Kültürel Mirasın Korunması 2024-2025 Vize Soruları

Kültürel Mirasın Değerleri ve Mimari Sınıflandırmalar

Kültürel miras, geçmişin izlerini günümüze taşıyan en önemli köprüdür. Bir dönemin mimari biçimini, estetik anlayışını ve sosyo-kültürel niteliklerini yansıtan görkemli eserlere Anıtsal yapı adı verilir. Bu yapıların veya eserlerin yapımında kullanılan ustalık ve mühendislik becerisi, onların Teknik Değerini oluşturur (Örneğin, Birgi Ulu Cami minberinin eşsiz ahşap işçiliği). Öte yandan, sadece Doğu Karadeniz’e özgü olan “Serender” gibi yöresel ihtiyaçlara göre şekillenmiş sivil mimari örnekleri, nadir bulunmaları sebebiyle Enderlik değeri taşır. Tarihsel süreçte toplumların inanç dünyasını ve efsanelerini barındıran yerler (Örneğin Yedi Uyurlar/Eshab-ı Kehf mağaraları) ise Mitolojik değer ile tanımlanır.

Kültürel yapılar fonksiyonlarına göre de ayrılır. Osmanlı şehir dokusunda değerli eşyaların satıldığı kapalı çarşılar olan Bedestenler Ticari yapı sınıfındayken; baruthaneler, kaleler ve cephanelikler Askeri yapılar grubunda değerlendirilir. Ayrıca tarih öncesinden günümüze toprak veya su altında kalmış olan tüm kalıntılar Arkeolojik kültür varlığı olarak tanımlanır.

Korumada Ulusal ve Uluslararası Kurumlar

Kültürel mirasın korunması, güçlü bir kurumsal altyapı gerektirir. Ülkemizde vakıf kültür varlıklarının onarımını yapmak ve mazbut vakıf taşınmazlarını korumak Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün temel görevlerindendir (Bu kurum, gerçek ve tüzel kişilerin elindeki vakfiyelerin tespitine elbette katılır). Ülkemizdeki Askeri Müzeler ise Kültür Bakanlığı’na değil, Milli Savunma Bakanlığı’na bağlıdır.

Uluslararası arenada ise çeşitli uzman kuruluşlar devrededir. Kültürel mirasın korunmasında bilimsel araştırmalar yapan ve restorasyon uzmanları yetiştiren 1959 kuruluşlu organizasyon ICCROM’dur. Dünya Miras Listesi adaylarını değerlendiren ve mimarlık mirası için çalışan konsey ICOMOS iken; müzelerde etik standartları belirleyen, yasa dışı ticareti önleyen konsey Uluslararası Müzeler Konseyi (ICOM) olarak bilinir.

Uluslararası Sözleşmeler ve Modern Koruma Yaklaşımları

Tarihi binaların korunması ve restorasyonu konusunda uluslararası bir çerçeve çizen ve modern restorasyonun anayasası sayılan ilk belge Venedik Tüzüğü’dür. 1972 yılında Paris’te imzalanan ve hem kültürel hem doğal varlıkları ortak miras sayan belge ise Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme’dir. Sadece tarihi binaları değil, kentlerin genel olarak iyileştirilmesini hedefleyen metin Avrupa Kentsel Şartı iken; Avrupa ülkelerinin mimari öğelerini ortak miras kabul edip 1985’te Granada’da imzalanan belge Avrupa Mimari Mirasının Korunması Sözleşmesi’dir.

Günümüzde koruma anlayışı sadece tekil binaları değil; çevreyi, kültürel değerleri ve pratikleri de içine alan Bütünleşik koruma anlayışına evrilmiştir. Bu bağlamda, Türk kahvesi geleneği gibi elle tutulamayan ancak nesilden nesile aktarılan ritüeller Somut olmayan kültürel miras kapsamına girer. Tüm bu mirasın sürdürülebilirliği önündeki en büyük tehditlerden biri ise aşırı turizmdir; zira turizm, kültürel varlıklar üzerindeki kontrolün kaybedilmesine yol açabilen ciddi olumsuz etkilere sahiptir.

