Kurumlarda ve Sermaye Piyasasında Vergilendirme 2026 Deneme 1

Vergi Hukukuna İlişkin Temel Kavramlar

Vergi: Devletin kamu hizmetlerini finanse etmek amacıyla gerçek ve tüzel kişilerden cebren aldığı para. Vergi mükellefi: Vergi borcunun sahibi olan kişi. Vergi sorumlusu: Vergiyi asıl mükellef adına kaynakta keserek (stopaj) devlete ödemekle yükümlü olan kişi (örn. aracı kurum). Matrah: Verginin üzerinden hesaplandığı değer/tutar. Tarh: Verginin miktarını belirleme işlemi. Tahakkuk: Verginin kesinleşmesi. Tahsil: Verginin ödenmesi. Stopaj (kaynakta kesinti): Gelir elde edene ödeme yapılmadan önce aracının vergiyi kesip devlete yatırması.

Kurumlar Vergisi ve Sermaye Piyasası Kurumları

Kurumlar Vergisi: Kurum kazançları üzerinden alınan vergi. Tam mükellef kurumlar: Kanuni veya iş merkezi Türkiye’de olanlar; hem yurt içi hem yurt dışı kazançlar vergilendirilir. Dar mükellef kurumlar: Kanuni ve iş merkezi Türkiye’de olmayan; yalnızca Türkiye kaynaklı kazançlar vergilendirilir. Yatırım fonları ve ortaklıkları kurumlar vergisinden muaftır; kazançları katılımcı/ortak düzeyinde vergilendirilir.

Sermaye Piyasası Araçlarının Vergilendirilmesi

Gerçek kişiler (tam mükellef) için menkul kıymet gelirleri: Menkul sermaye iradı (faiz, kâr payı/temettü) ve değer artış kazancı (alım-satım farkı). Stopaj esas yöntemdir; bazı gelirler için beyan zorunluluğu doğabilir. BİST’te işlem gören hisse senetleri için alım-satım kazancı: Tam mükellef gerçek kişiler için stopaj nihai vergi. Temettü: Tam mükellef gerçek kişilerde belirli tutarın üzerinde beyan yükümlülüğü. Tahvil faizi: Stopaj uygulanır.

1. Vergi hukukunda “vergi mükellefi” ile “vergi sorumlusu” arasındaki fark nedir?

A) İkisi aynı kişiyi ifade eder
B) Vergi mükellefi vergi borcunun asıl sahibidir; vergi sorumlusu ise başkasına ait vergiyi kaynakta keserek devlete ödemekle yükümlü olan kişidir
C) Vergi sorumlusu vergiyi öder; mükellefi hiçbir yükümlülüğü yoktur
D) Vergi mükellefi yalnızca tüzel kişiler olabilir
E) Vergi sorumlusu vergi borcunu kendi adına öder; mükellef ödemez

Cevap: B) Vergi mükellefi vergi borcunun asıl sahibidir; vergi sorumlusu ise başkasına ait vergiyi kaynakta keserek devlete ödemekle yükümlü olan kişidir

Açıklama: Vergi Usul Kanunu’nda temel kavramlar: Vergi Mükellefi (Yükümlü): Vergi kanunları gereğince kendisine vergi borcu düşen gerçek veya tüzel kişi. Örnek: Hisse senedi satışından kazanç elde eden yatırımcı gelir vergisinin mükellefidir. Vergi Sorumlusu: Verginin ödenmesi bakımından, alacaklı vergi dairesine karşı muhatap olan kişi. Başkasına ait vergiyi kaynakta (stopaj yoluyla) keserek devlete öder. Örnek: Yatırımcının menkul kıymet geliri üzerinden stopajı kesen aracı kurum, banka veya ihraççı şirket vergi sorumlusudur. Asıl mükellef yatırımcıdır; ancak vergiyi fiilen ödeyen (devlete aktaran) vergi sorumlısudur. Bu ayrım sermaye piyasasında son derece önemlidir; çünkü gelirin büyük bölümünde stopaj nihai vergi yöntemi olarak uygulanır.

2. Vergi hukukunda “stopaj” (kaynakta kesinti/tevkifat) yöntemi ne anlama gelir?

A) Mükelleflerin yıl sonunda beyanname vererek vergi ödemesi
B) Gelirin hak sahibine ödenmesinden önce, ödemeyi yapan kişi (vergi sorumlusu) tarafından vergi tutarının kesilip doğrudan vergi dairesine yatırılması
C) Vergi dairesinin mükellefin banka hesabına doğrudan erişerek vergi tahsil etmesi
D) Mükelleflerin gönüllü beyanı
E) Yalnızca yabancı yatırımcılar için uygulanan vergi yöntemi

Cevap: B) Gelirin hak sahibine ödenmesinden önce, ödemeyi yapan kişi (vergi sorumlusu) tarafından vergi tutarının kesilip doğrudan vergi dairesine yatırılması

Açıklama: Stopaj (Tevkifat / Kaynakta Kesinti): Gelirin asıl hak sahibine ulaşmadan, ödemeyi yapan tarafından vergilendirilmesine dayanan tahsilat yöntemidir. Sermaye Piyasasında Stopaj Uygulaması: Hisse senedi alım-satım kazancından aracı kurum stopaj keser. Tahvil faizini ödeyen ihraççı/banka stopaj keser. Temettü ödemesinde şirket (ihraççı) stopaj keser. Yatırım fonu katılma paylarından elde edilen gelirden fon yöneticisi (PYŞ) veya aracı stopaj keser. Nihai Vergi Olarak Stopaj: Sermaye piyasasından elde edilen birçok gelirde stopaj nihai vergidir; mükellefin ayrıca beyanname vermesi gerekmez. Bu sistem hem devlet açısından (tahsilat kolaylığı) hem mükellef açısından (beyan yükü azalır) pratiktir.

