Sosyoloji Tarihi-2 2024-2025 Vize Soruları

Durkheim ve Sosyal Düzen

Émile Durkheim, sosyolojinin kurumsallaşmasında önemli bir figürdür. Akademik hayatı boyunca sadece sosyoloji değil, aynı zamanda pedagoji dersleri de vermiştir. Onun çalışmalarında toplumsal düzenin sürdürülmesinde normlar, değerler ve kolektif bilinç kilit rol oynar. İntihar türleri arasında yer alan anomik intihar, düzenleyici yapıların zayıflığına işaret eder. Durkheim’a göre suç, kolektif bilince zarar veren bir davranıştır ve bu nedenle toplumsal bir tepkidir.

Sosyal Olgu Kavramı

Durkheim’ın “sosyal olgu” tanımı, bireyin dışında yer alan ve birey üzerinde zorlayıcı güce sahip yapıları içerir. Bu, toplumsal düzenin incelenmesinde temel kuramsal çerçeveyi oluşturur. Sosyolojik Yöntemin Kuralları adlı eserinde bu kavram detaylı biçimde açıklanmıştır.

Weber ve Kapitalizmin Kültürel Kökleri

Max Weber, kapitalizmin gelişimini yalnızca ekonomik değil, kültürel ve dini etkenlerle açıklar. Özellikle Protestan etik anlayışının ekonomik rasyonaliteyi etkilediğini savunur. Bu yaklaşımıyla tarihsel materyalizmin tek yönlü açıklamalarını sorgulamıştır.

Pareto ve Seçkinler Kuramı

Vilfredo Pareto, toplumlarda her zaman etkili bir elit kesimin bulunduğunu savunur. Seçkinler arasında “aslanlar” ve “tilkiler” gibi farklı yönetim biçimleri tanımlar. Pareto aynı zamanda pozitivist yaklaşımı benimseyerek toplumu deneysel yöntemlerle inceleme hedefi taşımıştır.

Dayanışma Türleri ve Toplumsal Gelişim

Durkheim, geleneksel toplumları “mekanik dayanışma”, modern toplumları ise “organik dayanışma” ile tanımlar. Mekanik dayanışma benzerliklere dayanırken, organik dayanışma iş bölümüne bağlı karşılıklı bağımlılık ile oluşur.

Fransa’da Sosyolojinin Doğuşu

Fransa’da sosyolojinin bilimsel bir alan olarak ortaya çıkışı, Durkheim ve çağdaşları arasındaki kuramsal rekabetle şekillenmiştir. Gabriel Tarde ve Frédéric Le Play gibi isimler, sosyolojinin farklı yönlerini temsil etmiş ancak Alfred Dreyfus doğrudan bu alana katkı sunmamıştır.

Sosyolojik Kuramların Uygulamaları

Durkheim, modern toplumun sorunlarına çözüm olarak meslek birliklerinin güçlendirilmesini önerirken, Comte’un “yeni din” projesine mesafeli kalmıştır. Ona göre ahlaki düzen, eğitim ve topluluk yapılarıyla sağlanmalıdır.

Klasik Sosyoloji ve Entelektüel Bağlam

Durkheim’in düşünsel gelişiminde Üçüncü Cumhuriyet döneminin sosyal sorunları etkili olmuştur. Bu dönemin laiklik, ulusal bütünlük ve eğitime yönelik vurguları, onun ahlaki toplumsal düzen konusundaki kuramlarını beslemiştir.

İş Bölümünün Sosyolojik Önemi

Durkheim’ın doktora tezi olan “Toplumsal İşbölümünün Kuramı” adlı eser, iş bölümünü sadece ekonomik bir olgu değil, toplumsal dayanışmanın temeli olarak ele alır. Bu çalışma, toplumsal düzenin nasıl inşa edildiğine dair önemli ipuçları sunar.

1. Durkheim hakkında aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

A) Doktorası hukuk alanındadır.
B) Alman uyruklu bir sosyal bilimcidir.
C) Akademik yaşamı boyunca sosyolojinin yanı sıra pedagoji
dersleri de vermiştir.
D) Dinsel bir ahlak sisteminin temellerini atmıştır.
E) “Sosyoloji” sözcüğünü türeterek bu bilim dalının isim babası olmuştur.

