Ata Aöf Yaşayan Dünya Dinleri 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Dünya dinlerini karşılaştırmalı bir perspektifle incelemek; insanlığın anlam arayışını, inanç pratiklerini ve kutsal metinlerin yorumlanma biçimlerini anlamaya zemin hazırlar. Hristiyanlık mezhepleri, Yahudi gelenekleri, İslam’ın coğrafi yayılışı ve karşılaştırmalı din tarihi çalışmaları — bu rehber söz konusu alanın temel kavramlarını özgün bir anlatımla aktarmaktadır.

Hristiyan Mezhepleri ve Sakramentler

Hristiyanlıkta sakrament; Tanrı’nın lütfunu simgeleyen ve belirli kiliselerde zorunlu görülen kutsal ayinlerdir. Mezhepler arasında sakrament sayısı ve içeriği büyük farklılıklar gösterir. Ortodoks Kilisesi yedi sakramenti tanır; evlilik bunların arasında yer alır ve kutsal bir birlik olarak kabul edilir. Protestan kiliseler genellikle yalnızca iki sakramenti (vaftiz ve Evharistiya) benimser; Metodist, Anglikan, Baptist ve Anabaptist kiliseler evliliği sakrament olarak saymaz. Bu ayrım; mezhepler arasındaki teolojik farklılıkları anlamlandırmak için önemli bir çerçeve sunar.

Yahudi Takvimi ve Bayramlar

Yahudi takvimi; dini anlam yüklü bayramlarla örülmüş özgün bir zaman sistemidir. Roş-Haşana, yılbaşı anlamına gelir ve Yahudi takviminin birinci ayı olan Tişri’nin ilk iki günü kutlanır; dua, boru sesi (şofar) ve öz sorgulamayla karşılanır. Yom Kippur büyük kefaret günüdür; oruç ve ibadet içerir. Fısıh Mısır’dan çıkışı, Sukkot çöl yolculuğunun anısına çadırlarda yaşanılan sükke dönemini, Şavuot ise Tevrat’ın Sina’da verilişini kutlar. Yahudi bayramlarını birbirinden ayıran en belirgin özellik; her birinin ayrı bir tarihi olayı veya teolojik anlamı temsil etmesidir.

Hz. İsa’ya İlk İnananlar

Hristiyanlık tarihinin başlangıcına dönüldüğünde, Hz. İsa’nın çevresinde toplananların Roma İmparatorluğu’nun Yahudi nüfusundan çıktığı görülür. Hz. İsa; Yahudi geleneği içinde yetişmiş, sinagoglarda öğretmiş ve Yahudi toplumuna hitap etmiştir. İlk havariler ve ilk topluluk Yahudi kökenlidir. Hristiyanlığın Yahudi olmayan toplumlara açılması ancak Pavlus’un misyonerlik faaliyetleriyle gerçekleşmiştir. Persler, Avrupalılar ve Zerdüştiler ise ilk inananlar arasında yer almaz.

Katolik Kilisesi’nin Merkezi: Vatikan

Dünya üzerinde yüz milyonları aşan Katolik cemaatiyle Katoliklik; Roma’nın kalbinde, İtalya ile çevrili bağımsız bir şehir devleti olan Vatikan’ı merkez olarak kabul eder. Papa; hem Vatikan devletinin başı hem de tüm Katoliklerin ruhani lideridir. Katolikliğin coğrafi merkezi olarak Fransa, Almanya, İngiltere veya İspanya önerilse de bunların hiçbiri doğru değildir. Vatikan; Hristiyan dünyasının en küçük egemen devleti olup dünya genelindeki Katolik kilisesinin yönetim ve inanç merkezi olma işlevini sürdürmektedir.

Batı Avrupa’da Hâkim İnanç: Katoliklik

Avrupa’nın farklı bölgelerinde farklı Hristiyan mezhepleri ağırlık kazanmıştır. İtalya, Fransa, Portekiz ve İspanya’yı kapsayan Batı Avrupa; tarihin derinliklerinden gelen köklü bir Katolik geleneğine sahiptir. Bu ülkelerde Vatikan etkisi ve Katolik kurumları sosyal ve kültürel hayata derinden işlemiştir. Kuzey Avrupa’da Protestanlık, Doğu Avrupa ve Balkanlar’da ise Ortodoksluk ön plana çıkar. Süryani ve Nesturi ise daha çok Orta Doğu kökenli Hristiyan azınlıklara özgü geleneklerdir.

