Türkiye’nin Ekolojik Bölgeleri 2024-2025 Vize Soruları

1. Jeolojik Geçmiş ve Buzul Dönemlerinin Etkisi

Anadolu coğrafyası, jeolojik devirler boyunca büyük iklimsel ve yapısal değişimler geçirmiştir. Günümüzden yaklaşık 19-23 bin yıl önce yaşanan “Son Buzul Maksimumu” (LGM) döneminde şiddetli soğuklar nedeniyle Türkiye’nin bitki örtüsü radikal şekilde değişmiş ve ormanlar daralmıştır.

Daha ılıman olan önceki dönemlere (örneğin Tersiyer-Miyosen devri) bakıldığında ise, Anadolu’nun çok daha sıcak bir tropikal iklime sahip olduğu görülür. O dönemlerde, günümüzde sadece ekvatoral mangrov bataklıklarında yaşayabilen palmiye türü (Avicennia, Pandanus) bitkiler Anadolu’da Miyosen döneminde yayılış göstermiştir.

Ayrıca, jeolojik devirlerden “Geç Paleozoik” dönemi için dünya üzerinde tanımlanmış ana flora (bitki) bölgeleri arasında Cathaysian, Angaran, Euramerian ve Gondwanan bulunur; ancak “Laurasian” bu sınıflandırmanın doğrudan bir parçası değildir.

2. Dağ Oluşumları ve Topoğrafya

Türkiye’nin yer şekilleri büyük oranda dağlıktır. Alp-Himalaya kıvrım sisteminin Türkiye’nin kuzeyinden geçen koluna “Kuzey Anadolu Dağları” veya jeolojik adıyla Kretase Dağları (Pontidler) denir. Bu dağ sisteminin Batı Karadeniz bölümünde Bolu, Küre, Ilgaz ve Köroğlu Dağları yer alırken, Canik Dağları Orta Karadeniz Bölümü’nde bulunur.

Volkanizma da Türkiye’nin topoğrafyasında önemli rol oynar. İç Anadolu Bölgesi’nde Erciyes, Hasan, Melendiz ve Karadağ gibi volkanik dağlar varken, Barla Dağı bu bölgede (Akdeniz-Göller yöresinde) yer almaz. Benzer şekilde, Ağrı ve Tendürek dağları volkanik kökenliyken, Bolkar Dağları volkanik değil, kıvrım dağlarıdır.

Marmara Bölgesi genellikle alçak olsa da, Uludağ yüksekliği sayesinde Pleistosen döneminde buzul izlerini günümüze taşıyan nadir kütlelerden biridir.

3. İklim Faktörleri ve Toprak Tipleri

Türkiye’de bölgesel iklim farklılıklarına yol açan temel makroklima etkenleri; yükselti, bakı, karasallık ve dağların uzanış doğrultusudur (Ancak Jeolojik özellikler iklimi değil, sadece toprak/kayaç yapısını etkiler). Kış aylarında (Ocak ayı ortalamaları), kıyı bölgelerinde denizellik etkisiyle sıcaklıklar yüksekken (örneğin Trabzon ve Finike’de 0°C’nin üstündedir), karasal ve yüksek olan Muş, Ağrı, Sivas ve Gümüşhane gibi illerde sıcaklıklar 0°C’nin altına düşer.

Bu iklim çeşitliliği toprak tiplerini de belirler:
• Karadeniz: Aşırı yağışlar nedeniyle toprakta yıkanma fazladır, bu yüzden toprakların pH değeri çoğunlukla 7’den düşüktür (asidiktir).
• Ege ve Akdeniz: 1000 metre yüksekliğe kadar olan kalkerli arazilerde, demir oksitlenmesi sonucu tipik Kırmızı Akdeniz toprakları (Terra Rossa) gelişmiştir.
• Trakya (Marmara Geçiş Bölgesi): Ergene Ovası gibi düz ve ağır kil içeren havzalarda “dönen toprak” olarak bilinen Vertisoller yaygın olarak görülür.

