Dış Ticarete Giriş 2024-2025 Vize Soruları

Klasik Dış Ticaret Teorileri ve Varsayımları

Dış ticaretin temellerini atan ekonomik doktrinlerden biri olan Merkantilizm, bir ülkenin zenginliğini değerli madenlerle ölçer ve bu madenlerin ülkeye akışını sağlamak için sürekli “dış ticaret fazlası” vermeyi amaçlar. Klasik iktisadın babası Adam Smith ise, ülkelerin sadece diğerlerinden daha ucuza üretebildiği mallarda uzmanlaşmasını savunan Mutlak Üstünlükler Teorisi’ni kurmuştur. Daha sonra geliştirilen Heckscher-Ohlin (Faktör Donatım) Teorisi’ne göre ise; dış ticaretin doğması için ülkeler arasındaki üretim faktör miktarları oranlarının farklı olması (homojen olmaması) şarttır. Bu teoriye göre, sermaye açısından zengin ülkeler otomotiv gibi sermaye yoğun mallar üretirken, emek zengini ülkelerde dış ticaretin başlamasıyla emeğe talep artacağı için ücret gelirleri artar. Ayrıca Heckscher-Ohlin modelinin temel varsayımlarından biri de dış ticarete konu olan malların homojen (aynı) olduğudur (Farklılaştırılmış mal varsayımı bu teoriye ait değildir).

Üretim Olanakları, Teklif Eğrileri ve Ticaret Dengesi

Bir ekonominin belirli teknoloji ve kaynaklarla üretebileceği maksimum alternatifleri gösteren Üretim Olanakları Eğrisi, analizi basitleştirmek için aynı anda sadece 2 ürün için çizilir. Eğer bu eğride fırsat maliyeti sabitse, eğrinin geometrik şekli doğrusal (düz çizgi) olur. Eğri üzerinde bir maldan 1 birim fazla üretmek için diğerinden ne kadar vazgeçileceğini gösteren orana ise Marjinal Dönüşüm Oranı denir. Dış ticarette iki ülkenin karşılıklı taleplerini gösteren teklif eğrilerinin kesiştiği nokta, uluslararası dış ticaret dengesini ve bu dengede gerçekleşecek olan ihracat miktarını belirler. Bir ülkenin teklif eğrisinin herhangi bir eksene (örneğin X malına) daha yakın/yatık olması, o ülkenin o malın üretimindeki üstünlüğünü gösterir.

Modern Ticaret Dinamikleri ve Politikalar

Günümüz dış ticaretinde, ülkelerin aynı sanayi dalındaki benzer ama farklılaştırılmış ürünleri alıp satmasına “Sanayi İçi Dış Ticaret” denir ve bu durum Grubel-Lloyd endeksi gibi formüllerle ölçülebilmektedir. Yeni dış ticaret teorilerine göre, bir ülke bir üründe uzmanlaştıkça (ölçek ekonomileri sayesinde) birim başına ürün maliyetleri düşer (maliyetlerin artacağı bilgisi yanlıştır). Üretim fonksiyonları da emek ve sermaye (makine vb.) gibi girdilerle çıktı arasındaki ilişkiyi gösterir ve grafiksel olarak gösterilebilmektedir. İktisat biliminde bu üretimin gerçekleşmesi için gerekli olan en temel üretim faktörlerinden biri de insan işgücünü temsil eden Emek’tir.

Devletlerin iç piyasayı korumak için uyguladığı gümrük tarifeleri (vergiler), dış ticaret ve maliye politikası araçlarıdır; ancak faizleri düzenleyen para politikasının bir aracı değildir. Küresel çapta bakıldığında ise, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan GATT ve Dünya Ticaret Örgütü’nün çabalarıyla, günümüzde sanayi ürünlerine yüksek tarifeler uygulandığı bilgisi yanlıştır; aksine sanayi tarifeleri tarihi dip seviyelerdedir.