Hz. İsa’nın Döneminde Kudüs’te Konuşulan Dil: Aramice

MÖ ve MS döneminin Ortadoğu’sunda diller iç içe geçmişti. Roma egemenliğindeki Kudüs’te Yahudi halkın günlük yaşamda kullandığı dil Aramice’ydi; dini metinler Latince veya İbranice’ydi, eğitimli kesimler ise Grek kültürünün etkisiyle Grekçe konuşabiliyordu. Hz. İsa’nın da günlük hayatta Aramice konuştuğu kabul edilmektedir. Sümerce o dönemde artık konuşulmuyor, Arapça ise Arap Yarımadası’nda egemen dil haline henüz gelmemişti.

Kabalacılık: Tevrat’ın Gizli Anlamları

Yahudi mistisizminin en köklü akımı olan Kabalacılık; Tevrat’ın görünür anlamının ötesinde gizli ve derin katmanlar barındırdığını savunur. Bu iç anlama ulaşmak özel bir bilgelik ve yöntem gerektirir; sıradan okuyucu bu katmanlara ulaşamaz. Kökenleri çok eski dönemlere dayandırılmakla birlikte müstakil bir düşünce sistemi olarak ancak 12. yüzyılda şekillenmiştir. Gnostisizm evrensel kurtuluş bilgisini, Helenizm Yunan kültürünün yayılımını, Hasidizm 18. yüzyılda doğan coşkulu Yahudi dindarlığı hareketini, Siyonizm ise Yahudilerin anavatanına dönüş idealini temsil eder.

El-Milel ve’n-Nihal: Karşılaştırmalı Din Tarihinin Şaheseri

Orta Çağ İslam dünyası; dinler tarihi alanında olağanüstü eserler üretmiştir. Bunların en kapsamlı ve etkilisi Şehristani’ye ait “el-Milel ve’n-Nihal”dir. 12. yüzyılda kaleme alınan bu eser; İslam, Hristiyanlık, Yahudilik, Zerdüştlük ve çeşitli felsefi akımları sistematik biçimde karşılaştırır. Mukayeseli din tarihi çalışmalarının ilki ve en güzel örneklerinden biri olarak akademik çevrelerde saygınlığını korumaktadır. Farabi felsefe, Biruni coğrafya ve tarih, İbn Rüşd felsefe ve tıp, İbn Nedim ise bibliyografya alanında öne çıkan isimlerdir.

Haftalık İbadetler: Evharistiya

Hristiyan ibadet hayatı; haftalık, yıllık ve yaşam döngüsüne bağlı pratiklerden oluşur. Evharistiya; Hz. İsa’nın son akşam yemeğinin anısına ekmek ve şarapla gerçekleştirilen, haftalık olarak tekrarlanan merkezi ibadettir. Paskalya Hz. İsa’nın dirilişini kutlayan yıllık bayramdır. Noel doğumu, Epifani ise Doğu Kilisesinde Hz. İsa’nın vaftizini ya da Maguslara görünüşünü kutlayan özel günlerdir. Pentekost ise Kutsal Ruh’un inişini kutlayan yıllık anma günüdür. Haftalık tekrar özelliği yalnızca Evharistiya’ya aittir.

Vaftiz: Hristiyanlığa Girişin Kapısı

Hristiyan olmak ya da bir mezhepten diğerine geçmek isteyen bir kişinin ilk aşaması vaftizdir. Su ile gerçekleştirilen bu ritüel; günahlardan arınmayı ve Hristiyan topluluğuna katılmayı simgeler. Nikâh evlilik sakramentini, Evharistiya düzenli ibadet ayinini, günah itirafı tövbe pratiğini, vaiz ise öğretici konuşmayı tanımlar. Vaftiz olmadan diğer sakramentlere tam anlamıyla katılım mümkün değildir; bu nedenle Hristiyanlığa girişin ve topluluk üyeliğinin temel koşuludur.

Pekiştirme: Çocuktan Bilinçli İnanlıya

Katolik kilisesinde vaftiz genellikle bebeklik döneminde gerçekleşir; ancak çocuk büyüdükçe inancını bilinçli olarak sahiplenmesi beklenir. Pekiştirme (Konfirmasyon); çocuğun dini anlayabilecek ve bilinçli tercihler yapabilecek yaşa geldiğinde uyguladığı sakramenttir. Bu ritüel; kişinin inancını özgür iradesiyle onaylaması anlamına gelir. Tövbe itirafı günahları kabul etme pratiklerini, Piskopos ve Diyakos din adamı makamlarını, son yağlama ise hasta veya ölüme yakın bireylere uygulanan sakramenti tanımlar.

