izin verilen bankalar

Açıklama: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 37. maddesine göre Yatırım Kuruluşları, “aracı kurumları ve yatırım hizmet ve faaliyetlerinde bulunmak üzere kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumlarını ve bankaları ifade eder.” Bu şekilde kanun, bankalar ve aracı kurumları kapsayan bir üst yapı oluşturmuştur. Önemle belirtmek gerekir ki, portföy yönetim şirketleri ve kolektif yatırım kuruluşları (yatırım fonları ve ortaklıkları) bu tanımın dışındadır; bunlar ayrı bir kategoride değerlendirilir. Yatırım kuruluşlarının ortak özelliği, yatırım hizmetleri ve faaliyetlerini düzenli, ticari ve mesleki faaliyet olarak icra etmek için SPK’dan izin almalarıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi bir yatırım hizmeti veya faaliyeti değildir?

A) Emir iletimi aracılığı
B) Portföy yöneticiliği
C) Aracılık yüklenimi
D) Yatırım danışmanlığı
E) Sigorta aracılığı

Cevap: E) Sigorta aracılığı

Açıklama: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda ve Yatırım Hizmetleri Tebliği’nde yatırım hizmetleri ve faaliyetleri şu şekilde sayılmıştır: 1) Emir İletimine Aracılık, 2) İşlem Aracılığı, 3) Portföy Aracılığı, 4) Portföy Yöneticiliği, 5) Yatırım Danışmanlığı, 6) Aracılık Yüklenimi, 7) En İyi Gayret Aracılığı. Sigorta aracılığı ise bir sermaye piyasası faaliyeti değildir; sigorta sektörüne özgü olup Sigortacılık Kanunu kapsamında ayrı düzenlemeye tabidir. Sermaye piyasası mevzuatı kapsamındaki yatırım hizmetleri sadece sermaye piyasası araçlarına ilişkin hizmetleri kapsar. Bu listenin ezber yapılması sınavda sıkça çıkan sorularda işe yarar.

3. Yatırım hizmetlerinden herhangi birini ticari faaliyet olarak yapabilmek için ne gereklidir?

A) Sadece Ticaret Sicil Gazetesi’nde ilan vermek
B) SPK’dan izin almak
C) TSPB üyeliği yeterlidir
D) Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bildirim yapmak
E) Bankacılık lisansı almak

Cevap: B) SPK’dan izin almak

Açıklama: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 37. ve 38. maddeleri uyarınca, yatırım hizmetleri ve faaliyetlerinden herhangi birini düzenli uğraşı, ticari ve mesleki faaliyet olarak icra edebilmek için Sermaye Piyasası Kurulu’ndan (SPK) izin alınması zorunludur. Bu izin olmadan yatırım hizmeti sunmak, SPK Kanunu’nun 110. maddesinde düzenlenen “izinsiz sermaye piyasası faaliyeti” suçunu oluşturur ve 2-5 yıl hapis cezası öngörülmüştür. TSPB üyeliği önemlidir ancak faaliyet izninin kendisi değildir. SPK izni, kurumun belirli sermaye, organizasyon, personel ve teknik altyapı şartlarını karşıladığını teyit eder; bu şartlar hem yatırımcıları hem de piyasayı korur.

4. Tam yetkili aracı kurum olmak için hangi faaliyetlerden en az birini yapabilmek gerekir?

Geniş yetkili aracı kurum olmak için hangi faaliyetlerden en az birini yapabilmek gerekir?

A) Emir iletimi aracılığı, işlem aracılığı veya portföy yöneticiliği
B) Portföy aracılığı, aracılık yüklenimi veya genel saklama
C) Yatırım danışmanlığı, portföy yöneticiliği veya işlem aracılığı
D) Sadece aracılık yüklenimi
E) Sadece genel saklama

Cevap: B) Portföy aracılığı, aracılık yüklenimi veya genel saklama

Açıklama: Yatırım Hizmetleri Tebliği’ne (III-37.1) göre aracı kurumlar, sahip oldukları yetki belgelerine ve üstlendikleri risk seviyelerine göre “Dar”, “Kısmi” ve “Geniş” yetkili olarak sınıflandırılır. Geniş Yetkili Aracı Kurum; Portföy Aracılığı, Aracılık Yüklenimi ve Genel Saklama faaliyetlerinden en az birini yürütebilen aracı kurumdur. Bu üç faaliyet, piyasadaki en yüksek riskli ve en büyük sermaye yükümlülüğü gerektiren operasyonlar olduğu için bu kurumlar “Geniş Yetkili” olarak adlandırılır. Sınavlarda “Tam Yetkili” ifadesi yerine mevzuatın resmi dili olan “Geniş Yetkili” terimine dikkat edilmelidir. Bu kurumlar, alt yetki grubundaki işlem aracılığı ve portföy yöneticiliği gibi tüm faaliyetleri de icra edebilirler.

