Ata Aöf Rekreasyon ve Sağlık 2024-2025 Vize Soruları

Çevre, İnsan ve Sağlık Etkileşimi

İnsanın fiziksel ve ruhsal sağlığı, içinde yaşadığı çevreden bağımsız düşünülemez. Çevre; insanın sadece doğal sınırlarla değil, sosyal, biyolojik ve kimyasal faaliyetleriyle etkileşimde bulunduğu bir bütündür. Bu bağlamda, dünyadaki ekolojik dengeyi tehdit eden hava kirliliği, su kirliliği, toprak kirliliği ve radyoaktif kirlenme gibi sorunlar, insan sağlığını doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen başlıca çevre felaketleridir. Çevresel faktörler (hava, su, barınma, gıda vb.) hayatımızın sadece belirli bir döneminde değil, anne karnından yaşlılığa kadar her evresinde etkilidir. Kirli bir çevre doğrudan hastalık sebebi olabildiği gibi, var olan hastalıkların ilerlemesini hızlandırabilir veya hastalıklara yatkınlığı artırabilir. Genetik faktörler (kalıtım) ise çevresel değil, bireyin doğuştan getirdiği içsel bir sağlık belirleyicisidir.

Rekreasyonun Tanımı, Yararları ve Terapötik Kullanımı

Rekreasyon, en temel tanımıyla kişilerin çalışma, okul veya temel biyolojik ihtiyaçlar gibi mecburi etkinlikleri dışında kalan serbest zamanlarında, kendi özgür iradeleriyle katıldıkları yenilenme ve eğlenme aktiviteleridir. Bireylerin bu zorunlu faaliyetler dışında bir serbest zaman kullanma haklarının olduğuna dair inançları ise “boş zaman yetisi” olarak tanımlanır. Rekreasyon faaliyetleri sadece doğal ortamlarda değil, kapalı alanlarda ve yapay çevrelerde de gerçekleştirilebilir.

Özellikle dezavantajlı grupların veya travma atlatan bireylerin rehabilitasyonunda kullanılan Terapatik (Terapötik) Rekreasyon; spor, sanat ve dans gibi aktiviteleri içerir. Ulusal Terapatik Rekreasyon Konseyi’ne göre bu terapinin temel amaçları sağlığı iyileştirmek, yaşam kalitesini artırmak ve bireylere yaşamda bağımsızlık kazandırmaktır. Rekreasyona katılımın önünde yorgunluk veya depresyon gibi içsel engeller olabileceği gibi, sınırlı sosyal destek veya tesis eksikliği gibi dışsal (çevresel) engeller de bulunabilir.

Çocuklarda Gelişim, Fiziksel Aktivite ve Anatomi

Rekreasyonel uygulamalar, çocukların yeteneklerini keşfetmelerini sağlar, yaratıcılıklarını geliştirir, sosyalleşmelerini hızlandırır ve onları teknoloji bağımlılığından, suçtan veya madde kullanımından uzak tutar. Bu faaliyetlerin “çocuğun kendi kendine vakit geçirip sosyalleşmesine engel olduğu” düşüncesi kesinlikle yanlıştır. Çocukların ev içinde kolayca yapabilecekleri rekreasyon etkinliklerinden biri Yoga iken; atlama, zıplama ve tırmanma gibi temel motor becerilerini geliştiren sistematik egzersizler Jimnastik ile sağlanır.

Anatomik açıdan bakıldığında insan bedeni mucizevi bir yapıya sahiptir. Örneğin, yeni doğan bir bebekte kemikler henüz kaynaşmadığı için iskeletinde yaklaşık 270 adet kemik bulunur (bu sayı yetişkinlerde 206’ya düşer). Kemiklerin beslenmesini sağlayan dış periost tabakası, kan damarları ve sinirler yönünden son derece zengindir. İskelet sisteminin hareketini sağlayan eklemleri stabilize eden, ters hareketi sınırlayan ve tendonlara kıyasla (elastin lifleri sayesinde) daha esnek olan bağ dokularına ise ligament adı verilir.

