AŞÇ108U Yemek Sosyolojisi 2024-2025 Vize Soruları

Gıda Sistemleri, Tüketim Çılgınlığı ve Alternatif Yaklaşımlar

Modern çağda, gıdanın üretiminden atık sürecine kadar olan tüm serüvenini inceleyen disiplin Yemek Sosyolojisidir. Günümüzde egemen olan devasa ve doğaya zarar veren endüstriyel tarım modeline karşı olarak, üretici ile tüketiciyi yerel bazda buluşturan çevre dostu sistemlere Alternatif gıda ağları denir. Bu ağların en küresel ve prestijli olanı ise, yerel üreticiyi sertifika ile koruyan ve Slow Food hareketine bağlı olan Presidium projesidir. İnsanlar, yoğun reklamlarla pazarlanan, besin içeriği olmayan ancak bağımlılık yapan Junk food (abur cubur) karşısında büyük bir sınav vermektedir. Sosyologlara göre, modern toplumda tüketimin bir fayda arayışından çıkıp sonsuz ve doyumsuz bir haz arayışına dönüştüğünü savunan yaklaşım ise Postmodern bakıştır.

Yemeğin Evrimi, Biyolojik İkilemler ve Sınıfsal Yapı

İnsanlık tarihi, tarım devrimiyle köklü bir değişim yaşamıştır. Arkeolojik çalışmalara göre Mezopotamya’da ilk evcilleştirilen ve medeniyetin temelini atan kurucu bitkiler Arpa ve Buğday’dır. Gelişen uygarlıklarla birlikte sofra aletleri de evrimleşmiş; kaşıktan sonra dünyanın en çok kullanılan ikinci aracı olan “yemek çubukları” ilk kez Çin’de üretilmiştir. İnsan biyolojik olarak her şeyi yiyebilen (hepçil) bir canlıdır; ancak bu durum, neyin zehirli olup olmadığını seçme stresi yarattığı için insan yemekle ilişkisinde hem seçici hem de her şeyi yiyen (hepçil) konumundadır.

Sanayi Devrimi ile birlikte toplumların yapısı da değişmiş, feodalitenin yerini Kapitalistler ve İşçi sınıfı olmak üzere ikili bir sınıf yapısı almıştır. Küresel bağlamda ise, gelir arttıkça toplumların bitkisel diyetleri terk edip kırmızı ete yönelmesine Etselleşme adı verilir. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki bu aşırı et tüketimi, gezegenin ekolojik sınırlarını zorlamaktadır.

Mutfak Kültürü, Ziyafetler ve Toplumsal Algı

Yemeği sadece bir sembol olarak değil, mutfaktaki bedensel hareketler ve maddi ritüeller üzerinden inceleyen yaklaşıma Yemek pratiklerine odaklanan yaklaşımlar denir. Besin üretiminden işlenmesine ve birlikte yenilmesine kadar olan tüm sosyal etkinlik alanını kapsayan terim ise Mutfak kültürüdür. Bir kişinin bireysel yemek alışkanlıkları ile toplumun genel yapısı arasındaki bağlantıyı kurabilme yeteneğine C. Wright Mills’in terimiyle Sosyolojik imgelem; gıda etrafında şekillenen tüm kültürel, tarihi ve kavramsallaştırma ağına ise Foodways adı verilir.

Toplumsal statünün en belirgin olarak sergilendiği yer sofralardır. Günlük yemeklerden farklı olarak, katılan kişi sayısının çokluğu ve menünün ihtişamıyla statüyü pekiştiren büyük yemek etkinliklerine Ziyafetler denir. Osmanlı’nın son döneminde Ahmet Mithat Efendi’nin yazdığı “Alafranga” tarzı sofra adabı kitaplarının asıl amacı da, basit bir kural öğretmek değil; insan davranışı ve bakış açısının değişimi ile modernleşme çabalarına katkıda bulunulmasıdır.