Cevap : C) Akademik yaşamı boyunca sosyolojinin yanı sıra pedagoji dersleri de vermiştir.

Açıklama : Émile Durkheim 1887’de Bordeaux Üniversitesi’nde “Sosyal Bilimler ve Pedagoji” kürsüsüne atanmış, Paris’te de Eğitim ve Sosyoloji derslerini birlikte yürütmüştür; bu durum onun eğitime verdiği önemi gösterir.

2. “Durkheim’a göre anomik intihar oranları, toplumsal ….. derecesini ölçmek için son derece uygun bir göstergedir.”

Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) gelişme
B) kutuplaşma
C) yozlaşma
D) değişme
E) düzenleme

Cevap : E) düzenleme

Açıklama : Anomik intihar, normatif düzenleme zayıfladığında yükselir; dolayısıyla oranlar toplumdaki düzenleyici (regülâtif) kuvvetlerin seviyesini yansıtır.

3. “Durkheim’a göre birey üzerinde dış bir baskı icra etmeye muktedir olan, ayrıca bireysel tezahürlerinden bağımsız, kendine özgü bir varlığı olup belirli bir toplum çerçevesinde genellik taşıyan sabit veya sabit olmayan her yapma tarzı _ _ _ _ olgudur”.

Yukarıdaki cümleyi tamamlayan doğru kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) organik
B) psikolojik
C) toplumsal
D) mekanik
E) dinsel

Cevap : C) toplumsal

Açıklama : Durkheim “sosyal olgu”yu (fait social) bireyin dışında duran, zorlayıcı niteliğe sahip kolektif gerçeklik olarak tanımlar.

4. Aşağıdakilerden hangisi, Fransa’da sosyolojinin bilimsel meşruiyet kazanma sürecinde öne çıkan rakip düşünürlerden biri değildir?

A) Gabriel Tarde
B) René Worms
C) Alfred Dreyfus
D) Émile Durkheim
E) Frédéric Le Play

Cevap : C) Alfred Dreyfus

Açıklama : Dreyfus ünlü siyasi dava nedeniyle tanınan topçu subayıdır; sosyoloji tartışmalarında akademik rakip olmamıştır. Diğer isimler Durkheim’e alternatif sosyolojik yaklaşımlar geliştirmiştir.

5. Weber modern kapitalizmin doğuşunda dinî-kültürel etmenlerin etkili olduğunu göstererek aşağıdaki kuramlardan hangisini tartışmaya açmıştır?

A) Tortular ve Türevler Kuramı
B) Yabancılaşma Kuramı
C) Seçkinlerin Dolaşımı Kuramı
D) Üç Hâl Kanunu
E) Tarihsel Materyalizm Kuramı

Cevap : E) Tarihsel Materyalizm Kuramı

Açıklama : “Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu”nda Weber, ekonomik gelişmenin yalnızca maddi temellere indirgenemeyeceğini savunarak Marksist tarihsel materyalizmin tek faktörlü açıklamasını sorgular.

6. “Anomi” kavramına dair aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?

A) Toplumsal düzensizlikten ileri gelen görece kuralsızlığı ifade eder.
B) Sosyal olmaktan ziyade salt psikolojik bir durumdur.
C) Özellikle toplumsal değişim süreçlerinde, toplumun tümünde
veya bazı kısımlarında ortaya çıkar.
D) Bireylerin, ahlaki rehberlikten yoksun olduğu bir durumdur.
E) Hiçbir toplumda mutlak bir anomi söz konusu olamaz.

Cevap : B) Sosyal olmaktan ziyade salt psikolojik bir durumdur.

Açıklama : Durkheim’a göre anomi bireysel değil, normatif düzenin zayıflamasından kaynaklanan toplumsal bir olgudur.

7. Pareto, entelektüel manipülasyonlarla itaat sağlayan yöneticileri nasıl niteler?

A) Maymun
B) Bukalemun
C) Tilki
D) Aslan
E) Çakal

Cevap : C) Tilki

Açıklama : Pareto’nun seçkinler döngüsünde “tilkiler” kurnaz, diplomatik ve ikna edici yöntemlerle yönetir; “aslanlar” ise zorlayıcı güce dayanır.