5. Kısmi yetkili aracı kurum hangi faaliyetleri yürütebilir?

A) Portföy aracılığı ve aracılık yüklenimi
B) Genel saklama ve aracılık yüklenimi
C) İşlem aracılığı, en iyi gayret aracılığı, sınırlı saklama ve portföy yöneticiliği
D) Sadece yatırım danışmanlığı
E) Sadece emir iletimi aracılığı

Cevap: C) İşlem aracılığı, en iyi gayret aracılığı, sınırlı saklama ve portföy yöneticiliği

Açıklama: Yatırım Hizmetleri Tebliği’ne göre Kısmi Yetkili Aracı Kurum; İşlem Aracılığı, En İyi Gayret Aracılığı, Sınırlı Saklama ve Portföy Yöneticiliği faaliyetlerinden herhangi birini veya tamamını yürüten ancak “Geniş Yetkili” sınıfına girmeyen kurumdur. Kısmi yetkili kurumlar, geniş yetkili kurumların yaptığı “aracılık yüklenimi” (satış garantisi verme) veya “genel saklama” (başka kurumların varlıklarını saklama) gibi ağır yükümlülük gerektiren işleri yapamazlar. Bu ayrım, kurumun ödenmiş sermaye miktarını ve zorunlu personel yapısını doğrudan belirlediği için sınavda “hangisi hangisini yapabilir” şeklinde çok sık sorulmaktadır.

6. Kaldıraçlı alım satım işlemleri (Forex) konusunda bankalar için geçerli olan kural nedir?

A) Bankalar kaldıraçlı işlemler yapabilir
B) Bankalar kaldıraçlı işlemler yapamaz; bu konuda müşterilerine tanıtım veya emir iletimi hizmeti de veremez
C) Bankalar sadece kurumsal müşterilere kaldıraçlı işlem yapabilir
D) Bankalar izin alırsa kaldıraçlı işlem yapabilir
E) Bankalar yalnızca döviz kaldıraçlı işlem yapabilir

Cevap: B) Bankalar kaldıraçlı işlemler yapamaz; bu konuda müşterilerine tanıtım veya emir iletimi hizmeti de veremez

Açıklama: Yatırım Hizmetleri Tebliği’nin açık düzenlemesi uyarınca, bankalar kaldıraçlı alım satım işlemlerine ilişkin olarak müşterilerine tanıtım veya emir iletimi hizmeti dahi veremez. Kaldıraçlı işlemler (kaldıraçlı döviz alım satımı, CFD işlemleri vb.) yalnızca SPK’dan yetki almış aracı kurumlar tarafından yapılabilir. Bu düzenleme, kaldıraçlı işlemlerin yüksek risk taşıması ve özel uzmanlık gerektirmesi nedeniyle getirilmiştir. Emir iletimi aracılığı genel olarak bankalar tarafından yapılabilirken, kaldıraçlı işlemler özelinde bu genel kural istisna ile karşılaşır. Bu kural sınavda “bankalar ile aracı kurumlar arasındaki farklar” sorusu olarak sıkça çıkmaktadır.

7. Emir iletimi aracılığı faaliyeti kimler tarafından yapılabilir?

A) Sadece aracı kurumlar
B) Sadece bankalar
C) Hem aracı kurumlar hem de bankalar (kaldıraçlı işlemler hariç)
D) Sadece portföy yönetim şirketleri
E) Sadece tam yetkili aracı kurumlar

Cevap: C) Hem aracı kurumlar hem de bankalar (kaldıraçlı işlemler hariç)

Açıklama: Emir İletimine Aracılık, müşteriden alınan sermaye piyasası araçlarına ilişkin emirlerin; bu emirleri gerçekleştirecek işlem veya portföy aracılığına yetkili başka bir yatırım kuruluşuna ya da ilgili ülkenin yetkili otoritesinden faaliyet izni almış yurt dışı kuruluşa iletilmesi ve sonuçları hakkında müşteriye bilgilendirme yapılmasıdır. Yatırım Hizmetleri Tebliği uyarınca, emir iletimi aracılığı hem SPK’dan izin almış aracı kurumlar hem de bankalar tarafından yapılabilir. Tek istisna: Bankalar, kaldıraçlı işlemlerle ilgili emir iletimi hizmeti veremez. Bu özellik, emir iletimi aracılığını diğer yatırım hizmetlerinden ayıran temel noktadır; çünkü çoğu faaliyet türünde bankalar ile aracı kurumlar arasında farklılıklar mevcuttur.

