Ata-Aöf Engellilik ve Sosyal Hizmet Ünite -3

GİRİŞ

• Dünyada bir milyardan fazla engelli birey bulunmaktadır; bunların yaklaşık 200 milyonu hayatlarını sürdürmede ciddi zorluklarla karşı karşıyadır. Dünya nüfusunun yaşlanmasıyla birlikte engellilik riski artmaktadır.
• Diyabet, kalp-damar hastalıkları, kanser ve akıl sağlığı bozuklukları gibi kronik sağlık sorunlarının artışı, engellilik oranlarını küresel boyutta yükseltmektedir.
• Engelli bireyler, genel nüfusa kıyasla daha kötü sağlık durumları, düşük eğitim başarısı, yetersiz ekonomik katılım, artan bağımlılık ve yüksek yoksulluk oranları gibi dezavantajlarla karşılaşmaktadırlar.
• Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmesi (EHİS), 2006 yılında kabul edilmiştir. Amaç, tüm engelli bireylerin insan haklarından tam ve eşit şekilde yararlanmalarını sağlamak ve onurlu bir yaşam sürmelerine destek olmaktır.

ENGELLİ BİREYLERİ TOPLUMSAL YAŞAMDA ENGELLEYEN FAKTÖRLER

Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmesi (BMEHİS) ve Uluslararası İşlevsellik, Engellilik ve Sağlık Sınıflandırması (ICF) raporuna göre, engelli bireylerin sosyal yaşama katılımını kısıtlayan faktörler şunlardır:

1. Olumsuz Tutumlar, İnançlar ve Ön Yargılar:
   • Eğitim, sağlık, istihdam ve sosyal yaşama katılımda engeller yaratmaktadır.
2. Yetersiz Politikalar ve Standartlar:
   • Politikalar, engelli bireylerin ihtiyaçlarını yeterince karşılayamamakta veya uygulanamamaktadır.
3. Yetersiz Hizmet İletimi:
   • Sağlık, rehabilitasyon, sosyal yardım gibi hizmetlere erişimde engeller bulunmaktadır.
4. Yetersiz Veri ve Bulgu:
   • Engellilikle ilgili veri eksikliği, durumun değerlendirilmesini ve hizmetlerin geliştirilmesini zorlaştırmaktadır.
5. Yetersiz Danışma ve Katılım:
   • Engelli bireylerin karar alma süreçlerine katılımı sınırlı düzeydedir.
6. Yetersiz Erişilebilirlik:
   • Kamusal alanlara ve bilgilere erişim sorunları engelli bireylerin sosyal hayata katılımını engellemektedir.
7. Yetersiz Finansman:
   • Engelli bireylerin ihtiyaçlarını karşılamak için yeterli kaynak sağlanamamakta, bu da sürdürülebilir hizmetlerin önünde engel teşkil etmektedir.

SORUNLARIN ÇÖZÜMÜNDE PAYDAŞLARIN SORUMLULUKLARI

Engelli bireylerin toplumsal yaşama katılımını sağlamak için paydaşların sorumlulukları şu şekilde sıralanabilir:

1. Hükûmetler:
   • Engellilere yönelik politikalar ve hizmetler geliştirip uygulamaları denetlemelidir.
2. Birleşmiş Milletler ve Kalkınma Örgütleri:
   • Bilgi paylaşımıyla hataların tekrarlanmasını önlemelidir.
3. Engelli Kuruluşları:
   • Engelli bireylerin haklarını savunmalı ve görüşlerini temsil etmelidir.
4. Hizmet Sağlayıcılar:
   • Personelin engellilik konusundaki yeterliliğini artırmalıdır.
5. Akademik Kurumlar:
   • Eğitim müfredatında engellilik konusunu insan haklarına uygun şekilde işlemelidir.
6. Özel Sektör:
   • Engelli bireylerin istihdamını artıracak politikalar geliştirmelidir.
7. Engelli Toplulukları:
   • Engelli bireylerin topluluklarla bütünleşmesini teşvik etmelidir.
8. Engelli Bireyler ve Aileleri:
   • Eğitim ve destek aracılığıyla diğer engellilere rehberlik etmelidir.

