Ata Aöf Açık Alan Rekreasyon Eğitimi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bu makalede, Açık Alan Rekreasyon Eğitimi dersinin 2024-2025 vize sınavı kapsamındaki temel konular ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. AAR kaynak statüleri, dağcılık tarihi, açık alan tanımı, açık alan eğitiminin amaçları, fayda türleri, gelir türleri, liderlik boyutları, risk yönetimi, duyuşsal alan sınıflaması, Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, VKİ, esenlik kavramı ve liderlik davranış biçimleri gibi kritik başlıklar sınav soruları temel alınarak kapsamlı şekilde açıklanmaktadır.

1. AAR Kaynak Statüleri

Açık Alan Rekreasyonu (AAR) kapsamında değerlendirilen kaynaklar; coğrafi konum, ulaşılabilirlik ve kullanıcı kitlesine göre farklı statülere ayrılır. Kişisel kaynak statüsü; belirli bir bireye veya aileye ait olan ve bireysel kullanıma açık kaynakları kapsar. Ürgüp ilçesi sınırlarında bulunan ve Asmalı Konak dizisinde kullanılan ev; özel bir mülkiyet olduğundan kişisel kaynak statüsündedir. Ulusal kaynaklar tüm ülke vatandaşlarına açık büyük ölçekli alanlardır; bölgesel kaynaklar belirli bir coğrafi bölgeyi kapsar; özel kaynaklar ise ücretsiz ya da ücretli erişime göre farklılık gösterir; kırsal rekreasyon kaynakları tarım ve kırsal alanlarla ilişkilidir.

2. Everest’e Tırmanan İlk Türk Dağcı: Nasuh Mahruki

Türk dağcılık tarihinde önemli bir dönüm noktası; Nasuh Mahruki’nin Everest’e tırmanan ilk Türk dağcı unvanını kazanmasıdır. Nasuh Mahruki, 1995 yılında Everest zirvesine ulaşmış ve ardından “7 Zirve” projesini tamamlayarak her kıtanın en yüksek zirvesine çıkan ilk Türk olmuştur. Bora Maviş ve Eylem Elif Maviş önemli Türk dağcılar olmakla birlikte Everest’e tırmanan ilk Türk unvanına sahip değildir. Serhan Poçan ve Tunç Fındık da Türk dağcılık camiasında tanınan isimlerdir; ancak bu başarı Nasuh Mahruki’ye aittir.

3. “Açık Alan” Kavramının Tanımı

Açık alan rekreasyonu bağlamında “açık alan” kavramı; kentsel sınırların dışında kalan, yapılaşmamış, doğal peyzaja sahip ve mücavir alan dışındaki coğrafi mekânları ifade eder. Mücavir alan; belediyelerin imar ve planlama yetkisine giren, kentsel gelişim sınırları içindeki alanı tanımlar. Dolayısıyla mücavir alan dışı, açık alan rekreasyonunun gerçekleştiği ana mekân olarak kabul edilir. Kentteki park alanları, okul bahçesi, kent içindeki futbol sahası ve evin dışı ise kentsel veya yarı kentsel mekânlardır; açık alan tanımının kapsamına girmez.

4. Açık Alan Eğitiminin Amaçları

Açık alan eğitimi; bireyleri doğayla buluşturan, çevresel farkındalık ve sorumluluk geliştirmeyi hedefleyen kapsamlı bir eğitim yaklaşımıdır. Bu eğitimin amaçları arasında doğanın korunmasına etkin katılım sağlamak, doğaya ilişkin olumlu davranışlar geliştirilmesini sağlamak, insanların doğaya ve doğadaki sorunlara ilişkin farkındalık oluşturmak ve doğanın işleyişi ile ilgili temel bilgi ve anlayışı geliştirmek yer almaktadır. “Yiyecek ve içecek ihtiyacını karşılama yöntemlerini öğrenmek” ise açık alan eğitiminin değil; hayatta kalma (survival) eğitiminin veya kamp becerilerinin amacı kapsamında değerlendirilebilir. Açık alan eğitimi öncelikli olarak çevresel tutum ve farkındalık geliştirmeye odaklanır.

5. Fayda Türleri: Zaman Faydası

Rekreasyon ekonomisinde fayda kavramı; bir ürün veya hizmetin tüketiciye sağladığı değeri tanımlar ve çeşitli boyutlarda ele alınır. Şekil faydası ürünün fiziksel biçimiyle, mekân faydası ürünün ulaşılabilir konumda bulunmasıyla, mülkiyet faydası ürünün sahipliğinin el değiştirmesiyle ilişkilidir. Zaman faydası; bir ürün veya deneyimin gerektiği anda, ihtiyaç duyulduğu zaman mevcut olmasıyla ortaya çıkan değeri ifade eder. Kapadokya gezisinde çekilen fotoğraf ve videolar; o anın, o deneyimin ve o zamanın hatırasını kalıcı kılarak ileride yeniden yaşanmasını sağlar. Bu anın ileri bir zamanda erişilebilir olması zaman faydasının özüdür.