8. Aracılık yüklenimi ile en iyi gayret aracılığı arasındaki temel fark nedir?

A) Hiçbir fark yoktur
B) Aracılık yükleniminde satılamayan menkul kıymetler aracı kurum tarafından satın alınır; en iyi gayret aracılığında satılamayan kısım için sorumluluk üstlenilmez
C) En iyi gayret aracılığı daha pahalıdır
D) Aracılık yüklenimi sadece tahviller için geçerlidir
E) En iyi gayret aracılığında daha az komisyon alınır

Cevap: B) Aracılık yükleniminde satılamayan menkul kıymetler aracı kurum tarafından satın alınır; en iyi gayret aracılığında satılamayan kısım için sorumluluk üstlenilmez

Açıklama: Halka arz aracılığı yöntemleri ihraççı şirket için hayati öneme sahiptir. Aracılık Yüklenimi (Underwriting) yönteminde, aracı kurum menkul kıymetlerin tamamının satılacağını ihraççıya taahhüt eder. Eğer halka arzda talep az kalır ve menkul kıymetler satılamazsa, aracı kurum kalan tüm kısmı kendi özkaynaklarıyla satın almak zorundadır. Bu durum ihraççıya %100 finansman garantisi sağlar ancak aracı kurum için büyük bir finansal risk demektir. En İyi Gayret Aracılığı (Best Effort) yönteminde ise aracı kurum sadece “elinden gelenin en iyisini yapacağını” taahhüt eder; satılamayan menkul kıymetler ihraççıya iade edilir ve herhangi bir satın alma garantisi verilmez. Bu nedenle aracılık yüklenimi sadece “Geniş Yetkili” kurumlarca yapılabilir ve komisyon oranları daha yüksektir.

9. Yan hizmetler nasıl sunulabilir?

A) Ayrıca bir yetki belgesi alınarak
B) SPK’ya bildirimde bulunulmaksızın
C) Ayrıca bir yetki belgesi olmaksızın; ancak SPK’ya önceden bildirim yapılarak ve Kurul’un 20 iş günü içinde itiraz etmemesi şartıyla
D) Sadece tam yetkili aracı kurumlar tarafından
E) Yalnızca TSPB onayı ile

Cevap: C) Ayrıca bir yetki belgesi olmaksızın; ancak SPK’ya önceden bildirim yapılarak ve Kurul’un 20 iş günü içinde itiraz etmemesi şartıyla

Açıklama: Yatırım Hizmetleri Tebliği’ne göre yan hizmetler; yatırım kuruluşları ile portföy yönetim şirketleri tarafından ayrıca bir yetki belgesi alınmaksızın sunulabilir. Ancak bu hizmetleri sunmayı planlayan kuruluşların, SPK’ya önceden bildirimde bulunmaları zorunludur. Kurul, bu bildirimi takiben 20 iş günü içinde aksi yönde görüş bildirmezse, yatırım kuruluşu yan hizmetleri sunmaya başlayabilir. Kurul’un itiraz etmesi durumunda ise bu faaliyete başlanamaz. Bu düzenleme, yatırım kuruluşlarına ek hizmetler sunma esnekliği tanırken, SPK’nın denetim ve gözetim yetkisini de korur. Yan hizmetlere örnek olarak: döviz alım satımı, kredi verme, finansal analiz ve araştırma hizmetleri verilebilir.

10. Merkezi takas kuruluşu nezdinde müşterilere ait teminatların yatırılması ve çekilmesi işlemlerini yalnızca hangi kurum yapabilir?