8. I. Weber
II. Durkheim
III. Pareto
a. Ekonomi ve Toplum
b. Genel Sosyoloji Üzerine İnceleme
c. Sosyolojik Yöntemin Kuralları
Yukarıda verilen yazarlar ve eserlerinin doğru eşleştirildiği seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

A) I-a / II-c / III-b
B) I-b / II-a / III-c
C) I-c / II-a / III-b
D) I-a / II-b / III-c
E) I-b / II-c / III-a

Cevap : A) I-a / II-c / III-b

Açıklama : Max Weber – , Émile Durkheim – , Vilfredo Pareto – .

9. Pareto’nun Mussolini tarafından “modern zamanların en sıra dışı sosyolojik kavrayışı” olarak nitelendirilen kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Totalitarizm Kuramı
B) Seçkinler Kuramı
C) Türevler ve Tortular Kuramı
D) Otokrasi Kuramı
E) Denge Kuramı

Cevap : B) Seçkinler Kuramı

Açıklama : Pareto, her toplumda küçük bir “elita”nın yönetimi elinde bulundurduğunu savunur; bu kuram faşist söylemde de referans olmuştur.

10. Durkheim, modern toplumda artan intiharlara karşı, toplumsal düzensizliğe çare olarak aşağıdakilerden hangisini önerir?

A) Sosyal psikoloji alanındaki bilimsel araştırmaların teşvik edilmesi
B) Meslek birliklerinin güçlendirilmesi
C) Vatandaşlara devlet eliyle psikolojik destek verilmesi
D) Aile kurumunun güçlendirilmesi
E) Okullarda dinî eğitime yer verilmesi

Cevap : B) Meslek birliklerinin güçlendirilmesi

Açıklama : Durkheim, iş bölümü çağında meslek gruplarının “ara birlikler” olarak normatif rehberlik sağlayacağını ve anomiyi azaltacağını ileri sürer.

11. “Araştırmalarımın temel amacı, doğa bilimlerinde parlak sonuçlar veren deneysel yöntemi sosyal bilimlere uygulamaktır.”
Yukarıdaki ifadesiyle Pareto, toplumbilimsel yaklaşımının hangi karakteristik özelliğini vurgulamaktadır?

A) İdealist
B) Materyalist
C) Seçkinci
D) İlerlemeci
E) Pozitivist

Cevap : E) Pozitivist

Açıklama : Pareto, ampirik gözlem ve istatistiksel analize dayalı pozitivist yöntemi toplumsal olgulara uyarlamayı hedeflemiştir.

12. Durkheim, Comte’un düşüncelerini genel olarak benimsemiş ancak özellikle bir konuda ondan ayrılmıştır.
Durkheim’ın Comte’tan farklılaştığı konu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Genel faydanın bireysel çıkarlara öncelenmesi
B) Modern toplum için yeni yapay bir din kurulması
C) Topluma ahlaki bir bütünlük kazandırılması
D) Sosyal bilimlerle doğa bilimlerinin yöntemsel benzerliğinin vurgulanması
E) Sosyolojik çözümlemede parçanın değil bütünün esas alınması

Cevap : B) Modern toplum için yeni yapay bir din kurulması

Açıklama : Durkheim dinin toplumsal kökenini incelerken, Comte gibi yapay bir “İnsanlık Dini” inşa etmeye girişmemiş; bunun yerine meslek grupları ve eğitim yoluyla ahlaki dayanışmayı amaçlamıştır.

13. Aşağıdaki eserlerden hangisi Pareto’ya aittir?

A) Para Felsefesi
B) Taklidin Yasaları
C) İntihar
D) Genel Sosyoloji Üzerine İnceleme
E) Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu

Cevap : D) Genel Sosyoloji Üzerine İnceleme

Açıklama : Pareto’nun 1916 tarihli Trattato di Sociologia Generale eseri Türkçede bu adla anılır; diğer seçenekler Simmel, Tarde, Durkheim ve Weber’e aittir.

14. I. Organik dayanışma
II. Mekanik dayanışma
III. Tanımsız/tutarsız homojenlik
IV. Tanımlı/tutarlı heterojenlik
V. Cemiyet
VI. Cemaat
Yukarıdakilerden hangileri geleneksel toplum yapısını nitelemek üzere geliştirilen kavramlardandır?