Sağlık Davranışları, Stres Yönetimi ve Psikolojik Etkiler

Dünya Sağlık Örgütü, sağlığı fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hâli olarak tanımlar. Bu boyutlar arasında laboratuvar testleri ve somut bulgularla tanınması ve ölçülmesi en kolay olanı Fiziksel Sağlık’tır. Bireylerin sağlık inançlarını; sağlık düzeyini algılayış biçimleri, yaş veya cinsiyet gibi demografik özellikleri ve pozitif davranışların (örneğin kaza riskine karşı emniyet kemeri takma gibi) yararlarına olan inançları şekillendirir.

Modern çağın en büyük sorunlarından biri olan stresle baş etmede literatürde DKBY (Durumu Değiştir, Kabul et, Boşver, Yeniden Çerçevele) yöntemi sıklıkla kullanılır. Stresle başa çıkmada en etkili yöntemlerden biri olan sporun; özgüveni artırma, hiperaktif ve saldırgan dürtüleri sakinleştirme, bireylerin iş verimliliğini ve motivasyonunu yükseltme gibi muazzam psikolojik etkileri bulunmaktadır.

1. I. Hava kirliliği
II. Su kirliliği
III. Toprak kirliliği
IV. Radyoaktif kirlenme
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri dünyadaki çevre sorunları arasında yer alır?

A) III ve IV
B) Yalnız II
C) I, II, III ve IV
D) II ve IV
E) I ve II

Cevap: C) I, II, III ve IV

Açıklama: Çevre sorunları, doğal dengenin bozulmasına ve ekosistemlerin zarar görmesine neden olan çeşitli faktörleri kapsar. Hava kirliliği, su kirliliği, toprak kirliliği ve radyoaktif kirlenme dünya genelinde yaşanan ve ekolojik dengeyi tehdit eden başlıca çevre sorunlarının tamamını oluşturur.

2. I. Spor
II. Sanat
III. Dans
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri terapatik rekreasyon çeşitleri arasında yer alır?

A) II ve III
B) Yalnız I
C) Yalnız II
D) I, II ve III
E) I ve III

Cevap: D) I, II ve III

Açıklama: Terapatik rekreasyon (terapötik rekreasyon), bireylerin fiziksel, bilişsel, duygusal veya sosyal işlevlerini iyileştirmek amacıyla tasarlanmış planlı aktivitelerdir. Bu etkinlikler arasında fiziksel becerileri geliştiren spor, duygusal ifadeyi destekleyen sanat ve koordinasyonu sağlayan dans gibi faaliyetlerin tümü yer almaktadır.

3. Aşağıdakilerden hangisi rekreasyon uygulamalarının yararlarından biri değildir?

A) Kendi kendine vakit geçirmeye alışan çocuğun sosyalleşmesine engel olur.
B) İnternet ve kitle iletişim araçlarına olan bağımlılığın önüne geçer.
C) Suça ve madde kullanımına yönelimi azaltır.
D) Yaratıcılıklarını geliştirir.
E) Çocukların yeteneklerini bulmalarını, geliştirmelerini sağlar.

Cevap: A) Kendi kendine vakit geçirmeye alışan çocuğun sosyalleşmesine engel olur.

Açıklama: Rekreasyonel etkinlikler bireylerin ve çocukların sosyalleşmesini, iletişim kurmasını ve takım çalışması yapmasını sağlar. Bu nedenle sosyalleşmeye engel olduğu ifadesi kesinlikle yanlıştır, aksine sosyalleşmeyi artırır. Diğer şıklar rekreasyonun kanıtlanmış yararlarıdır.

4. Aşağıdakilerden hangisi olumlu sağlık davranışları arasında yer alır?

A) Düzensiz yeme alışkanlığı
B) Emniyet kemeri takma
C) Alkol kullanma
D) Sigara kullanma
E) Sedanter yaşam

Cevap: B) Emniyet kemeri takma

Açıklama: Olumlu sağlık davranışları, bireylerin kendi sağlıklarını korumak ve kaza/hastalıklardan kaçınmak için benimsedikleri alışkanlıklardır. Emniyet kemeri takmak, trafik kazalarındaki yaralanmaları önleyen temel bir koruyucu sağlık davranışıdır. Diğerleri ise sağlığı bozan olumsuz alışkanlıklardır.