Coğrafi İşaretler ve Küresel Monokültür

Yöresel kimlik, küreselleşmenin tek tipleştirici etkisine karşı bir direnç noktasıdır. Ülkemizde Karadeniz Bölgesi’ne ait, toprağıyla özdeşleşmiş coğrafi işaretli tarımsal ürün Giresun tombul fındığıdır. Avrupa’da ise tescil sistemleri çok sıkıdır; ancak dünyaca ünlü Parmesan Peyniri (Parmigiano-Reggiano), Fransa’ya değil, İtalya’ya ait bir coğrafi işarettir. Tamamen yerel ve küçük üretimin zıttı olan; sanayiye hammadde sağlamak için (kahve, şeker kamışı vb.) devasa arazilerde sadece tek bir ürünün (monokültür) yetiştirildiği alanlara ise Plantasyon adı verilir.

1. Endüstriyel tarım modeline karşıt olarak gelişen; çevresel/toplumsal açıdan sürdürülebilir gıda üretim sistemlerinin korunması ya da kurulmasını amaçlayan gıda tedarik ağlarına ne ad verilir?

A) Coğrafi ağlar
B) Alternatif gıda ağları
C) Artizanal ağlar
D) Sosyolojik ağlar
E) Sistematik ağlar

Cevap: B) Alternatif gıda ağları

Açıklama: Alternatif Gıda Ağları (Alternative Food Networks – AFNs), günümüzdeki devasa, doğaya zarar veren, monokültür tarıma dayalı ve üretici ile tüketici arasındaki mesafeyi binlerce kilometreye çıkaran “endüstriyel gıda sistemine” karşı bir tepki olarak doğmuştur. Bu ağlar; çiftçi pazarları, topluluk destekli tarım (TDT) grupları, kent bostanları ve gıda kooperatifleri gibi oluşumları kapsar. Temel amaçları gıda tedarik zincirini kısaltmak, yerel ekonomiyi canlandırmak, adil ticareti sağlamak ve çevreye duyarlı, sürdürülebilir bir gıda üretim-tüketim ilişkisi inşa etmektir.

2. Gündelik yaşamın pratik teorileri, kültürel analizin başarısız olduğu yerlerde devreye girerek, ifade edici olmanın ötesinde somutlaşır ve yemeğin sembolik yanından çok maddi yanı üzerinde düşünmeyivurgular.
Yukarıda açıklaması verilen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tüketim odaklı yaklaşımlar
B) Yemek pratiklerine odaklanan yaklaşımlar
C) Üretim odaklı yaklaşımlar
D) Teknoloji odaklı yaklaşımlar
E) İnsana odaklı yaklaşımlar

Cevap: B) Yemek pratiklerine odaklanan yaklaşımlar

Açıklama: Yemek sosyolojisinde yiyecekleri incelemenin çeşitli yolları vardır. Yapısalcı ve kültürel yaklaşımlar genellikle yemeğin ne “anlama” geldiğine, hangi sembolleri ve kimlikleri temsil ettiğine odaklanır (örneğin havyarın zenginliği sembolize etmesi gibi). Ancak “Yemek pratiklerine odaklanan yaklaşımlar” (Practice Theory), anlamdan ziyade eylemin kendisine, yani yemeğin nasıl üretildiğine, nasıl pişirildiğine, mutfaktaki bedensel hareketlere, kullanılan araç gereçlere ve yeme eyleminin maddi/fiziksel boyutlarına odaklanır. Bu yaklaşım, yemeği bir sembol değil, gündelik hayatın somut bir rutini (pratiği) olarak görür.

3. İnsanlar yemekle olan ilişkilerinde aynı anda hem seçici hem de ‘…….’ konumdadırlar.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekildetamamlar?

