Doğal Faktörlerin Turizme Etkisi 2024-2025 Vize Soruları

Turizmin Temel Taşı Olarak Doğa ve Yeryüzü Şekilleri

Coğrafyacı Jean Gottman’ın da vurguladığı gibi, turizm denilen faaliyet tamamen dünya yüzeyinde farklılıkların olmasına bağlıdır. Eğimin, bakının ve yükseltinin birleşmesiyle oluşan yer şekilleri; güneşlenme süresini, bitki örtüsünü ve su kaynaklarını doğrudan etkiler. Örneğin platolar, geniş düzlükler olmalarına rağmen çevrelerine göre yükseltilerinin fazla olması sebebiyle yaz aylarında serin kalarak yayla turizmine olanak tanır. Turizmi besleyen bu doğal unsurların çekiciliği ve etkileri kesinlikle sınırlı sayıda değildir; doğa yürüyüşünden off-road sürüşüne, rüzgâr sörfünden yamaç paraşütüne kadar pek çok alan tamamen doğal kaynaklara bağlıdır (Ancak eserlerin sergilendiği Müze turizmi bu kapsama girmez, beşeri bir faaliyettir).

Jeolojik Oluşumlar, Dağlar ve Mağaralar

Yerkabuğundaki hareketler turizm için eşsiz manzaralar yaratır. Dağ dizilerini oluşturan kıvrımlar (antiklinal ve senklinaller) orojenez (dağ oluşumu) kuvvetiyle meydana gelir. Türkiye yüksek bir ülkedir ve “dağlık alanların yükseltileri 2000 metreden azdır” demek yanlıştır; Ağrı veya Erciyes gibi devasa stratovolkanlar mevcuttur (Fakat Hatay’daki Nur Dağı volkanik değil, kırık bir dağdır). Zamanla dağların aşınarak deniz seviyesine yakın düzlükler haline gelmesiyle peneplen adı verilen yontukdüzler oluşur.

Jeolojik harikalar olan mağaraların turizme açılması için arkeolojik değerler, ulaşım kolaylığı ve ilginç morfolojik yapı şartken; mistik veya dinsel açıdan özellikler barındırması zorunlu bir kriter değildir. Rüzgâr, lav ve buz mağaraları doğal iken; kardan yapılan iglo mağaraları doğanın değil, insanın eseridir.

Kıyı Tipleri, Kıtalar ve Konumun Etkileri

Kıyı topoğrafyası deniz turizmini belirler. Eğimin az olduğu alçak kıyılar, denizin yüzlerce metre boyunca sığ kalmasını sağlar. Dalgaların biriktirdiği kumların bir burnun ucundan uzanmasıyla kıyı oku, karşı kıyıya kadar ulaşıp koyu kapatmasıyla ise kıyı kordonu oluşur. Akarsu vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşan, rialı kıyılara göre daha basık yamaçlı kıyı tiplerine Haliç denir. Gezegeni bu şekle sokan kıtalar ise milyonlarca yıl önce Pangea adı verilen tek bir süper kıta halindeydi. Ayrıca, bir bölgenin iklim kuşağı ve güneşlenme süresi tamamen onun Ekvator’a olan uzaklığı, yani matematik konumla belirlenir.

Turizmin Planlanması, Sorunları ve Çekicilikleri

Doğal alanlar turizm potansiyeli taşırken, aynı zamanda tehdit altındadır. Dağlık alanlarda son yıllarda orman yangınları, maden işletmeleri ve atıklar büyük bir sorun teşkil etmektedir; ancak artan tanıtım faaliyetleri fiziksel bir sorun değil, yönetsel bir eylemdir. Destinasyon pazarlamasında Milli Parklar, yaban hayatı ve su kaynakları doğrudan çekicilik unsuruyken, her yerde bulunabilen Uluslararası Marka Restoranlar ana çekicilik kaynağı değildir. Bazen doğal ve beşeri miras muazzam bir şekilde iç içe geçer; Kapadokya’daki peribacaları ve kayaya oyma kiliseleri barındıran Göreme Milli Parkı, UNESCO listesinde hem doğal hem de beşeri (karma) özelliklerinden dolayı kayıtlıdır. Mısır’da piramitlerin ve Sfenks’in bulunduğu meşhur arkeolojik kireçtaşı düzlüğü ise Giza Platosu olarak bilinir.