A) İşlem aracılığına yetkili aracı kurum
B) Emir iletimi aracılığına yetkili herhangi bir kurum
C) Portföy aracılığına yetkili aracı kurum
D) Bankalar
E) MKK

Cevap: C) Portföy aracılığına yetkili aracı kurum

Açıklama: Yatırım Hizmetleri Tebliği’nin açık hükmüne göre, merkezi takas kuruluşu (Takasbank) nezdinde müşterilere ait teminatların yatırılması, güncellenmesi ve çekilmesi işlemleri yalnızca Portföy Aracılığına Yetkili Aracı Kurum tarafından yerine getirilebilir. İşlem aracılığına yetkili aracı kurumlar müşterilerden aldıkları teminatları müşteri bazında portföy aracılığına yetkili aracı kuruma iletmek zorundadır. Bu ayrım önemlidir; çünkü teminatların Takasbank nezdinde doğrudan yönetilmesi yetkisi, daha yüksek sorumluluğu ve kapasiteyi gerektiren portföy aracılığına özgü kılınmıştır. Sınavda “sadece portföy aracılığına yetkili” ifadesini içeren sorular sıkça çıkmaktadır.

11. Kaldıraçlı işlemlerde müşterilerden alınan teminatlar en geç ne zaman Takasbank’a aktarılmalıdır?

A) Aynı gün mesai saati bitimine kadar
B) Ertesi iş günü içinde
C) 3 iş günü içinde
D) 1 hafta içinde
E) Hiç aktarılmaz

Cevap: B) Ertesi iş günü içinde

Açıklama: Yatırım Hizmetleri Tebliği uyarınca, kaldıraçlı alım satım işlemlerine ilişkin müşterilerden teminat olarak alınan tutarlar en geç ertesi iş günü içinde Takasbank tarafından belirlenmiş hesaplara aktarılmak zorundadır. Bu kural, müşteri teminatlarının aracı kurum bünyesinde bekletilmeden merkezi saklama sistemine aktarılmasını zorunlu kılarak yatırımcıyı koruma amacı taşır. Kaldıraçlı işlemlerde ani fiyat hareketleri nedeniyle teminat ihtiyacı değişebileceğinden, bu sürenin kısa tutulması sistematik risk yönetimi açısından önemlidir. Ertesi iş günü kuralı, hafta sonlarında ve resmi tatillerde iş günü sayılmayan günlerin dikkate alınmamasını da içerir.

12. Portföy saklama hizmetinde müşteri ile yılda en az kaç defa mutabakat sağlanması zorunludur?

A) Ayda 1 defa
B) 3 ayda 1 defa
C) 6 ayda 1 defa
D) Yılda en az 1 defa
E) 2 yılda 1 defa

Cevap: D) Yılda en az 1 defa

Açıklama: SPK’nın III-56.1 sayılı Portföy Saklama Hizmetine İlişkin Esaslar Tebliği uyarınca, portföy saklayıcısı tarafından müşteriye ait sermaye piyasası araçları ve nakde ilişkin her takvim yılında en az 1 defa yazılı veya elektronik ortamda mutabakat sağlanması zorunludur. Bu mutabakat, müşterinin saklayıcı nezdindeki varlıklarının doğruluğunun teyit edilmesi işlemidir. Yılda bir kez zorunlu mutabakat, minimum standarttır; saklayıcı daha sık mutabakat yapabilir. Bu kural, olası hata, kayıp veya usulsüzlüklerin zamanında tespit edilmesini ve müşteri varlıklarının güvenliğinin sağlanmasını amaçlar. Sınavda “en az kaç defa” sorusu olarak çıktığından “en az 1 defa” cevabını ezberlemek gerekir.

13. Yatırım danışmanı olabilmek için gereken asgari lisans ve tecrübe şartı nedir?

A) Düzey 1 lisansı ve 1 yıl tecrübe
B) Düzey 2 lisansı ve 2 yıl tecrübe
C) Düzey 3 lisansı ve finans piyasasında en az 3 yıl tecrübe
D) Düzey 2 lisansı ve 5 yıl tecrübe
E) Düzey 3 lisansı ve 7 yıl tecrübe

Cevap: C) Düzey 3 lisansı ve finans piyasasında en az 3 yıl tecrübe

Açıklama: Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemeleri uyarınca, yatırım kuruluşları bünyesinde müşterilere kişiselleştirilmiş yatırım tavsiyesi sunacak olan “Yatırım Danışmanları”nın Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 Lisansı’na sahip olması zorunludur. Düzey 3 lisansı, sınav sistemindeki en kapsamlı ve en üst düzey belgedir. Yatırım danışmanlığı, müşterinin risk profilini analiz edip ona uygun karmaşık ürünleri önermeyi gerektirdiği için bu faaliyetin Düzey 1 veya Düzey 2 lisansı ile yürütülmesine izin verilmez. Mesleki tecrübe şartı kurumlar arası farklılık gösterse de, sınavda her zaman birincil kriter olarak “Düzey 3 Lisansı” sorgulanmaktadır.