A) Etçil
B) Otçul
C) Diyetetik
D) Vegan
E) Her şeyi yiyen (hepçil)

Cevap: E) Her şeyi yiyen (hepçil)

Açıklama: Claude Fischler ve Paul Rozin gibi ünlü yemek sosyologları ve psikologları bu durumu “Hepçilin İkilemi” (Omnivore’s Paradox) olarak tanımlarlar. İnsan biyolojik olarak hem et hem de ot yiyebilen bir canlıdır, yani “hepçil”dir (omnivor). Hepçil olmak bize dünyadaki neredeyse her şeyi yiyebilme ve her coğrafyaya uyum sağlama özgürlüğü verir. Ancak aynı zamanda, yeni ve bilinmeyen bir yiyeceğin bizi zehirleyebilme ihtimali nedeniyle büyük bir kaygı yaratır. Bu yüzden insan hem her şeyi yiyebilme potansiyeline sahiptir hem de ne yiyeceği konusunda kültürel ve biyolojik olarak son derece “seçici” olmak zorundadır.

4. Aşağıdakilerden hangisi Karadeniz bölgesine ait coğrafi işaretli tarımsal ürünlere birörnektir?

A) Giresun tombul fındığı
B) Maraş dondurması
C) Konya etli ekmeği
D) Kayseri mantısı
E) Edirne tava ciğeri

Cevap: A) Giresun tombul fındığı

Açıklama: Coğrafi işaret, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibarıyla kökenin bulunduğu bir yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren tescil işaretidir. Seçeneklere baktığımızda; Maraş dondurması Akdeniz/Güneydoğu, Konya etli ekmeği ve Kayseri mantısı İç Anadolu, Edirne tava ciğeri ise Marmara Bölgesi’ne aittir. Karadeniz Bölgesi’nin iklimi ve toprak yapısıyla özdeşleşmiş, dünya çapında kaliteye sahip olan ve coğrafi işaret tescili alan ürün “Giresun tombul fındığı”dır.

5. Aşağıdakilerden hangisi üretici ve tüketiciyi sertifika aracılığı ile buluşturan alternatif gıda ağlarına birörnektir?

A) Presidium
B) Tarladan direkt satış
C) Kent gıda çemberleri
D) Topluluk destekli tarım grupları
E) Çiftçi pazarları

Cevap: A) Presidium

Açıklama: “Presidium” (çoğulu Presidia), Slow Food (Yavaş Gıda) hareketinin dünya çapında yürüttüğü çok özel bir koruma projesidir. Amacı, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan yerel, geleneksel ve artizanal gıda ürünlerini, hayvan ırklarını ve bitki türlerini korumaktır. Presidium projeleri, sadece ürünü korumakla kalmaz; belirli bir kalite standardını sağlayan yerel üreticilere özel bir logo/sertifika vererek onları doğrudan duyarlı tüketicilerle ve kaliteli restoranlarla buluşturur. Diğer seçenekler de alternatif ağlardır ancak uluslararası düzeyde “sertifika” aracılığıyla çalışan spesifik model Presidium’dur.

6. Aşağıdakilerden hangisi Fransa’ya ait coğrafi işaretli ürünlerden biri değildir?

A) Comté
B) Bordeaux
C) Parmesan Peyniri
D) Roquefort
E) Şampanya

Cevap: C) Parmesan Peyniri

Açıklama: Fransa, “Terroir” (yöre toprağının ürüne kattığı özgün karakter) kavramını yaratan ve dünyada coğrafi işaret sistemini (AOC/AOP) en katı uygulayan ülkedir. Comté ve Roquefort (Rokfor) dünyaca ünlü Fransız peynirleri, Bordeaux (Bordo) ve Şampanya (Champagne) ise sadece o bölgelerde üretilebilen tescilli Fransız şaraplarıdır. Ancak orijinal adıyla “Parmigiano-Reggiano” olarak bilinen Parmesan Peyniri, İtalya’nın Parma, Reggio Emilia ve Modena bölgelerine ait, katı kurallarla korunan dünyaca ünlü bir “İtalyan” coğrafi işaretli ürünüdür.

