İŞL104U Yönetim ve Organizasyon Ünite -1

Giriş

Günümüz iş dünyasında, işletmelerin rekabetçi kalabilmeleri için yönetim süreçlerine her zamankinden daha fazla önem vermeleri gerekiyor. Bu süreçlerde planlama, örgütleme, yöneltme ve denetim gibi temel fonksiyonları başarılı bir şekilde yerine getiren yöneticiler, hem kısa vadeli hem de uzun vadeli hedeflere daha kolay ulaşabilmektedir.

Yönetim Fonksiyonlarının Temel Boyutları

Yönetim fonksiyonları, işletmenin farklı seviyelerinde farklı amaçlarla kullanılabilir. Planlama aşamasında geleceğe dair hedefler belirlenir; örgütleme safhasında insan kaynakları, teknoloji, sermaye gibi tüm kaynaklar doğru şekilde yapılandırılır. Yöneltme ya da liderlik fonksiyonunda çalışanların motivasyonu ve kurumsal kültüre uyumu hedeflenir. Son olarak denetim aşamasında, belirlenen hedeflerle sonuçlar arasındaki tutarlılık değerlendirilir ve gerekli düzeltici önlemler alınır.

Etkinlik ve Etkililik Kavramlarının Önemi

Etkinlik (efficiency) ve etkililik (effectiveness) kavramları, işletme hedeflerine ulaşma sürecindeki başarının ölçülmesinde kritik rol oynar. Etkinlik, kaynakların optimum şekilde kullanılması anlamına gelirken; etkililik, belirlenen amaçların doğru kararlar ve doğru uygulamalarla hayata geçirilmesini ifade eder. Her iki kavram da işletme yöneticilerinin performans değerlendirmesinde sıkça kullanılır.

Güncel İş Dünyasında Yöneticilerin Rolü

Globalleşme, dijitalleşme ve hızlı teknolojik gelişmeler, yöneticilerin rollerini daha karmaşık hale getirmiştir. Yöneticiler, sadece işletme içindeki planlama ve örgütleme gibi klasik süreçlerle ilgilenmekle kalmayıp, aynı zamanda dış çevreden gelen fırsat ve tehditleri de yakından izlemelidir. Bilhassa müşteri memnuniyeti, çevik yönetim uygulamaları ve yenilikçi iş modelleri, güncel iş dünyasında başarılı olmanın anahtarları arasında sayılmaktadır.

Sonuç

Yönetim ve organizasyon, işletmelerin stratejilerini hayata geçirme noktasında temel yapı taşını oluşturur. Planlı hareket eden, çalışanlarını doğru yönlendiren ve denetimi etkin kılan yöneticiler, hızla değişen pazar koşullarına rağmen sürdürülebilir başarıyı yakalayabilir. Özellikle dijitalleşme ve küreselleşme çağında, yöneticilerin daha esnek, öğrenmeye açık ve teknolojiyi yakından takip eden bir anlayışla hareket etmesi, uzun vadeli rekabet avantajı sağlamanın ön koşullarından biridir.

1- Aşağıdakilerden hangisi yönetim fonksiyonlarından biri değildir?

A) Geribildirim
B) Planlama
C) Denetim
D) Örgütleme
E) Liderlik etme

Cevap : A) Geribildirim

Açıklama : Yönetim fonksiyonları genel olarak planlama, örgütleme, yöneltme (liderlik) ve denetim olarak tanımlanır. “Geribildirim” bu fonksiyonlar arasında yer almaz; genellikle iletişim süreci veya kontrol sürecinin bir parçası olarak değerlendirilir, ancak yönetimin temel fonksiyonlarından biri değildir.

2- Aşağıdakilerden hangisi fiziksel kaynaklardan biridir?

A) İşgücü
B) Sermaye
C) Veri
D) Hammadde
E) Bilgi

Cevap : D) Hammadde

Açıklama : Yönetimde fiziksel kaynaklar arasında hammadde, makina, teçhizat gibi unsurlar yer alır. Sermaye ve işgücü beşeri veya finansal kaynaklardır; veri ve bilgi ise daha çok entelektüel kaynak kapsamındadır. Hammadde, doğrudan üretim veya faaliyet için kullanılan fiziksel kaynaktır.

3- “Doğru kararların alınması ve bu kararların başarı ile uygulanması”nı tanımlayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Etkinlik
B) Planlama
C) Denetim
D) Etkililik
E) Liderlik

Cevap : D) Etkililik

Açıklama : “Etkililik” bir işletme veya yöneticinin hedeflerine uygun, doğru kararlar alıp, bu kararları başarıyla uygulamasını ifade eder. “Etkinlik” ise kaynakların verimli kullanımını vurgular. Planlama, denetim ve liderlik, yönetim sürecinin diğer fonksiyonlarıdır.

4- Aşağıdakilerden hangisi planlama ile ilgili işlevlerden biridir?

