İLT107U İletişim Bilgisi Ünite -4

Giriş: Bireylerarası İletişimin Doğası ve İlkeleri

Bireylerarası iletişim, insanların birbirleriyle yüz yüze veya teknoloji aracılığıyla kurdukları, farklı amaçlar ve nedenlerle şekillenen karmaşık bir süreçtir. Bu iletişim, resmi bir iş görüşmesinden samimi bir arkadaş sohbetine kadar değişen yakınlık düzeylerinde gerçekleşebilir; ancak her zaman “değişen yakınlıkta ve dostça” olmak zorunda değildir. Etkili bir bireylerarası iletişim kurabilmek için bu sürecin temel ilkelerini anlamak önemlidir. Unutulmamalıdır ki, iletişim geri alınamaz ve tekrarlanamaz; ağzımızdan çıkan bir sözün etkisini tamamen yok edemeyiz. Bu süreçteki en kritik ilkelerden biri, niyetten çok yorumun önemli olduğudur. “İletişimin niyeti yorumlanmasından daha önemlidir” düşüncesi yanlıştır; çünkü mesajın alıcıda nasıl bir anlam yarattığı, kaynağın ne niyetle söylediğinden daha belirleyicidir.

İletişim Sürecinin Bileşenleri: Algı ve Gürültü

Bireylerarası iletişimin sağlıklı işleyebilmesi için bazı temel süreçlerin doğru işlemesi gerekir. Bir insanın belli bir yönde eyleme geçebilmesi için gerekli ön koşulu ifade eden kavram “algı”dır. Dünyayı nasıl algıladığımız, gelen mesajları nasıl yorumlayacağımızı ve nasıl tepki vereceğimizi doğrudan belirler. Ancak bu süreç her zaman pürüzsüz işlemez. İletişim sürecini bozan ve mesajın yanlış anlaşılmasına neden olan faktörlere “gürültü” denir. Gürültü; işitme zorluğu gibi fizyolojik, ortamdaki ses gibi fiziksel, önyargılar gibi psikolojik veya kelimelerin farklı anlamlara gelmesi gibi anlamsal olabilir. Bu temel sınıflandırma içinde “mekânsal gürültü” adında ayrı bir tür bulunmaz.

İlişkilerin Başlangıcı, Gelişimi ve Sözel Beceriler

Bireylerarası ilişkiler genellikle tanışma ve yakınlaşma evreleriyle başlar. Bu sürecin sağlıklı ilerlemesi, tarafların birbirine olumlu sinyaller vermesine bağlıdır. Bir ilişkiyi başlatma sürecinde görmezlikten gelme, dinlememe veya olumsuz yanıt verme gibi davranışlar “onaylamama” göstergeleridir; ancak bir konu hakkında “şikayet etme”, olumsuz bir içerik taşısa da en azından bir iletişim başlatma çabası olduğu için bu kategoride değerlendirilmez. İlişkilerde yakınlaşma sağlandıkça taraflar birbirini daha iyi tanır, aralarındaki belirsizlik azalır ve paylaşım artar. Ancak bu süreçte her zaman “ortak kararlar alınması” bir sonuç olmak zorunda değildir; bu, ilişkinin daha ileri bir aşamasıdır.

Bu ilişkileri sağlıklı sürdürebilmek için belirli sözel iletişim becerilerine sahip olmak gerekir. Bu beceriler arasında mesajı net bir şekilde iletmek (açıklık), belirsiz ifadelerden kaçınmak (somut olmak), yargılamadan durumu anlatmak (tanımlayıcı olmak) ve karşıdakinin bakış açısını anlamaya çalışmak (duyarlılık) yer alır. “Yerine geçme” ise bu temel sözel becerilerden biri olarak kabul edilmez.

Grup İletişimi: Birlikte Var Olma ve Çalışma

İnsan, sosyal bir varlıktır ve hayatının büyük bir kısmını gruplar içinde geçirir. Bu gruplar, yapılarına ve amaçlarına göre farklılık gösterir. Duygusal bağların yoğun olduğu, yüz yüze ve samimi ilişkilerin kurulduğu, uzun süreli gruplara “birincil grup” denir. Bu tanıma en uygun yapı ise şüphesiz “aile”dir.