Protestanların Kabul Etmediği Sakrament: Nikâh

Protestanlık; 16. yüzyılda Martin Luther önderliğinde başlayan reform hareketiyle Katoliklikten ayrışmıştır. Protestanlar yedi sakrament yerine genellikle yalnızca vaftiz ve Evharistiya’yı kabul eder; bunları Kutsal Kitap’ta açıkça emredilmiş ayin olarak görür. Nikâh (evlilik); Protestanlarca kutsal bir kurum olarak sayılır ama sakrament olarak tanımlanmaz. Kutsal Cuma Hz. İsa’nın çarmıha gerilişini anma günüdür; Teslis Baba-Oğul-Kutsal Ruh üçlüsüdür; Vaftiz ise Protestanların da benimsediği iki sakramentten biridir.

Brit Mila: Tanrı ile Ahdin Simgesi

Yahudi geleneğinde erkek çocukların sekizinci günde sünnet edilmesi; yalnızca bir kültürel pratik değil, Tanrı ile Hz. İbrahim arasında kurulan sözleşmenin bedensel ifadesidir. İbranice’de bu uygulamaya Brit Mila adı verilir; brit “ahit, sözleşme”, mila ise “sünnet” anlamına gelir. Mitzvot dini buyrukların ve iyilik eylemlerinin genel adıdır. Bar Mitzva erkek, Bat Mitzva ise kız çocuklarının dini yükümlülük çağına erişimini kutlayan töreni tanımlar. Mohel ise sünneti gerçekleştiren kişidir.

Hz. Ömer ve Cahiliye Bilgisinin Önemi

İslam tarihi boyunca âlimler; İslam öncesi Arap toplumunun inanç ve adetlerini anlamanın İslami hükümleri doğru yorumlamak için zorunlu olduğunu vurgulamıştır. “İslam öncesi cahiliye âdetlerini bilmeyen kimse İslam’a zarar verebilir” sözü Hz. Ömer’e atfedilmektedir. Bu düşünce; nassların yalnızca metinsel değil, tarihsel ve sosyal bağlamlarıyla anlaşılması gerektiğini savunan ilmi geleneğin temelini oluşturur. Sahabelerin öngörülü bu yaklaşımı, din ilimlerindeki bağlamsal okuma yönteminin erken örneklerindendir.

Man: Çöldeki İlahi Rızık

Mısır’dan çıkışın ardından İsrailoğulları’nın kırk yıl boyunca çölde yaşadığı süre, Yahudi ve Hristiyan geleneğinde derin anlamlar taşır. Bu süre zarfında gökten indirilen, sabahları yerde bulunup toplanan ve ilahi bir lütuf olarak kabul edilen yiyeceğin adı man’dır. Kenan’a varılıp toprağın ürünleri yenmeye başlandığında man durmaktadır. Bu sözcüğün doğru telaffuzu ve yazımı sınavda sıkça test edilmektedir; mun, men, min veya manu biçimleri yanıltıcı seçeneklerdir.

Geleneksel İnançların Coğrafyası

Animizm, atalar kültü ve doğa güçlerine inanç gibi geleneksel inanç sistemleri; belirli coğrafi bölgelerde varlığını sürdürmektedir. Bu inanç biçimlerinin en yoğun biçimde yaşandığı coğrafya; Orta ve Güney Afrika’dır. Sudan, Benin, Kongo, Angola ve Tanzanya bu örüntünün en belirgin görüldüğü ülkeler arasındadır. Kuzey Amerika ve Okyanusya’da da yerel geleneksel inançlar var olmakla birlikte söz konusu yoğunluk ve çeşitlilik bu seçeneklerde bulunmaz. Uzakdoğu ise Budizm, Taoizm ve Konfüçyanizm’le daha belirgin bir kimlik taşır.

Orta Doğu’nun Hâkim Dini: İslamiyet

Tarihsel ve demografik açıdan değerlendirildiğinde Orta Doğu; İslamiyet’in doğduğu, yayıldığı ve bugün de ezici çoğunlukla yaşandığı coğrafyadır. Arap Yarımadası, Mezopotamya, İran ve çevre bölgeler İslam uygarlığının hem merkezi hem de kültürel kalbidir. Yahudilik Orta Doğu’da varlık gösterse de yalnızca İsrail ile sınırlıdır. Hristiyanlık azınlık toplulukları halinde yaşamaktadır. Hinduizm ve Budizm ise Güney ve Doğu Asya’da yoğunlaşmıştır.

