Sporda Kişisel Gelişim 2024-2025 Vize Soruları

1. İletişim Süreci ve Dinamikleri

Sağlıklı bir iletişim, mesajın doğru iletilmesi ve doğru anlaşılması sürecidir. İletişim sürecini başlatan ve mesajı (iletiyi) oluşturan temel ögeye Kaynak denir. İletişimin teknik ögeleri arasında Kaynak, İleti, Kanal, Alıcı (Hedef) ve Geri Bildirim yer alır; ancak beden dilinin bir parçası olan “Bakış”, sürecin yapısal bir ögesi olarak sınıflandırılmaz.

Kişilerarası iletişim, en az iki kişi arasında gerçekleşir ve statik değildir. İletişim sırasında konuşan ile dinleyen sürekli rol değiştirdiği için, “kaynağın hep aynı kalması” gibi bir durum söz konusu olamaz. Başarılı bir iletişimin en önemli kurallarından biri de karşılıklı anlayıştır; dolayısıyla “geri bildirime gerek duymamak” iletişimi tek yönlü hale getirerek iletişim kurallarını ihlal eder.

İletişimde “dinleme” de en az konuşmak kadar önemlidir. Seçmeli, yüzeysel veya empatik dinleme gibi türler varken, literatürde “sesli dinleme” adında bir kategori bulunmaz. (Öte yandan, iletişim teknolojisinin tarihsel kökenine bakıldığında, bilginin kalıcı hale gelmesini sağlayan yazıyı icat eden ilk uygarlık Sümerler olmuştur. Görme engelli bireylerin kullandığı kabartmalı iletişim ve okuma sistemi ise Braille alfabesi’dir).

2. Kişisel Gelişim ve Sosyalleşme

Bireylerin toplumsal yaşama aktif bir şekilde adapte olmalarını, toplumun kültür ve normlarını öğrenerek toplumsal sadakat kazanmalarını sağlayan sürece Sosyalizasyon (Toplumsallaşma) denir. Bu süreçte birey kendi potansiyelini de keşfeder. Modern “Kişisel Gelişim” kavramı, 19. yüzyılda ABD’de “Yeni düşünce” adıyla ortaya çıkmış bir felsefeye dayanır.

Kişisel gelişim sürecinde birey güçlü yönlerini geliştirmeli, ruh sağlığına dikkat etmeli ve hedeflerinde net olmalıdır. “Kararsız olmak”, bireyin gelişimini durduran negatif bir durumdur. Ayrıca iş hayatında başarılı iletişim kurabilmek için profesyonel olmak ve kendini doğru ifade etmek gerekir; sadece “sevilen bir insan olmayı tercih etmek”, sınır koyamama sorunlarına yol açarak iş etiğini zedeleyebilir.

Gelişim alanlarını tespit etmek için kullanılan stratejik araca SWOT analizi denir. Bu analiz; Güçlü Yönler, Zayıf Yönler, Fırsatlar ve Tehditler’den oluşur; “Varsayımlar” bu analizin içinde yer almaz.

3. İhtiyaçlar Hiyerarşisi ve Motivasyon

İnsan davranışlarını yönlendiren temel motivasyon teorisi olan “İhtiyaçlar Hiyerarşisi” kavramını ortaya çıkaran ünlü psikolog Abraham Maslow’dur.

Bu piramidin en altında, yaşamsal öneme sahip ve ilk karşılanması gereken Fizyolojik ihtiyaçlar (yeme, içme, barınma) bulunur. Birey bu aşamaları geçtikçe daha üst ihtiyaçlara yönelir. Piramidin üst sıralarında yer alan ve bireyin egosuyla, toplumdaki statüsüyle, takdir görme ve başarılı olma arzusuyla doğrudan ilişkili olan basamak ise “Saygınlık ihtiyaçları”dır (Ego güdümlü ihtiyaçlar).

4. Liderlik Türleri ve Özellikleri

Bir takımın veya kurumun başarılı olmasında liderin tarzı çok önemlidir. Sisteme gerekmedikçe müdahale etmeyen, astlarına tam özgürlük tanıyan liderlik tipine Liberal lider (Laissez-faire) denir. Çağdaş liderlik kuramlarından olan “Dönüşümcü (Transformasyonel) liderlik” ise; İdealleştirilmiş etki (karizma), İlham verici motivasyon, Entelektüel uyarım ve Bireysel destek boyutlarından oluşur. “Grupsal destek” bu teorinin orijinal boyutları arasında yer almaz. Ayrıca akademik sınıflandırmalarda “Duygusal lider” adıyla tanımlanmış resmi bir liderlik tipi yoktur.