14. Yatırım danışmanlığı faaliyeti nasıl tanımlanır?

A) Halka arz süreçlerini yönetmek
B) Müşteriye kişiselleştirilmiş yatırım tavsiyesi vermek
C) Müşteri adına emir iletmek
D) Müşteri portföyünü doğrudan yönetmek
E) Menkul kıymet saklama hizmeti sunmak

Cevap: B) Müşteriye kişiselleştirilmiş yatırım tavsiyesi vermek

Açıklama: Yatırım Hizmetleri Tebliği’nde Yatırım Danışmanlığı, “bir müşteriye kişiselleştirilmiş nitelikte bir ya da birden fazla sermaye piyasası aracına ilişkin yatırım tavsiyesi sunulması” şeklinde tanımlanmıştır. “Kişiselleştirilmiş” ifadesi önemlidir; genel tavsiyelerin veya araştırma raporlarının yatırım danışmanlığı sayılmayacağı vurgulanır. Yatırım danışmanlığı, müşterinin bireysel ihtiyaçlarına, finansal durumuna, risk profiline ve yatırım hedeflerine uygun özelleştirilmiş tavsiye verilmesini içerir. Portföy yöneticiliğinden farkı şudur: portföy yöneticiliğinde portföy doğrudan yönetilir; yatırım danışmanlığında ise sadece tavsiye verilir, nihai kararı müşteri alır. Yatırım danışmanlığı ayrı yetki belgesi gerektirir.

15. Aşağıdakilerden hangisi nitelikli yatırımcı kapsamındadır?

A) Öğrenciler
B) Sigorta şirketleri
C) Esnaf ve sanatkârlar
D) Küçük ölçekli tarım işletmeleri
E) Kooperatifler

Cevap: B) Sigorta şirketleri

Açıklama: SPK’nın Nitelikli Yatırımcı Tanımı Tebliği (II-5.2) uyarınca, kurumsal nitelikli yatırımcılar arasında şu kuruluşlar yer alır: kamu kurum ve kuruluşları, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, bankalar, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, kolektif yatırım kuruluşları (yatırım fon ve ortaklıkları), bireysel emeklilik fonları, emeklilik yatırım fonları, sigorta şirketleri, ipotek finansmanı kuruluşları, varlık yönetim şirketleri, kalkınma ve yatırım bankaları. Bireysel nitelikli yatırımcı olmak için ise belirli finansal varlık, işlem sıklığı veya mesleki deneyim kriterlerinin sağlanması gerekir. Diğer şıklardaki öğrenciler, esnaf, tarım işletmeleri ve kooperatifler bu tanımın dışındadır.

16. İşlem aracılığı faaliyeti nasıl tanımlanır?

A) Müşteri emirlerini başka bir kuruma iletmek
B) Müşteri emirlerini bizzat gerçekleştirmek
C) Müşteri portföyünü yönetmek
D) Yatırım tavsiyesi vermek
E) Halka arz süreçlerine aracılık etmek

Cevap: B) Müşteri emirlerini bizzat gerçekleştirmek

Açıklama: Yatırım Hizmetleri Tebliği’ne göre İşlem Aracılığı, müşteri hesabına, müşteriden emir alınarak sermaye piyasası araçlarına ilişkin alım veya satım işleminin gerçekleştirilmesidir. İşlem aracılığında, aracı kurum emirleri bizzat ve doğrudan gerçekleştirir; bu faaliyeti yerine getirebilmek için ilgili borsaya doğrudan erişim yetkisi gerekmektedir. Emir İletimine Aracılıktan farkı şudur: Emir iletiminde emirler başka bir kuruma aktarılırken, işlem aracılığında emirler doğrudan aracı kurum tarafından gerçekleştirilir. Borsa İstanbul’da işlem yapabilmek için gereken “borsa üyeliği” işlem aracılığı kapsamında değerlendirilir. Bu nedenle işlem aracılığı yetkisi, emir iletimi yetkisinden daha kapsamlı bir altyapı ve organizasyon gerektirmektedir.

