ADY114U Afet Psikolojisi ve Sosyolojisi Ünite -3

Psikososyal destek yaklaşımlarında, çocuğun yaşı ve gelişimsel özellikleri göz önünde bulundurulmalıdır. Okul öncesi dönemde aile odaklı müdahaleler ön planda tutulurken, okul çağındaki çocuklarda öğretmenlerin doğru bilgilendirme ve rehberlik yapması büyük önem taşır. Ergenler ise gönüllü faaliyetler veya akran destek programlarıyla sürece aktif biçimde dahil edilerek kontrol duygusunu yeniden kazanmaya teşvik edilebilir. Gelişimsel-ekolojik modele dayalı psikososyal değerlendirme, çocuğun bireysel ve çevresel özelliklerini bütüncül bir yaklaşımla ele alarak etkili müdahalelerin planlanmasına yardımcı olur.

Sonuç olarak, afetlerin çocuklar ve ergenler üzerindeki olumsuz etkilerinin hafifletilmesi için temel gereksinimlerin giderilmesiyle birlikte, güvenli bir çevre sağlanması, uygun bilgilendirme ve duygusal desteğin sunulması hayati önem taşır. Aile, okul ve toplumun iş birliğiyle yürütülen psikososyal müdahaleler, genç neslin afetlere karşı daha dirençli olmasını ve afet sonrasındaki iyileşme sürecini hızlandırmayı hedefler.

1- Aşağıdakilerden hangisi DSM-5’e göre çocuklarda Travma Sonrası Stres Bozukluğu tanı ölçütlerinden biridir?

A) Yeniden yaşantılama
B) Yas tepkileri
C) Umutsuzluk
D) Uyum bozukluğu
E) Hiçbiri

Cevap : A) Yeniden yaşantılama

Açıklama : DSM-5’e göre TSSB tanısında, özellikle çocuklar için, travmaya dair anıların sık sık hatırlanması (yeniden yaşantılama), kabus veya oyunlarda travmatik temaların yansıtılması önemli bir ölçüttür. (Yanıtınız yanlış ise “Afetlerin Çocuklar Üzerindeki Psikososyal Etkileri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.)

2- Travmatik olay sonrası çocukların verdiği aşağıdaki tepkilerden hangileri bilişsel tepkilerdendir?

A) Çaresizlik
B) Konuşma güçlükleri
C) Ayrılık kaygısı
D) Aşırı uyarılma
E) Girici düşünce ve imgeler

Cevap : E) Girici düşünce ve imgeler

Açıklama : Çocuklarda travma sonrası bilişsel tepkiler genellikle olayla ilgili tekrarlayıcı düşünceler, istenmeyen imgeler veya kabuslar şeklinde görülür. Duygusal ve davranışsal tepkilerden farklı olarak, zihinsel süreçlerde tekrarlar ve yoğun hayal etme durumu söz konusudur. (Yanıtınız yanlış ise “Değerlendirme ve Müdahale” konusunu yeniden gözden geçiriniz.)

3- Aşağıda verilen seçeneklerden hangisi çocukların afet sonrası psikolojik belirtilerini belirleyen risk etkenlerinden değildir?

A) Çocuğun yaşının küçük olması
B) Çatışmalı aile ortamı
C) Olayın hatırlatıcılarından kaçınma
D) Çocuğun afete doğrudan maruz kalması
E) Çocuğun afet öncesinde psikiyatrik bir tanı almış olması

Cevap : C) Olayın hatırlatıcılarından kaçınma

Açıklama : Travma sonrası hatırlatıcılardan kaçınma, genellikle travmatik durumların sonucu olarak ortaya çıkan bir başa çıkma tepkisidir; risk etkeni değil, semptom veya tepki kategorisine girer. Diğer seçenekler, çocuğun ruh sağlığını olumsuz etkileyebilecek önemli risk faktörlerindendir. (Yanıtınız yanlış ise “Değerlendirme ve Müdahale” konusunu yeniden gözden geçiriniz.)

4- Aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Çocuklar afetlerden en az etkilenen gruplardan biridir.
B) Çocukların afetin hemen ardından gösterdikleri stres tepkileri bir psikolojik bozukluğa işaret etmektedir ve klinik müdahale gerektirir.
C) Afet sonrası çocuklarda gözlenen davranışsal, duygusal ve bilişsel tepkiler, anormal bir durum karşısında verilen normal tepkilerdir.
D) Afet sonrası gözlenen travmatik oyunlar çocuğun işlevselliğinde bozulmaya işaret eder.
E) Hiçbiri

Cevap : C) Afet sonrası çocuklarda gözlenen davranışsal, duygusal ve bilişsel tepkiler, anormal bir durum karşısında verilen normal tepkilerdir.

Açıklama : Afet gibi olağan dışı bir durumda çocukların tepki vermesi doğal bir süreçtir. Bu tepkiler bazen kaygı, korku, bedensel yakınmalar veya travmatik oyunlar şeklinde ortaya çıkabilir. Bu tepkiler çoğu zaman bir bozukluğun varlığı anlamına gelmez, ancak uzaması ya da şiddetlenmesi durumunda uzman müdahalesi gerekebilir. (Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Yaşamında Bir Travma Olarak Afetler” konusunu yeniden gözden geçiriniz.)

5- Afetlerin çocukları etkileyen travmatik özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi sayılabilir?

A) Afetin çocuğun normal yaşantısının dışında bir yaşantı olması
B) Afetin çocuğun güvenlik algısını zedelemesi
C) Afetin yaşamsal tehlike ve tehdit algısı yaratması
D) Afetin çocuğun sahip olduğu başa çıkma stratejilerini işlevsiz kılması
E) Hepsi

Cevap : E) Hepsi

Açıklama : Afetler; çocuklarda güvenlik algısının bozulmasına, mevcut başa çıkma becerilerinin yetersiz kalmasına ve genel yaşam akışının kesintiye uğramasına sebep olur. Tüm bu faktörler travmatik etkiyi artırıcı unsurlardır. (Yanıtınız yanlış ise “Değerlendirme ve Müdahale” konusunu yeniden gözden geçiriniz.)

6- Aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) 1950’li yıllara kadar çocukların afetlere verdikleri psikolojik tepkiler yeterince araştırılmamıştır.
B) 2013’te DSM-5’in yayımlanmasına kadar çocuklara TSSB tanısı koymada erişkinler için geliştirilen tanı ölçütleri kullanılmıştır.
C) Çocuklara özgü tanı ölçütlerinin kullanılmaya başlanmasıyla, çocukların psikiyatrik tanı alma oranlarında artış olmuştur.
D) Yukarıdakilerin hepsi
E) Yukarıdakilerin hiçbiri

Cevap : D) Yukarıdakilerin hepsi

Açıklama : Çocukların afetlere verdiği tepkiler, tarihsel olarak erişkinlerin tepkilerine göre daha az araştırılmıştır. DSM-5 ile birlikte çocuklara özgü tanı ölçütlerinin geliştirilmesi, klinik alanda tanıların daha hassas konulmasına yol açmış; bazı çalışmalar çocukların tanı alma oranlarında da artış olduğunu göstermiştir. (Yanıtınız yanlış ise “Afetlerin Çocuklar Üzerindeki Psikososyal Etkileri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.)

7- Psikososyal değerlendirme yapmak asıl olarak neden önemlidir?

A) Psikososyal değerlendirme yapılmadığında, çocuklar ve ailelerin, afetler sonrası olası psikolojik tepkiler ve sağlıklı başa çıkma yolları konusunda bilgilendirilmesi mümkün olmayacaktır.
B) Psikososyal değerlendirme yapmak afetler sonrasında hukuksal olarak gerekli bir süreçtir.
C) Psikososyal değerlendirme, çocuklar ve ailelerin ihtiyaçlarının saptanması ve bu ihtiyaçlara uygun müdahalelerin planlanabilmesi için gereklidir.
D) Psikososyal değerlendirme, afet sonrası uyum zorlukları gösteren çocuklara uygun tanıların koyulması için gereklidir.
E) Ailelerin sosyodemografik bilgilerinin alınıp afet sonrası istatistiksel çalışmalarda kullanılabilmesi için psikososyal değerlendirme gereklidir.

Cevap : C) Psikososyal değerlendirme, çocuklar ve ailelerin ihtiyaçlarının saptanması ve bu ihtiyaçlara uygun müdahalelerin planlanabilmesi için gereklidir.