4. Bitki Örtüsü Formasyonları, Coğrafi Sınırlar ve Bölümler

Karadeniz kıyılarında, normal şartlarda orman olması gereken alanlarda “beşeri faktörlerin etkisiyle” (insan tahribatı) ormanların yok edilmesi sonucu Psödomaki (Yalancı maki) formasyonu ortaya çıkmıştır. Aynı kıyılarda, taban suyunun yüksek olduğu Acarlar ve Hacıosman gibi yerlerde “Longoz” (subasar) ormanları görülürken, Trabzon-Sürmene’deki Çamburnu bir longoz alanı değildir.

Son olarak Türkiye’nin sınırlarına ve coğrafi taksimatına bakıldığında; ülkemizin deniz sınırı komşuları arasında Karadeniz ve Akdeniz ülkeleri bulunurken, İtalya ile böyle bir komşuluk yoktur. En uzun kara sınırımız ise güney komşumuz Suriye iledir. Tüm bu ekolojik ve fiziki farklılıkları tasnif etmek amacıyla 1941 yılında toplanan Birinci Coğrafya Kongresi’nde, Türkiye 7 ana coğrafi bölgeye ve bu bölgelerin alt birimleri olan toplam 21 coğrafi bölüme ayrılmıştır.

1. Türkiye’de bitki örtüsü açısından büyük değişimlere yol açan Son Buzul Maksimumu’nun zamanı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak belirtilmiştir?

A) Günümüzden 5 bin yıl önce
B) Günümüzden yaklaşık 19-23 bin yıl önce
C) Günümüzden 100 bin yıl önce
D) Günümüzden 2,5 milyon yıl önce
E) Günümüzden 200 bin yıl önce

Cevap: B) Günümüzden yaklaşık 19-23 bin yıl önce

Açıklama: Dünyada Würm buzul döneminin en soğuk ve buzulların en geniş alana yayıldığı evresi olan Son Buzul Maksimumu (Last Glacial Maximum – LGM), günümüzden yaklaşık 19.000 ile 23.000 yıl önce yaşanmıştır. Bu dönemde Anadolu’da sıcaklıklar düşmüş, ormanlar daralmış ve bitki örtüsünde radikal değişimler olmuştur.

2. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin deniz sınırlarıyla komşu olduğu ülkeler arasında yer almaz?

A) Romanya
B) Bulgaristan
C) Suriye
D) İtalya
E) Rusya

Cevap: D) İtalya

Açıklama: Türkiye’nin Karadeniz üzerinden Romanya, Bulgaristan ve Rusya ile (ayrıca Ukrayna ve Gürcistan); Akdeniz üzerinden ise Suriye ile deniz/karasuları komşuluğu bulunmaktadır. Ancak İtalya ile Türkiye arasında herhangi bir deniz sınırı komşuluğu yoktur.

3. Türkiye’de Ocak ayı sıcaklıklarının, kıyı bölgeleri ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde iç bölgelerden daha yüksek olduğu görülür. Bu durumda, aşağıdakilerden hangisinde Ocak ayı sıcaklıklarının daha yüksek olması beklenir?

A) Muş
B) Çankırı
C) Sivas
D) Trabzon
E) Erzurum

Cevap: D) Trabzon

Açıklama: Karasallık ve yükselti nedeniyle Muş, Çankırı, Sivas ve Erzurum’da kışlar çok sert ve soğuk geçer (Ocak ayı ortalamaları 0°C’nin altındadır). Ancak Trabzon bir kıyı şehridir; denizellik etkisi ve Kuzey Anadolu Dağları’nın soğuk rüzgarları kesmesi sayesinde Ocak ayı sıcaklıkları 7-8°C civarında seyrederek diğer şıklardan belirgin şekilde daha yüksek olur.