1. Aşa​ğıdakilerden han​gisi Hecksher-Ohlin teo​risinin bir varsa​yımı de​ğildir?

A) Öl​çek ekono​mileri göz ardı edil​mektedir.
B) Dış tica​rete konu mal​lar homo​jen de​ğillerdir.
C) Öl​çeğe sabit getiri şar​tını ka​bul eder.
D) Tam reka​bet şart​ları çalış​maktadır.
E) Dış tica​ret ya​pan ülke​lerde üre​tim tekno​lojileri sevi​yeleri ayni​dır.

Cevap: B) Dış tica​rete konu mal​lar homo​jen de​ğillerdir.

Açıklama: Heckscher-Ohlin modeli (Faktör Donatım Teorisi) temel varsayımlarında üretilen malların homojen (birebir aynı) olduğunu kabul eder. Yani malların kalite, marka veya tasarım gibi farklılıkları yoktur. Bu nedenle “mallar homojen değillerdir” ifadesi teorinin varsayımlarından biri değildir, aksine teoriyi reddeden bir durumdur.

2. Sa​bit fır​sat mali​yeti yapı​sına sahip üre​tim ola​nakları eğri​sinin geo​metrik şekli na​sıldır?

A) Doğ​rusal
B) Trigo​nometrik
C) Loga​ritmik
D) Üs​sel
E) Hiper​bolik

Cevap: A) Doğ​rusal

Açıklama: Üretim olanakları eğrisi, bir malın üretiminden diğerine geçerken katlanılan fırsat maliyetinin sabit kalması durumunda düz bir çizgi, yani “doğrusal” bir şekil alır. Eğer artan fırsat maliyeti geçerli olsaydı (üretim faktörlerinin verimliliği farklı olsaydı), eğri orijine göre içbükey bir şekle sahip olurdu.

3. Fak​tör Dona​tım Teori​sine göre aşa​ğıdakilerden han​gisi dış tica​ret duru​munda karşıla​şılır?

A) Emek zen​gini ül​kede ücret ge​liri önce ar​tar sonra aza​lır.
B) Emek zen​gini ül​kede ücret gelir​leri aza​lır.
C) Emek zen​gini ül​kede ücret ge​liri sabit ka​lır.
D) Emek zen​gini ül​kede ücret gelir​leri ar​tar.
E) Emek zen​gini ül​kede ücret ge​liri önce aza​lır sonra ar​tar.

Cevap: D) Emek zen​gini ül​kede ücret gelir​leri ar​tar.

Açıklama: Faktör Donatım Teorisi’ne dayanan Stolper-Samuelson teoremine göre, dış ticarete açılan bir ülke bol olarak sahip olduğu üretim faktörünü yoğun olarak kullanan malların üretimine yönelir. Bu durum, emek zengini bir ülkede emeğe olan talebi artırır ve dolayısıyla emeğin getirisi olan ücret gelirleri yükselir (artar).

4. Aşa​ğıdaki akım​lardan han​gisi ül​keye kıy​metli ma​den akı​şını amaçla​mıştır?

A) Merkan​talistler
B) Keynes​yenler
C) Kla​sikler
D) Libe​raller
E) Fizyok​ratlar

Cevap: A) Merkan​talistler

Açıklama: Merkantilizm, 16. ve 18. yüzyıllar arasında bir ülkenin zenginliğini ve gücünü sahip olduğu değerli maden (altın, gümüş) miktarıyla ölçen ekonomik bir doktrindir. Bu akım, ihracatı maksimize edip ithalatı kısıtlayarak ülkeye sürekli bir kıymetli maden girişini (akışını) sağlamayı amaçlar.

