Bilgisayar Ağları 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bu makalede, Bilgisayar Ağları dersinin 2024-2025 vize sınavı kapsamındaki temel konular ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Ağ cihazları, kablo türleri, topolojiler, ağ ölçekleri, sinyal yapıları, kablosuz teknolojiler, protokoller ve standartlar gibi kritik başlıklar; sınav soruları göz önünde bulundurularak kapsamlı şekilde açıklanmaktadır.

1. MAC Adresine Dayalı Veri İletimi: Köprü ve Anahtar

Bilgisayar ağlarında veri iletimi farklı katmanlarda gerçekleşir ve her katmanda farklı adresleme mekanizmaları kullanılır. MAC (Media Access Control) adresi, OSI modelinin 2. katmanında (Veri Bağı Katmanı) kullanılan fiziksel donanım adresidir ve her ağ arayüz kartına (NIC) üretici tarafından kalıcı olarak atanır. Köprü (Bridge) ve Anahtar (Switch), MAC adresini okuyarak veri çerçevelerini yalnızca hedef cihaza yönlendiren katman-2 cihazlarıdır. Köprü genellikle iki ağ segmentini birbirine bağlarken, anahtar çok sayıda portu olan ve her porta bağlı cihazın MAC adresini öğrenip tabloya kaydeden daha gelişmiş bir cihazdır. Göbek (Hub) ise MAC adresi okumaz; gelen veriyi tüm portlara eşit şekilde dağıtır ve katman-1 cihazıdır. Tekrarlayıcı (Repeater) da katman-1 cihazı olup yalnızca sinyali yeniden üretir ve güçlendirir; MAC adresiyle ilgilenmez.

2. Çift Bükümlü Kablolar

Çift bükümlü (twisted pair) kablolar, birbirine sarılmış tel çiftlerinden oluşan ve en yaygın kullanılan iletişim kablosu türüdür. İki ana kategoriye ayrılır: Korumasız Çift Bükümlü (UTP — Unshielded Twisted Pair) ve Korumalı Çift Bükümlü (STP — Shielded Twisted Pair). UTP kablolar daha ucuz ve esnek olduğundan ofis ortamlarında ve ev ağlarında yaygın kullanılırken; STP kablolar elektromanyetik parazite (EMI) karşı ek koruma sağlayan metal kılıflarıyla daha pahalı ve ağır yapıdadır. Kategorilere (Cat5, Cat5e, Cat6, Cat6a, Cat7 vb.) göre bant genişliği ve maksimum hız değişir.

3. Standart Ortaya Koyan Kuruluşlar

Bilgisayar ağları alanında standartlar; cihazların ve yazılımların birbirleriyle uyumlu çalışabilmesini sağlayan resmi teknik belgelerdir. ANSI (American National Standards Institute — Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü), IEEE (Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Telekomünikasyon Birliği) ve IETF (İnternet Mühendisliği Görev Gücü) başlıca standart belirleyici kuruluşlar arasındadır. Bluetooth ve WiFi birer teknolojidir ve standart değil, ürün/marka adıdır; standartları sırasıyla IEEE 802.15 ve IEEE 802.11 tarafından belirlenir. NIC (Network Interface Card) ise bir donanım bileşenidir, standart kuruluşu değildir.

4. Sinyaller: Analog ve Dijital

Sinyal, bilginin fiziksel ortamda iletilmesini sağlayan elektromanyetik veya elektriksel dalgadır. Analog sinyaller sürekli değişen sinüzoidal dalga formunda iken; dijital sinyaller yalnızca iki değer (0 ve 1) alan kare dalga formundadır. Analog ve dijital sinyaller birbirine dönüştürülebilir: Modem (Modülatör-Demodülatör) dijital sinyali analoga (modülasyon), analogi dijitale (demodülasyon) çevirir. Tüm sinyallerin sinüzoidal dalga formunda olduğunu söylemek yanlıştır; yalnızca analog sinyaller sinüzoidal, dijital sinyaller ise kare dalga oluşturur. Sinyal iletiminde gürültü (noise) en büyük engeldir; SNR (Sinyal-Gürültü Oranı) ne kadar yüksekse iletim kalitesi o kadar iyidir.

5. Yıldız Topolojisinin Avantajları

Yıldız topolojisinde tüm cihazlar merkezi bir hub veya switch üzerinden birbirine bağlıdır. En önemli avantajı, merkez dışındaki herhangi bir noktada meydana gelen arızanın yalnızca ilgili cihazı etkilemesidir; ağın geri kalanı çalışmaya devam eder. Bu durum, arıza yönetimini ve sorun tespitini son derece kolaylaştırır. Dezavantajı ise merkez cihazının (single point of failure) arızalanması halinde tüm ağın çökmesidir. Bus topolojisinde veriler ortak bir yoldan iletilir; halka topolojisinde ise komşu cihazlar üzerinden aktarım gerçekleşir. Yıldız topolojisinde aynı anda birden fazla cihaz eş zamanlı veri gönderip alabilir; bu da performans avantajı sağlar.

6. Ağ Türleri: Ölçeğe Göre Sınıflandırma

Bilgisayar ağları kapsadıkları alana (ölçeğe) göre sınıflandırılır: PAN (Personal Area Network — Kişisel Alan Ağı): Birkaç metre kapsam, Bluetooth ve kişisel cihazlar; LAN (Local Area Network — Yerel Alan Ağı): Tek bina veya kampüs içi; MAN (Metropolitan Area Network — Şehirsel Alan Ağı): Bir şehir içinde; WAN (Wide Area Network — Geniş Alan Ağı): Ülkeler ve kıtalar arası; CAN (Campus Area Network — Yerleşke Alan Ağı): Birden fazla binayı kapsayan kampüs ağı. “Hücresel Alan Ağı” ise standart ağ ölçek sınıflandırmasında yer almayan bir terimdir; hücresel ağ kavramı mobil iletişim altyapısını (GSM, LTE, 5G) tanımlamak için kullanılır ancak bilgisayar ağı ölçek kategorisi değildir.