4. Aşağıdakilerden hangisi İç Anadolu Bölgesi’nde yer almaz?

A) Erciyes Dağı
B) Hasan Dağı
C) Melendiz Dağı
D) Barla Dağı
E) Karadağ

Cevap: D) Barla Dağı

Açıklama: Erciyes, Hasan Dağı, Melendiz ve Karadağ, İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan sönmüş volkanik dağ silsileleridir. Barla Dağı ise İç Anadolu’da değil, Akdeniz Bölgesi’nin Göller Yöresi kesiminde (Isparta ili sınırlarında) yer almaktadır.

5. Trakya’nın ağır kil içeren Ergene ovası gibi düz veya düze yakın kesimlerinde, Gönen havzası tabanında ve Biga havzasının kuzeydoğusunda hangi topraklar gelişme göstermiştir?

A) Vertisoller
B) Gri kahverengi podsolik topraklar
C) Kırmızı kahverengi Akdeniz toprakları
D) Kırmızı sarı podsolik topraklar
E) Kahverengi orman toprakları

Cevap: A) Vertisoller

Açıklama: Ağır killi yapıya sahip olan, kurak mevsimde derin çatlaklar oluşturan ve yağışlı mevsimde su alarak şişip toprağın altını üstüne getiren topraklara Vertisoller denir. Halk arasında “dönen toprak” veya “kara kepir” olarak da bilinen bu verimli topraklar, Türkiye’de en tipik olarak Trakya’daki Ergene Havzası’nda bulunur.

6. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de Ocak ayı sıcaklık ortalamalarının 0°C’nin altına indiği yerlerden biri değildir?

A) Gümüşhane
B) Muş
C) Ağrı
D) Finike
E) Sivas

Cevap: D) Finike

Açıklama: Gümüşhane, Muş, Ağrı ve Sivas, karasal iklimin ve yüksek rakımın etkisiyle kışları oldukça soğuk geçiren, Ocak ortalaması 0°C’nin çok altında olan yörelerdir. Finike ise Antalya’nın bir ilçesidir; Akdeniz iklimine sahip olduğu için kışlar ılıman geçer ve Ocak ortalaması 10°C civarındadır.

7. Kuzey Anadolu Dağları’nın bir diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Devoniyen Dağları
B) Permiyen Dağları
C) Kretase Dağları
D) Kambriyen Dağları
E) Jura Dağları

Cevap: C) Kretase Dağları

Açıklama:

8. Aşağıdakilerden hangisi Kuzey Anadolu Dağları’nın Batı Karadeniz Bölümü’nde yer alan dağlardan değildir?

A) Canik Dağları
B) Bolu Dağları
C) Küre Dağları
D) Ilgaz Dağları
E) Köroğlu Dağları

Cevap: A) Canik Dağları

Açıklama: Bolu, Küre (İsfendiyar), Ilgaz ve Köroğlu Dağları, Batı Karadeniz Bölümü’nün kıvrım dağlarıdır. Canik Dağları ise Orta Karadeniz Bölümü’nde (Samsun gerisinde) yer alır ve diğerlerine kıyasla yükseltisi daha azdır.

9. Karadeniz kıyılarında psödomaki formasyonunun yayılış alanını belirleyen en önemli özellik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toprak özellikleri
B) Rüzgâr
C) Beşeri faktörlerin etkisi
D) Tektonik hareketler
E) Epirojenik hareketler

Cevap: C) Beşeri faktörlerin etkisi

Açıklama: Psödomaki (Yalancı maki), Karadeniz’in ılıman ve nemli ikliminde normal şartlarda geniş yapraklı ormanların bulunması gereken kuşakta, bu ormanların insanlar tarafından (beşeri tahrip) yok edilmesi sonucunda ortaya çıkan çalılık formasyonudur. Yayılışını doğrudan insanın doğaya müdahalesi belirler.

10. Karadeniz kıyılarında nemli orman sahaları içindeki yerel farklılıklar nedeniyle ortaya çıkan longoz aşağıdakilerin hangisinde yer almaz?