6. Birincil-Doğrudan Gelir

Rekreasyon ekonomisinde gelir türleri; etkinliğe doğrudan yapılan harcamalar ile bu harcamaların ekonomide yarattığı ikincil etkiler bakımından sınıflandırılır. Birincil-Doğrudan gelir; katılımcının rekreasyon etkinliği için doğrudan harcadığı parayı ifade eder. Ağrı Dağı zirve çıkışı için bir dağcının seyahat acentasına ödediği ücret; etkinliğin ana maliyetine yapılan doğrudan harcama olduğundan birincil-doğrudan gelir kategorisine girer. İkincil-dolaylı gelir ise bu harcamanın ekonomide yarattığı çarpan etkisiyle ortaya çıkan; rehberlerin market alışverişi, otel çalışanlarının harcamaları gibi dolaylı ekonomik etkileri kapsar.

7. Liderlik Boyutları

Liderlik kavramı; bir bireyin ya da kurumun amaç ve hedeflere ulaşmak için diğerleri üzerinde yön belirleyici etki yaratmasını ifade eder. Liderlik dört temel boyutta ele alınır: bireyin kendine liderliği (öz liderlik — kişinin kendi davranış ve kararlarını yönetmesi), bireyin başka kişilere liderliği (kişilerarası liderlik), bireyin kurumlara liderliği (kurumsal dönüşümü bireysel düzeyde başlatma) ve kurumların kurumlara liderliği (kurumlar arası işbirliği ve yön belirleme). Bu dört boyutun tamamı liderlik kavramının kapsamında yer alır; yani I, II, III ve IV seçeneklerinin tümü doğrudur.

8. Risk ve Güvenlik Yönetim Sisteminin Yararları

Risk ve güvenlik yönetim sistemi; açık alan rekreasyon etkinliklerinde katılımcıların güvenliğini ve etkinliğin kalitesini güvence altına almak amacıyla oluşturulan sistematik bir çerçevedir. Bu sistemin yararları arasında katılımcıları yaralanmalardan korumak, kaza sayısını en aza indirmek, etkinlik katılımcısı memnuniyetini korumak ve katılımcı memnuniyetini en üst düzeye çıkarmak yer almaktadır. “Katılımcıların gelişimlerini sağlamak” ise risk ve güvenlik yönetim sisteminin değil; eğitim programı tasarımının ve rehberlik sürecinin amacıdır. Risk yönetimi güvenlik odaklı bir çerçeve olup bireysel gelişimi doğrudan hedeflemez.

9. Duyuşsal Alan Aşamalı Sınıflaması

Bloom taksonomisinin duyuşsal (affective) boyutu; öğrenmenin tutum, değer ve duygu boyutunu hiyerarşik düzende sınıflandırır. Krathwohl’un geliştirdiği duyuşsal alan sınıflaması beş kademeden oluşur ve doğru sırası şöyledir: Alma (farkında olma, dikkat etme), Tepkide bulunma (katılım, aktif yanıt verme), Değer verme (bir şeyin önemini kabul etme), Örgütleme (değerleri bir değer sistemi içinde bütünleştirme), Nitelenmişlik (davranışın içselleştirilmesi ve kişilik özelliği haline gelmesi). Bu sıralama I, II, III, IV, V şeklindedir ve bilişsel alanda olduğu gibi basit düzeyden karmaşık düzeye doğru ilerleyen hiyerarşik bir yapı izler.

10. Rafting Turunda Fotoğraf ve Video: Zaman Faydası

Rafting turunda etkinlik ücretine dahil edilen fotoğraf ve videolar; katılımcıların o anda yaşadıkları deneyimi ileriki bir zamanda yeniden deneyimleyebilmelerini ve paylaşabilmelerini sağlar. Bu durum zaman faydasının klasik bir örneğidir: değer, ürünün gerektiği anda kullanıcının elinde bulunmasından kaynaklanır. Rafting sırasında çekilen görseller anlık deneyimi kalıcı hale getirir; yıllar sonra dahi o ana geri dönülmesine olanak tanır. Şekil faydası fiziksel ürün dönüşümüyle, mekân faydası ulaşılabilirlikle, mülkiyet faydası sahiplik devriyle ilişkilidir; bunların hiçbiri bu senaryoyu tam olarak karşılamaz.

11. Kurumların Bireylere Liderliği

“Kurumların temel varoluş nedeni, misyonlarını gerçekleştirerek topluma ve diğer kuruluşlara fayda yaratmaktır” ifadesi; kurumların bireyler üzerindeki yönlendirici ve değer yaratıcı rolünü tanımlamaktadır. Bu tanım, kurumların bireylere liderliği kavramını karşılar: kurumlar; politikalar, programlar ve hizmetler aracılığıyla bireylerin hayatına yön verir, onlara değer katar ve onları güçlendirir. Bireyin kurumlara liderliği ise bireysel düzeyde kurumsal değişimi başlatmayı tanımlar. Kurumun kurumlara liderliği kurumlar arası ilişkilere odaklanır; bireyin başkalarına liderliği kişilerarası dinamikleri kapsar.

12. Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi: Fizyolojik İhtiyaçlar

Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi beş temel kademeden oluşur: fizyolojik ihtiyaçlar (yeme, içme, uyku, solunum), güvenlik ihtiyaçları, ait olma ve sevgi ihtiyaçları, saygınlık-statü ihtiyaçları ve en üstte kendini gerçekleştirme ihtiyacı. “Denizin mavisini ve doğadaki sesleri duymuyorsan kendini dinlenmiş sayma” ifadesinde; dinlenme, uyku ve bedensel yenilenme doğrudan fizyolojik ihtiyaçlar kapsamında değerlendirilir. Dinlenme ve uyku olmaksızın biyolojik dengenin kurulamayacağını vurgulayan bu söz; Maslow hiyerarşisinin en temel katmanına, yani fizyolojik ihtiyaçlara işaret etmektedir.