Bet Hamikdaş: Yahudilerin Kutsal Mabedi

Yahudi geleneğinde Kudüs’teki Tapınak; Tanrı’nın yeryüzündeki evi olarak kabul edilir. Bu yapının İbranice adı Bet Hamikdaş’tır; bet “ev”, hamikdaş ise “kutsal yer” anlamına gelir. Bugün yalnızca Ağlama Duvarı olarak bilinen batı duvarı bu mabedin kalıntısıdır. Mescid-i Aksa ve Kubbetü’s-Sahra İslami yapılardır. Havra ve Sinagog ise Yahudilerin ibadet ve toplanma yeri olan cemaatvilerini tanımlar; kutsal Tapınak’ın adı değildir.

Kur’an’da Hz. İsa: Ne Söylenir, Ne Söylenmez?

Kur’an-ı Kerim; Hz. İsa’ya ayrıntılı ve saygılı bir yer açar. Ona göre Hz. İsa; İsrailoğullarına gönderilmiş bir peygamberdir, kendisine İncil verilmiştir, Tevrat’ı tasdik etmiştir ve Hz. Muhammed’i müjdeleyen (Ahmed) bir mesaj iletmiştir. “Kavmine namazı ve zekâtı yasaklamıştır” ifadesi ise Kur’an’da yer almaz; tam tersine Kur’an’da Hz. İsa’nın kavmine namaz ve zekâtı emrettiği aktarılmaktadır (Meryem 31). Bu nedenle bu ifade Kur’an’daki bilgilerden biri değildir.

El-Erkânü’l-Erbaa: Karşılaştırmalı İbadet Tarihi

İslam âlimleri yalnızca kendi geleneklerini değil; diğer dinlerin inanç ve ibadet pratiklerini de sistematik biçimde incelemiştir. “El-Erkânü’l-Erbaa” adlı karşılaştırmalı ibadet tarihini ele alan eser; Ebul Hasen en-Nedvî’ye aittir. Fahreddin er-Razi tefsir ve kelam, İbn Sina felsefe ve tıp, Kâtip Çelebi bibliyografya ve tarih alanlarında öne çıkan İslam âlimleridir. El-Erkânü’l-Erbaa; farklı dinlerin ibadet anlayışlarını karşılaştırmalı bir perspektifle sunan nadir çalışmalardan biridir.

Sonuç

Yaşayan dünya dinlerini birlikte ele almak; insan deneyiminin evrenselliğini ve aynı zamanda her geleneğin özgün derinliğini görünür kılar. Sakramentlerden kutsal metinlere, coğrafi yayılıştan mistik akımlara uzanan bu geniş tabloyu kavramak; hem sınav başarısı hem de dinlerarası anlayış için kalıcı bir temel oluşturur.

1. Aşağıdakilerden hangisinde evlilik sakramenttir?

A) Metodist Kilise
B) Ortodoks Kilisesi
C) Anglikan Kilisesi
D) Baptist Kilise
E) Anabaptist Kilise

Cevap : B) Ortodoks Kilisesi

Açıklama : Sakrament; Tanrı’nın lütfunu simgeleyen ve belirli kiliselerde zorunlu tutulan kutsal ayinlerdir. Ortodoks Kilisesi yedi sakramenti tanır ve evliliği bunların arasında sayar; kutsal bir birlik olarak kabul eder. Protestan kiliseler (Metodist, Baptist, Anglikan, Anabaptist) genellikle yalnızca vaftiz ve Evharistiya’yı sakrament olarak benimser; evliliği kutsal bir kurum saymakla birlikte sakrament olarak tanımlamazlar. Mezhepler arasındaki bu ayrım; sakrament anlayışındaki teolojik farklılıkları yansıtır.

2. Yahudi takviminde yılbaşı olarak kutlanan bayram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yom Kippur
B) Fısıh
C) Sukkot
D) Şavuot
E) Roş-Haşana

Cevap : E) Roş-Haşana

Açıklama : Roş-Haşana; Yahudi takviminde yılbaşı bayramıdır ve Tişri ayının ilk iki günü kutlanır. Şofar (koç borusu) sesi, dua ve öz sorgulama ile karşılanır. Yom Kippur büyük kefaret ve oruç günüdür. Fısıh Mısır’dan çıkışı, Sukkot çöl yolculuğu anısına çadırlarda yaşanan dönemi, Şavuot ise Tevrat’ın Sina’da verilişini kutlar. Yahudi bayram takvimini oluşturan bu beş bayram farklı tarihi olayları ve teolojik anlamları temsil eder.