7. Sanayide kullanılmak üzere özellikle kahve, şeker kamışı gibi tropikal ürünlerin büyük ölçekle üretildiği mono kültür tarım alanlarıdır.
Yukarıda tanımı yapılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ekolojik tarım
B) Presidium
C) Yapay gıda
D) Plantasyon
E) Serbest ticaret

Cevap: D) Plantasyon

Açıklama: Plantasyon tarımı; tarihsel olarak sömürgecilik döneminde Avrupalı devletlerin tropikal ve subtropikal kolonilerinde kurdukları devasa tarım arazileridir. Bu sistemin en temel özelliği “monokültür” olması, yani binlerce dönüm arazide sadece tek bir ticari ürünün (şeker kamışı, kahve, kauçuk, kakao, pamuk vb.) yetiştirilmesidir. Günümüzde de gelişmekte olan ülkelerde dev çok uluslu şirketler tarafından yürütülen bu model, genellikle yerel halkın beslenme ihtiyacından ziyade, küresel sanayinin hammadde ihtiyacını karşılamak için uygulanır ve ciddi çevresel tahribatlara yol açar.

8. Kaşıktan sonra dünyanın en çok kullanılan ikinci aracı olan çubuklar ilk kez hangi ülkedeüretilmiştir?

A) Çin
B) Kore
C) Rusya
D) Fransa
E) Almanya

Cevap: A) Çin

Açıklama: Yemek çubukları (İngilizce: chopsticks, Çince: Kuàizi), ilk olarak günümüzden yaklaşık 3000-4000 yıl önce Antik Çin’de (Shang Hanedanlığı dönemi) ortaya çıkmıştır. İlginçtir ki çubuklar başlangıçta yemek yemek için değil; devasa kaynayan su veya yağ kazanlarının içine uzanıp yiyecekleri pişirmek ve karıştırmak amacıyla “mutfak aleti” olarak icat edilmiştir. Nüfusun artmasıyla yakacak odun sıkıntısı baş gösterince, yemekler daha çabuk pişsin diye çok küçük parçalara bölünerek doğranmaya başlanmış; bu durum yiyeceklerin masada bıçak gerektirmeden çubuklarla tutulup yenmesine olanak tanıyarak çubukların bir yemek yeme aracına dönüşmesini sağlamıştır.

9. Ortak sosyal temellerle paylaşılan deneyimler yoluyla ortaya çıkan, biyografi, tarih ve sosyal yapının bir kesişimi olarak ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Duyusal analiz
B) Sosyolojik imgelem
C) Sosyal sınıf
D) Sosyolojik uyarlama
E) Dokusal süreç

Cevap: B) Sosyolojik imgelem

Açıklama: Ünlü sosyolog C. Wright Mills tarafından literatüre kazandırılan “Sosyolojik İmgelem” (Sociological Imagination) kavramı; bireyin kendi kişisel yaşamı (biyografisi) ile içinde bulunduğu geniş toplumsal süreçler (tarih ve sosyal yapı) arasındaki güçlü bağlantıyı görebilme yeteneğidir. Örneğin, bir kişinin işsiz kalması kendi kişisel sorunu gibi görünse de (biyografi), toplumda milyonlarca kişi işsizse bu ekonomik ve yapısal bir sorundur (tarih/yapı). Yemek sosyolojisinde de bu imgelem, örneğin obezitenin sadece bireysel bir irade eksikliği değil, aynı zamanda fast-food endüstrisinin ve kapitalist üretim biçimlerinin (sosyal yapı) bir sonucu olduğunu anlamamızı sağlar.

10. Gıda ve yemek yemeyle ilgili aktiviteler, alışkanlıklar ve kavramsallaştırma ağını ifade eden kavram aşağıdakilerdenhangisidir?

A) Foodways
B) Food days
C) Slow food
D) Gastro food
E) Fast food

Cevap: A) Foodways

Açıklama: Antropoloji, folklor ve yemek sosyolojisinde sıklıkla kullanılan “Foodways” (Yemek yolları/Yemek kültür ağı) terimi, sadece yediğimiz fiziksel gıdayı değil; gıdanın nasıl üretildiği, nasıl tedarik edildiği, nasıl hazırlandığı, hangi kurallarla ve kimlerle tüketildiği gibi yemeğin etrafında şekillenen tüm sosyal, kültürel, tarihi ve ekonomik pratikleri kapsayan çok geniş bir ağdır. Bir toplumun “foodways”ini incelemek, o toplumun inançlarını, cinsiyet rollerini, sınıf yapılarını ve kimliğini anlamak demektir.