13. Vücut Kitle İndeksi (VKİ) Sınıflandırması

Vücut Kitle İndeksi (VKİ); bireyin kilogramı ile boyunun karesi (m²) arasındaki orana dayalı olarak vücut ağırlığını sınıflandıran standart bir ölçüttür. VKİ sınıflandırması şu şekildedir: 18,5’in altı — zayıf; 18,5-24,9 — normal ağırlık; 25-29,9 — fazla kilolu (obez öncesi); 30 ve üzeri — obez. VKİ’si 16 olan birey zayıf kategorisindedir; egzersiz yaparak VKİ’yi 23’e çıkardığında ise 18,5-24,9 aralığına ulaşmış olur. Bu nedenle birey normal ağırlığına ulaşmış olur. Zayıflama veya obez öncesi kilo ifadeleri bu senaryoya uymaz; zira başlangıçta zayıf olan bireyin VKİ’si yükselmiş ve sağlıklı aralığa girmiştir.

14. Eğitim Gruplarında Dikkate Alınması Gerekmeyen Etken: Eğitim Alanının Yeri

Macera eğitmeni grupları oluştururken katılımcıların gelişimini, ilgi ve ihtiyaçlarını maksimum düzeyde karşılamak için çeşitli faktörleri gözetir. Bu faktörler arasında cinsiyet (farklı fiziksel kapasite ve motivasyon düzeyleri), grup uyumu (sosyal dinamikler ve takım çalışması), yaş (gelişimsel farklılıklar ve fiziksel sınırlılıklar) ve sağlık durumu (güvenli katılım koşulları) yer alır. “Eğitim alanının yeri” ise katılımcı grup oluşturma sürecinde değil; program planlama ve lojistik aşamasında dikkate alınan bir faktördür. Eğitim alanının konumu, katılımcıların gelişimini veya ilgi-ihtiyaç karşılanmasını doğrudan etkilemez.

15. Esenlik Kavramının Alt Boyutları

Esenlik (wellness); bireyin fiziksel, zihinsel, sosyal ve ruhsal açıdan bütünleşik bir iyilik hali içinde olmasını ifade eden çok boyutlu bir kavramdır. Esenliğin alt boyutları arasında öznel boyut (bireyin kendi iyilik haline ilişkin sübjektif algısı ve değerlendirmesi) yer almaktadır. Öznel boyut; mutluluk, yaşam doyumu ve pozitif duygu durumu gibi bireyin iç dünyasına ait deneyimleri kapsar. Kentsel yapılanma, kentsel tasarım, kent tarihi ve kent estetiği ise esenliğin değil; kent planlaması ve çevre tasarımı disiplinlerinin kavramlarıdır; esenliğin alt boyutları arasında yer almaz.

16. Risk Yönetimi Unsurları

Risk yönetimi; açık alan rekreasyon etkinliklerinde olası tehlikelerin önceden belirlenmesini, değerlendirilmesini ve kontrol altına alınmasını sağlayan sistematik bir yaklaşımdır. Risk yönetiminin temel unsurları arasında risk değerlendirmesi (tehlikelerin tanımlanması ve olasılıklarının analizi), standart operasyonel prosedürler (belirli durumlar için önceden belirlenmiş adımlar) ve eylem ve izleme planları (belirlenen risklere yönelik müdahale planları) yer almaktadır. “Süreç yönetimi” ise genel yönetim biliminin bir kavramıdır; açık alan rekreasyonundaki risk yönetimi unsurları arasında tanımlanmış bir kategori değildir. Bu nedenle yalnızca IV (süreç yönetimi) risk yönetimi unsurları arasında yer almaz.

17. Eylem ve İzleme Planı

“Neyi, kim, ne zaman ve nasıl yapacak ve de nasıl takip edecek?” soruları; bir planın uygulama ve denetim boyutunu belirleyen temel sorulardır. Bu soruların yanıtını eylem ve izleme planı verir. Eylem planı; belirlenen hedeflere ulaşmak için hangi adımların atılacağını, kimin sorumlu olacağını, hangi zaman diliminde gerçekleştirileceğini ve nasıl izleneceğini net biçimde ortaya koyar. Etkinlik raporu formu geriye dönük değerlendirme yapar; ilkyardım formu sağlık müdahalelerini belgeler; acil durum planı kriz senaryolarını kapsar; kaza rapor formu ise yaşanan olayları kayıt altına alır.

18. Açık Alan Rekreasyon Etkinliklerine Yönelten Faktörler

Bireyleri aktif veya pasif katılımlı açık alan rekreasyon etkinliklerine yönelten faktörler arasında sosyal güdüleyiciler (arkadaşlık, aidiyet, sosyal etkileşim ihtiyacı), bedensel güdüleyiciler (fiziksel sağlık ve kondisyon geliştirme isteği), psikolojik güdüleyiciler (stres azaltma, ruh sağlığı, kendini iyi hissetme) ve ihtiyaçlar (Maslow hiyerarşisindeki temel gereksinimler) yer almaktadır. “Fizyolojik güdüleyiciler” ise bu sınıflandırmada ayrı bir kategori olarak yer almaz; fizyolojik etkenler bedensel güdüleyiciler kapsamında değerlendirilir ya da bu terminoloji söz konusu sınıflandırmada kullanılmayan bir başlık olduğundan faktörler arasında sayılmaz.