3. Hz. İsa’ya ilk inananlar hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Hz. İsa’ya ilk inananlar Yahudi grupları olmuştur.
B) Hz. İsa’ya ilk inananlar Putperestler olmuştur.
C) Hz. İsa’ya ilk inananlar Persler olmuştur.
D) Hz. İsa’ya ilk inananlar Avrupalılar olmuştur.
E) Hz. İsa’ya ilk inananlar Zerdüştiler olmuştur.

Cevap : A) Hz. İsa’ya ilk inananlar Yahudi grupları olmuştur.

Açıklama : Hz. İsa; Yahudi geleneği içinde yetişmiş, Yahudi toplumuna hitap etmiş ve sinagoglarda öğretmiştir. İlk havariler ve ilk topluluk Yahudi kökenlidir. Hristiyanlığın Yahudi olmayan toplumlara açılması ancak Pavlus’un misyonerlik faaliyetleriyle gerçekleşmiştir. Hz. İsa’nın mesajını ilk benimseyen kesimin Yahudilerden oluşması; Hristiyanlığın Yahudi dini geleneğinin içinden filizlendiğinin tarihsel kanıtıdır.

4. Katolik mezhebinin merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fransa
B) Almanya
C) Vatikan
D) İngiltere
E) İspanya

Cevap : C) Vatikan

Açıklama : Vatikan; İtalya ile çevrili, Roma’nın kalbinde yer alan bağımsız bir şehir devleti ve tüm dünya Katoliklerinin ruhani ve idari merkezidir. Papa hem Vatikan devletinin başı hem de Katolik kilisesinin evrensel önderidir. Fransa, Almanya, İngiltere ve İspanya güçlü Katolik nüfusa sahip olmakla birlikte Katolik kilisesinin yönetim ve inanç merkezi olarak kabul edilmez. Vatikan; dünyanın en küçük egemen devleti olup bu özgün statüsüyle Katolik kimliğinin simgesidir.

5. İtalya, Fransa, Portekiz ve İspanya’yı içine alan Batı Avrupa bölgesinde hangi inanç ağırlıklı olarak varlığını hissettirmektedir?

A) Süryani
B) Katolik
C) Protestan
D) Nesturi
E) Ortodoks

Cevap : B) Katolik

Açıklama : İtalya, Fransa, Portekiz ve İspanya; tarihin derinliklerinden gelen köklü bir Katolik geleneğine sahiptir. Bu ülkelerde Vatikan etkisi ve Katolik kurumlar sosyal ve kültürel hayata derinden işlemiştir. Kuzey Avrupa (İskandinavya ve Almanya) Protestanlıkla, Doğu Avrupa ve Balkanlar ise Ortodokslukla öne çıkar. Süryani ve Nesturi; Orta Doğu kökenli Hristiyan azınlıklara özgü geleneklerdir. Batı Avrupa’nın tarihsel Hristiyan kimliği Katoliklik üzerine inşa edilmiştir.

6. Hz. İsa’nın doğduğu dönemde Yahudiliğin merkezi sayılan Kudüs’te yaygın olarak konuşulan dil aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sümerce
B) Grekçe
C) Arapça
D) Aramice
E) Latince

Cevap : D) Aramice

Açıklama : MS 1. yüzyılda Kudüs’te yaşayan Yahudi halkın günlük yaşamda kullandığı dil Aramice’ydi. Hz. İsa’nın da günlük hayatta Aramice konuştuğu kabul edilmektedir. Dini metinler İbranice, yönetim ve eğitimli kesim için Grek kültürünün etkisiyle Grekçe de kullanılıyordu. Sümerce o dönemde artık konuşulan bir dil değildi, Arapça Arap Yarımadası’nda baskın dil haline henüz gelmemişti, Latince ise Roma yönetimine aitti.