17. Portföy aracılığı faaliyeti ile işlem aracılığı faaliyeti arasındaki temel fark nedir?

A) Hiçbir fark yoktur
B) Portföy aracılığında müşteriye ait varlıkların yönetimi, emirlerin iletilmesi ve gerçekleştirilmesi bütüncül olarak yapılır; işlem aracılığında yalnızca emir gerçekleştirme vardır
C) Portföy aracılığı daha ucuzdur
D) İşlem aracılığı sadece yabancı yatırımcılara sunulur
E) Portföy aracılığı sadece hisse senetleri için geçerlidir

Cevap: B) Portföy aracılığında müşteriye ait varlıkların yönetimi, emirlerin iletilmesi ve gerçekleştirilmesi bütüncül olarak yapılır; işlem aracılığında yalnızca emir gerçekleştirme vardır

Açıklama: İki faaliyet arasındaki temel fark kapsam ve sorumluluktur. İşlem Aracılığı, yalnızca müşteriden alınan emirlerin gerçekleştirilmesinden ibarettir; müşteri varlıklarına ilişkin kapsamlı bir yönetim sorumluluğu içermez. Portföy Aracılığı ise çok daha geniş bir kavramdır; müşteriye ait sermaye piyasası araçları ve nakdin yönetimi, bu varlıklara ilişkin emirlerin hem iletilmesi hem de gerçekleştirilmesi, Takasbank nezdinde teminat işlemlerinin yapılması gibi bütüncül hizmetleri kapsar. Bu kapsamı nedeniyle portföy aracılığı yüksek organizasyon ve sermaye şartlarına tabidir ve tam yetkili aracı kurum statüsünü belirleyen üç faaliyetten biridir. Teminat yatırma/çekme yetkisi de yalnızca portföy aracılığına yetkili kurumlara tanınmıştır.

18. Yatırım kuruluşlarının müşterilerle imzaladığı çerçeve sözleşmede yer alması zorunlu bilgiler arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

A) Portföyün hangi yatırım araçlarından oluşacağı
B) Alınıp satılması istenmeyen sermaye piyasası araçları
C) Müşterinin aile fertlerinin bilgileri
D) Portföy hesabına yapılacak alım satımlarda kullanılacak aracı kuruluşların unvanları
E) Portföyün içerdiği araçların değerleme esasları

Cevap: C) Müşterinin aile fertlerinin bilgileri

Açıklama: Yatırım Hizmetleri Tebliği uyarınca yatırım kuruluşlarının müşterileriyle yazılı çerçeve sözleşme yapmaları ve bu sözleşmede belirli asgari hükümlere yer vermeleri zorunludur. Zorunlu hükümler arasında şunlar yer alır: 1) Portföyün hangi yatırım araçlarından oluşacağı ve nakit olarak tutulacak azami oran, 2) Portföyün içerdiği sermaye piyasası araçlarının değerleme esasları, 3) Alınıp satılması istenmeyen sermaye piyasası araçları, 4) Portföye dahil araçların içerdiği hakların kullanılmasına ilişkin hususlar, 5) Portföy hesabına yapılacak alım satımlarda birlikte çalışılacak aracı kuruluşların unvanları, 6) Yetkili kurumu, müşteriyi ve portföy yöneticisini tanıtıcı bilgiler. Müşterinin aile fertlerinin bilgileri bu zorunlu içeriğin dışındadır.

19. Aşağıdakilerden hangisi bir yan hizmete örnek teşkil eder?

A) Müşteri adına emir iletimi
B) Portföy yöneticiliği
C) Döviz hizmetleri sunmak
D) Aracılık yüklenimi
E) Yatırım danışmanlığı

Cevap: C) Döviz hizmetleri sunmak

Açıklama: Yan hizmetler, yatırım hizmetlerine ek olarak sunulan destekleyici hizmetlerdir ve ayrı yetki belgesi gerektirmeden sunulabilir; ancak SPK’ya önceden bildirim zorunludur. Yan hizmetlere örnek olarak şunlar sayılabilir: Sermaye piyasası araçlarının saklanması ve yönetimiyle ilgili hizmetler (aracı kurum faaliyetiyle bağlantılı), yatırım araştırması ve finansal analiz, kredi veya ödünç para verme (sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlemlerle sınırlı), sermaye yapısı veya endüstriyel strateji konularında tavsiye ve danışmanlık, döviz hizmetleri (sermaye piyasası işlemleriyle bağlantılı). Emir iletimi, portföy yöneticiliği, aracılık yüklenimi ve yatırım danışmanlığı ise ana yatırım hizmetleridir; yan hizmet değildir.

