WTK206U Web’de Telif Hakları ve Etik Ünite -6

Telif hakları ve etik konuları, web tasarım sürecinde yalnızca estetik veya teknik konuları değil, aynı zamanda yasal ve toplumsal sorumlulukları da kapsamaktadır. Telif haklarının güncel gelişmeleri; internet üzerinden yapılan paylaşımların, yaratıcı beraberliklerin (Creative Commons) ve açık kaynak projelerinin yaygınlaşmasını sağlamıştır. Bu sayede, yazılım veya tasarım odaklı projelerin daha hızlı gelişmesi, topluluk desteği alması ve yenilikçi fikirlerin teşvik edilmesi mümkün olmaktadır.

Telif haklarında güncel gelişmeler, özellikle dijital platformların yaygın kullanımına bağlı olarak sıkça gündeme gelir. Web tasarımcıları, özgün bir eser oluştururken (örneğin özel bir grafik veya bir web uygulaması), bu içeriğin ekonomik ve manevi haklarını korumak ister. Aynı şekilde, web sitesinde kullanılacak görseller, metinler ya da üçüncü taraf kütüphanelerinin lisans koşullarına dikkat etmek, sonradan yaşanabilecek hukuki sorunların önüne geçer.

Açık lisanslama yaklaşımı, hem paylaşım kültürünün desteklenmesini hem de eser sahiplerinin haklarının korunmasını sağlar. Örneğin, GPL gibi copyleft lisanslar, değiştirilen veya türetilen eserlerin aynı lisans altında paylaşılmasını mecbur kılar. MIT veya Apache gibi daha esnek lisanslar ise, kullanım ve dağıtımda daha az sınırlama getirir. Bir diğer yaygın yöntem olan Creative Commons lisansları da (ör. BY, BY-SA, BY-NC) özellikle görsel, işitsel ve yazılı eserlerin korunması ve paylaşılması için pratik çözümler sunar.

Sonuç olarak, web’de telif hakları ve etik, her geçen gün önemini artırmaktadır. Web tasarımcılarının, geliştiricilerin ve içerik oluşturucuların fikri mülkiyet haklarını iyi tanıması, projelerin sürdürülebilirliği ve hukuki açıdan güvenliği için kritik değerdedir. Telif haklarına dair güncel gelişmeler ve açık lisanslama modelleri konusunda bilgi sahibi olmak, hem özgün eserlerin korunmasına hem de paylaşıma dayalı yenilikçi bir internet ekosistemi oluşturmaya katkı sunar.

1- Aşağıdakilerden hangisi HTML etiketleri ile yapılabilecekler arasında yer almaz?

A) Resim ekleme
B) Grafik tasarım oluşturma
C) Animasyon ekleme
D) Formlar aracılığı ile etkileşim oluşturma
E) Web sayfalarının davranışını değiştirme

Cevap : B) Grafik tasarım oluşturma

Açıklama : HTML etiketleri, temel olarak bir web sayfasının yapısını belirlemeye ve içerikleri tanımlamaya yarar. Resim eklemek, formlar yoluyla etkileşim sağlamak, basit animasyonlar eklemek (örneğin CSS veya JavaScript ile) ve web sayfalarının davranışını (örneğin JavaScript kullanarak) değiştirmek mümkündür. Ancak profesyonel “grafik tasarım oluşturma” işi, genelde Adobe Photoshop veya Illustrator gibi tasarım programlarıyla yapılır ve HTML tek başına bu kapsamda tam teşekküllü bir grafik tasarım aracı değildir. Yanıtınız yanlış ise “HTML’in Doğuşu” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

2- Aşağıdakilerden hangisi HTML’in bir standart olarak ele alındığı ilk sürümdür?

A) HTML 1.0
B) HTML 3.2
C) HTML 5
D) HTML 2.0
E) HTML 4.01

Cevap : D) HTML 2.0

Açıklama : HTML 2.0, Resmi (Resmi Standart) HTML sürümü olarak kabul edilen ilk versiyondur. HTML 1.0 henüz herkes tarafından kabul edilmiş bir standart değildi. HTML 2.0’ın yayınlanmasıyla birlikte web sayfası oluşturma kuralları standart bir çerçevede ele alınmıştır. Yanıtınız yanlış ise “Açık Lisanslama” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

3- Aşağıdakilerden hangisi “bir kişi ya da kişilerin her türlü fikrî emeği ile meydana getirdiği bilgi, düşünce, sanat eseri ve ürününün kullanılması ve kopyalanması ile ilgili hukuken sağlanan haklardır” tanımına karşılık gelmektedir.

A) Telif hakkı
B) Marka
C) Faydalı model
D) Endüstriyel tasarım
E) Patent

Cevap : A) Telif hakkı

Açıklama : Telif hakkı (copyright), fikri mülkiyetin önemli bir dalını oluşturur ve fikrî emeğin ürünü olan eserlerin korunmasını, çoğaltılmasını ve kullanılmasını hukuken güvence altına alır. Yazılı eserlerden müzik ve sinema eserlerine, görsel sanat çalışmalarından yazılımlara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Yanıtınız yanlış ise “Açık Lisanslama” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

4- Aşağıdakilerden hangisi Fikri mülkiyet hakları kapsamında yer almaz?