19. AAR Kaynak Statüsü: Bölgesel Kaynak

AAR kaynak statüleri; kaynağın coğrafi kapsamı ve kullanıcı kitlesinin ulaşabilirliğine göre belirlenir. Yerel kaynaklar yalnızca yakın çevredeki kullanıcılara hitap ederken; bölgesel kaynaklar birden fazla il veya geniş bir coğrafi bölgedeki kullanıcılara hizmet eder; ulusal kaynaklar tüm ülke vatandaşlarına açıktır; uluslararası kaynaklar ise yabancı ziyaretçileri de çeker. Burdur iline bağlı Yeşilova ilçesinde yer alan Salda Gölü; Antalya’da yaşayan bireyler için hem farklı bir ilde hem de geniş bir çevrede tanınan, ancak henüz ulusal nitelik kazanmamış bir rekreasyon alanıdır. Antalya’dan bu mesafeye erişim düzeyi ve kaynağın kapsam alanı göz önüne alındığında bölgesel kaynak statüsü en uygun tanımlamadır.

20. Otokrat Liderlik Davranışı

Liderlik stillerini sınıflandıran klasik kuramlar; demokratik, otokrat ve liberal (laissez-faire) olmak üzere üç temel davranış biçimi tanımlar. Demokratik liderler kararları grup üyeleriyle birlikte alır; liberal liderler inisiyatifi tamamen gruba bırakır. Otokrat liderler ise kararları tek başına alır, emir verir ve kesin itaat bekler. “Reis”, “Şef”, “Kral” gibi hiyerarşik otorite ve mutlak güç çağrışımı taşıyan kavramlar; otokrat davranış sergileyen liderleri tanımlamak için kullanılır. Teknokrat liderlik; teknik uzmanlığa dayalı otorite yaklaşımını, serbestiyetçi liderlik ise liberal liderlik stilinin eş anlamlısını ifade eder.

Sonuç

Açık alan rekreasyon eğitimi; doğa, insan ve toplum arasındaki ilişkiyi bütüncül bir perspektiften ele alan disiplinlerarası bir alandır. Kaynak statülerinden risk yönetimine, liderlik kuramlarından esenlik kavramına uzanan bu geniş konular; hem sınav başarısı hem de etkin bir açık alan rekreasyon eğitmeni olmak için vazgeçilmez bir bilgi temeli oluşturmaktadır.

1. Ürgüp ilçesi sınırları içinde bulunan ve Asmalı Konak isimli dizide kullanılan ev AAR açısından hangi kaynak statüsündedir?

A) Kişisel kaynaklar statüsündedir.
B) Ulusal kaynak statüsündedir.
C) Bölgesel kaynak statüsündedir.
D) Özel kaynak statüsündedir.
E) Kırsal rekreasyon kaynağı statüsündedir.

Cevap : A) Kişisel kaynaklar statüsündedir.

Açıklama : AAR (Açık Alan Rekreasyonu) kapsamında kaynaklar; sahiplik ve erişim düzeyine göre farklı statülere ayrılır. Kişisel kaynak statüsü; belirli bir bireye veya aileye ait olan, bireysel kullanıma özgü kaynakları tanımlar. Ürgüp’teki Asmalı Konak dizisinde kullanılan ev özel mülkiyet olup kamu erişimine kapalıdır; bu nedenle kişisel kaynak statüsündedir. Ulusal kaynaklar tüm ülke vatandaşlarına açık büyük ölçekli alanlardır; bölgesel kaynaklar belirli bir coğrafi bölgeyi kapsar; özel kaynaklar ücretli erişim sunan ticari alanlardır; kırsal rekreasyon kaynakları ise tarım ve kırsal alanlarla ilişkilidir.

2. Everest’e tırmanan ilk Türk dağcı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bora Maviş
B) Serhan Poçan
C) Eylem Elif Maviş
D) Tunç Fındık
E) Nasuh Mahruki

Cevap : E) Nasuh Mahruki

Açıklama : Nasuh Mahruki, 1995 yılında Everest zirvesine ulaşarak Everest’e tırmanan ilk Türk dağcı unvanını kazanmıştır. Daha sonra “7 Zirve” projesini tamamlayarak her kıtanın en yüksek zirvesine çıkan ilk Türk olmuş; bu başarısıyla uluslararası dağcılık camiasında da tanınan bir isim haline gelmiştir. Bora Maviş ve Eylem Elif Maviş önemli Türk dağcılar olmakla birlikte Everest’e tırmanan ilk Türk unvanına sahip değildir. Serhan Poçan ve Tunç Fındık da Türk dağcılık camiasında tanınan isimlerdir; ancak bu tarihi başarı Nasuh Mahruki’ye aittir.

3. “Açık alan” olarak ifade edilen yer aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mücavir alan dışı
B) Kentteki park alanları ve park yerleri
C) Okul bahçesi
D) Kent içindeki futbol sahası
E) Evin dışı

Cevap : A) Mücavir alan dışı

Açıklama : Açık alan rekreasyonu bağlamında “açık alan”; kentsel sınırların dışında kalan, yapılaşmamış, doğal peyzaja sahip mekânları ifade eder. Mücavir alan; belediyelerin imar ve planlama yetkisine giren, kentsel gelişim sınırları içindeki coğrafi alanı tanımlar. Mücavir alan dışı ise bu sınırların ötesindeki doğal ve kırsal alanlardır; açık alan rekreasyonunun asıl gerçekleştiği mekân budur. Kentteki park alanları, okul bahçesi, kent içindeki futbol sahası ve evin dışı kentsel ya da yarı kentsel mekânlardır; açık alan tanımının kapsamına girmez.