5. I. Kan damarları
II. Sinirler
III. Fibröz kıkırdak
Yukarıda verilen bağ dokusu lifleri yönünden zengin olan dış periost tabakası yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerini içermektedir?

A) I ve II
B) II ve III
C) Yalnız II
D) Yalnız I
E) Yalnız III

Cevap: A) I ve II

Açıklama: Periost (kemik zarı), kemiklerin dış yüzeyini kaplayan ve kemiğin beslenmesini, onarımını sağlayan bağ dokusu tabakasıdır. Dış periost tabakası, zengin bir kan damarı ağı ve sinirleri barındırır. Fibröz kıkırdak ise periostun bir bileşeni değildir.

6. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun ev içinde yapabileceği etkinliklerden biridir?

A) Yüzme
B) Bale
C) Jimnastik
D) Yoga
E) Koşu

Cevap: D) Yoga

Açıklama: Yüzme, profesyonel bale, jimnastik ve koşu genellikle özel alanlar, stüdyolar veya geniş dış mekanlar gerektirir. Ancak yoga, sadece bir mat ve dar bir alan gerektirdiği için ev içerisinde rahatlıkla ve güvenle yapılabilecek bir rekreasyon etkinliğidir.

7. Aşağıdakilerden hangisi insanlardaki hastalıklar konusunda çevre sağlığının başlıca etkilerinden biri değildir?

A) Bazı hastalıkların sonucunu ve seyrini etkileyebilir.
B) Hastalıklara yatkınlık olabilir.
C) Sadece hayatımızın belirli dönemlerinde etkilidir.
D) Çevre kirli ise doğrudan hastalık sebebi olabilir.
E) Bazı hastalıkların ilerlemesini veya yayılmasını hızlandırabilir.

Cevap: C) Sadece hayatımızın belirli dönemlerinde etkilidir.

Açıklama: Çevresel faktörler (hava, su, radyasyon vb.), anne karnından başlayıp yaşlılığa kadar insan ömrünün her aşamasında süreklilik arz eden etkilere sahiptir. Bu nedenle çevre sağlığının sadece “belirli dönemlerde” etkili olduğu fikri yanlıştır; çevresel etki yaşam boyu devam eder.

8. Çocuğun günlük yaşam aktivitesinde yaptığı atlama, zıplama, tırmanma egzersizlerini yalnızca ………………………. yaparak sağlanabilir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) yoga
B) yüzme
C) bale
D) koşu
E) jimnastik

Cevap: E) jimnastik

Açıklama: Çocukların temel motor becerilerini oluşturan atlama, zıplama, tırmanma ve esneme gibi hareketleri sistematik bir eğitime dönüştüren ve çocuğun kendi vücut ağırlığını kullanmasını sağlayan temel spor dalı jimnastiktir.

9. Çocuklarda bazı kemikler kaynaşmadığından yetişkin bireylere nazaran daha fazla kemik bulunur. Yeni doğan bir bebekte bulunan kemik sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 270
B) 269
C) 271
D) 272
E) 268

Cevap: A) 270

Açıklama: Yeni doğan bir bebek, doğum kanalından geçişi kolaylaştırmak için kıkırdak dokularla ayrılmış yaklaşık 270 kemik ile doğar. Büyüme süreciyle bu kemiklerin bazıları birbiriyle kaynaşarak birleşir ve yetişkinlik döneminde iskeletteki toplam kemik sayısı 206’ya düşer.

10. Çevre ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Çevre; insanın sosyal, biyolojik ve kimyasal faaliyetlerini devam ettirdiği bir ortamdır.
B) Rekreasyon aktiviteleri doğal çevre içinde ele alınan uygulamalardır.
C) Çevre, insanın kendi dışında kalan tüm canlı varlıklarla olan karşılıklı ilişki ve etkileşimlerinin bütünüdür.
D) Rekreasyonel aktiviteleri sonucu çevrede bazı sorunlar ortaya çıkabilir.
E) Yaşadığımız fiziksel çevreler ve yaşam biçimimiz, sadece doğal sınırlar tarafından belirlenmez.

