Makro Ekonomi 2026 Vize Deneme Sınavı

Makro Ekonomi ve Temel Kavramlar

Makro ekonomi, bir bütün olarak ekonominin nasıl çalıştığını incelemektedir. Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GDP), bir ülkede belirli bir dönemde (genellikle bir yıl) üretilen mal ve hizmetlerin toplam değeridir ve makro ekonomin en temel ölçüsüdür. Gayri Safi Milli Hasıla (GNP), ülke vatandaşlarının yurt içi ve yurt dışında ürettikleri mal ve hizmetlerin toplam değerini ölçer. Milli Hasıla, ekonomik büyüme, işsizlik, enflasyon ve uluslararası ticaret gibi kilit değişkenlerin temelini oluşturur.

Tüketim, Tasarruf ve Yatırım Teorileri

Disposable Income (Harcanabilir Gelir), hanehalkının vergiler ödedikten sonra tüketim ve tasarrufa ayırabileceği gelirdir. Keynes’in Tüketim Fonksiyonu’na göre, tüketim harcamaları gelirle doğru orantılı olarak artar, ancak gelirdeki artış tüketim artışından daha az olmaktadır. Tasarruf eğilimi, gelirdeki her birim artıştan ne kadarının tasarruf edildiğini gösterir. Toplam Yatırım (I), makine, fabrika ve bina gibi sermaye mallarının yapımını içerir. Yatırım kararları faiz oranı, beklenen kârlılık ve güven ortamı gibi faktörlere bağlıdır.

Toplam Talep, Toplam Arz ve Ekonomik Dengesi

Toplam Talep (AD – Aggregate Demand), bir ekonomideki tüm mal ve hizmetlere yönelik talep miktarının fiyat düzeyine göre gösterilmesidir. Tüketim, yatırım, hükümet harcamaları ve net ihracat toplamıyla oluşur (AD = C + I + G + (X – M)). Toplam Arz (AS – Aggregate Supply), ekonominin kısa ve uzun dönemde üretebileceği mal ve hizmetlerin toplam miktarıdır. Kısa dönemde fiyat düzeyi sabitken Toplam Arz artan bir eğri gösterirken, uzun dönemde tam istihdam düzeyinde dikey bir eğri haline gelir. Toplam Talep ve Toplam Arz’ın kesiştiği nokta ekonomik dengeyi belirler.

Para, Faiz Oranları ve Merkez Bankası

Para, depo işlevi, değer ölçüsü işlevi ve takas aracı işlevi gören bir araçtır. M1 (Dar Para Arzı), nakit ve vadesiz mevduatları içerirken M2 (Geniş Para Arzı), ek olarak tasarruf mevduatlarını da içerir. Faiz oranı, paranın fiyatıdır ve borç alırken ödenen bedeli gösterir. Para arzının artması faiz oranlarını düşürüp yatırımı arttırırken, para arzının azalması faiz oranlarını yükseltip yatırımı kısıtlamaktadır. Merkez Bankası (Türkiye’de TCMB), para arzını kontrol ederek enflasyonu düşük tutma, istihdam seviyesini artırma ve ekonomik istikrarı sağlama görevini üstlenmektedir.

Enflasyon, İşsizlik ve Phillips Eğrisi

Enflasyon, mal ve hizmetlerin fiyat düzeyindeki genel artışıdır. Talep Enflasyonu, toplam talep toplam arzı aştığında ortaya çıkarken (Çok para az mal ve hizmet peşinde), Maliyet Enflasyonu, üretim maliyetlerinin artmasından kaynaklanır. İşsizlik oranı, işsiz kişilerin işgücüne katılanların toplamına bölünmesiyle bulunur. Doğal işsizlik (NAIRU – Non Accelerating Inflation Rate of Unemployment), ekonominin yapısından kaynaklanan, enflasyonu hızlandırmayan işsizlik oranıdır. Phillips Eğrisi, enflasyon ve işsizlik arasında ters yönlü bir ilişki olduğunu göstermiştir; işsizlik azaldıkça enflasyon artar.