4. Aşağıdakilerden hangisi açık alan eğitiminin amaçları arasında yer almaz?

A) Doğanın korunmasına etkin katılım sağlamak
B) Yiyecek ve içecek ihtiyacını karşılama yöntemlerini öğrenmek
C) Doğaya ilişkin olumlu davranışlar geliştirilmesini sağlamak
D) İnsanların doğaya ve doğadaki sorunlara ilişkin farkındalık oluşturmak
E) Doğanın işleyişi ile ilgili temel bilgi ve anlayışı geliştirmek

Cevap : B) Yiyecek ve içecek ihtiyacını karşılama yöntemlerini öğrenmek

Açıklama : Açık alan eğitimi; bireyleri doğayla buluşturan ve çevresel farkındalık ile sorumluluk geliştirmeyi hedefleyen bir eğitim yaklaşımıdır. Amaçları arasında doğanın korunmasına etkin katılım sağlamak, doğaya ilişkin olumlu davranışlar geliştirmek, doğadaki sorunlara ilişkin farkındalık oluşturmak ve doğanın işleyişiyle ilgili temel bilgi geliştirmek yer alır. “Yiyecek ve içecek ihtiyacını karşılama yöntemlerini öğrenmek” ise hayatta kalma (survival) eğitimi veya kamp becerilerine ait bir hedeftir. Açık alan eğitimi doğayla uyumlu tutum ve farkındalık geliştirmeye odaklanır; temel ihtiyaç karşılama becerileri bu eğitimin birincil amacı değildir.

5. Kapadokya gezisinde çekilen fotoğraflar ve videolar bireyler için hangi faydayı yaratır?

A) Şekil Faydası
B) Mekân Faydası
C) Zaman Faydası
D) Mülkiyet Faydası
E) Fırsat Maliyeti

Cevap : C) Zaman Faydası

Açıklama : Rekreasyon ekonomisinde fayda; ürün veya hizmetin tüketiciye sağladığı değeri tanımlar. Zaman faydası; bir ürün veya deneyimin gerektiği anda, ihtiyaç duyulduğu zaman erişilebilir olmasından doğan değeri ifade eder. Kapadokya gezisinde çekilen fotoğraf ve videolar; o anlık deneyimi kalıcı hale getirir ve ilerleyen zamanlarda yeniden yaşanabilmesine olanak tanır. Bu görseller sayesinde o özgün an, zaman içinde geriye dönük olarak erişilebilir kılınır; bu da zaman faydasının özüdür. Şekil faydası fiziksel dönüşümle, mekân faydası ulaşılabilirlikle, mülkiyet faydası sahiplik devriyle ilişkilidir.

6. Ağrı Dağı zirve çıkışı için bir dağcının seyahat acentasına ödediği ücret aşağıdakilerden hangisini yaratır?

A) Uyarılmış-Özendirilmiş Gelir
B) İkincil-Dolaylı Gelir
C) Aylık gelir
D) Kişisel Gelir
E) Birincil-Doğrudan Gelir

Cevap : E) Birincil-Doğrudan Gelir

Açıklama : Rekreasyon ekonomisinde gelir türleri katılımcının harcamasının ekonomik zincirdeki yerine göre sınıflandırılır. Birincil-Doğrudan gelir; katılımcının rekreasyon etkinliği için ilk elde ve doğrudan harcadığı parayı ifade eder. Ağrı Dağı zirve çıkışı için seyahat acentasına ödenen ücret, etkinliğin ana maliyetine yapılan doğrudan harcama olduğundan birincil-doğrudan gelir kategorisine girer. İkincil-dolaylı gelir ise bu harcamanın ekonomide yarattığı çarpan etkisiyle oluşan; rehberlerin market alışverişi, konaklama personelinin harcamaları gibi dolaylı ekonomik etkileri kapsar.

7. I. Bireyin kendine liderliği II. Bireyin kurumlara liderliği III. Kurumların kurumlara liderliği IV. Bireyin başka kişilere liderliği — Liderlik denildiğinde yukarıdakilerden hangileri anlaşılır?

A) I, II ve IV
B) I, II ve III
C) I, II, III ve IV
D) I, III ve IV
E) II, III ve IV

Cevap : C) I, II, III ve IV

Açıklama : Liderlik kavramı; bir bireyin ya da kurumun amaç ve hedeflere ulaşmak için diğerleri üzerinde yön belirleyici etki yaratmasını ifade eder ve dört temel boyutta ele alınır. Bireyin kendine liderliği (I) — öz liderlik, kişinin kendi davranış ve kararlarını yönetmesi; bireyin kurumlara liderliği (II) — bireysel girişimlerle kurumsal dönüşümü başlatma; kurumların kurumlara liderliği (III) — kurumlar arası iş birliği ve yön belirleme; bireyin başka kişilere liderliği (IV) — kişilerarası etki ve yönlendirme. Liderlik kavramı bu dört boyutun tamamını kapsar; dolayısıyla I, II, III ve IV seçeneklerinin tümü doğrudur.