Daha çok belirli bir amaca yönelik bir araya gelen gruplar da vardır. Özellikle bireylerin yetenekleri ve niteliklerine göre belirli bir görevi yerine getirmek için bir araya geldikleri grup türü “çalışma grupları”dır. Her grubun kendi dinamiği vardır ve bu dinamik; grubun amacı (görev), iç işleyişini belirleyen kurallar, grup içindeki güç dağılımı (liderlik) ve iletişimin gerçekleştiği ortam (durum) gibi unsurlardan oluşur. “Referans” ise bir grup dinamiği unsuru değil, bireyin üyesi olmak istediği veya kendini kıyasladığı bir grup türünü ifade eder.

1 Bireylerarası iletişim kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A. Değişen yakınlıkta kişisel ya da resmîdir
B. Yüz yüze ya da teknoloji aracılığıyladır
C. Farklı amaçlarla ve nedenlerledir
D. Değişen yakınlıkta ve dostçadır
E. Şimdi ya da araç nedeniyle gecikmiştir

Cevap : D. Değişen yakınlıkta ve dostçadır

Açıklama : Bireylerarası iletişim, sadece dostça ve samimi ilişkileri kapsamaz. Bir iş görüşmesi, bir tartışma veya resmi bir yazışma gibi tarafların birbirine karşı dostça olmadığı durumlar da bireylerarası iletişimdir. Bu nedenle iletişimin “her zaman dostça” olduğunu varsaymak yanlıştır; resmi, mesafeli veya çatışmalı da olabilir.

2 Aşağıdakilerden hangisi bireylerarası ilişkileri başlatma ve kurma sürecinde gösterilen onaylamama göstergelerinden biri değildir?

A. Yanıt vermeme
B. Olumsuz nitelikte yanıt verme
C. Görmezlikten gelme
D. Dinlememe
E. Şikayet etme

Cevap : E. Şikayet etme

Açıklama : Onaylamama (disconfirmation), karşıdaki kişinin varlığını veya önemini yok sayan bir iletişim biçimidir. Görmezden gelmek, yanıt vermemek gibi davranışlar bu kategoriye girer. Şikayet etmek ise, içeriği olumsuz olsa da, genellikle karşıdaki kişiyle bir etkileşim kurma ve durumu değiştirme çabası içerir, yani onun varlığını reddetmez.

3 Aşağıdakilerden hangisi bireylerarası iletişim sürecindeki yakınlaşmanın sonuçlarıyla ilgili değildir?

A. Paylaşımın sağlanması
B. İlişkinin yoğunlaştırılması
C. Ortak kararlar alınması
D. Belirsizlik kavramının azaltılması
E. Taraarın birbirini daha iyi tanıması

Cevap : C. Ortak kararlar alınması

Açıklama : Yakınlaşma süreci, taraflar arasındaki duygusal bağın artması, paylaşımın çoğalması ve belirsizliğin azalması gibi psikolojik sonuçlar doğurur. “Ortak kararlar almak” ise bu yakınlığın bir sonucu olabileceği gibi, bir iş grubu gibi yakınlığın olmadığı durumlarda da gerçekleşebilen bir eylemdir. Bu nedenle doğrudan yakınlaşma sürecinin bir sonucu olarak kabul edilmez.

4 Aşağıdakilerden hangisi gürültü tiplerinden değildir?

A. Fizyolojik gürültü
B. Anlamsal gürültü
C. Fiziksel gürültü
D. Psikolojik gürültü
E. Mekânsal gürültü

Cevap : E. Mekânsal gürültü

Açıklama : İletişim teorisinde gürültü; fiziksel (dış sesler), fizyolojik (bedensel engeller), psikolojik (zihinsel önyargılar) ve anlamsal (anlam karmaşası) olarak sınıflandırılır. “Mekânsal gürültü” adında standart bir gürültü türü bulunmamaktadır. Mekanla ilgili sorunlar genellikle fiziksel gürültü kategorisi içinde değerlendirilir.