Maliye Politikası ve Bütçe

Maliye Politikası, hükümetin vergi gelirlerini ve harcamalarını ekonomi üzerinde etkisi yapmak için kullandığı politikadır. Genişletici Maliye Politikası, hükümetin harcamalarını artırması veya vergileri azaltmasıyla ekonomiye talep enjekte etmektedir. Daralıcı Maliye Politikası, hükümet harcamalarını azaltması veya vergileri artırmasıyla toplam talepte azalma sağlamaktadır. Otomatik İstikrarlaştırıcılar, işsizlik sigortası ve artan vergi gelişleri gibi, ekonomik döngü üzerinde otomatik olarak düzelteç işlevi görmektedir. Bütçe Açığı, hükümet harcamalarının vergi gelirlerini aştığında ortaya çıkar.

1. Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GDP) ile Gayri Safi Milli Hasıla (GNP) arasındaki en temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

A) GDP yalnızca tarım sektörünü, GNP tüm sektörleri kapsar
B) GDP yurtiçinde üretimi ölçerken GNP vatandaşların yurt dışında ürettiklerini de içerir
C) GNP daha büyük bir rakam olmak zorundadır
D) GDP sadece makro ekonomide, GNP sadece mikro ekonomide kullanılır
E) Aralarında çerçöğü bir fark yoktur

Cevap: B) GDP yurtiçinde üretimi ölçerken GNP vatandaşların yurt dışında ürettiklerini de içerir

Açıklama: GDP (Gross Domestic Product), bir ülke sınırları içinde yurt dışından gelenler de dahil olmak üzere üretilen değeri ölçer. GNP (Gross National Product) ise o ülkenin vatandaşlarının yurt içinde ve yurt dışında ürettikleri tüm değeri içerir. Örneğin, İngiliz vatandaşının Türkiye’de çalışarak kazandığı gelir Türkiye’nin GDP’sine ama İngiltere’nin GNP’sine katılır.

2. Harcanabilir Gelir aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kişinin kazandığı brüt maaştır
B) Vergiler ödendikten sonra tüketim veya tasarrufa ayrılabilecek gelirdir
C) Yalnızca tasarrufa ayrılan kısımdır
D) Hükümetin topladığı vergilerin toplamıdır
E) Şirketlerin kâr ettiği miktardır

Cevap: B) Vergiler ödendikten sonra tüketim veya tasarrufa ayrılabilecek gelirdir

Açıklama: Disposable Income (Harcanabilir Gelir) = Kişisel Gelir – Doğrudan Vergiler – Sosyal Güvenlik Katkıları. Bu gelir, birey tarafından tüketim veya tasarruf kararları için kullanılacak gelir miktarını gösterir.

3. Keynes’in Tüketim Fonksiyonu teorisine göre, aşağıdakilerden hangisi doğru bir ifadedir?

A) Tüketim harcamaları gelirden tamamen bağımsızdır
B) Gelirdeki artış, tüketim artışından daha fazla olmaktadır
C) Gelirdeki her bir birim artış tam aynı miktarda tüketim artışına yol açar
D) Gelirdeki artış, tüketim artışından daha az olmaktadır
E) Gelir arttıkça tüketim kesinlikle azalır

Cevap: D) Gelirdeki artış, tüketim artışından daha az olmaktadır

Açıklama: Keynes’e göre Marjinal Tüketim Eğilimi (MPC) 0 ile 1 arasındadır. Bunu basitçe şöyle söyleyebiliriz: gelir 100 birim arttığında tüketim 70-80 birim artar, kalan 20-30 birim tasarruf edilir. Bunu matematiksel olarak C = C₀ + c(Y-T) formülüyle gösteririz.

4. Tasarruf Eğilimi aşağıdakilerden hangisini gösterir?

A) Toplam gelirin kaçta kaçının tasarruf edildiği
B) Faiz oranının tasarruf miktarına etkisi
C) Gelirdeki her birim artıştan ne kadarının tasarruf edildiği
D) Hükümetin yaptığı tasarrufları
E) Enflasyonun tasarruf üzerindeki etkisini

Cevap: C) Gelirdeki her birim artıştan ne kadarının tasarruf edildiği

Açıklama: Marjinal Tasarruf Eğilimi (MPS), gelirde meydana gelen bir birimlik artıştan ne kadarının tasarruf edildiğini gösterir. MPC + MPS = 1 eşitliği her zaman geçerlidir. Örneğin gelir 100 birim artıp 20 birim tasarruf edilirse MPS = 0.20’dir.