8. Aşağıdakilerden hangisi risk ve güvenlik yönetim sistemine sahip olmanın yararları arasında yer almaz?

A) Katılımcıları yaralanmalardan korumak
B) Katılımcıların gelişimlerini sağlamak
C) Kaza sayısını en aza indirmek
D) Etkinlik katılımcısı memnuniyetini korumak
E) Katılımcısı memnuniyetini en üst düzeye çıkarmak

Cevap : B) Katılımcıların gelişimlerini sağlamak

Açıklama : Risk ve güvenlik yönetim sistemi; açık alan rekreasyon etkinliklerinde tehlikelerin önceden belirlenmesini ve kontrol altına alınmasını sağlayan sistematik çerçevedir. Bu sistemin yararları arasında katılımcıları yaralanmalardan korumak, kaza sayısını en aza indirmek, etkinlik katılımcısı memnuniyetini korumak ve memnuniyeti en üst düzeye çıkarmak yer alır. “Katılımcıların gelişimlerini sağlamak” ise risk ve güvenlik yönetiminin değil; eğitim programı tasarımı ve öğrenme sürecinin hedefidir. Risk yönetimi güvenlik odaklı bir çerçeve olup bireysel gelişimi doğrudan sağlamayı değil, olumsuz olayları önlemeyi amaçlar.

9. I. Alma II. Tepkide bulunma III. Değer verme IV. Örgütleme V. Nitelenmişlik — Aşağıdakilerden hangisinde duyuşsal alan aşamalı sınıflaması doğru olarak verilmiştir?

A) IV, V, I, II, III
B) I, III, V, II, IV
C) II, IV, I, III, V
D) I, II, III, IV, V
E) III, V, I, II, IV

Cevap : D) I, II, III, IV, V

Açıklama : Krathwohl’un geliştirdiği duyuşsal alan (affective domain) sınıflaması; öğrenmenin tutum, değer ve duygu boyutunu basitten karmaşığa doğru beş kademede hiyerarşik olarak düzenler. Doğru sıralama şöyledir: Alma (I) — farkında olma ve dikkat etme; Tepkide bulunma (II) — aktif katılım ve yanıt verme; Değer verme (III) — bir şeyin önemini kabul etme ve benimseme; Örgütleme (IV) — farklı değerleri tutarlı bir değer sistemi içinde bütünleştirme; Nitelenmişlik (V) — değer ve tutumların tam anlamıyla içselleştirilmesi ve kişilik özelliği haline gelmesi. Bu hiyerarşi I, II, III, IV, V şeklinde doğru sıradadır.

10. Rafting turunda etkinlik ücretine dâhil edilen fotoğraflar ve videolar bireyler için hangi faydayı sağlar?

A) Mülkiyet faydası
B) Fırsat maliyeti
C) Mekân faydası
D) Şekil faydası
E) Zaman faydası

Cevap : E) Zaman faydası

Açıklama : Rafting turunda etkinlik ücretine dahil edilen fotoğraf ve videolar; katılımcıların o anda yaşadıkları deneyimi ileriki bir zamanda yeniden yaşamasını ve paylaşmasını sağlar. Bu durum zaman faydasının klasik bir örneğidir: değer, ürünün gerektiği anda ve ileride kullanıcının elinde bulunmasından kaynaklanır. Rafting sırasında çekilen görseller anlık deneyimi kalıcı hale getirir; geçmiş anlara ve duygulara geri dönülmesine olanak tanır. Şekil faydası fiziksel ürün dönüşümüyle, mekân faydası ulaşılabilirlikle, mülkiyet faydası sahiplik devriyle ilişkilidir; bunların hiçbiri bu senaryoyu tam olarak karşılamaz.

11. “Kurumların temel varoluş nedeni, misyonlarını gerçekleştirerek topluma ve diğer kuruluşlara fayda yaratmaktır.” ifadesi hangi liderliği tanımlamaktadır?

A) Bireyin Kurumlara Liderliği
B) Kurumun Kurumlara Liderliği
C) Bireyin Başkalarına Liderliği
D) Kurumların Bireylere Liderliği
E) Bireyin Kendine Liderliği

Cevap : D) Kurumların Bireylere Liderliği

Açıklama : “Kurumların temel varoluş nedeni, misyonlarını gerçekleştirerek topluma ve diğer kuruluşlara fayda yaratmaktır” ifadesi; kurumların bireylere ve topluma yönelik yönlendirici ve değer yaratıcı rolünü tanımlar. Bu tanım kurumların bireylere liderliği kavramını karşılar: kurumlar politikalar, programlar ve hizmetler aracılığıyla bireylerin hayatına yön verir, onlara değer katar ve onları güçlendirir. Bireyin kurumlara liderliği bireysel düzeyde kurumsal değişimi başlatmayı, kurumun kurumlara liderliği kurumlar arası ilişkileri, bireyin başkalarına liderliği ise kişilerarası etki süreçlerini tanımlar.

12. Şair Faik Ardahan’ın “Denizin mavisini ve doğadaki sesleri duymuyorsan kendini dinlenmiş sayma.” ifadesinde Maslow’un hangi ihtiyaçları kastedilmiş olabilir?