1. Bir dönemin mimarî biçimini, yapım tekniğini, estetik anlayışını, ait oldukları toplumun sosyo-kültürel, ekonomik ve politik niteliklerini yansıtan eserlere genel olarak ne isim verilir?

A) Taşınabilir kültür varlığı
B) Doğal kültürel miras
C) Somut olmayan kültür varlığı
D) Soyut kültürel miras
E) Anıtsal yapı

Cevap : E) Anıtsal yapı

Açıklama : Anıtsal yapılar, inşa edildikleri dönemin ruhunu, teknik imkanlarını ve toplumun sosyo-ekonomik yapısını fiziksel formda günümüze taşıyan en önemli kültür varlıklarıdır. Bu yapılar sadece bir barınma alanı değil, aynı zamanda o dönemin politik gücünü ve estetik zevkini simgeleyen sembolik değerlerdir. Mimari mirasın en görünür ve görkemli parçalarını oluştururlar.

2. Aydınoğlu Mehmet Bey (Ulu Cami) Camisi minberi ahşap işçiliğinin en güzel örneklerinden biri olup hangi değer ile tanımlanır?

A) Teknik Değer
B) Çevresel
C) Ekonomik
D) Süreklilik
E) Mitolojik

Cevap : A) Teknik Değer

Açıklama : Teknik değer, bir eserin yapımında kullanılan ustalığı, malzeme bilgisini ve mühendislik becerisini ifade eder. Birgi’deki Ulu Cami’nin minberi, kündekari gibi zorlu ahşap işçiliği teknikleriyle yapılmış olması ve yüzyıllardır formunu koruması nedeniyle üstün bir teknik değere sahiptir. Bu değer, eserin nasıl yapıldığındaki “zanaat” başarısına odaklanır.

3. Serender, içinde tahıl saklanan ve evin yakınında, bahçe ya da avlunun bir köşesinde konumlanan iki katlı bir depo yapısıdır. Hemen tüm örnekleri Doğu Karadeniz’de bulunan serender, en az dört ahşap ayak üzerinde yer alan, yine köşeleri geçmeli olarak inşa edilen ahşap bir kapalı kitleden oluşur.
Kültürel miras değerlerinden hangisi bu tanıma uymaktadır?

A) Ekonomik
B) Enderlik
C) Tarihsel
D) Am
E) Eğitim

Cevap : B) Enderlik

Açıklama : Enderlik değeri, bir kültür varlığının belirli bir bölgeye özgü olması veya türünün az sayıda örneğinin kalması durumunda ortaya çıkar. Serender yapısı, tamamen Doğu Karadeniz coğrafyasına ve oradaki yerel ihtiyaçlara (rutubetten korunma vb.) özgü, dünyada benzeri az bulunan bir sivil mimari örneği olduğu için enderlik değeri taşır.

4. Bedesten hangi yapı grubuna girmektedir?

A) Temizlik
B) Konut
C) Ticari
D) Dinî
E) Eğitim

Cevap : C) Ticari

Açıklama : Bedestenler, Osmanlı şehir dokusunda değerli eşyaların, kumaşların ve mücevherlerin satıldığı, aynı zamanda güvenli bir depo görevi gören kapalı çarşı yapılarıdır. Kentin ekonomik kalbinin attığı bu yapılar, fonksiyonel açıdan tamamen “ticari yapılar” sınıfında değerlendirilir.

5. Ülkemizin Askeri Müzeleri hangi kuruma bağlıdır?

A) KUDEP
B) TİKA
C) Milli Savunma Bakanlığı
D) Anıtlar Kurulu
E) Vakıflar Genel Müdürlüğü

Cevap : C) Milli Savunma Bakanlığı

Açıklama : Türkiye’de müzeler farklı kurumlara bağlı olabilir. Genel müzeler Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlıyken; İstanbul’daki Harbiye Askeri Müzesi veya Deniz Müzesi gibi askeri tarihle ilgili kurumlar doğrudan Milli Savunma Bakanlığı’nın yönetim ve denetimi altındadır.

6. 1959 yılında UNESCO tarafından kurulmuştur. Kurum kültürel mirasın korunması ile ilgili çalışmalarda bunulur. Korumanın bilimsel sorunları üzerinde araştırmalar yapma, teknik eleman yetiştirme ve restorasyon uygulamalarının düzeyini yükseltme gibi görevler üstlenen uluslararası kurumun adı nedir?