20. Bir aracı kurumun genel müdürünün sahip olması gereken mesleki deneyim süresi en az kaç yıldır?

A) 3 yıl
B) 5 yıl
C) 7 yıl
D) 10 yıl
E) Yasal bir şart yoktur

Cevap: C) 7 yıl

Açıklama: SPK’nın III-37.1 sayılı Yatırım Kuruluşlarının Kuruluş ve Faaliyet Esasları Tebliği uyarınca, aracı kurumların genel müdür ve genel müdür yardımcılarının mali piyasalar veya işletmecilik alanında en az 7 yıllık mesleki deneyime sahip olmaları ve işin gerektirdiği dürüstlük ile itibara sahip bulunmaları zorunludur. Bu şart, aracı kurumun üst yönetiminin yetkinliğini ve sektörde gerekli birikime sahip olmasını güvence altına almak amacıyla getirilmiştir. Yönetimin deneyimsizliği hem müşteri zararlarına hem de kurumsal risklere yol açabileceğinden, düzenleyici otorite minimum tecrübe süresini belirlemiştir. Bu bilgi sınavda “aracı kurum yöneticileri için aranan şartlar” sorusu olarak karşımıza çıkabilmektedir.

21. Emir iletimi aracılığı faaliyetinin temel özelliği nedir?

A) Emirleri bizzat gerçekleştirmek
B) Müşteriden alınan emirleri, bu emirleri gerçekleştirecek yetkili başka bir kuruluşa iletmek
C) Müşteri portföyünü aktif olarak yönetmek
D) Müşteriye yatırım tavsiyesi vermek
E) Halka arz gerçekleştirmek

Cevap: B) Müşteriden alınan emirleri, bu emirleri gerçekleştirecek yetkili başka bir kuruluşa iletmek

Açıklama: Yatırım Hizmetleri Tebliği’ne göre Emir İletimine Aracılık; sermaye piyasası araçlarına ilişkin emirlerin yatırım kuruluşları tarafından, emri gerçekleştirecek işlem aracılığı veya portföy aracılığı faaliyetlerinden birinde yetkili yatırım kuruluşuna veya ilgili ülkenin yetkili otoritesinden izin almış yurt dışında yerleşik bir kuruluşa iletilmesi ve emirlerin sonuçlarına ilişkin müşteriye bilgilendirme yapılmasıdır. Emir iletimi aracılığında kurum kendi adına işlem yapmaz; sadece köprü görevi görür. Bu faaliyet için Borsa İstanbul üyeliği gerekmemektedir. Bu nedenle daha düşük sermaye ve altyapı şartlarına tabidir. Bankalar da (kaldıraçlı işlemler hariç) bu faaliyeti yapabilmektedir.

22. Portföy yöneticiliği faaliyeti ile yatırım danışmanlığı faaliyeti arasındaki temel fark nedir?

A) Hiçbir fark yoktur
B) Portföy yöneticiliğinde müşteri portföyü doğrudan yönetilir; yatırım danışmanlığında sadece tavsiye verilir, karar müşteridedir
C) Yatırım danışmanlığı daha fazla ücret gerektirir
D) Portföy yöneticiliği sadece kurumsal müşterilere sunulur
E) Yatırım danışmanlığı daha yüksek lisans gerektirir

Cevap: B) Portföy yöneticiliğinde müşteri portföyü doğrudan yönetilir; yatırım danışmanlığında sadece tavsiye verilir, karar müşteridedir

Açıklama: Portföy Yöneticiliği ve Yatırım Danışmanlığı’nın en temel farkı, karar alma yetkisindedir. Portföy Yöneticiliğinde; müşteri, portföyün yönetimini devretmiştir. Portföy yöneticisi, müşterinin verdiği yetki çerçevesinde kendi inisiyatifiyle alım-satım yapabilir, müşterinin onayını her işlem için almak zorunda değildir. Bu nedenle çok daha sıkı sorumluluk ve yetki belgesi şartlarına tabidir. Yatırım Danışmanlığında ise danışman sadece müşteriye tavsiye verir; nihai alım-satım kararı müşteriye aittir. Danışman, müşteri adına işlem yapma yetkisine sahip değildir. Portföy yöneticiliği için de Düzey 3 lisansı gerekmektedir; E şıkkı bu nedenle tam doğru değildir. Temel ayrım yetki ve karar alma mekanizmasındadır.