A) Statü İhtiyacı
B) Kendini Gerçekleştirme İhtiyacı
C) Fizyolojik İhtiyaçlar
D) Ait Olma- Sevme, Sevilme İhtiyacı
E) Güvenlik İhtiyaçları

Cevap : C) Fizyolojik İhtiyaçlar

Açıklama : Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi beş kademeden oluşur: fizyolojik ihtiyaçlar, güvenlik, ait olma ve sevgi, saygınlık-statü ve kendini gerçekleştirme. Dinlenme ve uyku, fizyolojik ihtiyaçlar kategorisinin temel unsurlarındandır; biyolojik dengenin kurulabilmesi için zorunludur. “Denizin mavisini ve doğadaki sesleri duymuyorsan kendini dinlenmiş sayma” ifadesi; gerçek anlamda dinlenmenin ve bedensel-zihinsel yenilenmenin sağlanamamasına vurgu yapar. Bu yenilenme ihtiyacı Maslow’un en temel katmanı olan fizyolojik ihtiyaçlara işaret etmektedir. Kendini gerçekleştirme ise kişisel potansiyelin en üst düzeyde kullanılmasını kapsar; bu alıntıyla doğrudan örtüşmez.

13. Vücut Kitle İndeksi (VKİ) 16 olan bir birey egzersiz yapıp VKİ’yi 23’e çıkardığında aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmiş olur?

A) Birey normal ağırlığına ulaşmıştır.
B) Birey zayıflamıştır.
C) Bireyin vücudunda su toplaması sorunu çözülmüştür.
D) Bireyin boyu kısalmıştır.
E) Birey obez öncesi kiloya ulaşmıştır.

Cevap : A) Birey normal ağırlığına ulaşmıştır.

Açıklama : Vücut Kitle İndeksi (VKİ) sınıflandırması şu şekildedir: 18,5’in altı — zayıf; 18,5-24,9 — normal ağırlık; 25-29,9 — fazla kilolu (obez öncesi); 30 ve üzeri — obez. VKİ’si 16 olan birey zayıf kategorisindedir. Egzersiz yaparak VKİ’yi 23’e çıkardığında 18,5-24,9 aralığına girmiş olur; bu da normal ağırlık sınıflandırmasına karşılık gelir. Dolayısıyla birey normal ağırlığına ulaşmış olur. Zayıflama bu senaryoda söz konusu değildir; başlangıçta zayıf olan bireyin VKİ’si artmıştır. Obez öncesi kilo için VKİ’nin 25’e ulaşmış olması gerekirdi.

14. Macera eğitmeni, eğitim gruplarını oluştururken aşağıdakilerden hangisini dikkate almasa da katılımcıların gelişimi ile ilgi istek ve gereksinimlerinin karşılanmasında olumsuz bir durum oluşmaz?

A) Cinsiyet
B) Grup uyumu
C) Eğitim alanının yeri
D) Yaş
E) Sağlık durumu

Cevap : C) Eğitim alanının yeri

Açıklama : Macera eğitmeni grupları oluştururken katılımcıların gelişimini ve ihtiyaçlarını karşılamak için birden fazla faktörü gözetir. Cinsiyet (A) farklı fiziksel kapasite ve motivasyon düzeylerini; grup uyumu (B) sosyal dinamikler ve ekip çalışmasını; yaş (D) gelişimsel farklılıklar ve fiziksel sınırlılıkları; sağlık durumu (E) güvenli katılım koşullarını doğrudan etkiler. “Eğitim alanının yeri” (C) ise katılımcı grup oluşturma sürecinde değil; program planlama ve lojistik aşamasında dikkate alınan bir faktördür. Eğitim alanının coğrafi konumu, katılımcıların bireysel gelişimini ve ilgi-ihtiyaç karşılanmasını doğrudan etkilemez.

15. Aşağıdakilerden hangisi esenlik kavramının alt boyutlarından biridir?

A) Kentsel yapılanma
B) Öznel boyut
C) Kentsel Tasarım
D) Kent Tarihi
E) Kent Estetiği

Cevap : B) Öznel boyut

Açıklama : Esenlik (wellness); bireyin fiziksel, zihinsel, sosyal ve ruhsal açıdan bütünleşik bir iyilik hali içinde olmasını ifade eden çok boyutlu bir kavramdır. Öznel boyut; bireyin kendi iyilik haline ilişkin sübjektif algısı ve değerlendirmesini kapsar; mutluluk, yaşam doyumu, pozitif duygu durumu gibi kişisel deneyimler bu boyutun içeriğini oluşturur. Kentsel yapılanma, kentsel tasarım, kent tarihi ve kent estetiği ise kent planlaması ve çevre tasarımı disiplinlerine ait kavramlardır; esenliğin alt boyutları arasında yer almaz. Esenlik bireysel ve bütünsel bir kavram olduğundan kentsel unsurlarla doğrudan ilişkilendirilmez.

16. I. Risk değerlendirmesi II. Standart operasyonel prosedürler III. Eylem ve izleme planları IV. Süreç yönetimi — Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri risk yönetimi unsurları arasında yer almaz?

A) Yalnız II
B) Yalnız I
C) III ve IV
D) Yalnız IV
E) II ve III

Cevap : D) Yalnız IV

Açıklama : Risk yönetiminin temel unsurları arasında risk değerlendirmesi (I) — tehlikelerin tanımlanması ve olasılıklarının analizi; standart operasyonel prosedürler (II) — belirli durumlar için önceden hazırlanmış adım adım protokoller; eylem ve izleme planları (III) — belirlenen risklere yönelik müdahale ve takip planları yer almaktadır. “Süreç yönetimi” (IV) ise genel yönetim biliminin geniş kapsamlı bir kavramıdır; açık alan rekreasyonundaki risk yönetimi unsurları arasında spesifik olarak tanımlanmış bir kategori değildir. Bu nedenle yalnızca IV, risk yönetimi unsurları listesinde yer almaz.