7. Tevrat’ın görünür anlamından başka bir de iç anlamları olduğu ve bu anlamları herkesin anlayamayacağı yolundaki düşüncenin bir sonucu olarak doğdu. Kökeni çok eskilere dayandırılmakla birlikte, müstakil bir sistem olarak ortaya çıkışı ancak 12. yüzyıla kadar gitmektedir. Sözü edilen akım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kabalacılık
B) Gnostisizm
C) Helenizm
D) Hasidizm
E) Siyonizm

Cevap : A) Kabalacılık

Açıklama : Kabalacılık; Yahudi mistisizminin en köklü akımıdır ve Tevrat’ın literal anlamının ötesinde gizli katmanlar barındırdığını savunur. Bu derin anlama ulaşmak özel yöntemler ve bilgelik gerektirir. Kökenleri çok eski dönemlere dayandırılsa da müstakil bir sistem olarak 12. yüzyılda şekillenmiştir. Gnostisizm ilahi kurtuluş bilgisini, Helenizm Yunan kültürünün yayılımını, Hasidizm 18. yüzyılda doğan coşkulu Yahudi dindarlık hareketini, Siyonizm ise Yahudilerin tarihsel anavatanına dönüş ideolojisini temsil eder.

8. Mukayeseli dinler tarihi çalışmalarının ilki ve en güzel örneklerinden biri olarak kabul edilen “el-Milel ve’n-Nihal” adlı eser kime aittir?

A) Farabi
B) Biruni
C) İbni Rüşd
D) Şehristani
E) İbni Nedim

Cevap : D) Şehristani

Açıklama : “el-Milel ve’n-Nihal”; 12. yüzyılda Şehristani tarafından kaleme alınan ve mukayeseli din tarihi çalışmalarının en kapsamlı örneklerinden biri olarak kabul edilen eserdir. İslam, Hristiyanlık, Yahudilik, Zerdüştlük ve çeşitli felsefi akımları sistematik biçimde karşılaştırır. Farabi siyaset felsefesi ve müzik, Biruni coğrafya ve tarih, İbn Rüşd felsefe ve tıp, İbn Nedim ise “el-Fihrist” adlı bibliyografik eserle tanınmaktadır. Din tarihi karşılaştırması alanında bu eserin sahibi Şehristani’dir.

9. Aşağıdakilerden hangisi haftalık ibadetlerdendir?

A) Evharistiya
B) Pentekost
C) Paskalya
D) Epifani
E) Noel

Cevap : A) Evharistiya

Açıklama : Evharistiya; Hz. İsa’nın son akşam yemeğinin anısına ekmek ve şarapla gerçekleştirilen merkezi Hristiyan ayinidir ve haftalık ibadet olarak düzenli biçimde tekrarlanır. Paskalya Hz. İsa’nın dirilişini kutlayan yıllık bayramdır. Noel doğumu, Epifani Doğu kiliselerinde vaftiz veya Maguslara görünüşü, Pentekost ise Kutsal Ruh’un inişini kutlayan yıllık anma günlerdir. Bu beş pratik içinde yalnızca Evharistiya haftalık tekrar özelliği taşır.

10. Hristiyan olmak ya da bir mezhepten diğerine geçmenin ilk şartı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nikâh
B) Ekmek-şarap ayini
C) Günah itirafı
D) Vaftiz
E) Evharistiya

Cevap : D) Vaftiz

Açıklama : Vaftiz; su ile gerçekleştirilen ve günahlardan arınmayı ile Hristiyan topluluğuna katılmayı simgeleyen ritüeldir. Hristiyan olmak veya bir mezhepten diğerine geçmek isteyen kişinin ilk aşamasıdır; diğer sakramentlere tam katılım vaftizin ardından mümkün olur. Nikâh evlilik sakramentini, Evharistiya düzenli ibadet ayinini, günah itirafı tövbe pratiğini tanımlar. Vaftiz olmadan Hristiyan topluluğuna tam üyelik gerçekleşemez.

11. Katolik kilisesinde çocuğun din ile ilgili bazı şeyleri tanıyabilecek yaşa geldiğinde yapılan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tövbe itirafı
B) Pekiştirme
C) Piskopos
D) Diyakos
E) Son yağlama

Cevap : B) Pekiştirme

Açıklama : Pekiştirme (Konfirmasyon); çocuğun dini anlayabilecek ve bilinçli tercihler yapabilecek olgunluğa eriştiğinde uyguladığı Katolik sakramentidir. Bu ritüel; kişinin bebeklikte alınan vaftizini özgür iradesiyle onaylaması anlamına gelir. Tövbe itirafı günah itirafı pratiğini, Piskopos ve Diyakos din adamı makamlarını, son yağlama ise ölüm döşeğindeki bireylere uygulanan sakramenti tanımlar. Pekiştirme bu grup içinde çocuktan bilinçli inanlıya geçişi simgeleyen özgün bir ritüeldir.