5. Bir ülke​nin tek​lif eğrisi​nin x malı ekse​nine veya y malı ekse​nine yakın​lığı neyi gös​terir?

A) Ülke​nin il​gili malın üreti​mindeki üstünlü​ğünü
B) Ülke için il​gili malın önem​siz oldu​ğunu
C) Ülke​nin il​gili malın itha​latına razı oldu​ğunu
D) Ülke​nin il​gili malın üreti​mini yük​sek mali​yet ile yaptı​ğını
E) Ülke için il​gili malın çok önem​li oldu​ğunu

Cevap: A) Ülke​nin il​gili malın üreti​mindeki üstünlü​ğünü

Açıklama: Dış ticarette teklif eğrisinin bir eksene (örneğin X malı eksenine) daha yatık (yakın) olması, o ülkenin ilgili malın üretiminde karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğunu gösterir. Bu durum, o ülkenin ilgili malı daha bol ve ucuza üreterek ihraç etmek istediğini ifade eder.

6. İki ülke​nin tek​lif eğrileri​nin kesiş​tiği nok​ta aşağı​dakilerden han​gisini ifa​de eder?

A) Maliyet​lerin denge​sini
B) Ücret​lerin denge​sini
C) Ödeme​ler bilanço​su denge​sini
D) Dış tica​ret denge​sini
E) Döviz kur denge​si

Cevap: D) Dış tica​ret denge​sini

Açıklama: Marshall ve Edgeworth tarafından geliştirilen teklif eğrileri (karşılıklı talep eğrileri) analizinde, iki ülkenin teklif eğrilerinin birbirini kestiği nokta uluslararası piyasada arz ve talebin dengelendiği yerdir. Bu nokta, uluslararası ticaret hadlerini ve gerçekleşecek “dış ticaret dengesini” (ihracat ve ithalat hacimlerini) belirler.

7. Aşa​ğıdakilerden han​gisi ülke​lerin üre​tim yapı​ları hak​kında yan​lış bir bil​gidir?

A) Sana​yi içi dış tica​ret ölçüle​memektedir.
B) Sana​yi içi dış tica​ret ile her ürün kendi​sini en ucu​za üre​ten ülke​den alı​nır.
C) Kü​çük ülke​lerin üre​tim ölçek​leri gö​rece kü​çüktür.
D) Otomo​tiv sektö​rü bir mon​taj sana​yidir.
E) Sana​yi içi dış tica​ret mon​taj sanayi​nin doğması​na ne​den olmuş​tur.

Cevap: A) Sana​yi içi dış tica​ret ölçüle​memektedir.

Açıklama: Günümüzde ülkelerin aynı endüstri dalına ait benzer malları eşzamanlı olarak hem ihraç hem de ithal etmesi durumu olan “sanayi içi (endüstri içi) dış ticaret”, ölçülemeyen soyut bir kavram değildir. Aksine iktisat literatüründe Grubel-Lloyd Endeksi gibi özel matematiksel formüllerle çok net bir biçimde ölçülmektedir.

8. Aşa​ğıdakilerden han​gisi uygu​lanan dış tica​ret politi​kası ola​rak yan​lıştır?

A) İkin​ci Dün​ya Savaşı​na ka​dar ülke​ler yük​sek koru​macılık uygu​lamışlardır.
B) Tica​ret tarife​leri GA​TT görüşme​lerinde indiril​miştir.
C) Dün​ya Tica​ret Örgü​tü günü​müzde dış tica​ret görüşme​lerini sürdür​mektedir.
D) İkin​ci Dün​ya Sava​şından son​ra tarife​ler düşürül​müştür.
E) Günü​müzde sana​yi ürün​leri yük​sek tarife​ler uygu​lanmaktadır.

Cevap: E) Günü​müzde sana​yi ürün​leri yük​sek tarife​ler uygu​lanmaktadır.

Açıklama: İkinci Dünya Savaşı sonrasında GATT (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması) ve onu takip eden Dünya Ticaret Örgütü müzakereleri sonucunda, özellikle “sanayi ürünleri” üzerindeki gümrük tarifeleri tarihi dip seviyelere çekilmiştir. Günümüzde tarım ürünlerinde hala korumacılık görülse de, sanayi ürünlerine yüksek tarifeler uygulandığı ifadesi yanlıştır.