A) Avrupa Tarihi Kentler Ve Bölgeler Birliği
B) ICCROM
C) Dünya Miras Kentleri Organizasyonu
D) Bizim Avrupamız
E) Birleşmiş Milletler Çevre Programı

Cevap : B) ICCROM

Açıklama : ICCROM (Uluslararası Kültürel Varlıkların Korunması ve Restorasyonu Çalışmaları Merkezi), kültürel mirasın korunması için teknik eğitim veren ve koruma politikalarının bilimsel temellerini atan hükümetler arası bir kuruluştur. Restorasyon alanındaki profesyonellerin yetiştirilmesinde küresel bir otoritedir.

7. Kültürel mirasın korunmasında tarih öncesinden başlayarak tümüyle ya da kısmen toprak altında ya da su altında kalmış olan yapıtlar nasıl tanımlanır?

A) Arkeolojik kültür varlığı
B) Ova
C) Su kaynağı
D) Dağlık alan
E) Krater gölleri

Cevap : A) Arkeolojik kültür varlığı

Açıklama : İnsanlık tarihine ışık tutan, ancak zamanla doğa olayları veya yerleşme değişimleri sonucu toprak veya su altında kalmış her türlü kalıntı “arkeolojik kültür varlığı”dır. Bunlar kazı ve araştırma yoluyla gün ışığına çıkarılarak bilim dünyasına kazandırılır.

8. Aşağıdakilerden hangisi Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün kültür varlıkları ile ilgili görevlerinden değildir?

A) Vakıf kültür varlıklarından oluşan koleksiyonlar meydana getirmek
B) Yurt içi ve yurt dışındaki vakıflara ait vakıf kültür varlıklarının onarımını yapmak
C) Yeterli geliri bulunmayan mazbut vakıflara ait taşınmazların korunmasını sağlamak
D) Vakıflarla ilgili konularda uluslararası koordinasyonu sağlamak
E) Gerçek ve tüzel kişilerin elinde bulunan vakfiye ve benzeri belgelerin tespitine katılmamak

Cevap : E) Gerçek ve tüzel kişilerin elinde bulunan vakfiye ve benzeri belgelerin tespitine katılmamak

Açıklama : Vakıflar Genel Müdürlüğü, vakıf ruhunu korumak için her türlü vakfiye, belge ve taşınmazın tespitinde aktif rol alır. Bu belgelerin tespitine “katılmamak” gibi bir durum görev tanımına aykırıdır; aksine bu belgelerin envanterini tutmak ve korumak ana görevlerinden biridir.

9. Baruthaneler, cephanelikler kültürel miras kapsamında hangi yapı grubu olarak tanımlanabilir?

A) Askeri yapılar
B) Anıtsal yapılar
C) Dini yapılar
D) Temizlik yapıları
E) Eğitim yapıları

Cevap : A) Askeri yapılar

Açıklama : Barut ve mühimmat üretilen veya saklanan yerler (baruthaneler, cephanelikler), kaleler ve kışlalarla birlikte “askeri mimari” veya “askeri yapılar” sınıfına girer. Bu yapılar genellikle güvenlik nedeniyle kentin dışında veya stratejik noktalarında inşa edilmişlerdir.

10. Aşağıdakilerden hangisi turizmin kültürel miras üzerine olumsuz etkilerinden biridir?

A) Turizmden sağlanan gelir altyapı geliştirilmesinde kullanılabilir.
B) Yerel ekonomilerin gelişmesine fırsatlar oluşturabilir.
C) Geleneksel kültürün yeniden canlanmasını sağlayabilir.
D) Kültürel varlıklar üzerindeki kontrolün kaybedilmesidir.
E) Turizmden elde edilen gelir dokümantasyon için kullanılabilir.

Cevap : D) Kültürel varlıklar üzerindeki kontrolün kaybedilmesidir.

Açıklama : Aşırı turizm (overtourism), yerel halkın ve koruma uzmanlarının miras üzerindeki yönetim ve denetim yetkisini zayıflatabilir. Mirasın sadece bir “meta” olarak görülmesi, onun kutsallığının veya tarihsel derinliğinin zarar görmesine ve kontrolün turizm endüstrisinin eline geçmesine neden olabilir.