7. Senaryo Tabanlı Ağ Türü Seçimi: CAN ve LAN

Yerleşke (kampüs) içindeki laboratuvarların her biri için ayrı ağlar oluşturulması ve bu ağları birbirine bağlayan kapsayıcı bir ağın kurulması senaryosunda en uygun çözüm CAN (Campus Area Network) ve LAN (Local Area Network) kombinasyonudur. Her laboratuvar kendi LAN’ına sahip olurken, tüm kampüsü kapsayan ve LAN’ları birbirine bağlayan CAN kurulur. WAN kıtalararası veya ülkelerarası ağları; MAN bir şehrin tamamını; PAN ise yalnızca birkaç metrelik kişisel alanı kapsar. Bu nedenle bu senaryoda CAN + LAN kombinasyonu en işlevsel ve ölçek uyumlu çözümdür.

8. Topoloji Türleri

Ağ topolojisi, ağdaki cihazların fiziksel veya mantıksal olarak nasıl düzenlendiğini tanımlar. Yaygın topoloji türleri şunlardır: Bus (Ortak Yol) Topolojisi — tüm cihazlar tek bir ortak kablo üzerine bağlanır; Ring (Halka) Topolojisi — cihazlar halka biçiminde birbirine bağlanır, veri tek yönde ya da çift yönde dolaşır; Star (Yıldız) Topolojisi — tüm cihazlar merkezi bir cihaza bağlanır; Mesh (Örgü) Topolojisi — her cihaz diğer cihazlarla doğrudan bağlantı kurar; Tree (Ağaç) Topolojisi — hiyerarşik yapıda yıldız topolojilerinin birleşimi. “Genişletilmiş Halka Topolojisi (Extended Ring Topology)” ise standart topoloji sınıflandırmasında tanımlı bir tür değildir; bu nedenle topoloji türü değildir.

9. Senaryo Tabanlı Topoloji Seçimi: Halka Topolojisi

“Aynı anda yalnızca tek bir kullanıcının iletişim yapması, verilerin komşu cihazlar üzerinden gönderilmesi ve düşük kurulum maliyeti” kriterlerini en iyi karşılayan topoloji halka (ring) topolojisidir. Halka topolojisinde token (jeton) mekanizması aracılığıyla yalnızca tokena sahip cihaz iletişim kurabilir; böylece tek kullanıcılı iletişim doğal olarak sağlanır. Veri bir cihazdan diğerine komşu cihazlar üzerinden aktarılır. Kurulum maliyeti bus topolojisine yakın olup yıldız veya örgü topolojisine kıyasla düşüktür. Bus topolojisinde de tek kullanıcı iletişim kurar; ancak veri komşu üzerinden değil, ortak yol üzerinden iletilir.

10. Geçityolu (Gateway) Cihazları

Gateway (geçityolu/ağ geçidi), farklı teknolojilere, protokollere veya mimarilere sahip ağları birbirine bağlayan katman-7 (Uygulama Katmanı) cihazıdır. Bir LAN’ı internet (WAN) ile bağlamak, farklı protokol kullanan iki ağı entegre etmek (örneğin IPv4 ile IPv6 ağlarını birbirine bağlamak) gateway’in tipik kullanım alanlarıdır. “Yalnızca aynı teknolojiye sahip ağları bağlar” ifadesi tamamen yanlıştır; gateway’in temel amacı farklı teknolojilerin birlikte çalışabilmesini sağlamaktır. Router (yönlendirici) ise aynı veya farklı teknolojileri destekleyen ağlar arasında IP adresi bazında yönlendirme yapar.

11. Yayılım Gecikmesi (Propagation Delay)

Bir sinyalin bulunduğu ortam boyunca hareket etmesi için gereken minimum süreye yayılım gecikmesi (propagation delay) denir. Bu süre; ortamın fiziksel uzunluğuna ve sinyalin o ortamdaki hızına bağlıdır. Formül: Yayılım Gecikmesi = Mesafe / Sinyal Hızı. Fiber optik kabloda sinyal ışık hızına yakın ilerlediğinden yayılım gecikmesi son derece düşüktür. Yayın penceresi (transmission window) ve verim oranı (throughput) farklı kavramlardır. Yayım gecikmesi (transmission delay) ise bir veri bloğunun tamamının fiziksel ortama yerleştirilmesi için gereken süredir; yayılım gecikmesiyle karıştırılmamalıdır.

12. Yakın Mesafede Kablosuz Teknolojiler: NFC

Kablosuz teknolojiler kapsam mesafelerine göre sınıflandırılır. NFC (Near Field Communication — Yakın Alan İletişimi), maksimum birkaç santimetre ile 20 cm arasında çalışan, temassız ödeme sistemleri, akıllı kartlar ve cihaz eşleştirme gibi uygulamalarda kullanılan çok kısa mesafeli bir teknolojidir. Bluetooth 10-100 metre, WiFi yüzlerce metre kapsama alanına sahiptir. LTE ve WiMAX ise geniş alan kablosuz teknolojileridir: LTE (4G) mobil geniş bant, WiMAX ise şehir ölçeğinde kablosuz erişim için tasarlanmıştır. CFN ise tanımlı bir kablosuz teknoloji standardı değildir.