12. Protestanlar aşağıdaki hangi sakramente inanmazlar?

A) Kutsal Cuma
B) Evharistiya
C) Nikâh
D) Teslis
E) Vaftiz

Cevap : C) Nikâh

Açıklama : Protestanlar genel olarak yalnızca vaftiz ve Evharistiya’yı sakrament olarak benimser; bu ikisini Kutsal Kitap’ta açıkça emredilmiş kutsal ayinler olarak görürler. Nikâh (evlilik) Protestanlarca kutsal bir kurum sayılmakla birlikte sakrament olarak tanımlanmaz. Kutsal Cuma Hz. İsa’nın çarmıha gerilişini anma günüdür, Teslis Baba-Oğul-Kutsal Ruh inancını tanımlar; bunlar sakrament değil teolojik kavramlardır. Vaftiz ise Protestanların kabul ettiği iki sakramentten biridir.

13. Erkek çocukları dinî kurallara göre sekizinci günde sünnet edilir. Sünnet, Tanrı ile yapılan ahde bağlılığın sembolü kabul edilir. İlk kez Hz. İbrahim tarafından uygulanmıştır. Sünnetin İbranice karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Brit Mila
B) Mitzvot
C) Bat Mitzva
D) Moel
E) Bar Mitzva

Cevap : A) Brit Mila

Açıklama : Brit Mila; İbranice’de “ahdin simgesi olan sünnet” anlamına gelir. Brit “ahit, sözleşme”, mila ise “sünnet” demektir. Yahudi geleneğinde erkek çocukların sekizinci günde sünnet edilmesi; Tanrı ile Hz. İbrahim arasında kurulan sözleşmenin bedensel ifadesi kabul edilir. Mitzvot dini buyrukları ve iyilik eylemlerini, Bar Mitzva erkek çocuğun dini yükümlülük çağına girmesini, Bat Mitzva kız çocuğunun aynı töreni, Mohel ise sünnet ameliyatını gerçekleştiren kişiyi tanımlar.

14. İslam öncesi cahiliye âdetlerini bilmeyen kimsenin İslam’a zarar verebileceğini söyleyen sahabe aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hz. Ebu Bekir
B) Hz. Osman
C) Hz. Ali
D) Hz. Hamza
E) Hz. Ömer

Cevap : E) Hz. Ömer

Açıklama : “İslam öncesi cahiliye âdetlerini bilmeyen kimse İslam’a zarar verebilir” sözü Hz. Ömer’e atfedilmektedir. Bu söz; dini hükümlerin yalnızca metinsel değil, tarihsel ve sosyal bağlamları içinde anlaşılması gerektiğini vurgular. İslam öncesi toplumsal örüntüleri bilmeden nassları yorumlamak; hataları ve yanlış uygulamaları beraberinde getirebilir. Bu düşünce; bağlamsal din anlayışının sahabeden gelen erken örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.

15. İsrailoğulları Kenan’a girip oranın ürünlerinden yemeye başladıktan sonra, çölde kırk yıl süreyle indirilen yiyeceğe ne ad verilir?

A) Mun
B) Men
C) Man
D) Min
E) Manu

Cevap : C) Man

Açıklama : Man; İsrailoğulları’nın Mısır’dan çıkışının ardından çölde kırk yıl boyunca gökten indirilen ilahi rızıktır. Sabahları yerde bulunur ve toplanırdı; Kenan’a varılıp toprağın ürünleri yenmeye başlandığında durmaktadır. Yahudi ve Hristiyan geleneğinde ilahi lütfun ve sağlanan ihsanın simgesi olarak kabul edilir. Mun, Men, Min ve Manu bu sözcüğün yanıltıcı biçimleridir. Doğru yazım ve telaffuz sınav sorularında sıklıkla sınanan bir ayrıntıdır.

16. Geleneksel inançlar aşağıdaki hangi bölge ve ülkelerde görülür?

A) Kuzey Amerika; Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri
B) Orta ve Güney Afrika; Sudan, Benin, Kongo, Angola ve Tanzanya
C) Uzakdoğu; Vietnam, Japonya ve Kore
D) Avrupa; Norveç, İsveç ve Finlandiya
E) Okyanusya; Avustralya ve Yeni Zelanda

Cevap : B) Orta ve Güney Afrika; Sudan, Benin, Kongo, Angola ve Tanzanya

Açıklama : Animizm, atalar kültü ve doğa güçlerine inanç gibi geleneksel inanç sistemleri en yoğun biçimde Orta ve Güney Afrika’da yaşatılmaktadır. Sudan, Benin, Kongo, Angola ve Tanzanya bu inanç biçiminin en belirgin görüldüğü ülkeler arasındadır. Kuzey Amerika’da yerli halkların geleneksel inançları bulunmakla birlikte bu ülkeler ağırlıklı olarak Hristiyan çoğunluğa sahiptir. Uzakdoğu Budizm ve Konfüçyanizm ile, Avrupa Hristiyanlıkla, Okyanusya ise Hristiyanlık ve yerli inançların karışımıyla tanımlanır.