1. Turizm de mekânsal koşullarla son derece ilgilidir. Ünlü coğrafyacı Jean Gottman’ın deyimiyle “Dünya bir beyzbol topu gibi dümdüz bir yüzeye sahip olsaydı, coğrafya diye bir bilim dalı olmayacak, turizm denilen olay da meydana gelmeyecektir.”
Yukarıdaki metinde, turizmin oluşması aşağıdakilerden hangisine bağlanmıştır?

A) Dünya yüzeyinde farklılıkların olmasına
B) Turizmin coğrafya biliminden bağımsız geliştiğine
C) Turizmin beyzbol ile ilgilenmediğine
D) Dünyanın bir bütün olmasına
E) Mekandan bağımsız bir faaliyet olduğuna

Cevap: A) Dünya yüzeyinde farklılıkların olmasına

Açıklama: Metinde vurgulanan temel fikir, turizmin itici gücünün yeryüzündeki fiziksel ve coğrafi çeşitlilik olduğudur. İnsanlar, kendi yaşadıkları yerlerden farklı olan dağları, kanyonları, kıyıları veya iklimleri görmek için seyahat ederler. Eğer dünya her yerinde tamamen aynı ve dümdüz (“beyzbol topu gibi”) olsaydı, insanların yer değiştirmesini (turizm) sağlayacak bir merak veya keşif duygusu doğmazdı.

2. Doğal oluşumlu mağaralar arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

A) Rüzgâr Mağaraları
B) İglo Mağaraları
C) Buz Mağaraları
D) Deniz Mağaraları
E) Lav Mağaraları ve Tünelleri

Cevap: B) İglo Mağaraları

Açıklama: Rüzgar, buz, deniz (dalga aşındırması) ve lav (volkanik) mağaraları doğanın kendi kuvvetleriyle oluşturduğu jeolojik yapılardır. Ancak “İglo”, Eskimolar (İnuitler) tarafından sıkıştırılmış kardan bloklar halinde inşa edilen insan yapımı (beşerî) geçici barınaklardır; doğal bir mağara oluşumu değildir.

3. Mısır’da Nil nehrinin batı kıyısına yakın ve Kahire’nin 12 km güneybatısında üzerinde büyük piramitlerin yer aldığı alan ….. Platosu olarak bilinmektedir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Büyük Sfenks
B) Nil
C) Giza
D) Güne Teknesi
E) Khufu Piramidi

Cevap: C) Giza

Açıklama: Mısır’ın başkenti Kahire yakınlarında, üzerinde dünyanın yedi harikasından biri olan Keops (Khufu), Kefren ve Mikerinos piramitleri ile Büyük Sfenks’in bulunduğu kireçtaşı yüksek düzlüğe coğrafi ve arkeolojik olarak “Giza Platosu” (Giza Yaylası) adı verilir.

4. Doğa ve doğal unsurlarla ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Doğal kaynaklardaki çeşitlilik ve farklılık mekânsal farklılıkları ortaya çıkarmaktadır.
B) Doğa, insanların ekonomik yaşamları üzerinde etkili ve belirleyici olmaktadır.
C) Doğal unsurların turizme olan etkileri sınırlı sayıdadır.
D) Doğal ortam bazı durumlarda turistlerin faaliyetlerini belirler.
E) Doğal unsur veya kaynaklar; insanların üretim-dağıtım-tüketimlerini etkilerler.

Cevap: C) Doğal unsurların turizme olan etkileri sınırlı sayıdadır.