3. Kurumlar Vergisi kapsamında “tam mükellef kurum” ile “dar mükellef kurum” arasındaki fark nedir?

A) Tam mükellef kurumlar daha yüksek vergi öder; dar mükellefler ödemez
B) Tam mükellef kurumların kanuni veya iş merkezi Türkiye’dedir; hem yurt içi hem yurt dışı kazançları vergilendirilir. Dar mükellef kurumların her iki merkezi de Türkiye’de değildir; yalnızca Türkiye kaynaklı kazançları vergilendirilir
C) Tam mükellef kurumlar yalnızca kamu kurumlarıdır
D) Dar mükellef kurumlar daha az vergi öder ve beyanname vermez
E) Tam mükellefler anonim şirket; dar mükellefler limited şirket statüsündedir

Cevap: B) Tam mükellef kurumların kanuni veya iş merkezi Türkiye’dedir; hem yurt içi hem yurt dışı kazançları vergilendirilir. Dar mükellef kurumların her iki merkezi de Türkiye’de değildir; yalnızca Türkiye kaynaklı kazançları vergilendirilir

Açıklama: Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) m.3 uyarınca: Tam Mükellef Kurumlar: Kanuni merkezi veya iş merkezi Türkiye’de bulunan kurumlar. Kapsam: Dünya genelindeki tüm kazançlar (tam vergilendirme). Türkiye’de kurulmuş anonim şirketler, limited şirketler, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları vb. Dar Mükellef Kurumlar: Her iki merkezi de (hem kanuni hem iş merkezi) Türkiye’de bulunmayan yabancı kurumlar. Kapsam: Yalnızca Türkiye’de elde edilen kazançlar (sınırlı vergilendirme). Yabancı yatırım bankaları, yabancı aracı kurumlar. Çifte vergilendirme: Dar mükellefler hem Türkiye’de hem ana ülkelerinde vergi ödeyebilir; çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları (ÇVÖA) bunu düzenler.

4. Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamında yatırım fonları kurumlar vergisinden muaf mıdır?

A) Hayır, yatırım fonları tam oranda kurumlar vergisine tabidir
B) Evet, Türkiye’de kurulmuş yatırım fonları ve yatırım ortaklıkları kurumlar vergisinden muaftır; vergi fon düzeyinde değil, yatırımcı/katılımcı düzeyinde stopaj yoluyla alınır
C) Yatırım fonları yalnızca yüzde beş oranında vergi öder
D) Muafiyet yalnızca devlet tahvili yatırım fonları için geçerlidir
E) Yatırım fonları kurumlar vergisine tabidir ancak KDV’den muaftır

Cevap: B) Evet, Türkiye’de kurulmuş yatırım fonları ve yatırım ortaklıkları kurumlar vergisinden muaftır; vergi fon düzeyinde değil, yatırımcı/katılımcı düzeyinde stopaj yoluyla alınır

Açıklama: KVK m.5/1-d kapsamında İstisna: Türkiye’de kurulmuş emeklilik yatırım fonları, menkul kıymet yatırım fonları ve ortaklıkları, gayrimenkul yatırım fonları ve ortaklıkları, girişim sermayesi yatırım fonları ve ortaklıkları — bu kuruluşların kazançları kurumlar vergisinden istisnadır. Vergilendirme Mantığı: Fon düzeyinde muafiyet, kolektif yatırım anlayışını teşvik eder ve çifte vergilendirmeyi önler. Bunun yerine yatırımcı (katılımcı) fondan çıkışta veya temettü alımında stopaj yoluyla vergilendirilir. Yatırım Ortaklıkları: MKYO, GYO, GSYO ve benzeri yapılar da benzer muafiyetten yararlanır; ancak şartları ve oranlar farklılaşabilir. Bu muafiyet, sermaye piyasasına yatırımı teşvik eden önemli bir vergi politikası aracıdır.

5. Gelir Vergisi Kanunu kapsamında “menkul sermaye iradı” nedir ve hangi gelirleri kapsar?

A) Yalnızca gayrimenkul kiralarından elde edilen gelirler
B) Nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerler karşılığında elde edilen kâr payları, faizler ve benzeri gelirler; hisse senedi temettüsü, tahvil faizi, mevduat faizi bu kapsamdadır
C) Emek karşılığı elde edilen ücretler
D) Ticari faaliyet gelirleri
E) Yalnızca döviz geliri

Cevap: B) Nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerler karşılığında elde edilen kâr payları, faizler ve benzeri gelirler; hisse senedi temettüsü, tahvil faizi, mevduat faizi bu kapsamdadır

Açıklama: Gelir Vergisi Kanunu (GVK) m.75 uyarınca Menkul Sermaye İradı: Tanım: Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden elde ettiği kâr payı, faiz, kira ve benzeri iratlar. Örnekler: Hisse senedi kâr payı (temettü). Tahvil, bono, eurobond faizi. Mevduat faizi. Yatırım fonu kâr payı dağıtımı. Repo gelirleri. Serbest bölge menkul kıymet gelirleri. Önemli ayrım — “Değer Artış Kazancı” (GVK m.80): Menkul kıymetin alım-satım farkından doğan kazanç (sermaye kazancı). Bu, menkul sermaye iradından farklı bir gelir kategorisidir; stopaj ve beyan yükümlülükleri farklılaşabilir.

6. Tam mükellef gerçek kişilerin BİST’te işlem gören hisse senetlerinden elde ettiği alım-satım kazançları (değer artış kazancı) nasıl vergilendirilir?