13. Verim Oranı (Throughput)

Herhangi bir zaman diliminde başarılı biçimde taşınabilen veri miktarına verim oranı (throughput) denir. Throughput; bant genişliğinden (bandwidth) farklıdır: bant genişliği teorik maksimum kapasiteyi ifade ederken, throughput ağ yükü, gecikmeler, paket kayıpları ve protokol ek yükü nedeniyle genellikle bant genişliğinin altında kalır. Birim olarak bps (bit per second), Mbps veya Gbps kullanılır. Veri başarımı (data performance), taşma oranı ve verim çerçevesi ise bu tanıma uymayan kavramlardır.

14. Tekrarlayıcı (Repeater): Sinyal Yeniden Üretimi

Tekrarlayıcı (Repeater), OSI modelinin 1. katmanında (Fiziksel Katman) çalışan ve zayıflayan sinyali alarak yeniden üreten (rejenerasyonu sağlayan) bir ağ cihazıdır. Uzun mesafeli kablo bağlantılarında sinyal güç kaybeder (attenuation); tekrarlayıcı bu kaybı telafi eder ve sinyali orijinal kalitesinde yeniden iletir. Göbek (Hub) de katman-1 cihazıdır; ancak sadece sinyali çoğaltıp tüm portlara dağıtır; yeniden üretim ve güçlendirme tekrarlayıcının temel işlevidir. Üretici, Transfer edici ve Aktarıcı ise ağ terminolojisinde standart cihaz adları değildir.

15. Senaryo Tabanlı Ağ Türü Seçimi: MAN ve LAN

Bir şehir içindeki tüm kişilere hizmet verecek büyük ağ ile şehir içindeki belediye binalarının iç ağları söz konusu olduğunda MAN (Metropolitan Area Network) ve LAN (Local Area Network) kombinasyonu en uygun çözümdür. MAN, şehrin tamamını kapsar ve binalar arası iletişimi sağlar; her belediye binasındaki özel ağ ise bir LAN’dır. PAN çok küçük (kişisel), WAN çok büyük (ülkeler/kıtalar arası), SAN ise depolama ağı (Storage Area Network) kavramıdır; bu senaryoyla örtüşmez.

16. Protokol ve Standart İlişkisi

Protokol, ağdaki cihazların iletişim kurarken uyduğu kural ve prosedürler bütünüdür (TCP/IP, HTTP, FTP gibi). Standart ise geniş çapta kabul görmüş, resmi bir kuruluş tarafından onaylanmış ve yayımlanmış teknik belgedir. Her protokol standart olmayabilir; ancak yaygın kabul gören ve resmi kuruluşlarca onaylanan protokoller standart haline gelebilir. “Standartlar, protokollerden farklı olarak geniş kabul görmüş ve resmileştirilmiş kurallardır” ifadesi doğrudur. “10 yıl kullanılma” koşulu veya “protokol standart olamaz” ifadeleri kesinlikle yanlıştır. Protokoller ve standartlar aynı kuruluşlar tarafından da geliştirilebilir.

17. Bilgisayar Ağlarının Temel Özellikleri

Bilgisayar ağları farklı coğrafi alanları kapsayabilir ve boyutlarına göre farklı isimler alır. Bu isimlendirme, içerdikleri yönlendirici veya anahtar sayısına göre değil; kapsadıkları fiziksel alana ve ölçeğe göre yapılır. PAN, LAN, CAN, MAN ve WAN bu ölçek sınıflandırmasının temel kategorileridir. Ağ cihazlarının sayısı, türü veya marka bağımsız olarak ağı isimlendirmez; belirleyici olan her zaman coğrafi kapsam ve ölçektir.

18. Farklı Binalar Arası İletişim: WAN ve MAN

Farklı binalar arasında iletişim kurma amacıyla kullanılabilecek ağ türleri değerlendirildiğinde WAN (Geniş Alan Ağı) ve MAN (Şehirsel Alan Ağı) bu ihtiyacı karşılayabilir. WAN binalar, şehirler, ülkeler ve kıtalar arasında iletişim sağlarken; MAN bir şehir içindeki farklı binalar arasında geniş kapsamlı ağ altyapısı kurar. PAN (Kişisel Alan Ağı) ise birkaç metrelik kişisel alanla sınırlıdır ve binalar arası iletişim için uygun değildir.

19. Fiber Optik Kablo

Verinin taşınması için ışığın taşıyıcı olarak kullanıldığı kablo türü fiber optik kablodur. Cam veya plastik fiber içinden geçen lazer veya LED ışığı veriyi taşır. Fiber optik kablonun avantajları: çok yüksek bant genişliği (Tbps düzeyinde), elektromanyetik parazite karşı bağışıklık, çok düşük sinyal kaybı (uzun mesafeler), gizlilik ve güvenlik. Dezavantajları ise yüksek maliyet ve kırılganlıktır. Koaksiyel kablo bakır iletkenli ve metal kılıflıdır; UTP/STP çift bükümlü bakır kablolardır. “Light optik kablo” standart bir terim değildir.

20. Kaynak Paylaşımı İçin Zorunlu Koşul

Bilgisayarlar arasında kaynak paylaşımı yapılabilmesi için bir bilgisayar ağının oluşturulması şarttır. Bu ağda fiziksel aktarımın gerçekleşebilmesi için kablolu (Ethernet, fiber optik) veya kablosuz (WiFi, Bluetooth) bir iletim ortamı kullanılmalıdır. SMTP belirli bir uygulama protokolüdür (e-posta), her kaynak paylaşımı için zorunlu değildir. Yönlendirici ve tekrarlayıcı da her ağda zorunlu değildir; küçük bir LAN’da yalnızca switch ve kablo yeterli olabilir. Zorunlu olan tek koşul fiziksel iletim altyapısının (kablolu veya kablosuz aktarım birimi) bulunmasıdır.