11. ……., günlük yemeklerden veya birkaç misafirin davet edildiği akşam yemeklerinden katılan kişi sayısı, statüyü pekiştiren sosyal ilişkiler ve menü açısındanfarklıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Abur-cubur gıdalar
B) Gastronomi
C) Beslenme
D) Beden kitle indeksi
E) Ziyafetler

Cevap: E) Ziyafetler

Açıklama: Sosyolojik bağlamda “Ziyafet” (Feast), sadece karın doyurmak için yapılan sıradan bir yeme eylemi değildir. Ziyafetler; düğünler, zaferler, dini bayramlar veya diplomatik görüşmeler gibi özel bir amacı olan, büyük bir kalabalığın katıldığı ritüelistik etkinliklerdir. Bir ziyafette sunulan yiyeceklerin bolluğu ve nadirliği, ev sahibinin (kral, ağa veya devlet başkanı) zenginliğini, gücünü ve cömertliğini göstererek toplumsal hiyerarşiyi (statüyü) pekiştirmesine yarar. Menünün ihtişamı ve oturma düzeni, kimin kimden üstün olduğunu gösteren bir güç gösterisidir.

12. I. Mercimek
II. Arpa
III. Buğday
IV. Nohut
Yukarıdakilerden hangileri arkeolojik çalışmalara göre Mezopotamya’da ilk evcilleştirilenbitkilerdendir?

A) I ve II
B) I ve III
C) I ve IV
D) II ve III
E) II ve IV

Cevap: D) II ve III

Açıklama: Verimli Hilal (Bereketli Hilal) olarak bilinen ve Mezopotamya’yı da içine alan coğrafyada, insanlık tarihinin seyrini değiştiren Tarım Devrimi gerçekleşmiştir. Bu bölgede evcilleştirilen bitkilerin en temeli ve medeniyetin kurulmasına olanak sağlayan en önemli iki kurucu ürün “Buğday” (özellikle siyez ve gernik) ile “Arpa”dır. Arpa ve buğdayın evcilleştirilmesi, insanların yerleşik hayata geçerek köyler ve sonrasında Sümer, Babil gibi büyük devletler kurmasını; ekmeğin ve biranın icat edilerek düzenli bir kalori kaynağı elde edilmesini sağlamıştır.

13. Dünyadaki gelişmiş ülkelerin et yoğun tüketiminin yanı sıra gelişmekte olan ülkelerin beslenme alışkanlıklarında ete olan ilginin artması aşağıdaki kavramlardan hangisi ileaçıklanır?

A) Sebzeleşme
B) Küreselleşme
C) Fastselleşme
D) Etselleşme
E) Kentselleşme

Cevap: D) Etselleşme

Açıklama: Küresel tarım ve gıda sosyolojisinde bu durum “Etselleşme” (Meatification) kavramı ile açıklanır. Etselleşme, küresel çapta gelir düzeyinin artması, sanayileşme ve kentleşme ile birlikte, toplumların geleneksel bitki ve tahıl ağırlıklı diyetlerini terk ederek yoğun miktarda hayvansal protein (özellikle kırmızı et ve tavuk) tüketmeye başlaması sürecidir. Gelişmiş batı ülkelerinde zaten yüksek olan bu tüketim, son yıllarda Çin, Hindistan ve Brezilya gibi gelişmekte olan ülkelerde de patlama yapmış, bu durum yem için devasa tarım alanlarının (soya ve mısır) açılmasına ve ciddi ekolojik krizlere (iklim değişikliği, ormansızlaşma) yol açmıştır.

14. Sanayi toplumlarında ‘…….’ ve ‘…….’ olmak üzere ikili bir sınıf yapısı sözkonusudur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi sırasıyla ve doğru olarak tamamlar?

