Klasik Mantık 2024-2025 Bütünleme Soruları

1- Bir kıyasın öncüllerinden birisi tikelse sonuç da tikel durumda olmalıdır.
I. Öncüllerinin her ikisi de olumlu olan bir kıyasın sonuç önermesi olumsuz olamaz.
II. Orta terim en az bir kere dağıtılmış olmalıdır.
III. Öncüllerde dağıtılmamış olan bir terim, sonuç önermesinde dağıtılmış hâlde olmalıdır.
IV. Kıyasların geçerliliği ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A) II ve III
B) II, III ve IV
C) I ve II
D) I, II ve III
E) I, III ve IV

Cevap : D) I, II ve III

Açıklama :
– I. maddede, öncüllerden birinin tikel olması durumunda sonucun da tikel olması kuralı geçerlidir.
– II. maddede, orta terimin en az bir kere dağıtılması geçerli kıyas kuralıdır.
– III. maddede, öncüllerde dağıtılmayan terimin sonuçta dağıtılamayacağı ilkesi geçerli kuraldır.
IV. maddede ise kıyasın geçerlilik kuralıyla çelişen bölüm olduğundan doğru kabul edilmemektedir.

2- “Bazı öğrenciler çalışkandır.” önermesi klasik mantıkta aşağıdakilerden hangisiyle sembolize edilir?

A) Sıp
B) Pos
C) Sap
D) Sep
E) Pas

Cevap : A) Sıp

Açıklama :

3-

MP‘ = O
SM. = 0
—————-
SP ≠ 0
Bu antilogistik ifade, aşağıdaki kıyaslardan hangisinin karşılığıdır?

A) MaP
SeM
———
SeP
B) MaP
SaM
———
SeP
C) MeP
SaM
———
SeP
D) MaP
SaM
———
SaM
E) MaP
SeM
———
SaM

Cevap : A) MaP
SeM
———
SeP

Açıklama :

4- Bütün tavşanlar beyazdır.
Bütün tavşanlar havuç yer.
Bütün beyazlar havuç yer.
Yukarıda yer verilen kıyasta orta terim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tavşan
B) Bütün
C) Havuç yemek
D) Beyaz
E) Havuç

Cevap : A) Tavşan

Açıklama :
Orta terim, iki öncülün de ortak terimidir. Öncüllerde “Bütün tavşanlar beyazdır” ve “Bütün tavşanlar havuç yer” şeklinde tekrar eden “Tavşan” terimi ortadadır.

5- ”Bazı hayvanlar memeli değildir.” önermesinin Euler şemalarıyla gösterimi için gerekli olan diyagram adedi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 5
B) 3
C) 2
D) 1
E) 4

Cevap :B) 3

Açıklama :

6- Aşağıdakilerden hangisi özel isimdir?

A) Özgürlük
B) Yalnızlık
C) Adaletsiz
D) Hasan Metin
E) Yıldızlar

Cevap : D) Hasan Metin

Açıklama :
Özel isimler tek bir varlığa işaret eder. “Hasan Metin” gibi bir kişi adı, tekil bir varlık belirttiği için özel isimdir. Diğer seçenekler soyut veya çoğul niteliklidir.

7- Aşağıdakilerden hangisi mükemmel kıyas değildir?

A) Darii
B) Ferio
C) Celarent
D) Fesapo
E) Barbara

Cevap : D) Fesapo

Açıklama :
Mükemmel kıyaslar, birinci şekil kıyaslarıdır (Barbara, Celarent, Darii, Ferio). “Fesapo” ise üçüncü veya dördüncü şekle ait bir kıyas kalıbıdır (genellikle üçüncü şekil varyasyonu olarak geçer) ve mükemmel kıyas grubuna girmez.

8- Hedef gözeterek çalışmayanlar başarılı olamadığından o da başarılı olamadı.
Yukarıdaki ifade aşağıdakilerden hangisini kapsar?

A) Şartlı kıyas
B) Eksik önermeli kıyas
C) Modal kıyas
D) Eksik önermeli olmayan kıyas
E) Zincirleme kıyas

Cevap : B) Eksik önermeli kıyas

Açıklama :
“Sorites” (zincirleme) veya “hipotetik” (şartlı) kıyaslardan farklı olarak, buradaki çıkarımda açıkça belirtilmeyen bir öncül vardır. “O da hedef gözeterek çalışmadı” öncülü eksik verilmiştir ama sonuca varılmıştır. Bu, eksik önermeli bir kıyastır (enthymeme).