Açıklama : Psikososyal değerlendirme, çocuğun ve ailenin yaşadığı güçlüklerin tanımlanması, risk ve koruyucu faktörlerin belirlenmesi açısından kritik önem taşır. Böylece ihtiyaçlara uygun psikososyal programlar ve müdahale planları geliştirilebilir. (Yanıtınız yanlış ise “Afetlerin Çocuklar Üzerindeki Psikososyal Etkileri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.)

8- Psikososyal müdahale aşağıdaki bileşenlerden hangisini içermez?

A) Çocukların başetme kapasitelerinin güçlendirilmesi
B) Çocuklar ve ailelerin stres tepkileri konusunda bilgilendirilmesi
C) Fiziksel güvenliğin sağlanması
D) Çocuklar ve ailelerin toplumsal kaynaklarla bağlantılandırılması
E) Çocuklardaki stres belirtilerini hafifletmek üzere güvenilirliği kanıtlanmış psikoterapi yöntemlerinin uygulanması

Cevap : E) Çocuklardaki stres belirtilerini hafifletmek üzere güvenilirliği kanıtlanmış psikoterapi yöntemlerinin uygulanması

Açıklama : Burada kastedilen “içermez” ifadesi, doğrudan yoğun klinik psikoterapi yöntemlerinin ilk aşamada psikososyal müdahalenin parçası olmayabileceğine işaret eder. Psikososyal müdahaleler, temel olarak güvenliğin sağlanması, destek ağlarının kurulması ve bilgilendirme üzerine yoğunlaşır. Elbette ilerleyen süreçte uzman psikoterapi yöntemleri de devreye girebilir, ancak standart psikososyal müdahale çerçevesine ilk etapta mutlaka “yoğun psikoterapi” dahil edilmez. (Yanıtınız yanlış ise “Afetlerin Çocuklar Üzerindeki Psikososyal Etkileri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.)

9- Gelişimsel-ekolojik modele dayalı psikososyal değerlendirme aşağıdakilerden hangisine odaklanır?

A) Çocuğun duygu, düşünce ve davranışlarına
B) Çocuğun gelişimsel özelliklerine
C) Çocuğun içinde yer aldığı çevrenin özelliklerine
D) b & c
E) Yukarıdakilerin hepsine

Cevap : E) Yukarıdakilerin hepsine

Açıklama : Gelişimsel-ekolojik model, çocuğun bireysel özellikleri, gelişim dönemi gereksinimleri ve çevresel etmenleri (aile, okul, toplum vb.) bir bütün olarak ele alır. Bu kapsamda duygu, düşünce, davranış, çevresel destekler ve gelişimsel ihtiyaçların tümü değerlendirilir. (Yanıtınız yanlış ise “Değerlendirme ve Müdahale” konusunu yeniden gözden geçiriniz.)

10- Afetler sonrasında uygulanacak psikososyal müdahalelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Okul öncesi dönemde çocukların akranları en önemli sosyal destek kaynağı olduğundan psikososyal müdahaleler akran gruplarının düzenlenmesini içermelidir.
B) Psikososyal müdahaleler planlanırken çocuğun yaşı ve gelişimsel düzeyi göz önünde bulundurulmalıdır.
C) Afet sonrasında ergenlerin kontrol duygusunu arttırmak üzere gönüllü yardım etkinliklerine katılmaları teşvik edilebilir.
D) Okul çağındaki çocuklar için öğretmenlerinin afet sonrası doğru bilgilendirmeler yapması ve sosyal destek sağlaması önem taşımaktadır.
E) Afetlerden sonra yapılması gereken ilk müdahalelerden biri fiziksel güvenliğin sağlanmasıdır.

Cevap : A) Okul öncesi dönemde çocukların akranları en önemli sosyal destek kaynağı olduğundan psikososyal müdahaleler akran gruplarının düzenlenmesini içermelidir.

Açıklama : Bu ifade yanlıştır. Okul öncesi dönemde (0-6 yaş), çocuğun en temel ve güçlü bağları ebeveynler veya bakıcılarıdır. Akran ilişkileri de önemlidir; ancak en güçlü ve kritik sosyal destek, bu dönemde yetişkinlerden (özellikle de aile) gelir. (Yanıtınız yanlış ise “Çocukların Yaşamında Bir Travma Olarak Afetler” veya “Değerlendirme ve Müdahale” konusunu yeniden gözden geçiriniz.)