Sonuç

Bilgisayar ağları; günümüz dijital dünyasının temel altyapısını oluşturan ve her geçen gün daha karmaşık bir hal alan bir disiplindir. Ağ cihazlarını, topolojileri, ağ ölçeklerini, sinyal yapılarını ve iletim ortamlarını doğru kavramak; hem sınav başarısı hem de gerçek dünya ağ tasarımı ve yönetimi için vazgeçilmez bir temel oluşturur.

1. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde MAC adresine dayalı olarak veri iletimi gerçekleştiren iki cihaz türü de doğru olarak verilmiştir?

A ) Anahtar, göbek
B ) Köprü, anahtar
C ) Köprü, göbek
D ) Tekrarlayıcı, anahtar
E ) Tekrarlayıcı, göbek

Cevap : B) Köprü, anahtar

Açıklama : MAC (Media Access Control) adresi, OSI modelinin 2. katmanında (Veri Bağı Katmanı) kullanılan fiziksel donanım adresidir ve her ağ arayüz kartına üretici tarafından kalıcı olarak atanır. Köprü (Bridge) ve Anahtar (Switch), MAC adres tablolarını okuyarak veri çerçevelerini yalnızca hedef cihaza yönlendiren katman-2 cihazlarıdır. Köprü genellikle iki ağ segmentini birbirinden ayırırken, anahtar çok sayıda portu olan ve her porta bağlı cihazın MAC adresini öğrenip tabloya kaydeden daha gelişmiş bir cihazdır. Göbek (Hub) ise MAC adresi okumaz; gelen veriyi tüm portlara eşit şekilde dağıtan katman-1 cihazıdır. Tekrarlayıcı (Repeater) da katman-1 cihazı olup yalnızca sinyali yeniden üretir ve güçlendirir; MAC adresiyle ilgilenmez.

2. Çift bükümlü kablolar kaça ayrılmaktadır?

A ) 2
B ) 4
C ) 5
D ) 3
E ) 6

Cevap : A) 2

Açıklama : Çift bükümlü (twisted pair) kablolar iki ana kategoriye ayrılır: UTP (Unshielded Twisted Pair — Korumasız Çift Bükümlü) ve STP (Shielded Twisted Pair — Korumalı Çift Bükümlü). UTP kablolar metal kılıf içermez; daha ucuz, esnek ve kolay kurulabilirdir; ofis ve ev ağlarında yaygın kullanılır. STP kablolar ise her tel çiftinin veya tüm kablonun etrafını saran metal folyo ya da örgü kılıfa sahiptir; elektromanyetik parazite (EMI) karşı daha iyi koruma sağlar, ancak daha ağır ve pahalıdır. 4, 5 veya 6 gibi seçenekler kabloların kategori sayılarıyla (Cat3, Cat5, Cat6 vb.) karıştırılmasından kaynaklanabilir; ancak temel tür sayısı 2’dir.

3. Aşağıdakilerden hangisi standart ortaya koyan bir kuruluştur?

A ) Bluetooth
B ) INSA
C ) ANSI
D ) WiFi
E ) NIC

Cevap : C) ANSI

Açıklama : ANSI (American National Standards Institute — Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü), ABD’de gönüllü fikir birliğine dayalı standartları koordine eden ve onaylayan resmi bir kuruluştur. Ağ ve iletişim alanında pek çok standardın geliştirilmesine katkı sağlar. Bluetooth bir kablosuz iletişim teknolojisidir; standartları IEEE 802.15 ile belirlenir. WiFi de bir teknolojidir; standartları IEEE 802.11 serisiyle tanımlanır. NIC (Network Interface Card) bir donanım bileşenidir, standart belirleyen bir kuruluş değildir. INSA ise uluslararası alanda tanınan bir standart kuruluşu değildir. Diğer önemli standart kuruluşları arasında IEEE, ISO, ITU ve IETF sayılabilir.

4. Sinyaller ile ilgili aşağıda yer alan bilgilerden hangisi yanlıştır?

A ) Sinyal iletimi esnasında gürültüden kaçınmaya çalışılır.
B ) Analog olarak kodlamış sinyaller sinüzoidal dalga oluştururlar.
C ) Analog sinyaller dijitale, dijital sinyaller analoga çevrilebilir.
D ) Sinyallerin tümü sinüzoidal dalga formundadır.
E ) Dijital olarak kodlanmış sinyaller kare dalga oluştururlar.

Cevap : D) Sinyallerin tümü sinüzoidal dalga formundadır.

Açıklama : Sinyaller iki temel biçimde bulunur: Analog sinyaller sürekli değişen sinüzoidal (sinüs) dalga formundadır. Dijital sinyaller ise yalnızca iki seviyeli (yüksek/düşük, 1/0) kare dalga formundadır. Bu nedenle “tüm sinyaller sinüzoidal dalga formundadır” ifadesi açıkça yanlıştır; dijital sinyaller kare dalgadır. A seçeneği doğrudur: gürültü iletim kalitesini bozar, SNR (Sinyal-Gürültü Oranı) maksimize edilmeye çalışılır. B doğrudur: analog kodlamada sinüzoidal dalga kullanılır. C doğrudur: modem bu dönüşümü gerçekleştiren cihazdır. E doğrudur: dijital sinyaller kare dalga üretir.