A) Beyanname ile yıllık gelir vergisine tabidir
B) Aracı kurum tarafından stopaj yoluyla vergilendirilir; stopaj nihai vergi niteliğindedir ve ayrıca beyanname verilmez
C) Tamamen vergiden muaftır
D) Kurumlar vergisine tabidir
E) Satış sırasında tapu dairesine harç ödenir

Cevap: B) Aracı kurum tarafından stopaj yoluyla vergilendirilir; stopaj nihai vergi niteliğindedir ve ayrıca beyanname verilmez

Açıklama: GVK geçici 67. madde (Geç. Md.67) kapsamında menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının vergilendirilmesine ilişkin özel düzenleme mevcuttur. Tam Mükellef Gerçek Kişi — BİST’te İşlem Gören Hisse Senedi Alım-Satım Kazancı: Stopaj uygulanır (aracı kurum stopaj keser). Stopaj nihai vergidir; yatırımcının ayrıca gelir vergisi beyannamesi vermesi gerekmez. Bu gelir beyannameye dahil edilmez. İstisnalar ve Oranlar: Stopaj oranları dönemin mevzuatına göre belirlenmekte olup GVK Geç. Md.67 kapsamında oran değişiklikleri yapılabilmektedir. Dikkat: Yabancı borsalarda işlem gören hisseler veya BİST dışı hisseler için farklı vergilendirme kuralları geçerli olabilir.

7. Tam mükellef gerçek kişilerin elde ettiği “temettü” (kâr payı) geliri nasıl vergilendirilir?

A) Tüm temettüler vergiden muaftır
B) Tam mükellef kurumlardan elde edilen kâr paylarının yarısı gelir vergisinden istisnadır; kalan yarı üzerinden stopaj yapılır ve belirli tutarı aşarsa beyanname verilir
C) Temettüler yalnızca kurumlar vergisine tabidir
D) Temettüler stopaj olmaksızın tam beyan yöntemiyle vergilendirilir
E) Yalnızca yabancı şirketlerden alınan temettüler vergilendirilir

Cevap: B) Tam mükellef kurumlardan elde edilen kâr paylarının yarısı gelir vergisinden istisnadır; kalan yarı üzerinden stopaj yapılır ve belirli tutarı aşarsa beyanname verilir

Açıklama: GVK m.22/2 ve Geç. Md.67 kapsamında Temettü Vergilendirilmesi: Tam mükellef bir kurumdan tam mükellef gerçek kişinin elde ettiği kâr payının (brüt temettü): %50’si gelir vergisinden istisnadır. Kalan %50’si üzerinden stopaj uygulanır (temettü ödeyen şirket tarafından kaynakta kesilir). Beyan Yükümlülüğü: Kalan %50’lik tutar, ilgili yıl için belirlenen beyan sınırını aşarsa yatırımcı yıllık gelir vergisi beyannamesi vermekle yükümlüdür; daha önce kesilen stopaj beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilir. Bu sistem, kurumlar vergisi sonrası dağıtılan kârın çifte vergilendirmesini kısmen önlemeye yönelik yapılandırılmıştır.

8. Devlet tahvili ve Hazine bonosu faiz gelirlerinin vergilendirilmesinde genel kural nedir?

A) Devlet tahvili faizleri tamamen vergiden muaftır
B) GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaj yoluyla vergilendirilir; tam mükellef gerçek kişiler için stopaj nihai vergidir ve beyanname verilmez
C) Beyanname ile yıllık vergilendirmeye tabidir
D) Yalnızca yabancı yatırımcılar için stopaj uygulanır
E) Kurumlar vergisine tabidir

Cevap: B) GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaj yoluyla vergilendirilir; tam mükellef gerçek kişiler için stopaj nihai vergidir ve beyanname verilmez

Açıklama: GVK Geçici 67. Madde (2006’dan itibaren yürürlükte): Devlet tahvili, Hazine bonosu ve diğer borçlanma araçlarından elde edilen faiz gelirleri bu madde kapsamında stopaja tabidir. Tam Mükellef Gerçek Kişiler İçin: Stopaj nihai vergidir; ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmez. Bu gelirler beyannamedeki diğer gelirlerle birleştirilmez. Tam Mükellef Kurumlar İçin: Stopaj avans vergi niteliğindedir; kurumlar vergisi beyannamesiyle mahsup edilir. Dar Mükellef Gerçek/Tüzel Kişiler İçin: Stopaj nihai vergidir; ÇVÖA hükümleri önceliklidir. Geç. Md.67, Türkiye’de yerleşik yatırımcılar için menkul kıymetlerin büyük bölümünü kapsayan tek tip ve pratik bir vergilendirme yöntemi sağlamıştır.

9. Özel sektör tahvillerinden (şirket tahvili) elde edilen faiz gelirleri nasıl vergilendirilir?

A) Devlet tahvillerinden farklı olarak tamamen vergiden muaftır
B) GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaj uygulanır; aynı temel çerçeve geçerlidir
C) Yalnızca kurumlar vergisine tabidir
D) Özel sektör tahvilleri için stopaj uygulanmaz; tam beyan zorunludur
E) Özel sektör tahvillerinden elde edilen faizler değer artış kazancı sayılır

Cevap: B) GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaj uygulanır; aynı temel çerçeve geçerlidir

Açıklama: GVK Geçici 67. Madde hem kamu hem özel sektör borçlanma araçlarını kapsayan geniş bir çerçeve çizmektedir. Özel Sektör Tahvili (Şirket Tahvili) Faizi: Tahvili ihraç eden şirket veya ödemeyi yapan aracı kurum stopaj yapar. Tam mükellef gerçek kişiler için bu stopaj nihai vergidir. Stopaj oranı, devlet tahvili veya özel sektör tahvili olmasına bağlı olarak farklılık gösterebilir. Eurobond: Yurt dışında ihraç edilen Türk Hazinesi tahvillerinden elde edilen faiz gelirleri de vergi mevzuatında özel kurallara tabidir; tam mükellef gerçek kişiler için beyan zorunluluğu doğabilir. Yurt dışında ihraç edilen özel sektör eurobondları için GVK m.85-86 çerçevesinde değerlendirme yapılır.