5 Bir insanın belli bir yönde eyleme geçebilmesi için gerekli ön koşulu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A. Algı
B. Bellek
C. İçerik
D. Motivasyon
E. Bağlam

Cevap : A. Algı

Açıklama : Bir eyleme geçmeden önce, o eylemi gerektiren durumu veya uyaranı fark etmemiz, anlamlandırmamız ve yorumlamamız gerekir. Dış dünyadan gelen verileri duyu organlarımızla alıp zihnimizde anlamlı hale getirme sürecine “algı” denir. Bu nedenle algı, herhangi bir eylem için ilk ve en temel ön koşuldur.

6 Bireylerarası iletişimin ilkeleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A. İletişim sürecindeki unsurlar birbirine bağlıdır
B. İletişim süreci kurallarla yönetilir
C. İletişim geri alınamaz, tekrarlanamaz
D. İletişim kültür tarafından belirlenmiştir
E. İletişimin niyeti yorumlanmasından daha önemlidir

Cevap : E. İletişimin niyeti yorumlanmasından daha önemlidir

Açıklama : İletişimin temel ilkelerinden biri, mesajın anlamının alıcı tarafından nasıl yorumlandığına bağlı olmasıdır. Göndericinin niyeti ne kadar iyi olursa olsun, alıcı mesajı farklı bir şekilde yorumlarsa, iletişimin sonucu bu yoruma göre şekillenir. Bu nedenle “mesajın nasıl anlaşıldığı (yorumlanması), ne niyetle söylendiğinden (niyet) daha önemlidir” ilkesi geçerlidir.

7 Aşağıdakilerden hangisi sözel iletişimle ilgili beceriyi ifade eden kavramlardan biri değildir?

A. Yerine geçme
B. Duyarlılık
C. Somut olmak
D. Tanımlayıcı olmak
E. Açıklık

Cevap : A. Yerine geçme

Açıklama : Açıklık, duyarlılık, somut ve tanımlayıcı olmak etkili sözel iletişim için gerekli becerilerdir. “Yerine geçme” ise sözsüz iletişimin bir işlevidir. Örneğin, “evet” demek yerine başı sallamak gibi, bir kelimenin veya cümlenin yerini alan bir vücut hareketini ifade eder. Bu bir sözel iletişim becerisi değildir.

8 Aile hangi grup yapısını gösterir?

A. Birincil grup
B. İkincil grup
C. Çalışma grubu
D. Aracılı grup
E. Resmî ikincil grup

Cevap : A. Birincil grup

Açıklama : Sosyolojide “birincil gruplar”, aile ve yakın arkadaşlar gibi, üyeleri arasında yüz yüze, samimi, duygusal ve uzun süreli ilişkilerin olduğu gruplardır. Bu gruplar, bireyin kimliğinin ve sosyalleşmesinin temelini oluşturur.

9 Aşağıdakilerden hangisi grup iletişiminin dinamiği içinde yer almaz?

A. Liderlik
B. Kurallar
C. Referans
D. Durum
E. Görev

Cevap : C. Referans

Açıklama : Grup dinamiği, bir grubun içindeki etkileşim süreçlerini ve yapısal unsurları ifade eder. Bunlar arasında liderlik, kurallar, içinde bulunulan durum ve grubun görevi yer alır. “Referans” ise bir grup dinamiği unsuru değil, bireyin kendini karşılaştırdığı “referans grubu” gibi farklı bir sosyolojik kavramdır.

10 Bireylerin yetenekleri ve niteliklerine göre biraraya geldikleri grup aşağıdakilerden aangisidir?

A. Birincil grup
B. İkincil grup
C. Arkadaş grupları
D. Çalışma grupları
E. Referans grup

Cevap : D. Çalışma grupları

Açıklama : Bireylerin belirli bir hedefi veya görevi tamamlamak amacıyla, sahip oldukları özel yetenekler, bilgiler ve nitelikler temelinde bir araya gelerek oluşturdukları gruplara “çalışma grupları” veya “görev grupları” denir.