11. Aşağıdakilerden hangisi ICOMOS’un amaçları arasında değildir?

A) Mimarlık mirasının korunması için uluslararası sözleşmeler için çalışmak
B) Dünyadaki koruma uzmanlarını bir araya getirmek
C) Koruma alanında uzmanlaşmış belgeleme merkezleri için işbirliği yapmak
D) Tüm dünyada koruma uzmanları için eğitim programlarına katkıda bulunmak
E) Dünya Miras Listesi’ne aday arkeolojik alanların denetimi için uzman sağlamak

Cevap : E) Dünya Miras Listesi’ne aday olan arkeolojik alanların denetimi ve değerlendirilmesi için nitelikli uzman sağlamak

Açıklama : ICOMOS (Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi), UNESCO’nun Dünya Miras Listesi’ne aday olan “kültürel” alanlar için danışmanlık yapar. Ancak “denetim ve değerlendirme için uzman sağlamak” ifadesi teknik olarak daha çok UNESCO’nun kendi organları veya sözleşme şartları kapsamında yürüttüğü bir süreçtir; ICOMOS daha çok kriter belirleme ve bilimsel raporlama yapar.

12. Mimari mirasın korunmasının yanı sıra kentlerin iyileştirilmesi için de kabul edilen hükümleri içeren sözleşme hangisidir?

A) Arkeolojik Mirasın Korunması ve Yönetimi Tüzüğü
B) Avrupa Kentsel Şartı
C) Akdeniz’de Özel Koruma Alanlarına İlişkin Protokol
D) Amsterdam Bildirgesi
E) Venedik Tüzüğü

Cevap : B) Avrupa Kentsel Şartı

Açıklama : Avrupa Kentsel Şartı, şehir yaşamını ve kentsel hakları merkezine alan bir belgedir. Sadece tarihi binaları değil, modern kentlerin daha yaşanabilir olması, konut hakkı ve çevresel iyileştirmeler gibi geniş bir yelpazeyi kapsar.

13. Yedi bölümden oluşan ve asıl amacı tüm insanlığın ortak mirası sayılan kültürel ve doğa mirasını bütün dünya toplumlarına tanıtmak ve bir koruma bilinci oluşturmak olan sözleşme hangisidir?

A) Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi
B) Silahlı Çatışma Halinde Kültürel Malların Korunmasına Dair Lahey Sözleşmesi
C) Avrupa Mimari Mirasının Korunması Sözleşmesi
D) Arkeolojik Mirasın Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi
E) Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme

Cevap : E) Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme

Açıklama : 1972 yılında kabul edilen bu sözleşme, “Dünya Miras Listesi”nin dayanağıdır. Hem kültürel hem de doğal varlıkları aynı çerçevede koruyan en kapsamlı uluslararası hukuk belgesidir.

14. Aşağıdakilerden hangisi Uluslararası Müzeler Konseyi (ICOM) faaliyetleri arasında değildir?

A) Kültür varlıklarının yasa dışı ticaretini engellemek
B) Müzelerde profesyonel ve etik standartları oluşturmak
C) Yayınların arttırılmasına yönelik çalışmalarda bulunmak
D) Mimarlık mirasının korunması için uluslararası sözleşmelerin yürürlüğe sokulması için çalışmak
E) Toplumun müzelere olan ilgisini arttırmak

Cevap : D) Mimarlık mirasının korunmasını ve geliştirilmesini amaçlayan uluslararası sözleşmelerin kabulü ve yürürlüğe sokulması için çalışmak

Açıklama : Mimari mirasla ilgili sözleşmeler ICOMOS’un ilgi alanıdır. ICOM ise adından da anlaşılacağı gibi doğrudan müzecilik, sergileme ve taşınabilir kültür varlıklarının etik yönetimiyle ilgilenir.