17. Orta Doğu’da ağırlıklı olarak varlığını hissettiren din hangisidir?

A) Hinduizm
B) Hristiyanlık
C) Yahudilik
D) Budizm
E) İslamiyet

Cevap : E) İslamiyet

Açıklama : Orta Doğu; İslamiyet’in 7. yüzyılda doğduğu, yayıldığı ve bugün de büyük çoğunlukla yaşandığı coğrafyadır. Arap Yarımadası, Mezopotamya, İran ve çevre bölgeler İslam uygarlığının hem merkezi hem de kültürel kalbidir. Yahudilik Orta Doğu’da varlık gösterse de yalnızca İsrail ile sınırlıdır. Hristiyanlık azınlık toplulukları halinde mevcuttur. Hinduizm ve Budizm ise ağırlıklı olarak Güney ve Doğu Asya’da yoğunlaşmıştır.

18. Yahudilerin kutsal kabul ettiği Mabet’in adı nedir?

A) Mescid-i Aksa
B) Havra
C) Bet Hamikdaş
D) Kubbetü’s-Sahra
E) Sinagog

Cevap : C) Bet Hamikdaş

Açıklama : Bet Hamikdaş; İbranice’de “kutsal ev” anlamına gelir ve Yahudilerin Kudüs’teki kutsal Tapınağı’nın adıdır. Tanrı’nın yeryüzündeki evi olarak kabul edilen bu yapıdan bugün yalnızca batı duvarı (Ağlama Duvarı) kalmaktadır. Mescid-i Aksa ve Kubbetü’s-Sahra aynı kutsal alanda yer alan İslami yapılardır. Havra ve Sinagog ise Yahudilerin ibadet ve toplanma yeri olan cemaatvilerini tanımlar; bunlar Tapınak’ın adı değildir.

19. Aşağıdakilerden hangisi Kur’an-ı Kerim’de Hz. İsa ile ilgili verilen bilgilerden biri değildir?

A) Hz. Muhammed’i müjdelemiştir.
B) İsrailoğullarına gönderilen peygamberdir.
C) Kendisine Allah tarafından kitap verilmiştir.
D) Tevrat’ı tasdik etmiştir.
E) Kavmine namazı ve zekâtı yasaklamıştır.

Cevap : E) Kavmine namazı ve zekâtı yasaklamıştır.

Açıklama : Kur’an-ı Kerim; Hz. İsa’ya ilişkin pek çok bilgi aktarır: İsrailoğullarına gönderilmiş peygamberdir, kendisine İncil verilmiştir, Tevrat’ı tasdik etmiştir ve Hz. Muhammed’i müjdelemiştir. “Kavmine namazı ve zekâtı yasaklamıştır” ifadesi ise Kur’an’da yer almaz; tam tersine Meryem Suresi 31. ayette Hz. İsa’nın kavmine “Allah beni namaz kılmam ve zekât vermemle emretti” dediği aktarılmaktadır. Yasaklama değil, emretme söz konusudur.

20. “El-Erkânü’l-Erbaa” isimli karşılaştırmalı ibadet tarihini ele alan kitap kime aittir?

A) Fahreddin er-Razi
B) Ebu Bekir Muhammed
C) İbni Sina
D) Ebul Hasen en-Nedvî
E) Kâtip Çelebi

Cevap : D) Ebul Hasen en-Nedvî

Açıklama : “El-Erkânü’l-Erbaa”; farklı dinlerin ibadet anlayışlarını karşılaştırmalı bir perspektifle ele alan eserdir ve Ebul Hasen en-Nedvî’ye aittir. Fahreddin er-Razi tefsir ve kelam, İbn Sina felsefe ve tıp (el-Kanun fi’t-Tıb), Kâtip Çelebi bibliografya ve tarih (Keşfü’z-Zunun), Ebu Bekir Muhammed ise bu bağlamda bu eserin sahibi değildir. Karşılaştırmalı ibadet tarihi alanında bu özgün çalışma en-Nedvî’nin imzasını taşımaktadır.