10. Yatırım fonu katılma paylarının geri alım (itfa) bedelinden elde edilen kazançlar nasıl vergilendirilir?

A) Tamamen vergiden muaftır
B) GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaj yoluyla vergilendirilir; tam mükellef gerçek kişiler için stopaj nihai vergidir
C) Beyanname ile yıllık gelir vergisine tabidir
D) Kurumlar vergisine tabidir; yatırım fonu ödeme yapar
E) Katılma payları sermaye piyasası aracı sayılmadığından vergilendirme dışındadır

Cevap: B) GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaj yoluyla vergilendirilir; tam mükellef gerçek kişiler için stopaj nihai vergidir

Açıklama: Yatırım Fonu Katılma Payı Kazancının Vergilendirilmesi: GVK Geç. Md.67, yatırım fonu katılma paylarını da kapsamaktadır. Alım-Satım Kazancı (Değer Artış Kazancı): Katılma payını alan ile satan fiyat arasındaki olumlu fark üzerinden stopaj uygulanır. Kâr Payı Dağıtımı: Fon kâr dağıtımı yapılıyorsa bu da stopaja tabidir. Vergi Sorumlusu: Yatırım fonunu yöneten portföy yönetim şirketi veya aracı kurum stopajı keser ve devlete aktarır. Emeklilik Yatırım Fonları (EYF): Bireysel emeklilik sistemine özgü vergi avantajları geçerlidir; normal yatırım fonlarından farklı muamele görür (devlet katkısı, çıkışta farklı stopaj oranı). Hisse senedi yoğun fonlar ile diğer fonlar arasında stopaj oranı farklılaşabilmektedir.

11. Repo işlemlerinden elde edilen gelirler nasıl vergilendirilir?

A) Tamamen vergiden muaftır
B) GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaj yoluyla vergilendirilir; tam mükellef gerçek kişiler için beyanname verilmez
C) Ticari kazanç olarak beyan edilir
D) Değer artış kazancı kapsamında değerlendirilir
E) Repo gelirleri sermaye piyasası geliri sayılmaz

Cevap: B) GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaj yoluyla vergilendirilir; tam mükellef gerçek kişiler için beyanname verilmez

Açıklama: Repo İşlemi: Menkul kıymetlerin belirli bir tarihte belirli bir fiyattan geri alınmak üzere satılması veya tersine (ters repo) satın alınmasıdır. GVK Geç. Md.67 kapsamında: Repo işlemlerinden elde edilen faiz benzeri gelir (repo getirisi) GVK Geç. Md.67 kapsamındadır. Bankalar veya aracı kurumlar stopajı kaynakta keser. Tam mükellef gerçek kişi için stopaj nihai vergidir; beyanname verilmez. Kısa vadeli fonlama ve likidite yönetimi aracı olarak kullanılan repoda vergilendirme, pratik açıdan stopajla basitleştirilmiştir. Ters Repo (Repo): Nakit verip menkul kıymet alanın elde ettiği gelir de aynı çerçevede değerlendirilmektedir.

12. Türev araçlardan (vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden) elde edilen kazançların vergilendirilmesinde genel çerçeve nasıldır?

A) Türev araçlar vergiden muaftır
B) GVK Geç. Md.67 kapsamında değerlendirilir; aracı kurum veya Takasbank stopaj keser; tam mükellef gerçek kişiler için stopaj nihai vergidir
C) Beyanname ile özel tüketim vergisine tabidir
D) Türev araç kazançları kurumlar vergisine tabidir; bireyler vergilendirilmez
E) Yalnızca dövize dayalı türevler vergilendirilir

Cevap: B) GVK Geç. Md.67 kapsamında değerlendirilir; aracı kurum veya Takasbank stopaj keser; tam mükellef gerçek kişiler için stopaj nihai vergidir

Açıklama: GVK Geçici 67. Madde kapsamında Türev Araç Kazançları: Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında (VIOP) işlem gören vadeli işlem sözleşmeleri ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilen kazançlar Geç. Md.67 kapsamındadır. Vergi Sorumlusu: İşlemin gerçekleştiği aracı kurum veya Takasbank stopajı keser. Tam Mükellef Gerçek Kişiler: Stopaj nihai vergidir; beyanname gerekmez. Zararların Mahsubu: Aynı kategorideki zararlar, aracı kurum bazında kazançlarla netleştirilebilir. Dövize Dayalı Türevler: Kur farkından doğan kazançlar özel değerlendirmeye tabi olabilir. Türev araçlar özelleşmiş ürünler olduğundan vergilendirmede ayrıntıları bilmek son derece önemlidir; sınavda bu çerçeve doğrultusunda sorular gelmektedir.

13. Dar mükellef gerçek kişilerin (Türkiye’de yerleşik olmayan yabancı yatırımcıların) BİST’te elde ettiği kazançlar nasıl vergilendirilir?

A) Hiçbir vergi ödenmez
B) Türkiye ile yatırımcının ülkesi arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması (ÇVÖA) hükümleri dikkate alınarak GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaja tabi tutulur
C) Türkiye’de tam oranda kurumlar vergisi uygulanır
D) Yabancı yatırımcıların beyanname vermesi zorunludur
E) Yabancı yatırımcılar için yalnızca KDV uygulanır

Cevap: B) Türkiye ile yatırımcının ülkesi arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması (ÇVÖA) hükümleri dikkate alınarak GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaja tabi tutulur

Açıklama: Dar Mükellef (Yabancı) Yatırımcıların Vergilendirilmesi: GVK Geç. Md.67 dar mükelleflere de uygulanır; ancak bazı önemli istisnalar mevcuttur. ÇVÖA Önceliği: Türkiye’nin imzaladığı çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları iç hukuka göre önceliklidir; anlaşma hükümlerine göre daha düşük veya sıfır stopaj oranı uygulanabilir. Stopaj Oranı: Dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar için oran, tam mükelleflerden farklı olabilir (genel olarak %0 ile %20 arasında değişmektedir; ülkeye ve gelir türüne göre). Nihai Vergi: Dar mükellefler için stopaj nihai vergidir; Türkiye’de beyanname vermezler. Stopajı Kim Keser: Ödemeyi yapan kurum (aracı kurum, banka) vergi sorumlusudur.