5. Toplam Talep (AD) formülü aşağıdakilerden hangisidir?

A) AD = C – I + G + X
B) AD = C + I + G + (X – M)
C) AD = Y + T + I
D) AD = C/I + G
E) AD = M – X + C

Cevap: B) AD = C + I + G + (X – M)

Açıklama: Toplam Talep, hanehalkının tüketimi (C), işletmelerin yatırımı (I), hükümet harcamaları (G) ve net ihracatın (X-M, ihracat eksi ithalatın) toplamından oluşur. Buradan görülüyor ki ihracat talep artırırken, ithalatı yurt dışındaki talep satın aldığından talep azaltır.

6. Kısa dönemde Toplam Arz eğrisi aşağıdakilerden hangisini gösterir?

A) Dikey bir çizgidir
B) Artan bir eğridir
C) Azalan bir eğridir
D) Yatay bir çizgidir
E) Hipotetik bir eğridir

Cevap: B) Artan bir eğridir

Açıklama: Kısa dönemde işçi ücretleri ve üretim maliyetleri dışsal faktörler olarak sabitken, fiyatlar yükseldiğinde işletmeler daha fazla üretmeye istekli olurlar. Uzun dönemde ise işçiler fiyat artışını gördükten sonra ücret taleplerini yükseltir ve AS eğrisi tam istihdamda dikey hale gelir.

7. Aşağıdakilerden hangisi M1 (Dar Para Arzı) kapsamında yer alır?

A) Tasarruf hesapları
B) Hazine bonolarıvtd
C) Nakit ve vadesiz mevduatlar
D) İmarlı gayrimenkuller
E) Hisse senetleri

Cevap: C) Nakit ve vadesiz mevduatlar

Açıklama: M1, dar para arzı olarak adlandırılır ve en likid (hızlıca nakde çevrilebilir) parasal varlıkları içerir: cüzdanda taşınan nakit para ve banka hesaplarında vadesiz (çek, kredi kartı vb. ile) para. M2 ise M1’e ek olarak tasarruf hesaplarını ve kısa vadeli mevduatları içerir ve geniş para arzını oluşturur.

8. Faiz oranının artması aşağıdakilerden hangisine neden olmaz?

A) Yatırım talebinin azalmasına
B) Tasarrufun artmasına
C) Tüketim harcamalarının artmasına
D) Borçlanma maliyetinin artmasına
E) Ekonomik durgunluğa

Cevap: C) Tüketim harcamalarının artmasına

Açıklama: Faiz oranı yükseldiğinde tasarruf tercih edilir ve borçlanma maliyeti artması nedeniyle tüketim azalır. Aynı zamanda yatırım planlarını yapan işletmeler yüksek finansman maliyetlerinden kaçınır ve yatırımı erteler veya iptal eder. Tüketim azalır, tasarruf artar.

9. Para Merkez Bankası tarafından kontrol edilme nedenlerinden hangisi yanlıştır?

A) Enflasyonu düşük tutmak
B) İstihdam seviyesini yükseltmek
C) Ekonomik istikrarı sağlamak
D) Bütçe açığını kapatmak
E) Ekonomik büyümeyi desteklemek

Cevap: D) Bütçe açığını kapatmak

Açıklama: Merkez Bankası para politikası aracılığıyla enflasyon, istihdam ve ekonomik büyüme üzerinde etkili olmaktadır. Ancak “Bütçe Açığını Kapatmak” maliye politikasının (vergi ve hükümet harcamaları) görevidir, para politikasının değildir. Merkez Bankası aşırı para basarak bütçe açığını kapatması, hiper enflasyona yol açardı.

10. Genişletici Para Politikası aşağıdakilerden hangisini içerir?

A) Para arzının azaltılması
B) Faiz oranlarının yükseltilmesi
C) Para arzının artırılması ve faiz oranlarının düşürülmesi
D) Vergilerin artırılması
E) Hükümet harcamalarının azaltılması

Cevap: C) Para arzının artırılması ve faiz oranlarının düşürülmesi

Açıklama: Genişletici Para Politikası durgun ekonomiye talep ve yatırım enjekte etmek amacıyla uygulanır. Para arzı artırılır, faiz oranları düşer, borçlanma ucuzlaşır, yatırım ve tüketim artar. Bu politika işsizliği azaltmak için kullanılır ancak fazla uygulanırsa enflasyon yaratabilir.