5. Aşağıdakilerden hangisi yıldız topolojisinin avantajlarından biridir?

A ) Ağda yer alan tüm cihazlara ait veriler ortak yoldan iletilir.
B ) Ağda aynı anda yalnızca üç cihaz veri gönderip alabilir.
C ) Ağda yer alan tüm cihazlar birbirlerinin gönderdikleri verileri görebilir.
D ) Merkez harici bir yerde meydana gelecek arıza ağı etkilemez, ağda iletişim devam eder.
E ) Ağda aynı anda yalnızca tek bir cihaz veri gönderip alabilir.

Cevap : D) Merkez harici bir yerde meydana gelecek arıza ağı etkilemez, ağda iletişim devam eder.

Açıklama : Yıldız topolojisinin en belirgin avantajı hata izolasyonudur: merkez dışındaki herhangi bir cihazda veya kablosunda meydana gelen arıza yalnızca o cihazı etkiler, ağın geri kalanı sorunsuz çalışmaya devam eder. Bu özellik hata tespitini ve gidermeyi de kolaylaştırır. A seçeneği bus topolojisini, C seçeneği hub tabanlı yapıyı, E seçeneği halka veya bus topolojisini tanımlamaktadır. B seçeneği ise herhangi bir standart topoloji özelliği değildir. Yıldız topolojisinin dezavantajı merkez cihazın (switch/hub) arızalanması halinde tüm ağın çökmesidir.

6. Ölçeklerine göre bilgisayar ağları düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi bir ağ türü değildir?

A ) Şehirsel Alan Ağı
B ) Yerel Alan Ağı
C ) Kişisel Alan Ağı
D ) Geniş Alan Ağı
E ) Hücresel Alan Ağı

Cevap : E) Hücresel Alan Ağı

Açıklama : Bilgisayar ağlarının ölçeğe göre standart sınıflandırması şunlardır: PAN (Personal Area Network — Kişisel Alan Ağı), LAN (Local Area Network — Yerel Alan Ağı), CAN (Campus Area Network — Yerleşke Alan Ağı), MAN (Metropolitan Area Network — Şehirsel Alan Ağı) ve WAN (Wide Area Network — Geniş Alan Ağı). “Hücresel Alan Ağı” bu sınıflandırmada yer almaz. Hücresel ağ (Cellular Network) kavramı; GSM, LTE, 5G gibi mobil telefon iletişim altyapısını tanımlayan bir terimdir ve bilgisayar ağı ölçek sınıflandırması kategorisi değildir.

7. Bir yerleşke içerisinde laboratuvarlar yer almaktadır. Laboratuvarların her biri için ayrı birer ağ oluşturulmak istenmektedir. Aynı zamanda yerleşke içerisinde tüm kullanıcılara hizmet verecek ve yerleşke içerisinde yer alan laboratuvarları birbirine bağlayacak kapsayıcı bir ağ da kurulacaktır.
Yukarıda yer alan senaryo için aşağıdaki seçeneklerin hangisinde en uygun iki ağ türünün ikisi de doğru olarak verilmiştir?

A ) CAN, WAN
B ) WAN, MAN
C ) PAN, MAN
D ) CAN, LAN
E ) PAN, LAN

Cevap : D) CAN, LAN

Açıklama : Bu senaryoda iki katmanlı bir ağ yapısı söz konusudur. Her laboratuvar kendi iç ağına ihtiyaç duyar; bu ağ, tek bir mekânı kapsayan LAN (Local Area Network — Yerel Alan Ağı) olarak tanımlanır. Tüm kampüsü kapsayan ve laboratuvar LAN’larını birbirine bağlayan üst katman ağ ise CAN (Campus Area Network — Yerleşke Alan Ağı) olarak isimlendirilir. WAN ülkeler ve kıtalar arası büyük ölçekli ağlar, MAN bir şehrin tamamı, PAN birkaç metrelik kişisel alan için kullanılır; bunların hiçbiri kampüs içi senaryo için uygun değildir. CAN + LAN kombinasyonu hem ölçek hem de işlev açısından bu senaryoya tam uymaktadır.

8. Aşağıda yer alanlardan hangisi bir topoloji türü değildir?

A ) Örgü topoloji (mesh topology)
B ) Halka topoloji (ring topology)
C ) Yıldız topolojisi (star topology)
D ) Ortak yol topolojisi (bus topology)
E ) Genişletilmiş halka topolojisi (extended ring topology)

Cevap : E) Genişletilmiş halka topolojisi (extended ring topology)

Açıklama : Standart ağ topolojisi sınıflandırmasında tanımlı olan türler şunlardır: Bus (Ortak Yol), Ring (Halka), Star (Yıldız), Mesh (Örgü) ve Tree (Ağaç) topolojileri. “Genişletilmiş Halka Topolojisi (Extended Ring Topology)” ise bilgisayar ağları literatüründe standart olarak tanımlanmış ve adlandırılmış bir topoloji türü değildir. Bu terim muhtemelen halka veya çift halka (dual ring) topolojisiyle karıştırılmak üzere oluşturulmuş yanıltıcı bir seçenektir. Çift halka topolojisi (FDDI gibi) gerçek olmakla birlikte “genişletilmiş halka” terimi standartta yer almaz.

9. “Ağda aynı anda yalnızca tek bir kullanıcının iletişim yapabilmesi istenmektedir. Taşınan verilerin komşu cihazlar üzerinden gönderilmesi istenmekte ve yüksek kurulum maliyeti istenmemektedir.”
Yukarıdaki senaryo için seçeneklerde yer alan hangi topoloji türü en yüksek faydayı sağlar?