14. Kurumlar vergisi uygulamasında “iştirak kazançları istisnası” ne anlama gelir?

A) Yabancı ülkelerdeki iştiraklerden elde edilen tüm gelirlerin vergiden muaf olması
B) Tam mükellef kurumların tam mükellef başka kurumlardan elde ettiği kâr paylarının kurumlar vergisinden istisna tutulması; bu sayede aynı kâr üzerinde birden fazla kurumlar vergisi ödenmesi önlenir
C) İştiraklere yapılan sermaye katkılarının gider yazılması
D) Yalnızca halka açık şirketlerin iştirak gelirleri istisnadır
E) İştirak kazançları istisnası yalnızca yabancı kurumlar için geçerlidir

Cevap: B) Tam mükellef kurumların tam mükellef başka kurumlardan elde ettiği kâr paylarının kurumlar vergisinden istisna tutulması; bu sayede aynı kâr üzerinde birden fazla kurumlar vergisi ödenmesi önlenir

Açıklama: KVK m.5/1-a kapsamında İştirak Kazançları İstisnası: Tam mükellef kurumların, tam mükellef başka bir kurumdan elde ettiği kâr payları (iştirak kazançları) kurumlar vergisinden istisnadır. Amaç: Çifte vergilendirmeyi önlemek. Kâr önce alt şirkette kurumlar vergisine tabi tutulmuştur; üst şirkete kâr payı olarak gelmesi halinde ikinci kez kurumlar vergisi alınmaması için istisna tanınmıştır. Koşullar: İştirakin tam mükellef kurum olması. İştirak payına en az bir yıl süreyle sahip olunması. Dikkat: Bu istisna, tam mükellef kurumun dar mükellef kurumdan elde ettiği kâr paylarına uygulanmaz (bu durumda yurt dışı iştirak kazancı istisnası farklı koşullarla uygulanır).

15. Menkul kıymet yatırım ortaklıklarının (MKYO) portföy işletmeciliğinden elde ettiği kazançlara nasıl bir vergi muamelesi yapılır?

A) Tam oranda kurumlar vergisine tabidir
B) KVK m.5/1-d kapsamında portföy işletmeciliği kazançları kurumlar vergisinden istisnadır; bu kazançlar üzerinden kurumlar vergisi hesaplanmaz
C) Yalnızca temettü gelirleri vergiden muaftır; sermaye kazançları vergilendirilir
D) MKYO’lar gelir vergisine tabidir
E) MKYO kazançları belediye vergileri kapsamındadır

Cevap: B) KVK m.5/1-d kapsamında portföy işletmeciliği kazançları kurumlar vergisinden istisnadır; bu kazançlar üzerinden kurumlar vergisi hesaplanmaz

Açıklama: KVK m.5/1-d kapsamında Kolektif Yatırım Kuruluşu Kazanç İstisnası: Türkiye’de kurulmuş menkul kıymet yatırım fonları ve ortaklıkları, gayrimenkul yatırım fonları ve ortaklıkları, girişim sermayesi yatırım fonları ve ortaklıkları — bu yapıların portföy işletmeciliğinden elde ettikleri kazançlar kurumlar vergisinden istisnadır. Gerekçe: Bu kolektif yatırım yapıları aracılık fonksiyonu görür; vergi fon/ortaklık bünyesinde değil, yatırımcı bünyesinde alınır. Yatırımcı düzeyindeki vergilendirme: GVK Geç. Md.67 kapsamında stopaj. Dikkat: İstisna kapsamında olmayan (portföy işletmeciliği dışındaki) olağandışı faaliyetler veya koşullar kurumlar vergisine tabi tutulabilir. Bu istisna, sermaye piyasasında kolektif yatırımı teşvik eden vergi politikasının temel taşıdır.

16. Tam mükellef kurumların yurt dışından elde ettiği “yurt dışı iştirak kazancı” hangi koşulda vergiden istisna tutulabilir?

A) Yurt dışı iştirak kazançları hiçbir koşulda istisna tutulamaz
B) İştirakin en az %10 oranında sermayeye sahip olunması, en az bir yıl elde tutulması, kazancın Türkiye’ye getirilmesi ve yurt dışında belirli oranda vergi ödenmiş olması başlıca koşullardır
C) Yurt dışındaki tüm iştiraklerden elde edilen kazançlar otomatik olarak istisnadır
D) Yalnızca AB ülkelerindeki iştirak kazançları istisnadır
E) İştirak payının %51’in üzerinde olması tek koşuldur

Cevap: B) İştirakin en az %10 oranında sermayeye sahip olunması, en az bir yıl elde tutulması, kazancın Türkiye’ye getirilmesi ve yurt dışında belirli oranda vergi ödenmiş olması başlıca koşullardır

Açıklama: KVK m.5/1-b kapsamında Yurt Dışı İştirak Kazançları İstisnası şu koşullara bağlıdır: 1) İştirak Payı: Yurt dışındaki şirketin en az %10’una sahip olunmalıdır. 2) Elde Tutma Süresi: İştirak payı en az bir yıl süreyle elde tutulmalıdır. 3) Kazancın Türkiye’ye Transferi: Yurt dışı iştirakten elde edilen kâr payı, beyanname verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye getirilmelidir. 4) Vergi Yükü: İştirak eden şirketin mukim olduğu ülkede kurumlar vergisi benzeri vergi; en az %15 oranında fiilen ödenmiş olmalıdır (esas faaliyet konusu finansal kiralama, finansal holding gibi özel durumlar %15 yerine %20 arıyor). Bu istisna, Türk çok uluslu şirketlerin yurt dışına yatırımını teşvik eder.