Liderliğe tarihi bir perspektiften bakarsak; Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u genç yaşta fethetmesi, gemileri karadan yürütme dehası ve seferleri bizzat yönetmesi onun liderlik vasıflarıdır. Ancak “uzun boylu olması” sadece fiziksel bir özelliktir ve liderlikle bir ilgisi yoktur. (Tarihsel bir devrim lideri olarak Atatürk’ün eğitim ve kültür alanındaki inkılaplarına bakıldığında ise; Aşar vergisinin kaldırılması bu alana değil, ekonomi ve tarım alanına ait bir devrimdir).

1. İletişim sürecini başlatan öge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Geri bildirim
B) Alıcı
C) Kanal
D) İleti
E) Kaynak

Cevap: E) Kaynak

Açıklama: İletişim süreci belirli ögelerin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu sürecin ilk ve en temel adımı, bir düşünceyi, duyguyu veya bilgiyi aktarmak isteyen tarafın eyleme geçmesidir. Mesajı (iletiyi) oluşturup uygun bir kanal aracılığıyla alıcıya göndererek iletişim sürecini başlatan bu temel ögeye “Kaynak” (Gönderici) adı verilir.

2. Ego güdümlü ihtiyaçların olduğu basamak aşağıdakilerden hangisidir?

A) Saygınlık ihtiyaçları
B) Kendini gerçekleştirme ihtiyaçları
C) Fizyolojik ihtiyaçlar
D) Güvenlik ihtiyaçları
E) Sevgi ve ait olma ihtiyaçları

Cevap: A) Saygınlık ihtiyaçları

Açıklama: Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi’nde dördüncü sırada yer alan “Saygınlık (Değer/Statü) İhtiyaçları”, bireyin hem kendi özsaygısını (kendine güven, başarı, bağımsızlık) hem de başkalarından göreceği saygıyı, takdiri ve prestiji kapsar. Bu ihtiyaçlar tamamen bireyin egosuyla, statü arzusuyla ve toplumda kabul gören, değer verilen bir statüye ulaşma güdüsüyle (ego güdümlü) doğrudan ilişkilidir.

3. Kişilerin, ait oldukları toplumun aktif üyeleri olarak faal olmalarını, toplumsal sadakati ve toplumsal bilinci besleyecek temel bilgi birikimi oluşturarak toplumsal yaşama aktif bir şekilde adapte olmalarını sağlamak hangi kavramı ifade etmektedir?

A) Bilgi sağlama işlevi
B) İkna etme ve etkileme işlevi
C) Sosyalizasyon
D) Haberleşme işlevi
E) Kontrol işlevi

Cevap: C) Sosyalizasyon

Açıklama: Sosyalizasyon (Toplumsallaşma), bir bireyin doğduğu andan itibaren içinde bulunduğu toplumun kültürünü, normlarını, değerlerini, rollerini ve davranış biçimlerini öğrenerek o topluma uyum sağlaması sürecidir. Soru metnindeki “toplumsal yaşama adapte olma, toplumsal sadakat ve bilinç kazanma” ifadeleri tam olarak sosyalleşme sürecinin tanımıdır.

4. Aşağıdakilerden hangisi SWOT analizinin açılımı içinde yer almaz?

A) Varsayımlar
B) Fırsatlar
C) Zayıf yönler
D) Güçlü yönler
E) Tehditler

Cevap: A) Varsayımlar

Açıklama: SWOT analizi, kurumların veya bireylerin mevcut durumunu değerlendirmek için kullandıkları stratejik bir yönetim aracıdır. İngilizce kelimelerin baş harflerinden oluşur: Strengths (Güçlü Yönler), Weaknesses (Zayıf Yönler), Opportunities (Fırsatlar) ve Threats (Tehditler). “Varsayımlar” (Assumptions) SWOT analizinin temel bileşenlerinden biri değildir.