A ) Ortak yol topolojisi (bus topology)
B ) Yıldız topoloji (star topology)
C ) Halka topoloji (ring topology)
D ) Ağaç topolojisi (tree topology)
E ) Örgü topoloji (mesh topology)

Cevap : C) Halka topoloji (ring topology)

Açıklama : Halka topolojisi bu senaryonun üç kriterini de en iyi karşılayan yapıdır. Tek kullanıcılı iletişim: Halka topolojisinde token (jeton) mekanizması kullanılır; yalnızca tokena sahip cihaz veri gönderebilir, böylece aynı anda tek kullanıcı iletişim kurar. Komşu cihazlar üzerinden aktarım: Veri halkada bir cihazdan komşu cihaza aktarılarak hedefe ulaşır; doğrudan bağlantı yoktur. Düşük kurulum maliyeti: Halka topolojisi, yıldız veya örgü topolojisine kıyasla çok daha az kablo ve donanım gerektirir. Bus topolojisinde de tek kullanıcı iletişim kurar; ancak veri komşu üzerinden değil, ortak iletim hattı üzerinden tüm cihazlara ulaşır. Örgü topolojisi son derece yüksek maliyetlidir.

10. Geçityolu (gateway) cihazları hakkında aşağıda yer alan açıklamalardan hangisi doğrudur?

A ) Farklı teknolojiye sahip ağları birbirlerine bağlarlar.
B ) Aynı teknolojiye sahip en fazla dört ağı birbirine bağlarlar.
C ) Aynı teknolojiye sahip en fazla üç ağı birbirine bağlarlar.
D ) Aynı teknolojiye sahip en fazla iki ağı birbirine bağlarlar.
E ) Yalnızca aynı teknolojiye sahip ağları birbirine bağlamak için kullanılırlar.

Cevap : A) Farklı teknolojiye sahip ağları birbirlerine bağlarlar.

Açıklama : Gateway (geçityolu/ağ geçidi), OSI modelinin tüm katmanlarında çalışabilen ve farklı protokollere, teknolojilere veya mimarilere sahip ağları birbirine bağlayan bir cihazdır. Temel işlevi protokol dönüşümüdür: örneğin bir IPv4 ağını IPv6 ağına bağlamak, bir LAN’ı internet üzerinden WAN’a bağlamak veya farklı iletişim protokollerini kullanan iki sistemi entegre etmek gateway’in tipik kullanım alanlarıdır. “Aynı teknolojiye sahip ağları bağlar” veya “en fazla X ağ bağlar” gibi ifadelerin tamamı yanlıştır; gateway sayı kısıtlaması olmaksızın farklı teknolojileri bir araya getirir.

11. Bir sinyalin bulunduğu ortam boyunca hareket etmesi için gereken minimum süreye …….. denir. Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A ) yayın penceresi
B ) yayılım gecikmesi
C ) yayma penceresi
D ) yayma yaşam süresi
E ) yayın gecikmesi

Cevap : B) Yayılım gecikmesi

Açıklama : Yayılım gecikmesi (propagation delay), bir sinyalin fiziksel ortamda bir noktadan diğerine ulaşması için geçen süredir. Formül: Yayılım Gecikmesi = Mesafe / Sinyal Hızı. Bakır kabloda sinyal ışık hızının yaklaşık %60-70’i hızında ilerlerken, fiber optik kabloda ışık hızına çok daha yakın ilerler. Yayım gecikmesi (transmission delay) ile karıştırılmamalıdır: yayım gecikmesi, veri bloğunun tamamının iletim hattına yerleştirilmesi için geçen süredir ve Veri Boyutu / Bant Genişliği formülüyle hesaplanır. Yayın penceresi, yayma penceresi, yayma yaşam süresi ve yayın gecikmesi bu sorudaki tanımla örtüşmeyen terimlerdir.

12. Aşağıdakilerden hangisi yakın mesafede kullanılabilecek bir kablosuz teknolojidir?

A ) LTE
B ) Wimax
C ) CFN
D ) Uydu teknolojisi
E ) NFC

Cevap : E) NFC

Açıklama : NFC (Near Field Communication — Yakın Alan İletişimi), maksimum 20 cm mesafede çalışan çok kısa menzilli bir kablosuz iletişim teknolojisidir. Temassız ödeme (kredi kartı, akıllı telefon), erişim kartları, bilet sistemleri ve cihaz eşleştirme gibi uygulamalarda yaygın olarak kullanılır. LTE (Long Term Evolution / 4G), geniş alan mobil iletişim teknolojisidir; şehir ve ülke ölçeğinde çalışır. WiMAX şehir ölçeğinde kablosuz geniş bant erişim sağlar. Uydu teknolojisi kıtalar arası iletişimde kullanılır. CFN ise tanımlı bir kablosuz teknoloji standardı değildir.

13. Herhangi bir zaman diliminde başarılı bir biçimde taşınabilen veri miktarına …….. denir. Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A ) veri başarımı
B ) taşma oranı
C ) verim çerçevesi
D ) taşma çerçevesi
E ) verim oranı

Cevap : E) Verim oranı

Açıklama : Verim oranı (throughput), belirli bir süre içinde başarıyla iletilen net veri miktarını ifade eder ve bps, Mbps veya Gbps cinsinden ölçülür. Bant genişliği (bandwidth) teorik maksimum kapasiteyi belirtirken; throughput gerçek kullanım koşullarında elde edilen fiili veriyi yansıtır. Paket kayıpları, ağ yükü (congestion), protokol ek yükü (overhead) ve yeniden iletimler throughput’u bant genişliğinin altına düşürür. Veri başarımı, taşma oranı, verim çerçevesi ve taşma çerçevesi bu sorudaki tanımla örtüşmeyen ya da standart ağ terminolojisinde yer almayan ifadelerdir.