A) Kapitalistler – Burjuvalar
B) Siyasiler – Askerler
C) Köylüler – Köleler
D) Köleler – Askerler
E) Kapitalistler – İşçi sınıfı

Cevap: E) Kapitalistler – İşçi sınıfı

Açıklama: Karl Marx’ın sınıf teorisine ve sanayi devrimi sonrası sosyolojik analizlere göre, feodal dönemin derebeyi-köylü (serf) ilişkisi, sanayi devrimi ile birlikte yerini yeni bir ikili yapıya bırakmıştır. Bu yeni sistemde, fabrikalara, makinelere ve sermayeye (üretim araçlarına) sahip olan egemen sınıf “Kapitalistler” (Burjuvazi) ile, hayatta kalabilmek için bu fabrikalarda kendi fiziksel emek gücünü satmak zorunda olan geniş kitleleri temsil eden “İşçi Sınıfı” (Proletarya) ortaya çıkmıştır. Yemek sosyolojisinde bu ayrım, sınıfların ne yediğini (burjuvazinin rafine mutfağı vs. işçilerin doyurucu/ucuz kalorileri) analiz etmek için kullanılır.

15. Gıdanın üretim, dağıtım, bölüşüm, tüketim ve atık süreçlerini çözümlemeye çalışan sosyolojinin altdisiplinidir.
Yukarıda tanımı yapılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilgi sosyolojisi
B) Yemek sosyolojisi
C) Çalışma sosyolojisi
D) Din sosyolojisi
E) Siyaset sosyolojisi

Cevap: B) Yemek sosyolojisi

Açıklama: Yemek sosyolojisi (Sociology of Food), yemeği sadece biyolojik bir yakıt (kalori/vitamin) olarak gören beslenme biliminden ayrılır. Bu disiplin, tarlaya atılan tohumdan başlayıp, market raflarına, oradan soframıza ve en nihayetinde çöp kutusuna giden o uzun sürecin tamamını “toplumsal bir olgu” olarak inceler. Gıda sistemindeki güç ilişkilerini, eşitsizlikleri (biri açken diğerinin yiyeceği israf etmesi), yemeğin kimlik, cinsiyet, sınıf ve din ile olan bağlarını ele alan özel bir sosyoloji dalıdır.

16. Tarım toplumlarında besin maddelerinin bir tasarruf aracı, para ve zenginliğin göstergesi olabilirken; modern kent toplumlarında zenginlik göstergesinin esnek bir formu olan para aracılığıyla süpermarket, bakkal, kafe ve restoran gibi yerlerde anında besine dönüştürülebildiğini savunan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Thorstein Veblen
B) Albritton
C) John Standage
D) Beardsworth
E) Sidney W. Mintz

Cevap: C) John Standage

Açıklama:

17. Yemeklerden ve yemek yeme etkinliğinden çok daha fazlasını ifade eden, başka bir deyişle besin üretim sürecinden, besini işleme, yiyeceği veya içeceği hazırlama ve tüketmeye kadar insanların bir arada oldukları sosyal etkinlikler alanı olarak nitelendirilen kavram aşağıdakilerdenhangisidir?

A) Mutfak planlaması
B) Mutfak ekipmanı
C) Rafine mutfak
D) Yöresel mutfak
E) Mutfak kültürü

Cevap: E) Mutfak kültürü

Açıklama: “Mutfak kültürü” (Culinary Culture) kavramı, tencerenin içindeki yemeğin sınırlarını aşan çok boyutlu bir yapıdır. Bir toplumun mutfak kültürü; coğrafyanın sunduğu malzemeleri, yüzyıllar boyunca geliştirilmiş pişirme tekniklerini, sofra adabını, yemeğin etrafında şekillenen misafirperverliği, bayram/cenaze yemekleri gibi ritüelleri ve o yemeği pişirirken veya yerken paylaşılan şarkıları, sohbetleri, yani “sosyal etkinlik alanını” ifade eder. Kısacası, bir toplumun yiyecek aracılığıyla kendini ifade etme biçimidir.