17. “Neyi, kim, ne zaman ve nasıl yapacak ve de nasıl takip edecek?” sorularının yanıtını aşağıdakilerden hangisi verir?

A) Eylem ve izleme planı
B) Etkinlik raporu formu
C) İlkyardım formu
D) Acil durum planı
E) Kaza rapor formu

Cevap : A) Eylem ve izleme planı

Açıklama : “Neyi, kim, ne zaman ve nasıl yapacak ve de nasıl takip edecek?” soruları; bir planın uygulama ve denetim boyutunu belirleyen temel sorulardır. Bu soruların yanıtını eylem ve izleme planı verir. Eylem planı; belirlenen hedeflere ulaşmak için hangi adımların atılacağını, kimin sorumlu olduğunu, hangi zaman diliminde gerçekleştirileceğini ve nasıl izleneceğini sistematik biçimde ortaya koyar. Etkinlik raporu formu geriye dönük değerlendirme yapar; ilkyardım formu sağlık müdahalelerini belgeler; acil durum planı kriz senaryolarına odaklanır; kaza rapor formu ise yaşanan olayları kayıt altına alır.

18. Aşağıdakilerden hangisi bireyi aktif veya pasif katılımlı açık alan rekreasyon etkinliklerine yönelten faktörler arasında yer almaz?

A) Sosyal güdüleyiciler
B) Bedensel güdüleyiciler
C) Psikolojik güdüleyiciler
D) İhtiyaçlar
E) Fizyolojik güdüleyiciler

Cevap : E) Fizyolojik güdüleyiciler

Açıklama : Bireyleri açık alan rekreasyon etkinliklerine yönelten faktörler arasında sosyal güdüleyiciler (arkadaşlık, aidiyet, sosyal etkileşim), bedensel güdüleyiciler (fiziksel sağlık ve kondisyon geliştirme), psikolojik güdüleyiciler (stres azaltma, ruh sağlığı, kendini iyi hissetme) ve ihtiyaçlar (temel gereksinimler) yer almaktadır. “Fizyolojik güdüleyiciler” ise bu sınıflandırmada ayrı bir kategori olarak tanımlanmamıştır; fizyolojik etkenler bedensel güdüleyiciler kapsamında değerlendirilir veya bu terminoloji söz konusu faktör listesinde kullanılmayan bir başlıktır. Bu nedenle fizyolojik güdüleyiciler faktörler arasında yer almaz.

19. Burdur Yeşilova ilçesi sınırlarında yer alan Salda Gölü, Antalya’da yaşayan birileri için AAR açısından hangi kaynak statüsündedir?

A) Ulusal kaynak statüsündedir.
B) Uluslararası kaynak statüsündedir.
C) Yerel kaynak statüsündedir.
D) Bölgesel kaynak statüsündedir.
E) Kırsal rekreasyon kaynağı statüsündedir.

Cevap : D) Bölgesel kaynak statüsündedir.

Açıklama : AAR kaynak statüleri; kaynağın coğrafi kapsam alanı ve kullanıcı kitlesinin ulaşabilirliğine göre belirlenir. Yerel kaynaklar yakın çevre için; bölgesel kaynaklar birden fazla il veya geniş bir coğrafi bölge için; ulusal kaynaklar tüm ülke için; uluslararası kaynaklar ise yabancı ziyaretçileri de çeken alanlar için geçerlidir. Burdur iline bağlı Yeşilova’daki Salda Gölü; Antalya’dan ulaşılabilen, yakın bölgede tanınan ve çevre illerden ziyaretçi çeken bir rekreasyon alanıdır. Coğrafi konumu ve kullanıcı profili bakımından bölgesel kaynak statüsü en uygun tanımlamayı karşılamaktadır.

20. “Reis”, “Şef”, “Kral” gibi kavramlar daha çok hangi liderlik davranışını uygulayan liderlere söylenir?

A) Demokratik davranış gösterenlere
B) Otokrat davranış gösterenlere
C) Liberal davranış gösterenlere
D) Teknokrat davranış gösterenlere
E) Serbesiyetçi davranış gösterenlere

Cevap : B) Otokrat davranış gösterenlere

Açıklama : Liderlik stillerini sınıflandıran klasik kuramlar üç temel davranış biçimi tanımlar. Demokratik liderler kararları grup üyeleriyle birlikte alır; liberal (laissez-faire/serbesiyetçi) liderler inisiyatifi tamamen gruba bırakır. Otokrat liderler ise kararları tek başına alır, emir verir ve kesin itaat bekler; grup üyelerinin katılımına alan açmaz. “Reis”, “Şef”, “Kral” gibi hiyerarşik otorite ve mutlak güç çağrışımı taşıyan kavramlar; tek taraflı karar alma ve mutlak hâkimiyet özelliklerini yansıttığından otokrat liderlik davranışıyla özdeşleşir. Teknokrat liderlik teknik uzmanlığa dayalı otoriteyi, serbesiyetçi liderlik ise liberal tarzı tanımlar.