A) Çamburnu
B) Meşeligöl
C) Acarlar
D) Haciosman
E) Sakapınar

Cevap: A) Çamburnu

Açıklama: Kıyı gerisindeki tatlı su bataklıklarında veya nehir ağızlarında gelişen sular altındaki ormanlara Longoz (Subasar Ormanı) denir. Sakarya’daki Acarlar, İğneada’daki Saka ve Mert, Samsun’daki Hacıosman ormanları önemli longoz alanlarıdır. Trabzon-Sürmene’deki Çamburnu ise sarıçamların deniz seviyesine kadar inebildiği nadir bir ormanlık alandır, longoz değildir.

11. Günümüzde esas yayılış alanları mangrovlar olan Avicennia, Pandanus palmiyesi gibi bitkiler Anadolu’da bazı yerlerde hangi dönemde yayılış göstermiştir?

A) Paleozoik
B) Miyosen
C) Kuaterner
D) Kretase
E) Jura

Cevap: B) Miyosen

Açıklama: Tersiyer (Üçüncü Jeolojik Zaman) döneminin Miyosen devrinde, Anadolu günümüze göre çok daha sıcak ve nemli bir tropikal/subtropikal iklime sahipti. Bu nedenle günümüzde sadece ekvatoral mangrov bataklıklarında görülen palmiye türü bitkiler o dönemde Anadolu coğrafyasında yayılış göstermiştir.

12. Ege Bölgesi’nin kıyı kesiminden başlayarak 1000 m yüksekliğe kadar olan sahada kalker anakaya üzerinde gelişmiş toprak tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kireçsiz kahverengi topraklar
B) Kırmızı Akdeniz toprakları
C) Alüvyal topraklar
D) Kireçsiz kahverengi orman toprakları
E) Kahverengi orman toprakları

Cevap: B) Kırmızı Akdeniz toprakları

Açıklama: Akdeniz iklim bölgesinde (Akdeniz ve Ege kıyıları), özellikle kalker (kireçtaşı) kayaçlarının erimesi ve içindeki demir minerallerinin oksitlenmesiyle kırmızı renkli, tipik “Kırmızı Akdeniz Toprakları” (Terra Rossa) oluşur.

13. Aşağıdakilerden hangisi Geç Paleozoik için tanımlanmış flora bölgelerinden biri değildir?

A) Cathaysian
B) Angaran
C) Laurasian
D) Euramerian
E) Gondwanan

Cevap: C) Laurasian

Açıklama: Paleobotanik biliminde Geç Paleozoik dönemi için dünya üzerinde tanımlanmış dört temel bitki (flora) provensi bulunur: Euramerian (Avrupa-Kuzey Amerika), Angaran (Sibirya), Gondwanan (Güney yarımküre kıtaları) ve Cathaysian (Çin ve Güneydoğu Asya). “Laurasian” spesifik olarak bu dörtlü sistemin bir parçası değildir.

14. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de makroklima etkenlerini bölgesel değişikliklere uğratarak farkı iklim tiplerinin oluşumuna yol açan faktörlerden biri değildir?

A) Bakı
B) Karasallık
C) Dağların uzanış doğrultusu
D) Yükselti
E) Jeolojik özellikler

Cevap: E) Jeolojik özellikler

Açıklama: Türkiye’deki iklim çeşitliliğini doğrudan belirleyen faktörler; yükselti farklılıkları, dağların kıyıya paralel uzanması (denizel etkinin iç kesimlere girememesi), güneşe dönüklük durumu (bakı) ve denizden uzaklıktır (karasallık). “Jeolojik özellikler” ise kayaç ve toprak yapısını etkiler, atmosferik makroklima koşullarını bölgesel olarak değiştirmez.

15. Türkiye’nin en uzun kara sınırının olduğu ülke hangisidir?

A) İran
B) Irak
C) Suriye
D) Bulgaristan
E) Yunanistan

Cevap: C) Suriye

Açıklama: Türkiye’nin toplam kara sınırları içinde en uzun olanı, güneyde yer alan komşusu Suriye iledir ve bu sınır yaklaşık 911 kilometredir.