11. Enflasyon ile İşsizlik arasındaki ilişkiyi gösteren teoriye ne ad verilir?

A) Keynes Teorisi
B) Phillips Eğrisi
C) Laffer Eğrisi
D) Say Yasası
E) Kuznets Eğrisi

Cevap: B) Phillips Eğrisi

Açıklama: İngiliz iktisatçı A.W. Phillips, enflasyon ve işsizlik arasında ters yönlü bir ilişki olduğunu göstermişti. İşsizlik oranı düştüğünde (ekonomi iyileşirken) enflasyon artar, işsizlik arttığında enflasyon düşer. Bu ters ilişki Phillips Eğrisi olarak bilinir. 1970’li yıllarda stagflasyon (enflasyon + durgunluk) bu eğrinin geçerliliğini sorgulatmıştır.

12. Talep Enflasyonu aşağıdaki ifadelerden hangisiyle tanımlanır?

A) “Çok para, az mal peşinde” durumunda ortaya çıkan enflasyon
B) İthal malların pahalı olmasından kaynaklanan enflasyon
C) Ücet artışından kaynaklanan enflasyon
D) Hükümet kontrollü enflasyon
E) Düşük talep döneminde artan fiyatlar

Cevap: A) “Çok para, az mal peşinde” durumunda ortaya çıkan enflasyon

Açıklama: Demand-Pull Inflation, toplam talep toplam arzı aştığında ortaya çıkar. Ekonomi tam istihdamda çalışırken, ek talep fiyatları yükseltir ancak reel üretim artamaz. Bunun tersine Maliyet Enflasyonu (Cost-Push), üretim maliyetleri yükseldiğinde ortaya çıkar (ücet artışı, hammadde pahalılaşması vb.).

13. Doğal İşsizlik Oranı (NAIRU) nedir?

A) Hiçbir işsiz olmadığı durumun
B) Enflasyonu hızlandırmayan işsizlik oranı
C) En yüksek işsizlik oranı
D) Sezona bağlı işsizlik
E) Teknolojik değişimden kaynaklanan işsizlik

Cevap: B) Enflasyonu hızlandırmayan işsizlik oranı

Açıklama: NAIRU (Non-Accelerating Inflation Rate of Unemployment), enflasyonu artırmayan işsizlik oranı anlamına gelir. Ekonomi bu işsizlik düzeyinde çalıştığında fiyatlar istikrarlı kalır. NAIRU altında işsizlik azaltmaya çalışılırsa enflasyon hızlanır. Bu oran ülkelerin yapısına göre değişir (Türkiye’de yaklaşık %5-8 arası).

14. Genişletici Maliye Politikası aşağıdakilerden hangisini kapsamaz?

A) Hükümet harcamalarının artırılması
B) Vergilerin azaltılması
C) Transfer ödemelerinin artırılması
D) Para arzının azaltılması
E) Otomatik istikrarlaştırıcılardan yararlanılması

Cevap: D) Para arzının azaltılması

Açıklama: Genişletici Maliye Politikası, ekonomiye talep enjekte etmek için hükümetin harcamalarını artırması, vergileri azaltması veya transfer ödemelerini (sosyal yardım, işsizlik sigortası) artırmasıdır. Para arzını azaltmak ise Daralıcı Para Politikasıdır ve enflasyonu kontrol etmek için kullanılır.

15. Otomatik İstikrarlaştırıcılar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Merkez Bankasının acil müdahaleleri
B) Hükümetin belirli kararlarına bağlı politika araçları
C) Ekonomik döngüye otomatik olarak tepki veren mekanizmalar
D) Hiçbir etkisi olmayan vergi sistemi
E) Para arzındaki anlık değişiklikler

Cevap: C) Ekonomik döngüye otomatik olarak tepki veren mekanizmalar

Açıklama: Otomatik İstikrarlaştırıcılar, ekonomi resesyona girdiğinde hükümetin herhangi bir kararına gerek kalmadan otomatik olarak harekete geçen mekanizmalardır. Örneğin işsizlik artınca işsizlik sigortası ödemeleri artarak hane halkı gelirini korur, vergi gelirleri otomatik düşer, talep desteklenir. Bu sayede ekonomin çok derin düşüş yaşaması engellenir.