5. Kişisel Gelişim kavramı ABD’de hangi isimle ortaya çıkmıştır?

A) Yeni gelişim
B) Yeni düşünce
C) Yeni olay
D) Yeni oluşum
E) Yeni birey

Cevap: B) Yeni düşünce

Açıklama: Modern kişisel gelişim kavramı ve endüstrisi, köklerini 19. yüzyılda Amerika Birleşik Devletleri’nde ortaya çıkan “Yeni Düşünce” (New Thought) hareketinden alır. Bu hareket, pozitif düşüncenin, zihinsel odaklanmanın ve inancın insanın hayatını, sağlığını ve başarısını doğrudan etkileyebileceği felsefesini savunarak bugünkü kişisel gelişim literatürünün temelini atmıştır.

6. Aşağıdakilerden hangisi Özbay (2005) tarafından kategoriye ayrılan dinleme türleri arasında yer almaz?

A) Seçmeli dinleme
B) Sesli dinleme
C) Yüzeysel dinleme
D) Motivasyona dayalı dinleme
E) Gönüllü dinleme

Cevap: B) Sesli dinleme

Açıklama: Dinleme faaliyeti zihinsel, içsel ve alıcı bir eylemdir; “sesli” yapılan eylemler genellikle konuşma veya okuma eylemleridir. Özbay ve diğer iletişim uzmanlarının sınıflandırdığı dinleme türleri arasında aktif, pasif, seçmeli, yüzeysel, empatik ve motivasyona dayalı dinleme gibi kavramlar yer alırken, “sesli dinleme” diye mantıken geçerli olan bir dinleme türü literatürde yoktur.

7. Aşağıdakilerden hangisi kişisel gelişim ile ilgili yapılması gerekenler arasında yer almaz?

A) Güçlü yönleri geliştirmek
B) Ruh sağlığına dikkat etmek
C) Kararsız olmak
D) Net bir birey olmak
E) Kişisel farkındalığı arttırmak

Cevap: C) Kararsız olmak

Açıklama: Kişisel gelişim, bireyin potansiyelini en üst düzeye çıkarmayı, farkındalığını artırmayı, hedefler belirleyip bu hedeflere doğru kararlı adımlar atmayı amaçlar. Net olmak, sınırları bilmek ve ruh sağlığını korumak bu sürecin parçasıdır. Ancak “kararsız olmak”, bireyin ilerlemesini durduran, vizyonunu bulandıran ve kişisel gelişime tamamen ters düşen negatif bir durumdur.

8. Aşağıdakilerden hangisi iletişim kuralları arasında yer almaz?

A) Kurulan cümlelerin sorumluluğunu almak
B) Doğru iletişim kanalını seçmek
C) Doğru mesaj vermek
D) Empati yapabilmek
E) Geri bildirime gerek duymamak

Cevap: E) Geri bildirime gerek duymamak

Açıklama: Sağlıklı ve çift yönlü (etkileşimli) bir iletişimin en önemli aşaması “Geri bildirim” (Dönüt) sürecidir. Gönderilen mesajın alıcı tarafından doğru anlaşılıp anlaşılmadığı ancak geri bildirim yoluyla teyit edilebilir. “Geri bildirime gerek duymamak”, iletişimi tek yönlü bir bilgi diktesine dönüştürür ve iletişim kopukluklarına neden olur; bu nedenle bu ifade temel iletişim kurallarına aykırıdır.

9. Bir sistem vardır ve var olan sisteme gerekmedikçe müdahale etmeyen liderlik tipi hangisidir?

A) Demokratik lider
B) Duygusal lider
C) Vizyoner lider
D) Otokratik lider
E) Liberal lider

Cevap: E) Liberal lider

Açıklama: Liberal (Laissez-faire / Bırakınız yapsınlar) liderlik tarzında, lider yetkilerini büyük ölçüde astlarına devreder. Takım üyelerine tam bir özgürlük tanır, işlerin nasıl yapılacağı konusunda yönlendirme yapmaz ve bir kriz veya mutlak bir zorunluluk olmadıkça sürece ve işleyişe müdahale etmekten kaçınır.

10. Aşağıdakilerden hangisi dönüşümcü liderliğin boyutları arasında yer almaz?

A) Grupsal destek
B) İdealleştirilmiş etki
C) Entelektüel uyarım
D) İlham verici motivasyon
E) Bireysel destek

Cevap: A) Grupsal destek

Açıklama: Literatürde (özellikle Bass’ın teorisinde) Dönüşümcü (Transformasyonel) Liderlik dört temel boyuttan (4 I’s) oluşur: 1) İdealleştirilmiş Etki (Karizma), 2) İlham Verici Motivasyon, 3) Entelektüel Uyarım (astları yaratıcı düşünmeye teşvik etme) ve 4) Bireysel Destek (astların kişisel ihtiyaçlarıyla tek tek ilgilenme). “Grupsal destek” bu dört temel orijinal boyut arasında yer almaz.