A) Faydalı model
B) Marka
C) Lisans
D) Ticari sır
E) Telif hakkı

Cevap : C) Lisans

Açıklama : Fikri mülkiyet hakları kavramı; telif hakları, patent, marka, endüstriyel tasarım ve faydalı model gibi çeşitli koruma alanlarını kapsar. Lisans ise, bu haklardan yararlanma veya bu hakları kullanma iznini belirli şartlara göre düzenleyen bir sözleşme ya da yetki belgesidir. Kendisi “fikrî mülkiyet hakkı” değil, bu hakları kullanma biçimini tanımlayan hukuki bir enstrümandır. Yanıtınız yanlış ise “Telif Hakları Gelişimi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

5- Aşağıdakilerden hangisi eser sahibinin eseri üzerindeki malî haklarından biri değildir?

A) Yayma hakkı
B) İşletme hakkı
C) Temsil hakkı
D) Çoğaltma hakkı
E) İşleme hakkı

Cevap : B) İşletme hakkı

Açıklama : Telif hakkı kapsamındaki malî (mali) haklar, eser sahibinin eseri üzerinde ekonomik getiriler elde edebileceği hakları kapsar. Bunlar genellikle “çoğaltma hakkı, yayma hakkı, temsil hakkı ve işleme hakkı” şeklinde sıralanır. “İşletme hakkı” olarak özel bir hak tanımı mali haklar arasında yer almaz. Yanıtınız yanlış ise “Açık Lisanslama” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

6- Aşağıdakilerden hangisi eser sahibinin eseri üzerindeki manevi haklarından biri değildir?

A) Umuma arz hakkı
B) Eserde değişiklik yapılmasını yasaklama hakkı
C) Eser sahibinin adını belirtme hakkı
D) Eser sahibinin malik ve zilyede karşı hakları
E) Kamuya iletim hakkı

Cevap : E) Kamuya iletim hakkı

Açıklama : Manevi haklar, eserin manevi bütünlüğünü ve sahibinin itibarını korumaya yöneliktir (örneğin eserin umuma arzı, eserde değişiklik yapılmasının engellenmesi veya eser sahibinin isminin belirtilmesi gibi). “Kamuya iletim hakkı” ise mali haklar kapsamına girer. Yanıtınız yanlış ise “Telif Haklarında Güncel Gelişmeler” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

7- Aşağıdakilerden hangisi yaygın olarak kullanılan açık lisans türleri arasında yer almaz?

A) Apache
B) Yaratıcı Beraberlikler
C) MIT
D) Microsoft Lisansı
E) GPL

Cevap : D) Microsoft Lisansı

Açıklama : Açık kaynak kod dünyasında yaygın olarak bilinen lisanslar arasında GPL (GNU General Public License), MIT, Apache ve Creative Commons (Yaratıcı Beraberlikler) türleri bulunur. Microsoft Lisansı ise kapalı kaynak ve tescilli lisans yöntemidir, genellikle “açık lisans” kategorisine girmez. Yanıtınız yanlış ise “Telif Hakları Gelişimi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

8- Aşağıdakilerden lisans türlerinin hangisinde orijinali bulundurma zorunluluğu vardır?

A) GPL
B) Apache
C) Yaratıcı Beraberlikler
D) MIT
E) Microsoft

Cevap : A) GPL

Açıklama : GPL (GNU General Public License), türetilmiş eserlerin de orijinal GPL lisans koşulları altında sunulmasını zorunlu kılar. Bu, kodun kaynak halinin paylaşılmasını, özgürce dağıtılmasını ve türev çalışmaların aynı lisansla sürdürülmesini içerir. Orijinali bulundurma ve açık kaynak olarak sunma zorunluluğu, GPL’in en ayırt edici özelliğidir. Yanıtınız yanlış ise “HTML’in Doğuşu” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

9- Aşağıdaki lisanstan hangisi Yaratıcı Beraberlikler lisansında lisans modelinin korunması şartı vardır?

A) BY-NC-ND
B) BY
C) BY-SA
D) BY-NC
E) BY-ND

Cevap : C) BY-SA

Açıklama : “BY-SA” (Atıf-BenzerPaylaşım), paylaşılan eser veya türevlerinin aynı lisans modeliyle dağıtılması şartını getirir. Bu, “Share-Alike” olarak bilinen ve orijinal lisansın korunmasını zorunlu kılan maddedir. Yanıtınız yanlış ise “Açık Lisanslama” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

10- Aşağıdakilerden hangisi GPL lisansı ile uyumlu olan lisans türüdür?

A) Yaratıcı Beraberlikler
B) Microsoft
C) BY-NC-ND
D) Apache
E) Mozilla

Cevap : D) Apache

Açıklama : Apache Lisansı, GPL ile belirli koşullar altında uyumlu kabul edilir. Özellikle Apache 2.0 lisansı, GPL 3.0 sürümü ile uyumlu sayılmaktadır. Bu uyumluluk, birlikte kullanılabilirlik ve özgür yazılım topluluklarına katkı sağlama açısından önemlidir. Yanıtınız yanlış ise “Açık Lisanslama” konusunu yeniden gözden geçiriniz.