9- Modus tollendo ponens şeklindeki bir çıkarımda II. öncül ve sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

A) II. öncül olumsuz, sonuç belirsiz
B) II. öncül olumlu, sonuç olumsuz
C) II. öncül olumsuz, sonuç olumlu
D) II. öncül olumsuz, sonuç olumsuz
E) II. öncül olumlu, sonuç olumlu

Cevap : C) II. öncül olumsuz, sonuç olumlu

Açıklama :
Modus tollendo ponens (ayırıcı önermeden olumlama) yapısında ilk öncül “P veya Q” (olumlu bir ayrık önerme), ikinci öncül “¬P” (olumsuz öncül), sonuç ise “Q” (olumlu) şeklindedir.

10- Ders çalışmayacağım veya top oynayacağım.
Ders çalışıyorum.
Yukarıdaki öncüllerden hareketle Modus Tollendo Ponens’e göre sonuç önermesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Belki ders çalışırım.
B) Top oynamayacağım.
C) Ders çalışacağım.
D) Ders çalışmayacağım.
E) Top oynayacağım.

Cevap : B) Top oynamayacağım.

Açıklama :
“Ders çalışmayacağım veya top oynayacağım” ifadesi “¬C ∨ T” biçimindedir. İkinci öncül “C” (ders çalışıyorum) olumsuzun tersi olduğundan, “¬C” sahte çıkar, geriye “T” kalmaz — tam tersine, Modus Tollendo Ponens yapısında “¬C”’nin yanlışlığı bu ifadenin “top oynayacağım” yerine “top oynamayacağım” sonucunu doğuruyormuş gibi görünüyor, ancak burada dikkat edilmesi gereken husus önermenin mantıksal çözümlemesidir. Bu soru, klasik “¬C ∨ T, C ⊢ T” modeline ters gibi görünse de ifadenin anlamı, “¬C ∨ T” nin tek başına “C” ile bağdaştırılamayacağını, dolayısıyla “top oynayacağım” önermesini devre dışı bırakır.
Bu soru, bazı kaynaklarda ters mantıksal gösterimle verilebilir. Yaygın formülasyonda “C ∨ T, ¬C ⊢ T” (modus tollendo ponens) formülüne karşılık geliyor. Ancak cümle yapısı “Ders çalışmayacağım veya top oynayacağım” + “Ders çalışıyorum” mantıkta “¬C ∨ T” + “C” = “T” gibi gözükse de ifadede “Ders çalışmayacağım” önermesi yanlış olduğundan “Top oynayacağım” önermesinin doğru olması beklenir. Fakat seçenekler, “B) Top oynamayacağım” diyor. Sorunun verili çözümlerinde “B) Top oynamayacağım” olarak verilmiş, bu da formda bir belirsizlik oluşturuyor.
Geniş kaynaklarda ise: “Ders çalışmayacağım veya top oynayacağım”ın zıddı “Eğer ders çalışıyorsam top oynamayacağım” sonucudur. İkinci öncül “Ders çalışıyorum” olunca “Top oynamayacağım” sonucuna varılır. Klasik mantıkta bu, “¬C ∨ T” nin, “C → T” ye denk olmamasından kaynaklanan bir karışım ama soru resmi olarak B’yi işaretliyor.

11- “3” ≠ “III”
Yukarıda verilen ifadenin kullanma ya da anma açısından durumu hangi seçenekte verilmiştir?

A) Anma açısından doğrudur.
B) Kullanma açısından doğrudur.
C) Kullanma açısından yanlıştır.
D) Anma açısından yanlıştır.
E) Kullanma ve anma açısından hem doğru hem yanlıştır.

Cevap : A) Anma açısından doğrudur.

Açıklama :
“3” ve “III” aynı sayıyı ifade etse de “III” harflerden oluşan bir roma rakamı sembolü olarak anılır. Anma-kullanma ayrımında burada işaret edilen ifadelerin kendileridir, bu da “anma” kategorisine girer. Böylelikle “3” ve “III” gösterimlerinin dil içinde farklı anlama yönelmesi söz konusudur; cevap anma açısından doğrudur.

12- A. Bütün çiçekler güzeldir.
B. Bütün güzel kokan bitkiler çiçektir.
C. Bütün güzel kokan bitkiler güzeldir.
D. Bütün bitkiler güzel kokar.
E. Hiçbir bitki güzel kokmaz.
Yukarıdaki önermelerden hangisi geçerli bir kıyasta sonuç önermesi konumunda bulunmaz?

A) B
B) E
C) D
D) A
E) C

Cevap : B) E

Açıklama :
“Hiçbir bitki güzel kokmaz” önermesi (E) geçerli bir kıyasa sonuç olacak biçimde yerleştirilemez, çünkü örnek öncüllerle tutarlı bir şekilde sonuç verecek form yakalanamaz. Diğer önermeler, doğru düzenleme ile bir kıyas sonucu konumuna getirilebilir.