15. Aşağıdaki kültür varlıklarından hangisi mitolojik değer kapsamında değerlendirilebilir?

A) İstanbul Kara Surları
B) Eshab-ı Kehf (Yedi Uyurlar) mağaraları
C) Beylerbeyi Sarayı
D) Aziziye Tablası
E) Süleymaniye Camii

Cevap : B) Eshab-ı Kehf (Yedi Uyurlar) mağaraları

Açıklama : Mitolojik değer, bir alanın efsanelerle, kutsal hikayelerle veya dini inançlarla ilişkilendirilmesidir. Yedi Uyurlar mağarası, birçok dinde yer alan bir mucize anlatısına dayandığı için bu değerin en somut örneğidir.

16. Türk kahvesi kültürü ve geleneği hangi kültürel miras kapsamına girmektedir?

A) Somut olmayan kültürel miras
B) Doğal kültürel miras
C) Jeolojik kültürel miras
D) Taşınmaz kültür varlığı
E) Taşınabilir kültür varlığı

Cevap : A) Somut olmayan kültürel miras

Açıklama : Elle tutulamayan ama kuşaktan kuşağa aktarılan gelenekler, törenler, el sanatları becerileri ve yemek kültürü “somut olmayan kültürel miras”tır. Türk kahvesi de hazırlama ve sunum ritüelleriyle bu kapsamdadır.

17. Bazı dönemlerde tarihi binaları yıkılmaktan ve terk edilmekten kurtarmak ya da binaları restore etmek, bazen de yapının özgünlüğünün yok olmasını önlemek amacıyla koruma çalışmalarını ifade etmek için kullanılmıştır.
Günümüzde sivil mimari örneklerini, tüm çevreyi, kültürel değer ve pratiklerini içeren koruma kavramına ne ad verilir?

A) Ören yeri
B) Sanatsal değer
C) Bütünleşik koruma
D) Bilimsel değer
E) Arkeolojik kazı

Cevap : C) Bütünleşik koruma

Açıklama : Bütünleşik koruma, sadece tek bir binayı değil, o binanın içinde bulunduğu sokak dokusunu, sosyal yapıyı ve yerel yaşam pratiklerini bir bütün olarak korumayı hedefleyen modern bir yaklaşımdır.

18. Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme nerede imzalanmıştır?

A) Stockholm
B) Londra
C) İstanbul
D) Paris
E) Berlin

Cevap : D) Paris

Açıklama : 1972 tarihli bu meşhur sözleşme, UNESCO’nun genel merkezinin bulunduğu Paris’te kabul edilmiştir.

19. Mimari Mirasın Tanımlanması, Korunacak Varlıkların Tespiti, Yasal Koruma İşlemleri ,tamamlayıcı tedbirler, Yaptırımlar, Koruma Politikaları, Katılma ve Kuruluşlar, Enformasyon ve Eğitim, Koruma Politikalarında Avrupa Koordinasyonu başlıkları altında 9 bölümden oluşan sözleşme 1985 yılında Granada’da imzalanmıştır.
Avrupa ülkelerinin taşınmaz mimari öğeleri ortak mirastır ve bu mirasın geleceğe aktarımı sözleşmenin ana amacıdır. Bu sözleşme aşağıdakilerden hangisidir?

A) Amsterdam Bildirgesi
B) Akdeniz’de Özel Koruma Alanlarına İlişkin Protokol
C) Avrupa Mimari Mirasının Korunması Sözleşmesi
D) Avrupa Kentsel Şartı
E) Arkeolojik Mirasın Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi

Cevap : C) Avrupa Mimari Mirasının Korunması Sözleşmesi

Açıklama : Granada Sözleşmesi olarak da bilinen bu belge, Avrupa’nın mimari kimliğini korumak ve ülkeler arası koruma politikalarında eşgüdüm sağlamak amacıyla imzalanmıştır.

20. Tarihi yapıların korunması ve restorasyonu hakkında uluslararası bir çerçeve belirleyen ilk antlaşmalardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Akdeniz’de Özel Koruma Alanlarına İlişkin Protokol
B) Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi
C) Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme
D) Venedik Tüzüğü
E) Nara Özgünlük Belgesi

Cevap : D) Venedik Tüzüğü

Açıklama : 1964 tarihli Venedik Tüzüğü, restorasyon ilkelerini bilimsel bir temele oturtan, “modern restorasyonun anayasası” kabul edilen en temel ve öncü belgelerden biridir.