Açıklama: Dağlar, denizler, iklim, jeomorfoloji, bitki örtüsü ve su kaynakları gibi doğayı oluşturan unsurların tamamı turizmin varoluş sebebidir ve turizme etkileri “sınırsız” derecede çok boyutludur. Turizm türlerinin (kış turizmi, deniz turizmi, doğa yürüyüşü) tamamı bu doğal unsurlara bağımlıdır. Bu nedenle etkilerinin sınırlı sayıda olduğu söylenemez.

5. Aşağıdakilerden hangisi mağaraların turizme açılması için gerekli olan kriterlerden biri değildir?

A) Yapay mağaraların arkeolojik ve kültürel değerler taşıması
B) Mağaraya ulaşımın kolay sağlanabilmesi
C) Mistik veya dinsel açıdan özellikler barındırması
D) Mağara girişinin ve çevresinin oraya gelen ziyaretçilere hizmet verecek düzenleme imkânlarının olması
E) Mağaranın sahip olduğu morfolojik ve diğer oluşum özelliklerinin farklı ve ilgi çekici birtakım unsurları taşıması

Cevap: C) Mistik veya dinsel açıdan özellikler barındırması

Açıklama: Bir doğal mağaranın turizme açılabilmesi için öncelikle ulaşılabilir olması, çevresinde otopark/tesis kurulabilecek alan bulunması ve içerisindeki sarkıt, dikit, yeraltı gölü gibi morfolojik yapısının turist çekecek kadar ilginç olması gerekir. Mağaranın mistik veya dini bir hikayesi olması çekiciliği artırabilen ekstra bir unsurdur, ancak mağara turizmi için “gerekli temel bir kriter” veya zorunluluk değildir.

6. Akarsularla hafifçe yarılmış bir platonun akarsu vadi şebekesinin sular altında kalmasıyla oluşmuş kıyı tipidir. Rialı kıyı tiplerinden yamaçları daha basık olmalarıyla ayrılan bu kıyı tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Haliç
B) Kalanklı
C) Dalmaçya
D) Skyerli
E) Fiyord

Cevap: A) Haliç

Açıklama: Akarsu vadilerinin (plato yüzeylerindeki derin yarıkların) deniz seviyesinin yükselmesi sonucu (transgresyon) sular altında kalmasıyla “Ria” kıyı tipi oluşur. Soruda rüzgârlı, sığ ve daha basık versiyonu tarif edilmektedir. Haliçler (Estuaries), gelgit genliğinin yüksek olduğu okyanus kıyılarında akarsu ağızlarının basık yamaçlarla sular altında kaldığı kıyı tipleridir.

7. Eski kütlelerin aşınım yüzeylerinden oluşurlar. Bunların yüzeylerinde eski kütlelere ait kayaçlar ile tortul kütleleri birlikte görürüz. Bu sahalar genelde son dönemlerde dış etmenler neticesinde oluşumlarını tamamlamış deniz seviyesine yaklaştırılmış yeryüzü şekilleridir.
Yukarıda bahsedilen yeryüzü şekli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Peneplen
B) Abrazyon platformu
C) Peribacası
D) Plato
E) Taraça

Cevap: A) Peneplen

Açıklama: Jeomorfolojide dağlık ve yüksek alanların akarsular, rüzgârlar ve buzullar (dış kuvvetler) tarafından milyonlarca yıl boyunca aşındırılarak tamamen düzleştirilmesi ve “deniz seviyesine yakın” hafif dalgalı bir düzlük haline getirilmesi olayına yontukdüz, yani “Peneplen” (Peneplain) adı verilir. Peneplenleşme, yeryüzü aşınım döngüsünün son aşamasıdır.