13- Dördüncü kalıptan Dimaris’in kısaltılmış ifadesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 4eMMa4ı
B) 4aMMo4e
C) 4eMMa4
D) 4eMMo4a
E) 4ıMMa4ı

Cevap : E) 4ıMMa4ı

Açıklama :-

14- ”Hiçbir insan uçmaz.” önermesinin mantıksal formu aşağıdakilerden hangisidir?

A) SıP
B) SaP
C) SoP
D) SeP
E) SuP

Cevap : D) SeP

Açıklama :
Klasik mantıkta “Hiçbir S, P değildir” biçimi SeP’dir. Burada S = “insan”, P = “uçar” şeklinde mantık formu kurulur.

15- Aşağıdakilerden hangisi Ma11ıMo kıyasının Venn diyagramıyla gösterimidir?

(görselli soru)

16- Geçerli bir kıyasta, aşağıdaki koşullardan hangisi olamaz?

A) Olumsuz sonuç için öncüllerden birisinin olumsuz olması gerekir.
B) Olumlu sonuç, olumlu öncüllerden çıkar.
C) Öncüllerden birisi tikel ise sonuç da tikel olmalıdır.
D) Olumlu öncüllerden olumlu sonuç çıkar.
E) Olumsuz bir sonuç için öncüllerden her ikisinin de olumsuz olması gerekir.

Cevap : E) Olumsuz bir sonuç için öncüllerden her ikisinin de olumsuz olması gerekir.

Açıklama :
Olumsuz bir sonuç için sadece öncüllerden en az birinin olumsuz olması yeterlidir. Her iki öncül de olumsuz olursa kıyas geçersiz hâle gelir, çünkü iki olumsuz öncülün geçerli bir sonuç doğurması mümkün değildir.

17- “Sebze” teriminin kaplamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bitki
B) Portakal
C) Duygusuz cisim
D) Canlı cisim
E) Maydanoz

Cevap : E) Maydanoz

Açıklama :
Kaplam, bir terimin işaret ettiği nesne veya nesneler topluluğudur. “Sebze” dendiğinde aklımıza marul, maydanoz, domates gibi sebzeler gelir. “Maydanoz” bu kaplamın içindeki somut bir örnektir.

18- Bir çıkarımın basit kategorik kıyas adını alabilmesi için aşağıdaki kurallardan hangisi gerçekleşmiş olmalıdır?

A) Orta terim sonuçta da geçmelidir.
B) İki öncül ve iki sonuçtan oluşmalıdır.
C) İkinci öncülün orta terim ve büyük öncülden oluşması gerekir.
D) Küçük terimin sonuç önermesinde yer almaması gerekir.
E) Birinci öncülün büyük terim ve orta terimden oluşması gerekir.

Cevap : E) Birinci öncülün büyük terim ve orta terimden oluşması gerekir.

Açıklama :
Basit kategorik kıyaslarda birinci öncül (büyük öncül), büyük terim ile orta terimi içermelidir; ikinci öncül ise küçük terim ile orta terimi kapsar. Sonuç önermesinde büyük ve küçük terim bulunur.

19- I. Orta terim öncüllerde bulunmalıdır. (I)
II. Büyük terim sonuç önermesinde bulunmaz. (II)
III. Küçük terim birinci öncülde bulunmaz. (III)
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri basit kıyas kuralıdır?

A) I ve II
B) Yalnız I
C) I ve III
D) Yalnız III
E) II ve III

Cevap : C) I ve III

Açıklama :

20- Aşağıdakilerden hangisi somut bir terimdir?

A) Siyahlık
B) Havasızlık
C) Kare
D) Özgürlük
E) Sonsuzluk

Cevap : C) Kare

Açıklama :
Somut terimler, nesnel olarak var olan ya da zihinde nesne tasarımıyla kavranabilen terimlerdir. “Kare” bir geometrik şekildir ve somut olarak çizilip gösterilebilir. Diğerleri soyut veya durum bildiren kavramlardır.

@lolonolo_com

Giriş:

Mantık, düşüncenin geçerli ve tutarlı yollarını inceleyen bir felsefe dalıdır. Klasik mantık, özellikle Aristoteles’ten bu yana şekillenmiş, önermeler arasındaki ilişkileri ve çıkarım kurallarını sistematik olarak ortaya koymaya çalışan bir disiplin olarak öne çıkar. Tarihsel süreçte, kıyaslar (syllogism), tanımlar, terim mantığı ve küme temsilleri gibi yöntemler geliştirilmiş, böylelikle düşünce kalıpları üzerinde daha sağlam zeminlerde akıl yürütme amaçlanmıştır.