9. Aşa​ğıdakilerden han​gisi Merkan​talizmin özelli​ğidir?

A) Dış tica​ret açı​ğı ver​mek
B) Dış tica​ret faz​lası ver​mek
C) Yurt dı​şı yatı​rımları arttır​mak
D) Dış tica​ret denge​si ver​mek
E) Yurt dı​şına serma​ye akı​şını arttır​mak

Cevap: B) Dış tica​ret faz​lası ver​mek

Açıklama: Merkantilist ekonomik sistemin en belirgin özelliği, zenginliğin kaynağı olarak gördüğü değerli madenlerin ülkeye girebilmesi için ihracatın her zaman ithalattan büyük olmasını savunmasıdır. Diğer bir deyişle, bu sistemin temel hedefi ülkenin sürekli olarak “dış ticaret fazlası vermesidir”.

10. Üre​tim ola​nakları eğri​si bir an​da kaç ürün için ola​sı üre​tim miktar​larını göster​mektedir?

A) 5
B) 2
C) 3
D) 1
E) 4

Cevap: B) 2

Açıklama: Ekonomik analizleri basitleştirmek ve iki boyutlu grafikler üzerinde gösterebilmek amacıyla, Üretim Olanakları Eğrisi (Transformation Curve) mevcut kaynaklar ve teknoloji ile üretilebilecek yalnızca “2” farklı ürünün (örneğin sanayi malı ve tarım malı) maksimum alternatif üretim miktarlarını gösterir.

11. Dış tica​ret dengesi​nin gerçek​leştiği nokta​da aşağıda​kilerden han​gisi belirlenir?

A) Dö​viz ku​ru
B) Üc​ret mikta​rı
C) Fa​iz ora​nı
D) İhra​cat mikta​rı
E) Enflas​yon mikta​rı

Cevap: D) İhra​cat mikta​rı

Açıklama: İki ülkenin teklif eğrilerinin kesiştiği ve dış ticaret dengesinin kurulduğu noktada, ülkelerin uluslararası ticaret hadleri ile birbirlerine sunacakları karşılıklı ithalat ve ihracat miktarları belirlenmiş olur. Döviz kuru, faiz veya enflasyon gibi makroekonomik değişkenler teklif eğrisi modeli tarafından doğrudan belirlenmez.

12. Aşa​ğıdakilerden han​gisi fak​tör dona​tım teori​sine gö​re yan​lıştır?

A) Dış tica​retin doğma​sı için fak​tör miktar​ları oran​larının ülke​ler ara​sında fark​lı ol​ması gerek​lidir.
B) Dış tica​retin doğma​sı için fak​tör fiyat​ları oran​larının ülke​ler ara​sında fark​lı ol​ması gerek​lidir.
C) Üre​tim faktör​leri birbir​lerinin yerle​rine geçe​bilirler.
D) Üretim​de paha​lı faktör yeri​ne ucuz fak​tör ter​cih edi​lir.
E) Tüm ülke​lerde üre​tim fak​tör miktar​ları oranla​rının eşit ol​ması dış ti​caretin başlama​sı için yeter​lidir.

Cevap: E) Tüm ülke​lerde üre​tim fak​tör miktar​ları oranla​rının eşit ol​ması dış ti​caretin başlama​sı için yeter​lidir.

Açıklama: Faktör Donatım Teorisine (Heckscher-Ohlin) göre, uluslararası ticaretin ortaya çıkabilmesi için ülkelerin üretim faktörü (emek/sermaye) donatım oranlarının birbirinden farklı olması şarttır. Eğer tüm ülkelerde bu oranlar eşit olsaydı (homojen yapı), karşılaştırmalı bir maliyet avantajı doğmayacağı için dış ticaretin başlaması için herhangi bir neden kalmazdı; yani eşitlik durumu dış ticaret için “yeterli” değildir.