18. ……, tüketiciliğin sonsuz ve doyumsuz bir etkinlik olduğunusavunur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Tarihsel materyalist bakış
B) Gelişimsel bakış
C) Postmodern bakış
D) Etkileşimci bakış
E) Feminist bakış

Cevap: C) Postmodern bakış

Açıklama: Sosyolojideki Jean Baudrillard ve Zygmunt Bauman gibi düşünürlerin şekillendirdiği “Postmodern Bakış”, günümüz tüketim toplumunu analiz eder. Modern dönemde insanlar bir nesneyi “ihtiyaçları” (fayda) olduğu için tüketirdi ve ihtiyaç karşılandığında tüketim biterdi. Ancak postmodern dönemde tüketim; imaj, statü, gösterge ve kimlik inşası üzerine kuruludur. İnsanlar artık doyurulamaz hazların ve yeniliklerin peşindedir (örneğin sürekli yeni bir trend kahveciye gitmek veya Instagram’da paylaşmak için yemek yemek). Tüketim bir amaca hizmet etmekten çıkıp, bizatihi sonu gelmeyen bir yaşam tarzına dönüştüğü için “sonsuz ve doyumsuz” olarak nitelendirilir.

19. Osmanlı döneminde sofra adabına ilişkin pek çok kitap yayınlanmıştır. Özellikle Osmanlı’nın son yıllarında Batı’nın görgü kurallarının anlatıldığı kitaplar yaygınlaşmıştır. 1894 yılında Ahmet Mithad Efendi’nin kaleme aldığı “Avrupa’da Âdâb-ı Muaşeret yahud Alafranga” adlı kitabı buna örnektir.
Buna göre, bu tarz kitapların yaygınlaşmasındaki esas amaç aşağıdakilerdenhangisidir?

A) Basın ve yayın çeşitliliğinin sağlanması
B) Protokol yemeklerinin sıklığının arttırılması
C) Dini inançların etkisinin azaltılması
D) İnsan davranışı ve bakış açısının değişimi ile modernleşme çabalarına katkıda bulunulması
E) Statüyü pekiştiren kuralların yaygınlaştırılması

Cevap: D) İnsan davranışı ve bakış açısının değişimi ile modernleşme çabalarına katkıda bulunulması

Açıklama: 19. yüzyılın sonlarında Osmanlı İmparatorluğu’nda (Tanzimat ve sonrası dönem) devletin çöküşünü engellemek için Batı’ya yönelme politikası benimsenmiştir. Bu “Batılılaşma” ve “Modernleşme” süreci sadece orduda veya teknolojide kalmamış, gündelik yaşama da sirayet etmiştir. Yerde bağdaş kurarak ve elle yemek yeme geleneğinden, masada çatal-bıçak kullanarak “Alafranga” (Avrupai) tarzda yemek yeme pratiğine geçişi anlatan adab-ı muaşeret (görgü) kitapları; Osmanlı elitinin ve halkının davranışlarını, zihniyetini ve dünya görüşünü Batı standartlarına uydurarak devleti sosyolojik olarak modernize etme çabasının en net kültürel yansımasıdır.

20. Sık sık yemek isteği uyandıran, reklamı çok yapılan, ucuzluğu, kolay erişilebilirliği ve yarı bağımlılık yapıcı nitelikleriyle ayartılıp besin içeriği olmayan gıdalara ne adverilir?

A) Hyper food
B) Organik gıda
C) Junk food
D) Raw food
E) Slow food

Cevap: C) Junk food

Açıklama: “Junk Food” (Abur cubur veya Çöp gıda), yüksek miktarda rafine şeker, tuz, zararlı doymuş/trans yağlar ve yapay koruyucular içeren; ancak lif, vitamin, mineral ve protein açısından son derece fakir olan endüstriyel gıdalara verilen genel isimdir (cips, gazlı içecekler, gofretler vb.). Gıda mühendisleri tarafından özel olarak tasarlanan bu ürünler, beyindeki ödül merkezini uyararak (bliss point) hafif bir bağımlılık yaratır ve kişiyi sürekli daha fazlasını yemeye teşvik eder. Yoğun ve agresif reklam kampanyalarıyla pazarlanırlar ve küresel obezite salgınının baş sorumlusu olarak görülürler.