Cevap: B) Rekreasyon aktiviteleri doğal çevre içinde ele alınan uygulamalardır.

Açıklama: Rekreasyon faaliyetleri sadece doğada (orman, kamp, dağ) yapılmaz. Evde kitap okumak, kapalı spor salonuna gitmek, sinema ve tiyatro gibi etkinliklerin tümü yapay (insan yapımı) çevrelerde ve kapalı alanlarda da gerçekleşebilir. Bu nedenle rekreasyonu “sadece doğal çevre ile sınırlandırmak” yanlıştır.

11. Aşağıdakilerden hangisi rekreasyon için dışsal engeller arasında yer alır?

A) Yorgunluk
B) Depresyon
C) Sınırlı sosyal destek
D) Kaygılar
E) Farklı düşünceler

Cevap: C) Sınırlı sosyal destek

Açıklama: Rekreasyona katılımı zorlaştıran engeller içsel ve dışsal olarak ikiye ayrılır. Yorgunluk, depresyon, kaygı ve düşünceler kişinin kendi zihninden veya bedeninden kaynaklanan içsel engellerdir. Ancak tesis eksikliği, maddi imkânsızlık veya çevreden gelen teşvik eksikliği (sınırlı sosyal destek), bireyin dışındaki çevresel/dışsal engellerdir.

12. Aşağıdakilerden hangisi sağlığı etkileyen çevresel faktörlerin arasında yer almaz?

A) Hava
B) Yiyecek
C) Su
D) Barınma
E) Kalıtım

Cevap: E) Kalıtım

Açıklama: Hava, su, gıda ve barınma koşulları insanın dış dünyasından gelen çevresel sağlık faktörleridir. Kalıtım (genetik) ise bireyin ebeveynlerinden DNA yoluyla doğuştan getirdiği, çevresel olmayan tamamen biyolojik ve içsel bir faktördür.

13. Stresle baş etmede aşağıdaki yöntemlerden hangisi kullanılmaktadır?

A) DKBY
B) DKYB
C) KBY
D) DKY
E) DBYK

Cevap: A) DKBY

Açıklama: Stres yönetiminde bireylerin uygulayabileceği stratejiler literatürde DKBY kısaltması ile formüle edilmiştir: Durumu Değiştir, Kabul et, Boşver (Bırak) veya Yaşam tarzını/yaklaşımını Yeniden Çerçevele.

14. I. Sağlığı iyileştirmek
II. Yaşam kalitelerini artırmak
III. Yaşamda bağımsızlık kazandırmak
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Ulusal Terapatik Rekreasyon Konseyi’ne göre rekreasyon terapisinin amaçları arasında yer alır?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
E) Yalnız III

Cevap: D) I, II ve III

Açıklama: Ulusal Terapötik Rekreasyon Konseyi (NCTRC), rekreasyon terapisinin bireylerin fiziksel sağlığını iyileştirmekle kalmayıp, sosyal hayata katılımlarını sağlayarak yaşam kalitelerini artırmayı ve özellikle yaşlı veya engelli bireylerin kendi kendilerine yetebilmeleri için bağımsızlık kazandırmayı amaçladığını belirtir.

15. I. Hareketi sınırlar.
II. Eklemleri stabilize eder.
III. Tendonlara kıyasla daha esnek bir yapısı vardır.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri ligamentler için doğrudur?

A) II ve III
B) Yalnız II
C) I, II ve III
D) Yalnız I
E) I ve II

Cevap: C) I, II ve III

Açıklama: Ligamentler (bağlar), kemikleri birbirine bağlayan sağlam yapılardır. Eklemlerin anatomik sınırların ötesinde bükülmesini önleyerek ters hareketi sınırlar, eklemleri stabilize eder ve kası kemiğe bağlayan tendonlara kıyasla yapılarında daha fazla elastin lifi bulunduğu için daha esnek bir yapıya sahiptirler.