17. “Vergi planlaması” ile “vergi kaçakçılığı” arasındaki temel fark nedir?

A) İkisi aynı anlama gelir
B) Vergi planlaması mevzuatın öngördüğü yasal vergi avantajlarından yararlanmaktır; vergi kaçakçılığı ise vergiyi yasadışı yollarla ödememek veya eksik ödemektir
C) Vergi planlaması yalnızca büyük kurumlar tarafından yapılabilir
D) Vergi kaçakçılığı yalnızca vergi beyannamesi vermemekten oluşur
E) Vergi planlaması SPK mevzuatı kapsamındadır; kaçakçılık değildir

Cevap: B) Vergi planlaması mevzuatın öngördüğü yasal vergi avantajlarından yararlanmaktır; vergi kaçakçılığı ise vergiyi yasadışı yollarla ödememek veya eksik ödemektir

Açıklama: Vergi hukukunda kritik bir ayrım: Vergi Planlaması (Tax Planning): Kişi veya kurumların vergi mevzuatının öngördüğü istisna, muafiyet, indirim ve avantajlardan yararlanarak yasal çerçevede vergi yüklerini minimize etmesi. Tamamen yasal ve etik; örnek: Yatırım indiriminden yararlanmak, BES katkı payı indirimi, GVK istisnaları. Vergi Kaçakçılığı (Tax Evasion): Geliri gizlemek, gerçek dışı belge düzenlemek, beyanname vermemek gibi yasadışı yollarla vergi borcunu azaltmak veya hiç ödememek. Suç niteliğindedir; hapis cezası dahil ağır yaptırımlar uygulanır. Agresif Vergi Planlaması: İki kavram arasında gri alan; mevzuatın ruhuna aykırı ama teknik olarak yasal görünebilen düzenlemeler; OECD BEPS projesinin hedefindedir.

18. Türkiye’deki “çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları” (ÇVÖA) ne amaçla yapılır ve nasıl uygulanır?

A) Yabancı ülkelerin Türk şirketlerine daha yüksek vergi uygulamasını önlemek
B) Aynı gelir üzerinde hem Türkiye’de hem başka ülkede vergi alınmasını önlemek; anlaşma iç hukuka göre öncelikli uygulanır ve stopaj oranlarını sınırlayabilir
C) Yabancı yatırımcıların Türkiye’de tamamen vergiden muaf olmasını sağlamak
D) Yurt dışındaki Türk vatandaşlarının yurt dışında vergi ödemesini sağlamak
E) Yalnızca döviz gelirlerine uygulanır

Cevap: B) Aynı gelir üzerinde hem Türkiye’de hem başka ülkede vergi alınmasını önlemek; anlaşma iç hukuka göre öncelikli uygulanır ve stopaj oranlarını sınırlayabilir

Açıklama: Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları (ÇVÖA / Tax Treaties): Amaç: Aynı kişi veya kurumun aynı gelir üzerinde birden fazla ülkede vergi ödemesini (çifte vergilendirmeyi) önlemek ve ülkeler arası yatırımı teşvik etmek. Türkiye; 80’den fazla ülke ile ÇVÖA imzalamıştır (ABD, AB ülkeleri, Körfez ülkeleri vb.). Stopaj Oranlarına Etkisi: Anlaşmalar, Türk iç hukukundaki stopaj oranlarını düşürülebilir. Örnek: İç hukukta temettü stopajı %10 iken ÇVÖA’ya göre %5’e inebilir. Uygulama Önceliği: Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca usulüne uygun yürürlüğe giren uluslararası anlaşmalar iç hukuk kanunlarıyla çatışması halinde öncelikle uygulanır. Yatırımcının sorumluluğu: ÇVÖA avantajından yararlanmak için ilgili belgeyi (mukim sertifikası) aracı kuruma sunmak gerekir.

19. Sermaye piyasasında “aracı kurumların” vergi sorumluluğu (vergi tevkifatı) kapsamında en önemli yükümlülükleri nelerdir?

A) Yalnızca SPK’ya aylık rapor vermek
B) Müşteriler adına menkul kıymet kazançları üzerinden stopajı zamanında keserek vergi dairesine beyan etmek ve yatırmak; yıllık olarak müşterilere vergi bildirim formu sunmak
C) Müşterilerin kişisel vergi beyannamelerini hazırlamak
D) Müşterilere vergi danışmanlığı hizmeti vermek
E) Yalnızca kurumsal müşterilerin vergi işlemlerini yapmak

Cevap: B) Müşteriler adına menkul kıymet kazançları üzerinden stopajı zamanında keserek vergi dairesine beyan etmek ve yatırmak; yıllık olarak müşterilere vergi bildirim formu sunmak

Açıklama: Aracı Kurumların Vergi Tevkifatı Yükümlülükleri (GVK Geç. Md.67): Stopaj Kesimi: Müşterilerin hisse, tahvil, repo, türev araç kazançları üzerinden gereken stopajı kaynakta keser. Beyan ve Ödeme: Kesilen stopajı aylık veya üç aylık dönemler halinde muhtasar beyanname ile vergi dairesine beyan eder ve öder. Netleştirme: Aynı dönem içindeki kazanç ve zararları aynı kategoride netleştirebilir; vergi simetrik hesaplanır. Müşteri Bildirimi: Yıl sonunda müşterilere o yıl elde ettikleri gelirler ve ödenen stopaj tutarlarını gösteren form sunar (bu form beyanname hazırlığında gereklidir). Kayıt: Tüm işlemlerin ayrıntılı kaydını tutmak ve gerektiğinde denetim için sunmak. Bu yükümlülükler aracı kurumları hem vergi sorumlusu hem operasyonel uyum açısından kritik bir konuma getirir.