11. Aşağıdakilerden hangisi Atatürk’ün yaptığı eğitim ve kültür alanındaki devrimler arasında değildir?

A) Aşar vergisinin kaldırılması
B) Üniversite öğreniminin düzenlenmesi
C) Yeni Türk harflerinin kabulü
D) Güzel sanatlarda yeniliklerin yapılması
E) Öğretimin birleştirilmesi

Cevap: A) Aşar vergisinin kaldırılması

Açıklama: Yeni Türk harflerinin kabulü, Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Öğretimin birleştirilmesi), Darülfünun’dan Üniversiteye geçiş (Üniversite Reformu) ve güzel sanatlara verilen önem doğrudan “Eğitim ve Kültür” alanındaki inkılaplardır. Ancak köylünün üzerindeki ağır bir vergi yükü olan “Aşar Vergisinin Kaldırılması” (1925), eğitim ve kültürle değil, doğrudan “Ekonomi ve Tarım” alanıyla ilgili bir devrimdir.

12. İhtiyaçlar hiyerarşisi kavramını ortaya çıkaran ünlü psikolog kimdir?

A) Dr. Kurt Goldstein
B) Abraham Maslow
C) Alderfer
D) Herzberg
E) Napoleon Hill

Cevap: B) Abraham Maslow

Açıklama: İnsan motivasyonunu açıklamaya çalışan ve temel ihtiyaçların piramit şeklinde aşağıdan yukarıya doğru sıralandığını (fizyolojik, güvenlik, sevgi, saygınlık, kendini gerçekleştirme) öne süren ünlü “İhtiyaçlar Hiyerarşisi” teorisi, Amerikalı hümanist psikolog Abraham Maslow tarafından 1943 yılında ortaya atılmıştır.

13. Aşağıdakilerden hangisi Fatih Sultan Mehmet’in liderlik özellikleri arasında yer almaz?

A) Toprak genişliğini arttırması
B) 21 yaşında İstanbul’u fethetmesi
C) Uzun boylu olması
D) 25 seferi bizzat yönetmesi
E) Gemileri karadan yürütmesi

Cevap: C) Uzun boylu olması

Açıklama: Stratejik deha, yenilikçilik (gemileri karadan yürütme), inisiyatif alma ve cesaret (genç yaşta devasa bir fethi yönetme) ve askeri taktik (seferleri bizzat idare etme) Fatih Sultan Mehmet’in “Liderlik” vasıflarını yansıtan eylemlerdir. “Uzun boylu olması” ise sadece genetik ve fiziksel bir özelliktir; bir kişinin boyu, sosyolojik ve yönetsel anlamda onun liderlik özelliğini ifade etmez.

14. İhtiyaçlar hiyerarşisinin en altında olan ve ilk ihtiyaçlar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sevgi ve ait olma ihtiyaçları
B) Fizyolojik ihtiyaçlar
C) Güvenlik ihtiyaçları
D) Saygınlık ihtiyaçları
E) Kendini gerçekleştirme ihtiyaçları

Cevap: B) Fizyolojik ihtiyaçlar

Açıklama: Maslow’un piramidinin en geniş tabanını, insanın hayatta kalabilmesi için mutlak surette karşılanması gereken “Fizyolojik İhtiyaçlar” (nefes alma, su, yemek, uyku, barınma) oluşturur. Maslow’a göre bu temel bedensel ihtiyaçlar asgari düzeyde karşılanmadan, insan piramidin daha üst basamaklarındaki güvenlik, sevgi veya saygı ihtiyaçlarına yönelemez.

15. Yazı hangi uygarlık tarafından icat edilmiştir?

A) Hititler
B) Frigler
C) Urartular
D) Lidyalılar
E) Sümerliler

Cevap: E) Sümerliler

Açıklama: Tarihte yazıyı icat eden ilk uygarlık, Mezopotamya’da yaşamış olan Sümerlerdir. M.Ö. 3200 civarında tarımsal ürünlerin kaydını tutmak amacıyla kil tabletler üzerine çiviye benzer işaretler kazıyarak oluşturdukları bu sisteme “Çivi Yazısı” (Cuneiform) denir ve bu icat insanlık tarihinde tarihi devirlerin başlamasını sağlamıştır.