23. Aşağıdakilerden hangisi yatırım kuruluşlarının müşterilere karşı temel yükümlülüklerinden biri değildir?

A) Müşterinin menfaatini gözetmek
B) Müşteriye uygun yatırım tavsiyesi vermek (uygunluk ilkesi)
C) Müşteri bilgilerini gizli tutmak
D) Müşteriye garantili getiri vaat etmek
E) Çıkar çatışmalarını yönetmek ve açıklamak

Cevap: D) Müşteriye garantili getiri vaat etmek

Açıklama: Yatırım kuruluşlarının müşterilere karşı temel yükümlülükleri şunlardır: 1) Dürüstlük ve tarafsızlık ilkelerine uygun davranmak, 2) Müşterinin menfaatini gözetmek ve müşterinin yararını öne almak, 3) Müşterinin risk profili ve bilgi düzeyine uygun ürün/hizmet sunmak (Uygunluk İlkesi – Suitability), 4) Müşteri bilgilerini gizli tutmak ve üçüncü kişilerle paylaşmamak, 5) Çıkar çatışmalarını yönetmek ve gerektiğinde müşteriye açıklamak. Garantili getiri vaat etmek ise kesinlikle yasaktır; çünkü sermaye piyasası araçlarının fiyatları belirsizdir ve geçmiş performans gelecek getiriyi garanti etmez. Yatırım kuruluşları, müşterilere yatırımlardan garantili kâr veya belirli bir getiri taahhüt edemez; aksi hâlde bu yanıltıcı reklam ve aldatıcı uygulama kapsamında ciddi yaptırımlara yol açar.

24. Uygunluk ilkesi (suitability) nedir ve yatırım kuruluşlarına nasıl bir yükümlülük getirir?

A) Müşteri uygun fiyat bulursa işlem yapılmasıdır
B) Müşterinin risk profili, bilgi ve deneyim düzeyine uygun ürün ve hizmetlerin sunulmasıdır
C) Müşterinin kimliğinin doğrulanmasıdır
D) Sadece belirli müşteri profillerine hizmet verilmesidir
E) En ucuz ürünün önerilmesidir

Cevap: B) Müşterinin risk profili, bilgi ve deneyim düzeyine uygun ürün ve hizmetlerin sunulmasıdır

Açıklama: Uygunluk İlkesi (Suitability), yatırım kuruluşlarının müşterilerine sunacakları yatırım hizmetleri ve ürünleri belirlerken müşterinin finansal bilgi ve deneyimini, yatırım hedeflerini, finansal durumunu ve risk toleransını dikkate alma yükümlülüğüdür. Bu ilke, MiFID (Markets in Financial Instruments Directive) ve SPK düzenlemeleri kapsamında yatırım kuruluşlarına getirilmiş temel bir koruyucu kuraldır. Uygunluk değerlendirmesi için müşteriye bir form doldurulur; müşterinin yatırım deneyimi, risk iştahı ve finansal hedefleri belirlenir. Yüksek riskli ürünler (türev araçlar, kaldıraçlı ürünler), bu ürünler için uygun olmayan müşterilere tavsiye edilemez. Uygunluk ilkesine uyulmaması hem idari hem de hukuki sorumluluk doğurur.

25. Aşağıdakilerden hangisi yatırım kuruluşlarının kuruluş izni için gereken genel şartlardan biridir?

A) En az 3 şubesi bulunmak
B) Anonim ortaklık şeklinde kurulmuş olmak
C) Uluslararası bir bankayla ortaklık kurmak
D) Sadece Türk vatandaşlarına hizmet vermek
E) BIST üyesi olmak zorundadır

Cevap: B) Anonim ortaklık şeklinde kurulmuş olmak

Açıklama: SPK’nın III-37.1 sayılı Yatırım Kuruluşlarının Kuruluş ve Faaliyet Esasları Tebliği uyarınca, aracı kurumların kuruluş izni alabilmeleri için belirli genel şartları sağlamaları gerekmektedir. Bu şartlar arasında en temel olanlardan biri: Anonim ortaklık şeklinde kurulmuş olmak ve payların tamamının nama yazılı olmasıdır. Bu şart, ortaklık yapısının şeffaflığını ve denetlenebilirliğini sağlar. Diğer kuruluş şartları arasında: 1) Ödenmiş sermayenin tamamen ödenmiş olması, 2) Mevzuatta aranan organizasyon yapısının oluşturulmuş olması, 3) Varsa mevzuatta öngörülen teminatların Takasbank nezdinde bloke edilmiş olması, 4) Üst düzey yöneticilerin mesleki deneyim şartlarını karşılaması yer almaktadır. En az 3 şube, uluslararası ortaklık gibi şartlar mevzuatta aranmamaktadır.