A) II, III, V
B) II, III, IV
C) I, IV, V
D) II, III, VI
E) I, III, VI

Cevap : D) II, III, VI

Açıklama : Mekanik dayanışma (Durkheim), tanımsız homojenlik (Tönnies’in Gemeinschaft’ına paralel) ve cemaat (Gemeinschaft) kavramları geleneksel bütünlüklü toplum tipini betimler.

15. Pareto “seçkinler” olarak adlandırdığı toplumsal kesimi nasıl tanımlar?

A) Ülkeye ekonomik bakımdan en fazla katkı sağlayan, varsıllardan oluşan sınıf
B) Erdemli, kültürlü ve ince zevk sahibi bireylerden oluşan toplumsal sınıf
C) Hükûmet politikalarına sadece entelektüel düzeyde katkı sağlayan bireylerden oluşan sınıf
D) Devlet yönetiminde doğrudan görev alan, iktidar sahibi bireylerden oluşan sınıf
E) Etkinlik kollarında en yüksek göstergelere sahip bireylerden oluşan toplumsal sınıf

Cevap : E) Etkinlik kollarında en yüksek göstergelere sahip bireylerden oluşan toplumsal sınıf

Açıklama : Pareto’ya göre “elit”, ekonomik, politik veya entelektüel sahalarda en yüksek performans gösteren azınlıktır; zenginlik ya da asalet tek başına yeterli değildir.

16. Klasik sosyologlar arasında sayılmakla birlikte matematiksel iktisat alanında da önemli çalışmaları olan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Marx
B) Weber
C) Spencer
D) Pareto
E) Durkheim

Cevap : D) Pareto

Açıklama : Pareto optimalitesi ve gelir dağılımındaki “Pareto yasası” ile tanınan Vilfredo Pareto, neoklasik iktisadın matematiksel temellerine katkıda bulunmuştur.

17. “Organik dayanışma” aşağıdakilerden hangisinde ortaya çıkan bir artışın neticesidir?

A) İş bölümü
B) Düzenleme
C) Anomi
D) Dindarlaşma
E) Bütünleşme

Cevap : A) İş bölümü

Açıklama : Durkheim, modern toplumlarda artan iş bölümü ve uzmanlaşmanın karşılıklı bağımlılık yarattığını, bunun da organik dayanışmaya kaynaklık ettiğini belirtir.

18. Durkheim’ın entelektüel yöneliminde, Fransa’da hangi dönemin toplumsal sorunları belirleyici olmuştur?

A) Üçüncü Cumhuriyet
B) İkinci Cumhuriyet
C) Dördüncü Cumhuriyet
D) Birinci Cumhuriyet
E) Beşinci Cumhuriyet

Cevap : A) Üçüncü Cumhuriyet

Açıklama : 1870 sonrası Üçüncü Cumhuriyet’in laiklik, ulusal bütünlük ve eğitim reformları tartışmaları, Durkheim’in ahlak ve dayanışma odaklı sosyolojisini şekillendirmiştir.

19. Durkheim’a göre “suç”un tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kolektif bilinci inciten davranış
B) Siyasi ve ekonomik istikrara zarar veren davranış
C) Anomiye yol açan davranış
D) Yasalara aykırı davranış
E) Toplumsal iş bölümünün ruhuna aykırı davranış

Cevap : A) Kolektif bilinci inciten davranış

Açıklama : Durkheim için suç, toplumun paylaşılan değer ve inançlarını (kolektif bilinç) zedeleyen hareket olup, hukuki tanımın ötesinde ahlaki bir nitelik taşır.

20. Durkheim, aynı zamanda doktora tezi olan 1893 tarihli eserinde, kendisinden önce daha ziyade ekonomik ve psikolojik faktörlere bağlı olarak ele alınan bir kavramı “toplumsal bir olgu” olarak incelemiştir. Bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) İntihar
B) Moda
C) Din
D) İş Bölümü
E) Taklit

Cevap : D) İş Bölümü

Açıklama : “Toplumsal İşbölümünün Kuramı” adlı doktora çalışmasında Durkheim, iş bölümünü moral düzenin göstergesi olarak analiz ederek sosyolojik statü kazandırmıştır.