Endüstri Sosyolojisi 2024-2025 Vize Soruları

Geleneksel sanayi toplumunda fabrika, üretim ve toplumsal hayatın merkezinde yer almıştır. Ev ile iş yeri arasında kesin bir ayrım doğmuş, çalışma hayatı disiplin ve saat temelli bir düzene kavruştur. Bu yapıya karşılık post-endüstriyel dönemde çalışma modelleri kökten değişmiş, yarı zamanlı istihdam ve proje bazlı esnek çalışma şekilleri yaygınlaşmıştır.

Frederick Taylor’ın bilimsel yönetim anlayışı, örgütlerin verimliliği artırmak için iş bölümü ve uzmanlaşma ilkelerine dayanması gerektiğini savunur. Bu görüşler, Weber’in rasyonel yönetim anlayışıyla önemli ölçüde paralellik gösterir.

Marc Porat’ın tanımıyla 1970’ler Amerika’sı enformasyon toplumuna geçiş yapmıştır. Bilginin, ekonomik değer yaratmada başlıca unsur haline gelmesi bu dönüşümü nitelemiştir. Enformasyon teknolojileri de post-endüstriyel toplumun lokomotifi olmuştur.

Yeni çalışma biçimlerinde “just in time” (tam zamanında üretim) anlayışı öne çıkmış, stok maliyetlerinin azaltılması ve verimliliğin artırılması hedeflenmiştir. Bu anlayış, özellikle Japonya’ın mikroelektronik ve otomasyon alanındaki başarısında etkili olmuştur.

Modern örgütlerde otorite üst yönetim tarafından kullanılır. Takım tabanlı çalışma ve çok seslilik bazı modern yönetim pratiklerinde görülse de, geleneksel bürokratik yapılarda kararlar üst kademeden aşağıya doğru akar.

Toplum düzeyinde, Auguste Comte’un üç hal kanunu, insanlığın teolojik, metafizik ve pozitif (bilimsel) evrelerden geçerek geliştiğini savunur. Benzer bir evrimci perspektifle, Herbert Spencer da toplumsal yapının militarist ve despotik toplum tiplerinden endüstriyel, özgürlücü toplumlara doğru ilerlediğini ileri sürer.

Max Weber’e göre modern kapitalizmin ruhunda Protestan etik önemli bir yer tutar. Özellikle Kalvinist çalışma ahlakı, bireylerin dünyevi mesleklerine adanmalarını ve sermaye birikimini teşvik etmiştir.

Peter Drucker, bilgi çağında bilgi sermayesinin işletmeler için temel stratejik kaynak olduğunu belirtir. Fiziksel varlıklar ikinci plana düşürken, bilgi ve yaratlıcılık ön plana çıkmıştır.

Tarih boyunca meslek algıları da değişmiştir. Antik Roma’’da askerlik, soylu ve onurlu bir meslek sayılırken, ticaret ve zanaat işleri daha aşağı toplumsal tabakalara atfedilmiştir.

Özetle, endüstri sosyolojisi modern çalışma hayatını, örgütlenme biçimlerini ve toplumsal yapıdaki değişimleri anlamak için temel bir disiplin sunar. Sanayi devriminden bilgi çağına kadar uzanan bu serüven, çalışma hayatının dinamiklerini ve toplumun dönüşümünü kavramada kritik bir rol oynamıştır.

1. Weber’in “İdeal Tip Bürokrasi Teorisi” ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) İşçilerin vasıflı olması gerektiği savunulur.
B) Yalnızca devlet daireleri için geçerlidir.
C) Adamına göre işlem yapan bir yönetim biçimidir.
D) İleri düzeyde iş bölümü ana özelliklerinden biridir.
E) Önceden öngörülemez yönetim biçimidir.

Cevap : D) İleri düzeyde iş bölümü ana özelliklerinden biridir.

Açıklama : Weber’e göre ideal bürokrasi; uzmanlaşmış iş bölümü, hiyerarşik yapı, yazılı kurallar ve liyakat temelinde yükselme gibi unsurlarla tanımlanır. “İleri düzeyde iş bölümü” kavramı, bu teorinin rasyonelleşme ve verimlilik ilkelerini doğrudan yansıtır.

2. Aşağıdakilerden hangisi sanal şirketlerin özelliklerinden biri değildir?

A) Geleneksel bürokratik kurallar büyük ölçüde ortadan kalkmaktadır.
B) Mevcut egemen devletlerin surlarını adeta geçirgen zarlara dönüştürmektedirler.
C) Çalışma yirmi dört saate yayılmaktadır.
D) Talebe geleneksel işletmelerden daha hızlı cevap verebilmektedirler.
E) Çalışanların sayılarında önemli oranda bir artış söz konusudur.

Cevap : E) Çalışanların sayılarında önemli oranda bir artış söz konusudur.