SORUNLARIN ÇÖZÜMÜNE YÖNELİK ÖNERİLER

• Dünya Engellilik Raporu, engelli bireylerin toplumsal yaşama tam katılımını sağlamaya yönelik çeşitli öneriler sunmaktadır:
  • Erişim Sağlanması: Kamusal hizmetlere engellilerin erişiminin artırılması.
  • Özel Programların Geliştirilmesi: Engelli bireylerin ihtiyaçlarına yönelik hizmetlerin düzenlenmesi.
  • Ulusal Engellilik Stratejisi: Kapsayıcı bir eylem planının uygulanması.
  • Toplumsal Farkındalık: Engellilik konusunda toplumun bilgilendirilmesi.
  • Yeterli Finansman: Engellilik hizmetleri için yeterli kaynak ayrılması.
  • Araştırmaların Desteklenmesi: Engellilikle ilgili veri toplama ve bilimsel çalışmaların teşvik edilmesi.

1. Aşağıdakilerden hangisi Özel Sektör’ün engellilere yönelik sorumlulukları arasında yer almaz?

a) İstihdamı kolaylaştırmak ve işe alımlarda adil davranmak
b) Mikrofinans erişimin önündeki engelleri ortadan kaldırmak
c) Yerel hizmet sağlayıcılar karşısında engellilerin haklarını savunmak
d) Engelli birey ve aileleri için kalite destek hizmetleri geliştirmek
e) Bilgi ve iletişim teknolojisi ürün ve hizmetlerine erişim sağlamak

Cevap: d) Engelli birey ve aileleri için kalite destek hizmetleri geliştirmek
Açıklama: Özel sektörün temel sorumlulukları istihdam, erişim ve finansal engelleri ortadan kaldırmak üzerine yoğunlaşır. Kalite destek hizmetleri genellikle kamu veya sivil toplum kuruluşlarının alanıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi engelli birey ve ailelerin ulusal ve yerel forumlara katılım amaçları arasında yer almaz?

a) İhtiyaç ve önceliklerin belirlenmesine katkı sağlamak
b) Kampanyalara dâhil olmak
c) Hizmetlerin iletim şekline katkı sunmak
d) Politikaları ve uygulayıcıları etkilemek
e) Maddi kazanç temin etmek

Cevap: e) Maddi kazanç temin etmek
Açıklama: Ulusal ve yerel forumlara katılımın temel amacı, engelli bireylerin sorunlarına çözüm bulmak ve karar alma süreçlerine dâhil olmaktır. Maddi kazanç sağlamak bu amaçlara uygun değildir.

3. “Farklı sektörlerin sorumluluklarını ve birbirleri arasındaki koordinasyon, denetim ve raporlama mekanizmalarını açıkça ortaya koyan ulusal bir engellilik stratejisi ve eylem planı geliştirmek” hangi paydaşın görevidir?

a) Engelli Dernekleri Federasyonu
b) Akademik Kurumlar
c) Uluslararası Engelliler Federasyonu
d) Hükûmetler
e) Dünya Sağlık Örgütü

Cevap: d) Hükûmetler
Açıklama: Engellilik stratejisi ve eylem planı geliştirmek, devletin politika oluşturma ve uygulama görevlerinden biridir. Diğer paydaşlar destekleyici rollere sahiptir.

4. Engellilere yönelik bir araştırmada veri / bilgi toplarken aşağıdaki alt başlıklardan hangisiyle ilgili kapsamlı bilgi edinilmesi gerekli değildir?

a) Rehabilitasyon gereksinimi
b) Mevcut hizmetleri kullanma durumu
c) Engelliliğe bağlı gelişen sağlık sorunları
d) Kullandığı toplu taşıma araçlarının koordinat bilgisi
e) Eğitim gereksinimi

Cevap: d) Kullandığı toplu taşıma araçlarının koordinat bilgisi
Açıklama: Araştırmalarda toplu taşıma koordinat bilgisi spesifik ve gereksizdir; diğer şıklar engellilerin hizmet ihtiyaçlarını anlamak için gereklidir.