16. Aşağıdakilerden hangisi “kişilerin yapması mecburi olan etkinlikler dışında kalan serbest zamanında katıldığı aktiviteler” ifadesinin tanımıdır?

A) Spor yapmak
B) Rekreasyon
C) Dans etmek
D) Kültürel etkinliklere katılmak
E) Müzik dinlemek

Cevap: B) Rekreasyon

Açıklama: Bireyin uyuma, yemek yeme, çalışma veya okula gitme gibi mecburi temel ihtiyaçları dışında kalan, kişinin kendi özgür iradesiyle seçtiği ve eğlenmek/dinlenmek amacıyla geçirdiği serbest zamanın tümüne kapsayıcı bir terim olarak “Rekreasyon” denir.

17. I. Bireylerin kendine olan güvenini artırır.
II. Hiperaktif ve saldırgan olan bireyleri sakinleştirir.
III. Organizmayı ruhsal olarak beden stresinin yıpratıcı etkisinden korur.
IV. Bireylerin verimliliğini ve iş motivasyonunu artırır.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri sporun sağlık üzerine yaptığı psikolojik etkiler arasında yer alır?

A) I ve II
B) I ve III
C) I, II ve III
D) I, II, III ve IV
E) I, II ve IV

Cevap: E) I, II ve IV

Açıklama: Spor, beden imajını iyileştirerek özgüveni artırır, enerjinin atılmasını sağlayarak hiperaktivite ve agresyonu sakinleştirir, aynı zamanda odaklanmayı artırarak iş yaşamındaki verimliliği ve motivasyonu yükseltir. Testin resmi cevap anahtarına göre kabul edilen doğru seçenek I, II ve IV’ü içeren seçenektir.

18. Aşağıdakilerden hangisinde “bireylerin zorunlu faaliyetler dışında serbest zaman kullanma haklarının olduğu inanışı” tanımlanmaktadır?

A) Boş zaman arkadaşlığı
B) Boş zaman yetisi
C) Ruh hâli yükseltme
D) Rekreasyon
E) Özerklik

Cevap: B) Boş zaman yetisi

Açıklama: Bir bireyin günlük sorumluluklarından bağımsız olarak, kendisine ait bir serbest zaman yaratabileceğine, bu zamanı hak ettiğine ve bu zamanı kendi iradesiyle yönetebileceğine dair sahip olduğu içsel inanç ve beceriye literatürde “Boş zaman yetisi” adı verilir.

19. Aşağıdakilerden hangisi muhtemelen tanınması ve ölçülmesi en kolay olan sağlık boyutudur?

A) Duygusal
B) Entelektüel
C) Mesleki
D) Çevresel
E) Fiziksel

Cevap: E) Fiziksel

Açıklama: Duygusal veya entelektüel sağlık kişisel algılara dayandığı için ölçümü zordur. Ancak fiziksel sağlık; laboratuvar testleri, röntgen, tansiyon ölçümü ve gözlemlenebilen somut muayene bulguları ile sayısal verilere dökülebildiği için tanınması ve tıbbi olarak ölçülmesi en kesin ve kolay sağlık boyutudur.

20. I. Sağlık düzeyinin algılanması
II. Demografik özellikler
III. Pozitif sağlık davranışlarının yararlarını anlama
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri bireylerin sağlık inançlarını etkileyen faktörler arasında yer alır?

A) II ve III
B) I ve II
C) Yalnız III
D) I, II ve III
E) Yalnız I

Cevap: D) I, II ve III

Açıklama: Sağlık İnanç Modeli’ne göre, bireyin kendi sağlığını ne kadar risk altında gördüğü (algı), yaş/eğitim/cinsiyet gibi kişisel özellikleri (demografik) ve koruyucu bir eylemin hastalığı önleyeceğine dair inancı (yararı anlama), kişinin sağlık kararlarını ve inançlarını doğrudan şekillendiren temel faktörlerin tamamıdır.