16. Aşağıdakilerden hangisi Pleistosen’de buzul izlerini taşıyan Marmara Geçiş Bölgesi’ndeki dağlardan biridir?

A) Kaz Dağları
B) Koru Dağı
C) Samanlı Dağları
D) Ganos Dağı
E) Uludağ

Cevap: E) Uludağ

Açıklama: Marmara Bölgesi genel olarak alçak bir topoğrafyaya sahip olsa da, 2.543 metre rakımlı Uludağ bir istisnadır. Bu yüksekliği sayesinde Pleistosen (Buzul Çağı) döneminde buzullaşmaya maruz kalmış, zirvesinde sirk gölleri ve buzul vadisi izleri barındıran Marmara’daki tek dağdır.

17. Türkiye’de Karadeniz kıyılarında yağışın fazla olması toprakların pH değerlerini etkiler. Bu durumu aşağıdakilerden hangisi doğru olarak ifade eder?

A) Karadeniz kıyılarında toprakların pH değerleri çoğunlukla 7’den düşüktür.
B) Karadeniz kıyılarında toprakların pH değerleri çoğunlukla 8’in üzerindedir.
C) Karadeniz kıyılarında toprakların pH değerleri çoğunlukla 9’un üzerindedir.
D) Karadeniz kıyılarında toprakların pH değerleri çoğunlukla 10’un üzerindedir.
E) Karadeniz kıyılarında toprakların pH değerleri çoğunlukla 11’in üzerindedir.

Cevap: A) Karadeniz kıyılarında toprakların pH değerleri çoğunlukla 7’den düşüktür.

Açıklama: Karadeniz kıyılarında yağış miktarının bol olması, toprağın içindeki kalsiyum ve magnezyum gibi bazik minerallerin yıkanarak alt katmanlara inmesine (veya akıp gitmesine) neden olur. Bazların azalması toprağın asit karakterli olmasına yol açar; asidik toprakların pH değeri 7’den düşüktür.

18. 1941 yılında toplanan Birinci Coğrafya Kongresi’nde alınan kararlarla Türkiye coğrafi özellikleri bakımından 7 coğrafi bölgeye ve bu coğrafi bölgeler de bölümlere ayrılmıştır. Aşağıdakilerden hangisinde Türkiye’nin coğrafi bölümlerinin sayısı doğru verilmiştir?

A) 25
B) 21
C) 12
D) 7
E) 15

Cevap: B) 21

Açıklama: 1941 yılında Ankara’da düzenlenen Birinci Coğrafya Kongresi’nde; iklim, bitki örtüsü ve yer şekilleri baz alınarak Türkiye 7 ana coğrafi bölgeye ve bu bölgelerin alt alt birimleri olan 21 coğrafi bölüme (Örn: İç Anadolu Bölgesi -> Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Konya ve Yukarı Kızılırmak Bölümleri gibi) ayrılmıştır.

19. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin volkanik dağları arasında yer almaz?

A) Karadağ
B) Ağrı Dağı
C) Karacadağ
D) Tendürek Dağı
E) Bolkar Dağları

Cevap: E) Bolkar Dağları

Açıklama: Karadağ, Ağrı Dağı, Tendürek ve Karacadağ, Anadolu’daki fay hatları boyunca magmanın yeryüzüne çıkmasıyla oluşmuş sönmüş volkanik dağlardır. Bolkar Dağları ise Akdeniz Bölgesi’nde, Orta Toroslar üzerinde yer alan ve Alp-Himalaya sistemine ait olan “kıvrım” dağlarıdır.

20. Aşağıdakilerden hangisi Marmara Geçiş Bölgesi’nde vertisol toprakların yayılış gösterdiği alanlardan biridir?

A) Simav depresyonu
B) Bursa Ovası
C) Balıkesir Ovası
D) Kazdağlarının kuzey etekleri
E) Ergene Ovası

Cevap: E) Ergene Ovası

Açıklama: Vertisoller (dönen topraklar), Trakya kesiminde killi depoların ve eski göl tabanlarının yaygın olduğu Ergene Ovası’nda (özellikle ayçiçeği ve buğday tarımının yapıldığı sahalarda) en geniş yayılışını gösterir.