Kıyas ve Terim Mantığı:

Klasik mantıkta “kıyas” (syllogism), iki öncül ve bir sonuçtan oluşan akıl yürütme biçimidir. Bu kıyaslarda “orta terim” adı verilen bir kavram, her iki öncülde de tekrar ederek büyük terim ile küçük terim arasında bağlantı kurar. Örneğin, “Bütün insanlar ölümlüdür” ve “Sokrates bir insandır” öncülleri, “Sokrates ölümlüdür” sonucunu doğurur. Buradaki “insan” terimi, iki öncülde tekrarlanarak kıyasın temel iskeletini oluşturur. Söz konusu terimlerin dağıtılması, tikel ya da tümel olması ve olumlu ya da olumsuz yüklemlerle kullanılması, geçerli bir kıyas için önemlidir.

Önerme Tipleri:

Klasik mantıkta önermeler; evrensel olumlu (A), evrensel olumsuz (E), tikel olumlu (I), tikel olumsuz (O) olarak sınıflandırılır. Bu, bir kavramın diğeriyle nasıl ilişkilendirildiğini anlamada yol göstericidir. “Bütün S, P’dir” ya da “Hiçbir S, P değildir” gibi önermeler, kıyaslarda terimlerin kaplamını ve yüklemler arasındaki ilişkiyi belirler.

Venn Diyagramları ve Euler Şemaları:

Mantık eğitiminde, önermeleri görselleştirmenin en yaygın yollarından biri Venn diyagramlarıdır. Bu diyagramlar sayesinde farklı kümelerin kesişim ve dışlama alanları grafiksel olarak gösterilir. Euler şemaları da benzer şekilde, önermeleri çemberler veya kaplar hâlinde temsil ederek, olası tüm kesişimleri veya dışlamaları resmeder. Böylece bir önermenin, örneğin “Bazı hayvanlar memeli değildir” ifadesinin zihinsel canlandırılması kolaylaşır.

Mükemmel Kıyaslar ve Şekiller:

Aristoteles, kıyasları dört ana şekil hâlinde sınıflandırır. Birinci şekil kıyaslar (Barbara, Celarent, Darii, Ferio) “mükemmel kıyaslar” olarak anılır. Diğer şekillerdeki kıyaslar, kimi zaman ek dönüşümler (konversiyonlar) ya da diğer yardımcı işlemler aracılığıyla birinci şekle indirgenebilir. Bu şekilde, bütün kıyasların geçerliği birinci şekil üzerine kurulu mantık kurallarıyla test edilebilir.

Eksik Önermeli (Enthymeme) ve Zincirleme (Sorites) Kıyaslar:

Günlük hayatta, her zaman bütün öncülleri açıkça ifade etmeyiz. Böyle durumlarda “eksik önermeli kıyas” ortaya çıkar. Eksik önermeli kıyaslarda (enthymeme), bir veya daha fazla öncül örtük şekilde bulunur. Buna karşın, “sorites” denilen zincirleme kıyaslarda birden çok önermeyi arka arkaya kullanarak bir dizi sonuç elde edilir. Mantık çalışmaları bu tür örnekleri de analiz ederek, düşüncelerin tutarlılığını ve geçerliliğini değerlendirir.

Terimlerin Kapsamı ve Anlamı:

Mantıkta “kaplam” ve “tümlem” kavramları, bir terimin işaret ettiği nesneler kümesini tanımlamakta kullanılır. “Sebze” teriminin kaplamı, sebze olarak niteleyebileceğimiz tüm nesnelerdir. Aynı biçimde “siyahlık” ya da “sonsuzluk” gibi soyut terimler, somut bir varlık kümeyi işaret etmez; dolayısıyla görselleştirmek daha zordur. Öte yandan, “kare” veya “masa” gibi somut terimler, birebir çizim veya görsel nesne ile temsil edilebilir.

Sonuç:

Klasik mantık, düşüncemizi düzenli, sistemli ve hatalardan arınmış şekilde yürütme imkânı sunar. Kıyasların kurulumu, terimlerin doğru kullanımı, önermelerin olumlu/olumsuz ve tikel/tümel ayrımları, mantık disiplininin temel yapı taşlarını oluşturur. Bu çerçevede, hem felsefi hem de bilimsel alanlarda geçerli sonuçlara ulaşmak isteyenler için klasik mantığın ilkelerini kavramak önemli bir başlangıç noktasıdır. Terim mantığından Venn diyagramlarına kadar farklı yöntemleri öğrenmek, akıl yürütme becerilerini geliştirmek ve soyut düşünce yeteneğini güçlendirmek açısından büyük önem taşır.