13. Aşa​ğıdakilerden han​gisi emek yo​ğun üreti​mi göster​mektedir?

A) Sermaye​nin emek​ten daha faz​la artma​sı
B) Eme​ğin ve sermaye​nin sa​bit kalma​sı
C) Serma​ye sabit iken emek​te yaşa​nan artış
D) Emek ve serma​yede yaşa​nan or​tak ar​tış ora​nı ka​dar üretim​de yaşa​nan yan​sız ar​tış
E) Emek sa​bit iken serma​yede yaşa​nan ar​tış

Cevap: C) Serma​ye sabit iken emek​te yaşa​nan artış

Açıklama: Üretim sürecinde kullanılan faktörlerin yoğunluğu, nispi olarak hangi faktörün daha çok artırıldığına bakılarak belirlenir. Sermaye sabit tutulurken emeğin (işgücünün) miktarında yaşanan artış, o üretim tekniğinin insan gücüne dayandığını, yani “emek yoğun” bir üretim olduğunu açıkça gösterir.

14. Üre​tim olanak​ları eğri​si üzerin​de bir ürün​den 1 bi​rim daha faz​la üret​mek için di​ğer ürün​den vazgeçi​len mikta​rı göste​ren ora​na ne ad veri​lir?

A) Marji​nal mali​yet
B) Marji​nal ika​me ora​nı
C) Marji​nal tek​nik ika​me ora​nı
D) Marji​nal dönü​şüm ora​nı
E) Marji​nal fay​da

Cevap: D) Marji​nal dönü​şüm ora​nı

Açıklama: Bir ekonomide kaynaklar tam istihdamdayken (eğrinin üzerindeyken), bir malın üretimini bir birim artırabilmek için diğer malın üretiminden ne kadar kısılması (vazgeçilmesi) gerektiğini ifade eden değere “Marjinal Dönüşüm Oranı” (Marginal Rate of Transformation – MRT) denir. Bu oran, Üretim Olanakları Eğrisinin herhangi bir noktasındaki eğimine eşittir.

15. Üre​tim fonksi​yonu ile il​gili aşağı​dakilerden han​gisi yan​lıştır?

A) Emek üre​tim fonksi​yonu için bir girdi​dir.
B) Üre​tim fonksi​yonları grafik​sel göste​rilemez.
C) Üre​tim fonksi​yonu girdi​ler ile çık​tı arasın​daki iliş​kiyi gös​terir.
D) Serma​ye üre​tim fonksi​yonu için bir girdi​dir.
E) Üre​tim fonksiyo​nunda girdiler​de bir a​tış olma​sı çıktıla​rın artma​sına ne​den olur.

Cevap: B) Üre​tim fonksi​yonları grafik​sel göste​rilemez.

Açıklama: Üretim fonksiyonu, belirli bir teknolojide kullanılan girdiler (emek, sermaye vb.) ile elde edilen maksimum çıktı miktarı arasındaki fiziksel ve matematiksel ilişkiyi temsil eder. Bu ilişki mikroiktisatta “eş ürün eğrileri” (isoquant) gibi geometrik araçlar yardımıyla iki boyutlu koordinat sistemlerinde son derece net bir şekilde grafiksel olarak gösterilebilir.

16. Aşa​ğıdakilerden han​gisi günü​müz dış tica​ret teo​risi açısın​dan yan​lış bir bil​gi ver​mektedir?

A) Günü​müzde dış tica​rette bulu​nan ülke​ler ürünle​rini farklı​laştırmaya çalı​şırlar.
B) Uzman​laşma ölçe​ğe geti​ri şartı​nı iyileş​tirir.
C) Bir mal konusun​da uz​man üreti​ci o malı uz​man olma​yanlara gö​re daha ucu​za üre​tir.
D) Ürünle​rin farklılaş​ması tekel​ci gü​cün artma​sına ne​den olur.
E) Uzman​laşma berabe​rinde bi​rim ba​şına ürün maliyet​lerinde ar​tış geti​rir.

Cevap: E) Uzman​laşma berabe​rinde bi​rim ba​şına ürün maliyet​lerinde ar​tış geti​rir.