8. Aşağıdakilerden hangisinin turizmde çekicilik oluşturma potansiyeli diğerlerinden daha düşüktür?

A) Milli Parklar
B) Doğal Bitki Örtüsü
C) Su Kaynakları
D) Yaban Hayatı
E) Uluslararası Marka Restoranlar

Cevap: E) Uluslararası Marka Restoranlar

Açıklama: Doğal faktörlerin ve kaynakların turizme çekiciliğini değerlendirirken; endemik bitki örtüsü, şelaleler/göller, milli parklar ve vahşi doğa/safari alanları turistlerin doğrudan o bölgeye gitme temel motivasyonlarıdır (doğal çekicilikler). “Uluslararası marka restoranlar” ise her metropolde bulunabilen küresel, yapay ve standart zincirlerdir; turistin özellikle o destinasyonu seçmesinde ana çekicilik unsuru oluşturmazlar.

9. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’deki volkanik oluşumlu tek dağlardan biri değildir?

A) Hasan Dağı
B) Süphan Dağı
C) Nur Dağı
D) Ağrı Dağı
E) Erciyes Dağı

Cevap: C) Nur Dağı

Açıklama: Türkiye’de Ağrı, Tendürek, Süphan, Nemrut (Doğu Anadolu) ve Erciyes, Hasan Dağı, Melendiz, Karadağ (İç Anadolu) gibi dağlar tek bir bacadan püsküren lavlarla oluşan stratovolkan (volkanik) dağlarıdır. Ancak Hatay yöresinde bulunan Nur (Amanos) Dağları, volkanik değil, yerkabuğundaki kırılmalar (faylanma) sonucu oluşan horst-graben sistemindeki “kırık (tektonik)” dağlardır.

10. Günümüzden 350-280 milyon yıl kadar önce günümüz kıtaları tek bir parça halinde bulunuyorlardı. Bu büyük kıta parçasının adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kokos
B) Pangea
C) Antiller
D) Gondvana
E) Lavrasya

Cevap: B) Pangea

Açıklama: Alman meteorolog Alfred Wegener’in “Kıtaların Kayması” teorisine göre, Paleozoyik zamanın sonları ile Mezozoyik zamanın başlarında (250-300 milyon yıl önce) dünyadaki tüm kıtalar bitişik halde tek bir devasa süper kıta oluşturuyordu. Bu süper kıtaya “Pangea” (Tüm Topraklar) adı verilmektedir. Pangea daha sonra parçalanarak kuzeyde Lavrasya, güneyde Gondvana’ya bölünmüştür.

11. Bir yerin güneşlenme durumu ve genel iklim kuşakları içerisindeki yeri aşağıdakilerden hangisiyle belirlenir?

A) Yağış özelliklerine göre belirlenir.
B) Matematik konumla belirlenir.
C) Bitki örtüsü ve ağaç özelliklerine göre belirlenir.
D) Özel konumu ile belirlenir.
E) Karasallık ve denizellik özelliklerine göre belirlenir.

Cevap: B) Matematik konumla belirlenir.

Açıklama: Bir noktanın Ekvator’a olan uzaklığı (Enlem) ve Başlangıç Meridyenine olan uzaklığı (Boylam) o yerin “Matematik (Mutlak) Konumu”nu ifade eder. Güneş ışınlarının geliş açısı doğrudan enleme bağlı olduğu için, bir yerin Ekvatoral, Ilıman veya Kutup iklim kuşağında olması ve yıllık güneşlenme süresi tamamen matematik konumu (enlem derecesi) ile belirlenir.

12. Son yıllarda dağlık alanlarda görülen sorunlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Atıklar
B) Orman yangınları
C) Maden ve taş ocağı işletmeleri
D) Ağaç kesimleri
E) Artan tanıtım faaliyetleri

Cevap: E) Artan tanıtım faaliyetleri

Açıklama: Dağlık alanlar ve milli parklar, plansız insan müdahaleleri nedeniyle atık/çöp kirliliği, orman yangınları, kaçak ağaç kesimi ve ekosistemi yok eden vahşi madencilik/taş ocakları gibi çok ciddi ekolojik “sorunlarla” boğuşmaktadır. Ancak “artan tanıtım faaliyetleri” turizmi geliştirmeye yönelik bir pazarlama aracıdır; tek başına fiziksel bir “çevre sorunu” değildir.