5. Engelliler için erişilebilirlik kavramı üzerine ilk yasal düzenleme kaç yılında hangi yasa ile yapılmıştır?

a) 1997 İmar yasası
b) 2000 Milli Eğitim kanunu
c) 2005 Sağlık Hizmetleri kanunu
d) 2007 YÖK kanunu
e) 2010 Vergi kanunu

Cevap: a) 1997 İmar yasası
Açıklama: Erişilebilirlik konusunda ilk düzenlemeler, bina ve şehir planlamasında engellilerin erişimini kolaylaştırmak amacıyla 1997 yılında yapılan İmar Yasası’nda yer almıştır.

6. Aşağıdakilerden hangisi engelli bireylerle ilgili politika ve programların etkin şekilde yürütülebilmesi için araştırma becerisinin güçlendirilmesi gereken disipliner alanlardan biri sayılmaz?

a) Özel eğitim
b) Rehabilitasyon
c) Epidemiyoloji
d) Kamu politikası
e) Nüfus planlama

Cevap: e) Nüfus planlama
Açıklama: Engelli bireylerle ilgili araştırma ve politikalar için nüfus planlama öncelikli bir disiplin değildir. Diğer disiplinler doğrudan ilgili ve gereklidir.

7. Kamu tarafından sağlanan hizmetlerin hedeflenen düzeyde ulaşabilir olmasını teminat altına almanın en temel şartı aşağıdakilerden hangisidir?

a) Disiplinler arası çalışma ve iş birliği
b) Yeterli ve sürdürülebilir finansman desteği
c) Uzman kadro
d) Sağlık sigortası ve sosyal güvenlik programları
e) Hizmet sunumunda iyileştirici tedbirler

Cevap: b) Yeterli ve sürdürülebilir finansman desteği
Açıklama: Kamu hizmetlerinin sürekliliği ve etkinliği için finansman desteği birincil öneme sahiptir. Diğer unsurlar, finansman sağlandıktan sonra daha etkili hâle gelir.

8. Engelli bireylerin yaşamları üzerinde kontrol sahibi olma hakkı gereğince aşağıdaki konu başlıklarından hangisinde kendilerine danışmak gerekli değildir?

a) Savunuculuk
b) Eğitim
c) Sağlık
d) Rehabilitasyon
e) İstihdam

Cevap: a) Savunuculuk
Açıklama: Savunuculuk, genellikle uzmanlar ve sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen bir faaliyettir. Diğer konularda bireylerin doğrudan görüş ve katılımları önemlidir.

9. Aşağıdakilerden hangisi sosyal pazarlama kampanyalarının temel amaçlarından biri sayılamaz?

a) Engelliliğe karşı anlayış geliştirmek
b) Finansal açıdan güç kazanmak
c) Olumsuz algı ve tavırlara karşı koymak
d) Engelliliği adil şekilde anlatmak
e) Bütünleştirici topluma katkıda bulunmak

Cevap: b) Finansal açıdan güç kazanmak
Açıklama: Sosyal pazarlama kampanyalarının amacı farkındalık yaratmak, engellilikle ilgili olumsuz algıları değiştirmek ve bütünleştirici toplumu teşvik etmektir. Finansal güç kazanmak bir amaç değildir.

10. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 31. maddesine göre çalışma iş gücünü hangi oranda kaybetmiş olanlar birinci derecede engelli sayılmaktadır?

a) %20
b) %40
c) %60
d) %70
e) %80

Cevap: e) %80
Açıklama: Kanuna göre iş gücünün %80’ini kaybetmiş bireyler birinci derecede engelli olarak kabul edilir. Diğer oranlar daha düşük derecelendirmeleri ifade eder.