14. Aşağıda yer alan cihazlardan hangisi sinyalin yeniden üretilmesini sağlar?

A ) Tekrarlayıcı
B ) Üretici
C ) Göbek
D ) Transfer edici
E ) Aktarıcı

Cevap : A) Tekrarlayıcı

Açıklama : Tekrarlayıcı (Repeater), OSI modelinin 1. katmanında (Fiziksel Katman) çalışan ve iletim sırasında zayıflayan (attenuation) sinyali alarak orijinal gücünde yeniden üreten cihazdır. Uzun mesafeli kablo bağlantılarında belirli aralıklarla yerleştirilen tekrarlayıcılar, sinyal bütünlüğünü korumanın en temel yoludur. Göbek (Hub) da katman-1 cihazıdır; gelen sinyali tüm portlara çoğaltır, ancak temel işlevi sinyal yeniden üretimi değil çoğaltma ve dağıtmadır. Üretici, Transfer edici ve Aktarıcı ise standart ağ terminolojisinde tanımlı cihaz adları değildir.

15. Bir şehir içerisinde yer alan tüm kişilerin hizmet alabileceği bir ağ oluşturulmak istenmektedir. Şehir içerisinde yer alan belediye binaları içerisine de ayrı birer özel ağ yapısı oluşturulmak istenmektedir.
Yukarıda yer alan senaryo içerisinde hangi ağ türleri yer alabilir/almaktadır?

A ) MAN, PAN
B ) MAN, LAN
C ) MAN, SAN
D ) TAN, SAN
E ) MAN, WAN

Cevap : B) MAN, LAN

Açıklama : Bu senaryoda iki katmanlı yapı söz konusudur. Şehrin tamamına hizmet eden büyük ağ MAN (Metropolitan Area Network — Şehirsel Alan Ağı) olarak tanımlanır; bir şehrin tüm bölgelerini kapsayan altyapıyı temsil eder. Her belediye binasının kendi içindeki özel ağı ise LAN (Local Area Network — Yerel Alan Ağı) olarak sınıflandırılır; tek bir bina veya katta çalışan sınırlı kapsamlı ağdır. PAN birkaç metrelik kişisel alan, WAN ülkeler ve kıtalar arası, SAN (Storage Area Network) depolama odaklı özel ağ, TAN ise standart bir ağ türü değildir. MAN + LAN kombinasyonu bu senaryo için en doğru ve ölçek uyumlu cevaptır.

16. Aşağıdaki şıklardan hangisinde protokol ve standart ilişkisi hakkında yapılan açıklama doğrudur?

A ) Bir protokolün standart olarak kabul edilebilmesi için en az 10 yıl kullanılmış olması gerekir.
B ) Bir protokol standart haline gelemez.
C ) Protokoller ve standartlar farklı kuruluşlar tarafından geliştirilir.
D ) Standartlar, protokollerden farklı olarak geniş kabul görmüş resmileştirilmişlerdir.
E ) Bir standardın protokol olarak kabul edilebilmesi için en az 10 yıl kullanılmış olması gerekir.

Cevap : D) Standartlar, protokollerden farklı olarak geniş kabul görmüş resmileştirilmişlerdir.

Açıklama : Protokol, iki veya daha fazla cihaz arasındaki iletişimi düzenleyen kural ve prosedürler bütünüdür (TCP/IP, HTTP, FTP gibi). Standart ise resmi bir kuruluş (ANSI, IEEE, ISO vb.) tarafından onaylanmış, geniş çapta kabul görmüş ve yayımlanmış teknik belgedir. Her protokol standart değildir; ancak yaygın kabul gören ve resmi kuruluşlarca onaylanan protokoller standart haline gelebilir. “10 yıl kullanılma” koşulu veya “protokol standart olamaz” ifadeleri tamamen hatalıdır. Protokoller ve standartlar aynı kuruluşlar tarafından da geliştirilebilir; farklı kuruluş şartı yoktur.

17. Bilgisayar ağları ile ilgili aşağıda yer alan bilgilerden hangisi doğrudur?

A ) Bir bilgisayar ağı farklı coğrafi alanları kaplayabilir; farklı boyutlarda bilgisayar ağları oluşturmak mümkündür. Bilgisayar ağları içerdikleri yönlendirici sayısına göre farklı isimler alırlar.
B ) Bir bilgisayar ağı farklı coğrafi alanları kaplayabilir; farklı boyutlarda bilgisayar ağları oluşturmak mümkündür. Bilgisayar ağları içerdikleri anahtar sayısına göre farklı isimler alırlar.
C ) Bir bilgisayar ağı farklı coğrafi alanları kaplayabilir; farklı boyutlarda bilgisayar ağları oluşturmak mümkündür. Bilgisayar ağları ölçeklerine; kapladıkları alanlara göre farklı isimler alırlar.
D ) Bir bilgisayar ağı farklı coğrafi alanları kaplayabilir; farklı boyutlarda bilgisayar ağları oluşturmak mümkündür. Bilgisayar ağları içerdikleri ağ cihazlarının sayısına göre farklı isimler alırlar.
E ) Bir bilgisayar ağı farklı coğrafi alanları kaplayabilir; farklı boyutlarda bilgisayar ağları oluşturmak mümkündür. Bilgisayar ağları içerdikleri yönlendirici ve anahtar sayısına göre farklı isimler alırlar.

Cevap : C ) Bir bilgisayar ağı farklı coğrafi alanları kaplayabilir; farklı boyutlarda bilgisayar ağları oluşturmak mümkündür. Bilgisayar ağları ölçeklerine; kapladıkları alanlara göre farklı isimler alırlar.