20. Bireysel emeklilik sisteminde (BES) vergi avantajları nasıl işlemektedir?

A) BES’te hiçbir vergi avantajı yoktur
B) Katkı paylarının belirli oranına kadar devlet katkısı sağlanır; 10 yıl sonra hak kazanma koşulları çerçevesinde çıkışta daha düşük stopaj oranı uygulanır; sistemi cazip kılan önemli vergi teşvikleri içerir
C) BES katkıları gelir vergisi matrahından tamamen düşülür
D) BES çıkışlarında vergi ödenmez
E) BES yalnızca işverenler için vergi avantajı sağlar

Cevap: B) Katkı paylarının belirli oranına kadar devlet katkısı sağlanır; 10 yıl sonra hak kazanma koşulları çerçevesinde çıkışta daha düşük stopaj oranı uygulanır; sistemi cazip kılan önemli vergi teşvikleri içerir

Açıklama: Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) Vergi Teşvikleri: Devlet Katkısı: Bireysel katılımcıların ödediği katkı payının %30’u oranında (brüt asgari ücretle sınırlı) devlet katkısı hesaba eklenir. Bu katkı doğrudan katılımcının emeklilik hesabına yatırılır. İşveren katkısında farklı oranlar uygulanabilir. Çıkış Stopajı: Sistemde 10 yıl kalan ve 56 yaşında emekli olan katılımcılar için çıkışta düşük stopaj uygulanır; erken çıkışta daha yüksek stopaj uygulanır. Fon Düzeyinde Muafiyet: EYF’ler (emeklilik yatırım fonları) kurumlar vergisinden muaftır. Bu teşvikler, uzun vadeli tasarruf ve emeklilik planlamasını desteklemeye yönelik vergi politikası araçlarıdır.

21. Vergi hukukunda “tarh”, “tahakkuk” ve “tahsil” kavramları sırasıyla neyi ifade eder?

A) Vergi beyannamesi, vergi ödeme ve vergi iadesi
B) Tarh: Vergi miktarının tespiti; Tahakkuk: Verginin kesinleşmesi; Tahsil: Verginin ödenmesi/alınması
C) Tarh: Vergi iadesi; Tahakkuk: Vergi beyanı; Tahsil: Vergi denetimi
D) Tarh: Verginin ödenmesi; Tahakkuk: Verginin kesinleşmesi; Tahsil: Verginin itiraz aşaması
E) Hepsi aynı anlama gelir; sadece farklı terimlerdir

Cevap: B) Tarh: Vergi miktarının tespiti; Tahakkuk: Verginin kesinleşmesi; Tahsil: Verginin ödenmesi/alınması

Açıklama: Vergi Usul Kanunu (VUK) kapsamında vergilendirme süreci üç aşamadan oluşur: 1) Tarh (Assessment): Vergi borcunun miktarını belirlemek; vergi dairesinin yaptığı hesaplama işlemi. Çeşitleri: Beyana dayalı tarh (mükellef beyan eder), ikmalen tarh, re’sen tarh, idarece tarh. 2) Tahakkuk (Accrual/Finalization): Tarh edilen verginin kesinleşmesi; vergi borcunun itiraz süreleri geçirilerek ya da mahkeme kararıyla kesinleşmesi aşaması. Tahakkuk eden vergi ödeme emrine konu olabilir. 3) Tahsil (Collection): Kesinleşen verginin vergi dairesine fiilen ödenmesidir. Ödeme vadesi geçirilirse gecikme zammı uygulanır. Sermaye piyasası açısından: Stopajda süreç farklıdır; vergi sorumlusu keserek öder ve beyan eder, ayrı tarh-tahakkuk aşamasına gerek kalmaz.

22. Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının (GYO) kâr dağıtımı açısından vergisel yükümlülüğü nedir?

A) GYO kâr dağıtımı yapmak zorunda değildir
B) GYO’lar SPK’nın belirlediği oranda kâr dağıtımı yapmakla yükümlüdür; dağıtılan kâr payları üzerinden pay sahiplerine yönelik stopaj uygulanır
C) GYO kâr payları tamamen vergiden muaftır
D) GYO kâr payları tam mükellef gerçek kişilerde beyanname verilmeden vergilendirilemez
E) GYO’lar kâr dağıtmak yerine her yıl sermaye artırımı yapmak zorundadır

Cevap: B) GYO’lar SPK’nın belirlediği oranda kâr dağıtımı yapmakla yükümlüdür; dağıtılan kâr payları üzerinden pay sahiplerine yönelik stopaj uygulanır

Açıklama: GYO’larda Kâr Dağıtımı ve Vergilendirme: SPK Yükümlülüğü: GYO’lar, SPK tebliğlerinde belirlenen oranlarda kâr dağıtımı yapmak zorundadır. Bu oran zaman içinde güncellenebilmektedir; genel olarak dağıtılabilir kârın önemli bir bölümünün pay sahiplerine aktarılması zorunludur. Vergi Boyutu: GYO portföy işletmeciliği kazançları kurumlar vergisinden istisnadır (KVK m.5/1-d). Ancak GYO’nun pay sahiplerine yaptığı kâr payı dağıtımı, temettü olarak değerlendirilir. Tam mükellef gerçek kişi pay sahipleri için GYO’nun yaptığı ödeme üzerinde stopaj uygulanır. Tam mükellef kurumlar için iştirak kazancı istisnası uygulanabilir. Bu yapı, yatırımcıların GYO’ya yatırım yapmasının vergi etkilerini doğrudan etkiler.

23. Eurobond’lardan (yurt dışında ihraç edilmiş Hazine tahvillerinden) tam mükellef gerçek kişilerin elde ettiği faiz gelirleri nasıl vergilendirilir?