13. Aşağıdakilerden hangisi sadece doğal kaynaklara bağlı olarak yapılan bir turizm çeşidi değildir?

A) Yamaç paraşütü
B) Off road sürüş
C) Rüzgar sörfü
D) Mağara turizmi
E) Müze turizmi

Cevap: E) Müze turizmi

Açıklama: Yamaç paraşütü (yüksek tepe ve rüzgâr), rüzgâr sörfü (deniz ve dalga), mağara turizmi (jeoloji) ve off-road (engebeli arazi) etkinlikleri tamamen coğrafyanın sunduğu doğal koşullar üzerinde gerçekleştirilen açık hava (outdoor) turizm türleridir. Ancak “Müze turizmi”, tamamen insan eliyle üretilmiş tarihi eserlerin, sanatsal veya arkeolojik kalıntıların (beşeri kültürün) sergilendiği, kültürel turizm kapsamına giren bir faaliyettir.

14. ….. eğim-bakı-yükselti gibi faktörler ile bir yerin; güneşlenme, toprak, bitki örtüsü, su kaynakları gibi özelliklerini etkiler.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Denizler
B) Yer şekilleri
C) İklim
D) Okyanuslar
E) Matematik konum

Cevap: B) Yer şekilleri

Açıklama: Coğrafya terminolojisinde eğim (arazinin dikliği), bakı (dağın güneşe dönük yamacı) ve yükselti (rakım) unsurlarının tamamı birleşerek o bölgenin “Yer Şekilleri”ni (Jeomorfolojisini veya Topoğrafyasını) oluşturur. Yer şekilleri, dağların uzanış yönüyle rüzgârı ve yağışı keserek (orografik etki) iklimi, toprağı ve bitki örtüsünü doğrudan şekillendirir.

15. Kıyı kumul ve çakıllarından oluşan materyallerin koyların ağzındaki burundan karşı burnuna doğru uzanmalarıyla ….. gelişir, bunların karşı kıyıya ulaşmalarıyla….. meydana gelir.
Yukarıda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) kıyı oku – kıyı kordonu
B) şev – lagün
C) yalıyar – abrozyon
D) tombolo – yalıyar
E) kıyı kordonu – tombolo

Cevap: A) kıyı oku – kıyı kordonu

Açıklama: Dalga ve akıntıların taşıdığı kum ve çakılların bir burnun ucundan denize doğru biriktirilmesiyle oluşan ince uzun çıkıntılara “Kıyı Oku” denir. Bu kıyı oku büyümeye devam edip bir koyun ağzını tamamen kapatacak şekilde karşı kıyıya (karşı buruna) ulaştığında ise o yapının adı “Kıyı Kordonu” olur ve arkasında bir kıyı set gölü (Lagün) meydana gelir.

16. Dağ dizilerini oluşturan antiklinal ve senklinaller aşağıdaki kuvvetlerden hangisi ile meydana gelmektedir?

A) Kaya çığları
B) Epirojenez
C) Kütle hareketleri
D) Volkanizma
E) Orojenez

Cevap: E) Orojenez

Açıklama: Yerkabuğundaki tortul tabakaların yan basınçlara (levha hareketlerine) maruz kalarak kıvrılması sonucu sıra dağların oluşmasına “Orojenez” (Dağ Oluşumu) denir. Bu kıvrılma esnasında yukarıda kalan (kubbeleşen) kısımlara Antiklinal (dağ tepesi), aşağıda çöken kısımlara ise Senklinal (vadi) adı verilir.

17. Türkiye’deki milli parklardan hangisi UNESCO’nun Dünya Miras Listesi’nde hem doğal hem de beşeri özelliklerinden dolayı kayıtlıdır?