16. Bütçe Açığı aşağıdakilerden hangisi durumunda oluşur?

A) Hükümetin gelirlerinin giderlerini aşması
B) Hükümetin giderlerinin gelirlerini aşması
C) Merkez Bankasının aşırı para basması
D) Vergilerin çok düşük olması
E) Kişilerin fazla tasarruf etmesi

Cevap: B) Hükümetin giderlerinin gelirlerini aşması

Açıklama: Bütçe Açığı (Budget Deficit), hükümetin dönem içindeki harcamalarının (personel giderleri, altyapı, sosyal yardımlar vb.) vergi ve diğer gelirlerini aştığında ortaya çıkar. Bunun tersi Bütçe Fazlası, hükümet gelirlerinin harcamalarını aştığında oluşur. Bütçe Dengesiyse gelirlerin giderlere eşit olması durumudur.

17. Aşağıdakilerden hangisi yatırım kararlarını etkileyen faktörlerden biri değildir?

A) Faiz oranları
B) Beklenen kârlılık
C) Tüketici güveni
D) İş insanlarının beklentileri
E) İthalatın miktarı

Cevap: E) İthalatın miktarı

Açıklama: Yatırım kararları, faiz oranı ne kadar pahalıysaa yatırım, beklenendeki kar, ekonomideki güven ortamı, iş insanlarının geleceğe yönelik beklentileri gibi faktörlere bağlıdır. İthalatın miktarı ise daha çok tüketici tercihlerine, fiyatlara ve dışa açıklık düzeyine bağlıdır.

18. Merkez Bankasının Para Arzını Arttırmak İçin Kullanabileceği Araçlardan Hangisi Yanlıştır?

A) Açık piyasa işlemleri (OMO) yaparak devlet tahvilleri satın almak
B) Ticari bankalara verdiği Iskonto Oranını (rediscount rate) düşürmek
C) Bankaların zorunlu karşılık oranlarını düşürmek
D) Vergileri artırmak
E) Repo işlemleri yapmak

Cevap: D) Vergileri artırmak

Açıklama: Merkez Bankası para arzını artırmak için Açık Piyasa İşlemleri, İskontovatı düşürmek, Zorunlu Karşılık Oranını düşürmek ve repo işlemleri yapar. Vergileri artırmak ise hükümetin Maliye Politikasıdır ve ekonomiye talep kısıtlaması getirir.

19. Aşağıdakilerden hangisi Reel GDP ile Nominal GDP arasındaki en temel fark değildir?

A) Reel GDP fiyat değişikliklerini göz ardı ederken Nominal GDP cari fiyatlarla hesaplanır
B) Reel GDP, enflasyon etkisinden arındırılmış miktarı gösterir
C) Nominal GDP, Reel GDP’den daima daha büyüktür
D) Reel GDP ekonomideki gerçek üretim artışını gösterir
E) Fiyat deflatorü kullanılarak Nominal’den Reel’e geçiş yapılır

Cevap: C) Nominal GDP, Reel GDP’den daima daha büyüktür

Açıklama: Nominal GDP cari fiyatlarla hesaplanırken, Reel GDP sabit fiyatlarla (genellikle baz yıl fiyatlarıyla) hesaplanır. Pozitif enflasyonun olduğu dönemlerde Nominal > Reel olur. Ancak deflasyon (fiyatların düşmesi) dönemlerinde Nominal < Reel olabilir. Ayrıca, ekonomi daralırken Nominal GDP bile negatif olabilir.

20. Keynes ile Klasik İktisat Okulunun en temel farklarından hangisi yanlıştır?

A) Keynes, ekonominin tam istihdamda olmayabileceğini savunmuştur
B) Klasik okul, piyasa mekanizmasının (arz-talep) her zaman dengeyi sağlayacağını savunmuştur
C) Keynes, hükümet müdahalesinin (maliye politikası) gerekli olduğunu savunmuştur
D) Keynes’e göre işsizlik olamaz, sadece iş değişir
E) Klasik okul, çalışan insanlar sürece fiyatlar otomatik şekilde düzenleneceğini savunmuştur

Cevap: D) Keynes’e göre işsizlik olamaz, sadece iş değişir

Açıklama: Klasik okul, tam istihdam hipotezine inanarak işsizliğin sadece geçici ve gönüllü olabileceğini savunmuştur. Keynes ise Büyük Buhran’dan hareketle ekonominin tam istihdam dışında dengede durabildiğini, işsizliğin yapısal olabileceğini ve hükümet müdahalesinin gerekli olduğunu göstermiştir.