Açıklama : Bilgisayar ağlarının adlandırılması ve sınıflandırılması, içerdikleri cihaz sayısına veya türüne göre değil; kapsadıkları coğrafi alana ve ölçeğe göre yapılır. PAN birkaç metrelik kişisel alan, LAN tek bina veya kat, CAN bir kampüs, MAN bir şehir, WAN ülkeler ve kıtalar arasını kapsar. Ağda kaç yönlendirici veya anahtar bulunduğuna bakılmaksızın bu isimlendirme geçerlidir; belirleyici olan her zaman fiziksel kapsam alanıdır. Bu nedenle yalnızca C seçeneği doğru bilgiyi içermektedir; diğer tüm seçenekler cihaz sayısına odaklanmaktadır ki bu sınıflandırmanın temeli değildir.

18. I. Geniş Alan Ağı (WAN)
II. Şehirsel Alan Ağı (MAN)
III. Kişisel Alan Ağı (PAN)
Yukarıdaki ağ türlerinden hangisi/hangileri farklı binalar arasında iletişim kurma amacıyla kullanılabilir?

A ) I ve II
B ) I ve III
C ) Yalnız II
D ) Yalnız III
E ) II ve III

Cevap : A) I ve II

Açıklama : Farklı binalar arasında iletişim kurabilmek için ağın en az bina ölçeğini aşan bir kapsama sahip olması gerekir. WAN (Geniş Alan Ağı) ülkeler ve kıtalar arasında çalışır; elbette binalar arasını da kapsar. MAN (Şehirsel Alan Ağı), bir şehir içindeki farklı konumlardaki binaları birbirine bağlamak için tasarlanmıştır; metro fiber altyapıları ve şehir genelindeki kurumsal ağlar buna örnektir. PAN (Kişisel Alan Ağı) ise maksimum birkaç metre ile sınırlıdır; bireysel cihazlar arasında (telefon, kulaklık, akıllı saat gibi) iletişim sağlar ve binalar arası iletişim için kesinlikle yetersizdir. Bu nedenle WAN ve MAN (I ve II) doğru yanıttır.

19. Verinin taşınması için ışığın taşıyıcı olarak kullanıldığı kablo türü aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A ) Korumasız çift bükümlü kablo
B ) Fiber optik kablo
C ) Light optik kablo
D ) Koaksiyel kablo
E ) Korumalı çift bükümlü kablo

Cevap : B) Fiber optik kablo

Açıklama : Fiber optik kablo, veriyi elektrik sinyali yerine ışık darbeleri (lazer veya LED) aracılığıyla taşıyan iletim ortamıdır. Cam veya plastik fiberden oluşan bu kablo türü; son derece yüksek bant genişliği (Tbps düzeyinde), çok düşük sinyal kaybı (uzun mesafelerde), elektromanyetik parazite karşı tam bağışıklık ve yüksek güvenlik gibi üstün özellikler sunar. Koaksiyel kablo metal iletkenli olup bakır kullanır. UTP ve STP çift bükümlü bakır kablolar da elektriksel iletim yapar. “Light optik kablo” ise standart bir terim değildir; muhtemelen fiber optikle karıştırılmak üzere oluşturulmuş yanıltıcı bir seçenektir. Fiber optik kablolar; veri merkezleri, internet omurgaları ve uzun mesafeli iletişim altyapılarında yaygın kullanılır.

20. Bilgisayarlar kullanılarak kaynak paylaşılmak istenildiğinde aşağıdakilerden hangisinin yapılması zorunludur?

A ) Bir bilgisayar ağı oluşturulmalı, bilgisayar ağı içerisinde uygulamanın çalıştırılabilmesi için mutlaka SMTP protokolü kullanılmalıdır.
B ) Bir bilgisayar ağı oluşturulmalı, bilgisayar ağı içerisinde uygulamanın çalıştırılabilmesi için mutlaka yönlendirici kullanılmalıdır.
C ) Bir bilgisayar ağı oluşturulmalı, bilgisayar ağı içerisinde fiziksel aktarımın sağlanabilmesi için kablolu veya kablosuz bir aktarım birimi kullanılmalıdır.
D ) Bir bilgisayar ağı oluşturulmalı, bilgisayar ağı içerisinde uygulamanın çalıştırılabilmesi için mutlaka tekrarlayıcı kullanılmalıdır.
E ) Bir bilgisayar ağı oluşturulmalı, bilgisayar ağı içerisinde uygulamanın çalıştırılabilmesi için mutlaka tekrarlayıcı ve yönlendirici kullanılmalıdır.

Cevap : C) Bir bilgisayar ağı oluşturulmalı, bilgisayar ağı içerisinde fiziksel aktarımın sağlanabilmesi için kablolu veya kablosuz bir aktarım birimi kullanılmalıdır.

Açıklama : Bilgisayarlar arasında kaynak paylaşımı (dosya, yazıcı, internet bağlantısı vb.) yapılabilmesi için öncelikle bir bilgisayar ağı oluşturulmalıdır. Bu ağda fiziksel veri aktarımının gerçekleşebilmesi için kablolu (Ethernet, fiber optik) veya kablosuz (WiFi, Bluetooth) bir iletim ortamı zorunludur; bunlar olmadan veri fiziksel olarak iletilemez. SMTP yalnızca e-posta iletim protokolüdür; her kaynak paylaşım uygulaması için zorunlu değildir. Yönlendirici, küçük bir LAN’da zorunlu değildir; switch yeterli olabilir. Tekrarlayıcı ise yalnızca sinyal mesafe sorunlarında kullanılır, zorunlu bir bileşen değildir. Tek evrensel zorunluluk fiziksel iletim ortamının (kablolu ya da kablosuz) varlığıdır.