Çocuk ve Müzik 2024-2025 Final Soruları

Çocuk ve Müzik: Gelişim, Eğitim ve Kültürel Yansımalar

Müzik, çocukların dünyasında önemli bir yer tutar; gelişimlerini destekler, eğitimlerine katkı sağlar ve kültürel birikimin aktarılmasında rol oynar. Bu makalede, çocuk ve müzik ilişkisi temel kavramlar, eğitimsel yaklaşımlar ve kültürel boyutlarıyla ele alınacaktır.

Müziğin Temel Taşları

Müzikal Form ve Yapı

Müzikte “form” kelimesi, bir eserin genel yapısını, düzenini ve biçimini ifade eder. Müzikal form, dinleyicinin estetik algısını da etkileyen önemli bir unsurdur; nitekim bazı düşünürler, örneğin Schoenberg, müzikal formun dinleyici estetiğini belirlediğini ifade etmiştir. Çocuk müziği formları arasında da marş gibi türler bulunmaktadır.

Tartım, Süre ve Notasyon

Müzikte zamanlama ve ritmik yapı temeldir. Bir zaman işaretindeki vuruşların kuvvetli ve zayıf olma düzeni “tartım” kavramıyla ifade edilir. Nota ve sus işaretlerinin sürelerini değiştirmek için çeşitli işaretler kullanılır; örneğin, bir nota veya sus işaretinin yanına konulan çoğaltma noktası, o nota veya susun süresini uzatma işlevine sahiptir.

Çalgılar Dünyası

Çalgı Sınıflandırmaları

Çalgılar, ses üretme biçimlerine göre çeşitli kategorilere ayrılır. Yaygın çalgı sınıflamaları arasında tuşlu çalgılar, telli çalgılar, vurmalı çalgılar ve üflemeli çalgılar bulunur. “Sesli çalgılar” gibi bir ifade, genel bir tanımlama olup, standart bir çalgı sınıflandırma kategorisi değildir.

Tuşlu Çalgılar

Org, harpsichord, piyano ve akordiyon gibi çalgılar, tuşlarına basılarak ses üretilen tuşlu çalgılar grubuna dahildir.

Telli Çalgılar

Telli çalgılarda ses, tellerin titreştirilmesiyle elde edilir. Örneğin, tanbura bir telli çalgıdır ve tuşlu çalgılar arasında yer almaz. Yayı telli çalgılarda ise, sesi üretmek için tellere sürtülen araç “yay”dır; parmak, pena veya mızrap gibi araçlar farklı telli çalgı tekniklerinde kullanılır.

Çocuk ve Müzik Eğitimi

Müziksel Gelişimi Etkileyen Faktörler

Çocukların müziksel deneyimleri ve gelişimleri çeşitli faktörlerin etkileşimiyle şekillenir. Bu faktörler arasında alınan eğitim, ailenin tutumu ve sağladığı imkanlar, çocuğun temel biyolojik potansiyeli ve sunulan fırsatlar önemli bir yer tutar. Duygu ise müziksel gelişimi belirleyen birincil bir faktör olmaktan ziyade, müziksel deneyimin bir sonucu veya parçası olarak değerlendirilir.

Doğal Öğrenme Ortamları

Çocuklar için müziksel öğrenme sadece formel eğitimle sınırlı değildir. Özellikle okul ortamında akranlarıyla birlikte gerçekleştirdikleri, müfredat dışı, planlanmamış ve spontane gelişen “gayriresmî çalışmalar,” doğal bir müziksel öğrenme süreci sağlar.

Müziğin Bilişsel İşlevi

Müziğin eğitimde birçok işlevi bulunmaktadır. Bu işlevlerden biri de bilişsel işlevdir. Müziksel aktiviteler, çocukların düşünme, anlama, problem çözme gibi zihinsel süreçlerinin gelişimine katkıda bulunur.

Çocuk Müziği ve Tercihleri

Çocuk Müziği Formları ve Özellikleri

Çocuklara yönelik müziklerin kendine özgü formları ve özellikleri vardır. Marşlar, çocukların ritim duygusuna hitap eden ve sıkça kullanılan bir formdur. Yürümeye başlayan küçük çocuklar için hazırlanan müziklerde “tekrarlama” ögesi, ezberlemeyi kolaylaştıran ve çocuğun müziğe katılımını artıran önemli bir yansımadır. Özellikle okul öncesi dönemdeki çocuklar, “tekerlemeli” ve mizahi unsurlar içeren şarkılardan hoşlanır ve bu tür şarkılar onları güldürür.