Açıklama : Sanal/ ağ şirketleri esnek, yalın ve dış kaynak kullanımına dayalıdır; bu nedenle toplam çalışan sayısını büyütmek yerine “çekirdek ekip + serbest uzman” modeliyle küçülmeyi hedefler.

3. Taylor’ın bilimsel yönetim yaklaşımı, aşağıdaki bilim adamlarından hangisinin görüşleri ile daha çok paralellik taşımaktadır?

A) Hegel
B) A. Comte
C) M. Weber
D) E. Durkheim
E) K. Marx

Cevap : C) M. Weber

Açıklama :

4. Porat’ın çalışmalarına göre 70’li yılların Amerikan toplumu aşağıdaki toplum türlerinden hangisine girmektedir?

A) Tarım toplumu
B) Endüstri toplumu
C) Endüstri öncesi toplum
D) Toplum 5.0
E) Enformasyon toplumu

Cevap : E) Enformasyon toplumu

Açıklama : Marc Porat, ABD ekonomisinde bilginin (ICT, hizmet, veri) toplam katma değerin %50’sini aştığı dönemi “information society” olarak tanımlar. 1970’ler bu eşiğin aşıldığı yıllardır.

5. Aşağıdakilerden hangisi post-endüstriyel çalışma kültürünün özelliklerinden biridir?

A) Tam zamanlı çalışmada artış
B) Yarı zamanlı (part-time) çalışmalarda artış
C) Emek yoğun çalışmada artış
D) Yaşam boyu istihdamda artış
E) İmalat ağırlıklı çalışmada artış

Cevap : B) Yarı zamanlı (part-time) çalışmalarda artış

Açıklama : Post-endüstriyel dönemde esnek, proje bazlı ve part-time istihdam yaygınlaşır; bu durum “gig economy” ve platform temelli çalışma kalıplarını doğurur.

6. Aşağıdakilerden hangisi endüstri toplumunda merkezî bir rol üstlenmiştir?

A) Aile
B) Fabrika
C) Mahalle
D) Din adamları
E) Aristokrasi

Cevap : B) Fabrika

Açıklama : Sanayi Devrimi’yle üretim birimi evden fabrikaya taşınmış, disiplin ve zaman ölçüsü fabrika düzenine göre belirlenmiştir. Fabrika, endüstri toplumunun ekonomik ve sosyokültürel ekseni olmuştur.

7. Hage ve Powers’e göre “zekâ” hangi toplum türünü temsil etmektedir?

A) Tarım toplumu
B) Endüstri toplumu
C) Bilgi toplumu
D) Post-endüstriyel toplum
E) Endüstri öncesi toplum

Cevap : B) Endüstri toplumu

Açıklama :

8. Aşağıdakilerden hangisi modern örgütlerdeki etkileşim unsurlarından biridir?

A) Takıma dayalı ödüllendirme esastır.
B) Kadınlara ve azınlıklara eşit ücret ödenir.
C) İnsanlar kendi kendilerini disipline ederler.
D) Otorite üst yönetim tarafından kullanılır.
E) Çok sesli / çok merkezli söylem esastır.

Cevap : D) Otorite üst yönetim tarafından kullanılır.

Açıklama :

9. Romalılar aşağıdakilerden hangisini soylu bir meslek olarak kabul etmiştir?

A) Girişimcilik
B) Askerlik
C) Demircilik
D) Tüccarlık
E) Kunduracılık

Cevap : B) Askerlik

Açıklama : Antik Roma’da toprak sahipliği ve askerlik aristokratik erdemlerdi; ticaret ve zanaat “pleb” işleri sayılırdı. Dolayısıyla “askerlik” onurlu bir seçkinlik göstergesiydi.

10. Yeni çalışma biçiminin stok anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplam kalite
B) Sürekli iyileştirme
C) Just in time
D) Kaizen
E) Kanban

Cevap : C) Just in time

Açıklama : “Tam zamanında” üretim, Toyota modeliyle popülerleşmiş; stok maliyetini düşürerek verimliliği artıran yalın üretim ilkesidir. Post-Fordist üretimde standart hâle gelmiştir.

11. Yararı her şeyin temeli sayan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) B. Russel
B) E. Durkheim
C) J. S. Mill
D) Sokrates
E) I. Kant

Cevap : C) J. S. Mill

Açıklama : Utilitarizmin klasik temsilcileri Bentham ve J. S. Mill’dir. Mill’e göre “en yüksek iyilik, en çok sayıda insan için en fazla mutluluktur” prensibi toplumsal düzenin ölçütüdür.

12. Max Weber’e göre modern kapitalizmin ortaya çıkışında tarihsel rol oynayan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ortodoksluk
B) Katoliklik
C) Yahudilik
D) Budizm
E) Protestan etik

Cevap : E) Protestan etik

Açıklama : Weber’in ünlü tezi, Protestan (özellikle Kalvinist) çalışma ahlakının tasarruf, dünyevi mesleğe adanma ve rasyonel kapitalist birikimin ruhunu oluşturduğunu savunur.