A) Belirlenen işlere göre personelin istihdam edilmesi
B) Departmanların oluşturulması
C) Belirlenen hedeflere ulaşmak üzere gerekli adımların belirlenmesi
D) Çalışanların örgütsel amaçlara yönlendirilmesi
E) Sapmalara ilişkin düzeltici adımların atılması

Cevap : C) Belirlenen hedeflere ulaşmak üzere gerekli adımların belirlenmesi

Açıklama : Planlama sürecinin odağında, örgütsel ya da bireysel hedeflere ulaşmak için hangi yolun izleneceğinin belirlenmesi vardır. Personel istihdamı (A) örgütleme veya insan kaynakları işleviyle bağlantılıdır. Departmanların oluşturulması (B) örgütleme fonksiyonuna girer. Sapmalara ilişkin düzeltici adımlar (E) daha çok denetim sürecine dahildir. Yönlendirme (D) ise “liderlik etme” veya “yöneltme” fonksiyonudur.

5- Aşağıdakilerden hangisinde yönetim fonksiyonları birlikte ve doğru olarak sıralanmıştır?

A) Örgütleme – Planlama – Denetim – Yöneltme
B) Yöneltme – Planlama – Örgütleme – Denetim
C) Planlama – Yöneltme – Örgütleme – Denetim
D) Planlama – Denetim – Örgütleme – Yöneltme
E) Planlama – Örgütleme – Yöneltme – Denetim

Cevap : E) Planlama – Örgütleme – Yöneltme – Denetim

Açıklama : Klasik olarak kabul gören yönetim fonksiyonları sırasıyla Planlama, Örgütleme, Yöneltme (veya Liderlik) ve Denetim şeklindedir. Bu sıralama, yönetimin temel aşamalarını gösterir.

6- Aşağıdakilerden hangisi yöneticinin örgütsel amaçlara ulaşmak için kullanacağı temel kaynaklardan biri değildir?

A) Veritabanları
B) Beşeri kaynaklar
C) Parasal kaynaklar
D) Hammadde
E) Sermaye

Cevap : A) Veritabanları

Açıklama : Yöneticilerin geleneksel anlamda kullandığı temel kaynaklar; beşeri (insan) kaynaklar, mali (parasal) kaynaklar, fiziki (hammadde, makine) kaynaklar ve sermaye gibi unsurlardır. Veritabanları ise bir bilişim kaynağı olarak destekleyici niteliktedir ancak “temel kaynak” kategorisinde değerlendirilmez.

7- Yöneticilerin yatay sınıflandırmasına ait kategori aşağıdakilerden hangisidir?

A) Üst düzey yönetici
B) Orta kademe yönetici
C) Departman yöneticisi
D) Ustabaşı
E) Fonksiyonel yönetici

Cevap : E) Fonksiyonel yönetici

Açıklama : Yöneticilerin yatay sınıflandırmasında genellikle “fonksiyonel yöneticiler” (pazarlama, finans, insan kaynakları gibi belirli bir fonksiyondan sorumlu) ve “genel yöneticiler” (birden fazla fonksiyonu yöneten) şeklinde ayrım yapılır. Diğer şıklar dikey sınıflandırma (üst, orta, alt kademe) ve iş unvanlarına (ustabaşı, departman yöneticisi) işaret eder.

8- Aşağıdakilerden hangisi yöneticilerin karar verici rollerinden biridir?

A) Monitör
B) Girişimci
C) İrtibat sağlayıcı
D) Sözcü
E) Lider

Cevap : B) Girişimci

Açıklama : Yöneticilerin Mintzberg’e göre karar verici rolleri; girişimci, kaynak dağıtıcı, anlaşmazlık çözücü ve müzakereci rolleridir. Monitör, sözcü, irtibat sağlayıcı gibi roller bilgilendirme veya kişiler arası rollerdir. Lider rolü de kişiler arası rol olarak değerlendirilir.

9- Yöneticilerin biçimsel emir-komuta zinciri dışında kalan kişi ve kurumlarla olan iletişimine ilişkin rolleri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sözcü rolü
B) Lider rolü
C) Temsil rolü
D) İrtibat sağlayıcı rolü
E) Monitör rolü

Cevap : D) İrtibat sağlayıcı rolü

Açıklama : İrtibat sağlayıcı rolü, yöneticinin örgüt dışı bireyler, kurumlar ve paydaşlarla kurduğu bağlantıları ifade eder. Sözcü ve temsil rolleri, yöneticinin daha çok kurumu veya departmanı kamuoyuna ya da üst yönetime karşı temsil ettiği durumlara karşılık gelir. Monitör rolünde ise yöneticinin bilgi toplama ve analiz etme çabası vurgulanır.

10- Aşağıdakilerden hangisi İnternetin işletmeler üzerindeki etkilerinden biri değildir?

A) Yöneticilerin istedikleri nitelikteki bilgiye her an ulaşabilmesi.
B) Sanal pazarların ortaya çıkmasına olanak sağlaması.
C) Dağıtım kanalının uzamasına neden olması.
D) Küreselleşme hızını arttırması.
E) Yeni ürün ve hizmetlerin tasarımını hızlandırması.

Cevap : C) Dağıtım kanalının uzamasına neden olması.

Açıklama : İnternet, genel olarak tedarik ve dağıtım süreçlerini kısaltmakta, maliyetleri düşürmekte ve işlemleri hızlandırmaktadır. Bu nedenle dağıtım kanalının uzaması yerine, çoğu durumda kısalması veya aracısız satış gibi yeni modellerin ortaya çıkması söz konusudur. Diğer maddeler internetin işletmeler üzerindeki olumlu ve yaygın etkilerindendir.