Müziğin Tarihsel ve Kültürel Boyutu

Doğu Sanat Müziği ve Türk Müziği Tarihinden Notlar

Müziğin tarihi, farklı kültürlerde zengin bir birikime sahiptir. Avrupa dışında Doğu sanat müziğine dair ilk yazılı bilgilere Milattan Sonra 8. yüzyılda, Abbasi İmparatorluğu döneminde rastlanmaktadır. Türk müzik tarihinde de önemli izler bulunmaktadır. Örneğin, Kaşgarlı Mahmud’un 1072 tarihli Divânu Lugâti’t-Türk adlı eserinde geçen “balu balu” tabiri, günümüzdeki “ninni” formunu ifade etmektedir. Türk Halk Müziği olarak anılan türün ilk notasyon örnekleri ise Ali Ufki Bey’in (Albert Bobowski) eserlerinde yer almıştır. Ayrıca, popüler çocuk şarkılarından biri olan “Yaşasın Okulumuz,” Fransızca aslından Ahmet Muhtar Ataman tarafından Türkçeye uyarlanmıştır.

Müziksel Üslup ve Türler

Müziksel üslup; bestecilere, icracılara, tarihsel dönemlere ve müzikal dokulara atıfta bulunur. Hikâyeler ise doğrudan müziksel üslubun temel bir referans noktası olarak kabul edilmez, ancak müzik eserlerine ilham kaynağı olabilirler. Tarihsel süreç içerisinde müzikte türlerin belirlenmesinde “müzik camiası” yani müzikle uğraşan topluluklar ve profesyoneller önemli bir dayanak noktası olmuştur.

Aile ve Toplumun Rolü

Ebeveynlerin Müzik Algısı

Ebeveynlerin müziğe ve çocuğun müzik eğitimine yaklaşımları, çocuğun müzikle olan ilişkisini önemli ölçüde etkiler. Çoğu ebeveyn, çocukların müzikle ilişkisini genellikle ders veya ödev zamanı gibi zorunlu bir etkinlikten ziyade, bir “boş zaman” aktivitesi olarak değerlendirme eğilimindedir.

Sonuç

Müzik, çocukların yaşamında eğlenceli bir aktivite olmanın ötesinde, bilişsel, duygusal ve sosyal gelişimlerine katkıda bulunan, kültürel değerleri taşıyan ve yaratıcılıklarını besleyen güçlü bir araçtır. Çocuğun müzikle sağlıklı bir ilişki kurması için hem eğitim kurumlarının hem de ailelerin bilinçli ve destekleyici bir rol üstlenmesi büyük önem taşımaktadır.

1- Aşağıdakilerden hangisi çocukların okulda akranlarıyla birlikte gerçekleştirdikleri müziksel deneyimlerinde “doğal öğrenme” sağlamaktadır?

A) Derslerdeki çalışmalar
B) Müfredat
C) Duygusal etkileşim
D) Öğretmenle çalışmalar
E) Gayriresmî çalışmalar

Cevap : E) Gayriresmî çalışmalar

Açıklama : Çocukların okulda akranlarıyla birlikte gerçekleştirdikleri müziksel deneyimlerinde “doğal öğrenme”yi sağlayan, müfredat dışı ve planlanmamış, spontane gelişen “gayriresmî çalışmalar”dır.

2- Aşağıdakilerden hangisi tuşlu çalgılardan biri değildir?

A) Org
B) Harpsichord
C) Piyano
D) Akordiyon
E) Tanbura

Cevap : E) Tanbura

Açıklama : Org, harpsichord, piyano ve akordiyon tuşlu çalgılar arasında yer alırken, tanbura telli bir çalgıdır.

3- Aşağıdakilerden hangisi yürümeye başlayan çocuklara uygun müziklerin ezberlemeyi de sağlayan yansımasıdır?

A) Armoni
B) Hareket
C) Tekrarlama
D) Dans
E) Ritim

Cevap : C) Tekrarlama

Açıklama : Yürümeye başlayan çocuklara uygun müziklerin ezberlemeyi kolaylaştıran temel özelliklerinden biri “tekrarlama”dır.

4- Aşağıdakilerden hangisi “form” kelimesini ifade etmektedir?

A) Çerçeve
B) Biçim
C) Yönerge
D) Besteleme
E) Doku

Cevap : B) Biçim

Açıklama : Müzikte “form” kelimesi, bir eserin yapısal düzenini ve biçimini ifade eder.

5- Avrupa dışında Doğu sanat müziğine dair ilk yazılı bilgiler, MS. 8. yüzyılda hangi dönemde görülmüştür?

A) Antik Yunanlar
B) Göktürkler
C) Selçuklular
D) Abbasiler
E) Osmanlılar

Cevap : D) Abbasiler

Açıklama : Avrupa dışında Doğu sanat müziğine dair ilk yazılı bilgiler, MS. 8. yüzyılda Abbasi döneminde görülmüştür.

6- Aşağıdakilerden hangisi çocuk müziği formlarındandır?

A) Suit
B) Koncerto
C) Sonat
D) Marş
E) Opera

Cevap : D) Marş

Açıklama : Suit, koncerto, sonat ve opera genel müzik formlarıyken, “marş” çocuk müziği formları arasında da yer alır.

7- Aşağıdakilerden hangisiyle ilişkili şarkılar okul öncesi çocukları güldürür?