13. P. Drucker’a göre yeni dönemde işletmeler için stratejik olan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Finans
B) Maliyet
C) Bilgi
D) Stok
E) Makine parkı

Cevap : C) Bilgi

Açıklama : Drucker, “knowledge worker” kavramıyla bilgi sermayesini 21. yüzyılın en kritik rekabet avantajı olarak konumlandırır; fiziksel varlıklar ikincil kalır.

14. Üç hâl kanunu özetle aşağıdakilerden hangisini anlatır?

A) Bireyciliğin desteklenmesi gereken faydalı bir şey olduğunu
B) Piyasanın görünmez bir el tarafından idare edildiğini
C) Kapitalizmin iç çelişkilerini
D) Toplumların teolojik ve metafizik aşamadan geçerek pozitif aşamaya yöneldiklerini
E) Geleneksel toplumlarda insanların daha iyi olduklarını

Cevap : D) Toplumların teolojik ve metafizik aşamadan geçerek pozitif aşamaya yöneldiklerini

Açıklama : Auguste Comte’un “law of three stages” teorisi, toplumsal düşüncenin evrimini ilahî (teolojik) → soyut (metafizik) → bilimsel (pozitif) kademelerle açıklar.

15. Post-endüstriyel dönüşüm sürecinde temel dinamiklerden biri olan ve yaşanan değişime önemli bir faktör olarak damgasını vuran unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Enformasyon teknolojileri
B) Ham madde
C) Doğal kaynaklar
D) Toprak
E) Makine

Cevap : A) Enformasyon teknolojileri

Açıklama : ICT devrimi (internet, mikro-işlemciler, sensörler) üretim, dağıtım ve tüketim kalıplarını radikal biçimde dönüştürerek sanayi-ötesi ekonominin lokomotifi olmuştur.

16. Freyer, teknik gelişmenin altı dalga hâlinde ortaya çıktığını iddia eder. Buna göre Endüstri Devrimi hangi dalga ile başlamıştır?

A) Elektrik endüstrisi dalgası
B) Demir çelik dalgası
C) Ulaştırma dalgası
D) Dokuma endüstrisi dalgası
E) Kimya dalgası

Cevap : D) Dokuma endüstrisi dalgası

Açıklama : Freyer’e göre 1. dalga, 18. yy sonundaki mekanik dokuma tezgâhları ve buharlı makinelerle başlar; tekstil sektörü sanayi çağının kapısını açmıştır.

17. Aşağıdakilerin hangisi çalışma hayatında endüstri uygarlığının gelişimine paralel olarak ortaya çıkmıştır?

A) Örgütlerde duygusal ilişkiler teşvik edilmiştir.
B) Ev ile iş bir araya gelmiştir.
C) Geleneksel üretim canlanmıştır.
D) Bürokratik kaide ve nizam önemsiz hâle gelmiştir.
E) Ev ile iş birbirinden ayrılmıştır.

Cevap : E) Ev ile iş birbirinden ayrılmıştır.

Açıklama : Sanayi Devrimi, üretimi ev-atölye ortamından fabrika sahasına taşıdığı için mekânsal ayrım (home vs workplace) modern çalışma kültürünün temel karakteristiğidir.

18. Aşağıdakilerden hangisi hedonist kültürün özelliklerinden biridir?

A) Zevk peşinde koşmak
B) Çalışkanlık
C) Tutumluluk
D) Çilecilik
E) Basiret

Cevap : A) Zevk peşinde koşmak

Açıklama : Hedonizm, hazza öncelik veren yaşam felsefesidir; tüketim kültüründe “anlık tatmin” ve eğlence arayışı başat davranış motifi hâline gelir.

19. 1974 petrol krizinden sonra (özellikle 1970 ve 80’li yıllarda) mikro elektronik alanında öncülüğü üstlenen ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Japonya
B) Güney Kore
C) Almanya
D) Amerika
E) Çin

Cevap : A) Japonya

Açıklama : Japonya, VLSI çip üretimi, robotik ve otomasyon teknolojilerinde küresel liderliği ele alarak “Techno-Japan” imajını pekiştirmiştir.

20. Militaristik despotizmin egemen olduğu savaşçı toplumlardan özgürlüğün ve barışçı yönetimlerin egemen olduğu endüstri toplumlarına doğru bir ilerlemenin mevcut olduğu görüşü aşağıdaki sosyologlardan hangisine aittir?

A) H. Spencer
B) Aristo
C) U. Beck
D) A. Giddens
E) R. Sennett

Cevap : A) H. Spencer

Açıklama : Spencer, evrimci sosyolojisinde toplumsal yapının “askerî” (zorlayıcı) tipten “endüstriyel” (gönüllü işbirliğine dayalı) tipe evrildiğini savunur; bu çizgi ilerlemeci-liberal bir perspektiftir.