16. Aşağıdakilerden hangisi iletişim ögeleri arasında yer almaz?

A) İleti
B) Kanal
C) Bakış
D) Kaynak
E) Hedef

Cevap: C) Bakış

Açıklama: İletişim sürecinin teknik ve yapısal ögeleri şunlardır: Kaynak (gönderici), İleti (mesaj), Kanal (iletişim aracı/yöntemi), Hedef (alıcı) ve Geri Bildirim (dönüt). “Bakış”, sözsüz iletişimde kullanılan bir beden dili unsurudur, ancak iletişim sürecinin temel ve yapısal bir “ögesi” olarak sınıflandırılmaz.

17. Görme engelli bireylerin kullandığı alfabe aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çin alfabesi
B) Yunan alfabesi
C) Hitit alfabesi
D) Braille alfabesi
E) Fenike alfabesi

Cevap: D) Braille alfabesi

Açıklama: Görme engelli bireylerin okuyup yazabilmesi için 1821 yılında Louis Braille tarafından geliştirilen ve kağıt üzerindeki kabartmalı noktalara parmak uçlarıyla dokunarak okumayı sağlayan evrensel sisteme “Braille Alfabesi” (Kabartma Yazı) adı verilir.

18. Aşağıdakilerden hangisi işyerinde başarılı iletişim kurabilmenin temelleri arasında yer almaz?

A) Sorumlulukları zamanında yerine getirmek
B) Kendini doğru ifade edebilmek
C) İş arkadaşlarından fazla beklentinin olmaması
D) Sevilen bir insan olmayı tercih etmek
E) Başarılı bir insan olmayı tercih etmek

Cevap: D) Sevilen bir insan olmayı tercih etmek

Açıklama: İş yeri iletişiminde profesyonellik, dürüstlük ve etkinlik (başarılı olmak, kendini doğru ifade etmek) esastır. Sadece “sevilen bir insan olmaya çalışmak” (people-pleaser olmak), kişinin gerektiğinde “hayır” diyememesine, yapıcı eleştirilerden kaçınmasına ve çatışmaları çözmek yerine halı altına süpürmesine yol açarak sağlıklı ve başarılı bir işyeri iletişimini aslında zedeler.

19. Aşağıdakilerden hangisi liderlik tipleri arasında yer almaz?

A) Vizyoner lider
B) Otokratik lider
C) Liberal lider
D) Duygusal lider
E) Demokratik lider

Cevap: D) Duygusal lider

Açıklama: Yönetim bilimlerinde liderlik tarzları genellikle karar alma süreçlerine göre sınıflandırılır. Otokratik (kararı tek başına alan), Demokratik / Katılımcı (ekibe danışan), Liberal / Tam serbesti tanıyan, Dönüşümcü ve Vizyoner gibi liderlik tipleri akademik literatürde kabul görmüş ana teorilerdir. “Duygusal lider” ise resmi ve yapılandırılmış bir liderlik tipi olarak sınıflandırılmaz.

20. Aşağıdakilerden hangisi kişilerarası iletişim özelliklerinden değildir?

A) En az iki kişi arasında gerçekleşin
B) Temel olarak ikna etmeyi amaçlar.
C) Kaynak sürekli değişiklik gösterir.
D) Kaynak hep aynıdır.
E) Kaynak ve hedef farklıdır.

Cevap: D) Kaynak hep aynıdır.

Açıklama: Kişilerarası iletişim (interpersonal communication), en az iki insan arasında gerçekleşen yüz yüze ve etkileşimli bir diyalogdur. Bu iletişimin en önemli özelliği “dinamik” olmasıdır; yani konuşan kişi (kaynak) sözünü bitirip dinlemeye başladığında “alıcı” konumuna geçer, dinleyen ise cevap vererek “kaynak” konumuna geçer. Dolayısıyla iletişim boyunca roller sürekli değişir; “kaynak hep aynıdır” ifadesi kitle iletişimi (örn: televizyon yayını) için geçerli olsa da kişilerarası iletişim için kesinlikle yanlıştır.