A) Hatila Vadisi Milli Parkı
B) Köprülü Kanyon Milli Parkı
C) Munzur Vadisi Milli Parkı
D) Göreme Milli Parkı
E) Başkomutan Tarihî Milli Parkı

Cevap: D) Göreme Milli Parkı

Açıklama: Kapadokya bölgesinde yer alan “Göreme Tarihi Milli Parkı”, peribacaları, eşsiz kaya oluşumları ve volkanik tüf yapısıyla olağanüstü bir “Doğal” mirastır. Aynı zamanda bu kayalara oyulmuş ilk Hristiyan kiliseleri, yeraltı şehirleri ve freskleri barındırdığı için muazzam bir “Kültürel (Beşeri)” mirastır. UNESCO, bu çifte (karma) özelliğinden dolayı alanı Dünya Mirası Listesi’ne almıştır.

18. Platoların yaz aylarında çevrelerine göre serin olması aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?

A) Yüksek enlemlerde bulunmaları
B) Bakı faktörünün baskın gelmesi
C) Akarsularla parçalanmış olması
D) Çevrelerine göre yükseltilerinin fazla olması
E) Denizel tesirlerin bu kesimlerde etkili olması

Cevap: D) Çevrelerine göre yükseltilerinin fazla olması

Açıklama: Plato, akarsular tarafından derin vadilerle yarılmış, çevresine göre “yüksekte kalmış” geniş düzlüklerdir. Troposferde yükseklere çıkıldıkça sıcaklık her 200 metrede 1°C azalır. Platolar (örneğin Erzurum-Kars Platosu veya İç Anadolu platoları) çevrelerindeki ovalara kıyasla çok daha yüksek rakımda (yükseltide) bulundukları için atmosferin bu fiziksel kuralı gereği yaz aylarında bile serin kalırlar.

19. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye dağlık alanlarının bir özelliği değildir?

A) Ege Bölgesi’nde doğu-batı yönlü uzanışa sahiptir.
B) Dağlık alanların uzanışı Ege Bölgesi’nde kıyı çizgisine diktir.
C) Kuzey ve güneyde kıyıya paralel olarak bir duvar gibi yükselmektedir.
D) Dağlık alanların yükseltileri 2000 metreden azdır.
E) Ege Bölgesi dağlık alanlarının oluşmasında faylanmanın tesiri büyüktür.

Cevap: D) Dağlık alanların yükseltileri 2000 metreden azdır.

Açıklama: Türkiye genç ve yüksek bir ülkedir. Karadeniz (Kuzey Anadolu) ve Akdeniz (Toroslar) dağları denize paralel, Ege dağları faylanmayla doğu-batı yönlü ve denize dik uzanır. Ancak Türkiye’deki dağların genel yükseltisi 2000 metreden az değildir; aksine Toroslarda, Karadeniz’de ve özellikle Doğu Anadolu’da (Ağrı 5137m, Cilo, Süphan) 3000-5000 metreyi aşan çok sayıda devasa dağ kütlesi bulunur.

20. Aşağıdakilerin hangisinde denizin sığ olması beklenen bir durumdur?

A) Yüksek kıyılar
B) Fiyort kıyı
C) Rialı kıyı
D) Alçak kıyılar
E) Volkan kıyısı

Cevap: D) Alçak kıyılar

Açıklama: “Alçak kıyılar” (örneğin delta ovalarının veya geniş kumsalların bulunduğu Ege ve Çukurova kıyıları), eğimin sıfıra yakın olduğu, dağların geride kaldığı düzlüklerdir. Kıta sahanlığı geniş olduğu için deniz aniden derinleşmez; aksine sular yüzlerce metre boyunca sığ (derinliği az) kalır. Fiyort ve yüksek (falezli) kıyılarda ise dağlar denize dik indiği için su aniden derinleşir.