Açıklama: Yeni Dış Ticaret Teorileri ve “ölçek ekonomileri” kuralına göre, bir üretim dalında uzmanlaşan ülkede üretim miktarı (ölçek) giderek büyür. Üretim miktarı arttıkça, sabit maliyetler daha fazla birime bölüneceğinden “birim başına ürün maliyetlerinde düşüş” yaşanır. Uzmanlaşmanın ürün maliyetlerinde artış getireceği ifadesi ölçek ekonomilerinin temel prensibine aykırıdır.

17. Aşa​ğıdaki teori​lerden han​gisi Adam Smith’e aittir?

A) Üs​tün Fak​törler Teori​si
B) Fak​tör Dağı​lım Teori​si
C) Mut​lak Üstün​lükler Teori​si
D) Fak​tör Dona​nım Teori​si
E) Mukaye​seli Üstün​lükler Teori​si

Cevap: C) Mut​lak Üstün​lükler Teori​si

Açıklama: Klasik iktisadın öncüsü Adam Smith, ülkelerin sadece diğer ülkelere göre daha ucuza ve yüksek verimle üretebildikleri mallarda (yani mutlak olarak avantajlı oldukları alanlarda) uzmanlaşmaları gerektiğini savunan “Mutlak Üstünlükler Teorisi”ni geliştirmiştir.

18. Serma​ye açısın​dan gö​rece zen​gin ülke​ler ne tür mal​lar üre​tir?

A) Emek yo​ğun mal​lar
B) Tekno​loji yo​ğun mal​lar
C) Ucuz mal​lar
D) Paha​lı mal​lar
E) Serma​ye yo​ğun mal​lar

Cevap: E) Serma​ye yo​ğun mal​lar

Açıklama: Heckscher-Ohlin teorisinin temel sonucuna göre, bir ülke hangi üretim faktörüne daha bol ve ucuz sahipse o faktörü yoğun olarak kullanan malların üretiminde ve ihracatında uzmanlaşır. Dolayısıyla, sermaye bakımından zengin (gelişmiş) ülkeler, otomotiv veya petrokimya gibi “sermaye yoğun mallar” üreterek dış ticarette avantaj sağlarlar.

19. Aşa​ğıdakilerden han​gisi tari​fe uygula​maları açısın​dan yan​lıştır?

A) Tarife​ler ülke sanayi​ni dış rekabe​te kar​şı koruma​ya yardı​mcı olur.
B) Tarifele​rin ma​kul seviye​de olma​sı ithala​tın müm​kün olabilece​ğini göste​rir.
C) Tarife​ler para politika​sının bir aracı​dır.
D) Tarife​ler kamu geliri​ni arttı​rır.
E) Tarife​ler hazine​ye ge​lir sağ​lar.

Cevap: C) Tarife​ler para politika​sının bir aracı​dır.

Açıklama: Gümrük tarifeleri (ithalat vergileri), yerli sanayiyi dış rekabete karşı koruma ve devlet hazinesine gelir sağlama gibi temel amaçlarla kullanılan dış ticaret ve maliye politikası araçlarıdır. Ancak tarifeler; faiz oranlarını ve para arzını düzenleyen, Merkez Bankaları tarafından yönetilen “para politikasının” bir aracı değildir.

20. Aşa​ğıdakilerden han​gisi üre​tim faktör​leri ile ilgi​li ola​rak yan​lıştır?

A) Maki​ne serma​ye ola​rak ka​bul edi​lir.
B) Serma​ye üretim​de kulla​nılan fizik​sel araçlar​dır.
C) Emek bir üre​tim fak​törü değil​dir.
D) Emek nü​fus ile ilgili​dir.
E) Emek üretim​de kulla​nılan işgücü​dür.

Cevap: C) Emek bir üre​tim fak​törü değil​dir.

Açıklama: Ekonomi biliminde mal ve hizmet üretmek için gerekli olan kaynaklara üretim faktörleri denir ve bunlar Doğa, Emek, Sermaye, Girişimcilik olarak sınıflandırılır. Emek, mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılan insanların harcadığı işgücüdür ve üretimin en temel, vazgeçilmez faktörlerinden biridir. Bu sebeple “Emek bir üretim faktörü değildir” ifadesi tamamen yanlıştır.