A) Tamamen vergiden muaftır
B) Yurt dışında ihraç edilen Hazine eurobondlarından elde edilen faiz gelirleri GVK Geç. Md.67 kapsamı dışında kalır; GVK m.85-86 çerçevesinde belirli tutarı aşarsa yıllık gelir vergisi beyannamesiyle beyan edilebilir
C) Stopaj yoluyla vergilendirilir; beyanname verilmez
D) Yalnızca kurumlar vergisine tabidir
E) Eurobond faizleri vergiden muaf olup BİST faaliyetlerine katkı payı olarak değerlendirilir

Cevap: B) Yurt dışında ihraç edilen Hazine eurobondlarından elde edilen faiz gelirleri GVK Geç. Md.67 kapsamı dışında kalır; GVK m.85-86 çerçevesinde belirli tutarı aşarsa yıllık gelir vergisi beyannamesiyle beyan edilebilir

Açıklama: Eurobond Vergilendirilmesi (Tam Mükellef Gerçek Kişi): GVK Geç. Md.67, yurt içinde ihraç edilen menkul kıymetler için tasarlanmıştır. Yurt dışında ihraç edilen (eurobond) Hazine tahvilleri Geç. Md.67 kapsamı dışındadır. Bu nedenle: Faiz geliri GVK m.75 kapsamında menkul sermaye iradıdır. Türkiye’de stopaj uygulanmaz. Beyan Yükümlülüğü: İlgili takvim yılında elde edilen toplam menkul sermaye iradı ve değer artış kazancı toplamı GVK m.86’daki beyan sınırını aşarsa yıllık beyanname verilir. Bu durum, eurobond yatırımcılarının beyan yükümlülüğünü bizzat takip etmesini zorunlu kılar; stopajla nihai vergilendirme yapılmamaktadır.

24. Vergi hukukunda “mükellefiyet türü” açısından hisse senedi alım-satımında tam mükellef ile dar mükellef gerçek kişi arasındaki vergisel farklılık nedir?

A) Hiçbir fark yoktur; her ikisi de aynı oranda vergilendirilir
B) Tam mükellef Türkiye içinde ve dışında elde ettiği kazançlardan vergilendirilir; dar mükellef yalnızca Türkiye kaynaklı kazançlardan vergilendirilir; her ikisi için de stopaj yöntemi geçerlidir ancak oranlar ve ÇVÖA etkisi farklılaşabilir
C) Dar mükellefler tamamen vergiden muaftır
D) Tam mükellefler kurumlar vergisine tabidir; dar mükellefler yalnızca KDV öder
E) Dar mükellef gerçek kişiler Türkiye’de beyanname vermek zorundadır

Cevap: B) Tam mükellef Türkiye içinde ve dışında elde ettiği kazançlardan vergilendirilir; dar mükellef yalnızca Türkiye kaynaklı kazançlardan vergilendirilir; her ikisi için de stopaj yöntemi geçerlidir ancak oranlar ve ÇVÖA etkisi farklılaşabilir

Açıklama: Tam Mükellef Gerçek Kişi: Türkiye’de yerleşik kişi (ikametgâh Türkiye’de veya takvim yılı içinde 6 aydan fazla Türkiye’de bulunan kişi). Tüm dünya gelirleri Türkiye’de vergilendirilir. BİST’teki kazançlar: Stopaj nihai vergi. Dar Mükellef Gerçek Kişi: Türkiye’de yerleşik olmayan yabancı kişi. Yalnızca Türkiye kaynaklı kazançlar Türkiye’de vergilendirilir. BİST’teki kazançlar: ÇVÖA hükümleri uygulanır; anlaşmaya göre stopaj oranı iç hukuktan daha düşük olabilir veya muafiyet tanınabilir. Oran ve Yöntem Farkı: Stopaj oranları ve uygulaması her iki grup için farklılaşabilir; aracı kurumlar müşterinin mükellefiyet durumunu belirleyerek doğru stopajı uygulamak zorundadır.

25. Vergi mevzuatında “beyanname verme yükümlülüğü” açısından sermaye piyasası gelirlerinde temel kural nedir?

A) Tüm sermaye piyasası gelirleri için her yıl beyanname verilmesi zorunludur
B) Stopaja tabi tutulmuş gelirler için kural olarak ayrıca beyanname verilmez; ancak beyannameye dahil edilmesi zorunlu gelir türleri (örn. bazı yabancı menkul kıymet gelirleri, beyan sınırını aşan temettü) için beyanname yükümlülüğü doğabilir
C) Hiçbir sermaye piyasası geliri için beyanname verilmez
D) Tüm yatırımcılar stopaj ödeseler de beyanname vermek zorundadır
E) Beyanname yükümlülüğü yalnızca 1 milyon TL’nin üzerinde gelir elde edenleri kapsar

Cevap: B) Stopaja tabi tutulmuş gelirler için kural olarak ayrıca beyanname verilmez; ancak beyannameye dahil edilmesi zorunlu gelir türleri (örn. bazı yabancı menkul kıymet gelirleri, beyan sınırını aşan temettü) için beyanname yükümlülüğü doğabilir

Açıklama: GVK m.86 kapsamında Beyanname Verme Yükümlülüğü: Genel Kural: GVK Geç. Md.67 kapsamında tevkifata tabi tutulmuş menkul kıymet gelirleri için ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmez; bu gelirler beyannameye dahil edilmez. İstisnalar (Beyanname Gerekebilecek Durumlar): Tevkifat yapılmamış yabancı menkul kıymet gelirleri (eurobond faizi, yurt dışı hisse temettüsü). Beyan sınırını aşan temettü gelirlerinin %50’si. Birden fazla işverenden ücret. Ticari kazanç veya mesleki kazanç sahipleri menkul kıymet gelirlerini de beyan eder. Pratik Sonuç: BİST’te işlem yapan ve yalnızca hisse/tahvil/repo/fon kazancı elde eden tam mükellef gerçek kişiler için çoğunlukla beyanname gerekmez; bu vergi yükünü sadeleştiren önemli bir kolaylıktır. Mükellefin durumuna göre değerlendirme yapılmalı; gerekirse mali müşavir desteği alınmalıdır.