A) Çok sesli
B) Tekerlemeli
C) Tanıdık
D) Karmaşık
E) Basit

Cevap : B) Tekerlemeli

Açıklama : Okul öncesi çocukları güldüren şarkılar genellikle “tekerlemeli” ve komik unsurlar içeren şarkılardır.

8- Aşağıdakilerden hangisi çalgı sınıflamalarından biri değildir?

A) Sesli çalgılar
B) Tuşlu çalgılar
C) Telli çalgılar
D) Vurmalı çalgılar
E) Üflemeli çalgılar

Cevap : A) Sesli çalgılar

Açıklama : Çalgı sınıflamaları genellikle tuşlu, telli, vurmalı ve üflemeli gibi gruplara ayrılırken, “sesli çalgılar” bu sınıflamalardan biri değildir, daha çok çalgıların çıkardığı genel sesi ifade eder.

9- Aşağıdakilerden hangisi “Yaşasın Okulumuz” şarkısını Fransızcadan Türkçeye uyarlamıştır?

A) Ahmet Muhtar Ataman
B) Muammer Sun
C) Osman Zeki Üngör
D) Wolfgang Amadeus Mozart
E) Saip Egüz

Cevap : A) Ahmet Muhtar Ataman

Açıklama : “Yaşasın Okulumuz” şarkısını Fransızcadan Türkçeye uyarlayan kişi Ahmet Muhtar Ataman’dır.

10- Aşağıdakilerden hangisi müzikte bir zaman işaretindeki vuruşların kuvvetli ve zayıf olma sırasını ifade eder?

A) Tempo
B) Vuruş
C) Ölçü
D) Tartım
E) Süre

Cevap : D) Tartım

Açıklama : Müzikte bir zaman işaretindeki vuruşların kuvvetli ve zayıf olma sırasını ifade eden kavram “tartım”dır.

11- Aşağıdaki çocuk müziği formlarından hangisi Kaşgarlı Mahmud’un Divânu Lugâti’t-Türk (1072) eserinde geçen “balu balu” kavramını ifade eder?

A) Marş
B) Özgün beste
C) Halk müziği uyarlaması
D) Ninni
E) Tekerleme

Cevap : D) Ninni

Açıklama : Kaşgarlı Mahmud’un Divânu Lugâti’t-Türk (1072) eserinde geçen “balu balu” kavramı, “ninni” formunu ifade eder.

12- Aşağıdakilerden hangisi tarihsel süreçte müzikte türleri belirleyen dayanaklardan biridir?

A) Edebiyat türleri
B) Müzik camiası
C) Görsel sanatlar
D) Çocuklar
E) Çalgı adları

Cevap : B) Müzik camiası

Açıklama :

13- Nota ve sus işaretlerinin yanına konulan çoğaltma noktasının işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kesme
B) Sessizlik
C) Kısaltma
D) Tekrar
E) Uzatma

Cevap : E) Uzatma

Açıklama : Nota ve sus işaretlerinin yanına konulan çoğaltma noktasının işlevi, o nota veya susun süresini uzatmaktır.

14- Aşağıdakilerden hangisi çocukların müziksel deneyimini ve gelişimini belirleyen faktörlerden biri değildir?

A) Eğitim
B) Aile
C) Duygu
D) Temel biyolojik potansiyel
E) Fırsat

Cevap : C) Duygu

Açıklama : Çocukların müziksel deneyimini ve gelişimini belirleyen faktörler arasında eğitim, aile, temel biyolojik potansiyel ve fırsatlar yer alırken, “duygu” müziksel deneyimin kendisiyle ilişkili bir sonuç veya içerik olup, doğrudan belirleyici bir faktör değildir.

15- Aşağıdakilerden hangisi yayı telli çalgılarda tellere sürtülünce ses üretir?

A) Parmak
B) Pena
C) Yay
D) Mızrap
E) Tezene

Cevap : C) Yay

Açıklama : Yayı telli çalgılarda tellere sürtünerek ses üreten araç “yay”dır.

16- Aşağıdakilerden hangisi müziğin eğitim işlevlerini tanımlayan bir işlevdir?

A) Fiziksel işlev
B) Bilişsel işlev
C) Duygusal işlev
D) Şarkı işlev
E) Çalgı işlevi

Cevap : B) Bilişsel işlev

Açıklama : Müziğin eğitim işlevleri arasında bilişsel işlev (düşünme, anlama, problem çözme gibi zihinsel süreçlere katkısı) önemli bir yer tutar.

17- Aşağıdakilerden hangisi müziksel üslubun atıfta bulunduklarından biri değildir?

A) Hikâyeler
B) İcracılar
C) Tarihsel dönemler
D) Besteciler
E) Dokular

Cevap : A) Hikâyeler

Açıklama : Müziksel üslup, icracılar, tarihsel dönemler, besteciler ve dokular gibi unsurlara atıfta bulunurken, “hikâyeler” doğrudan müziksel üslubun atıfta bulunduğu bir kavram değildir.

18- Aşağıdakilerden hangisi müziksel formun dinleyici estetiğini de belirlediğini ifade etmiştir?

A) Schoenberg
B) Mozart
C) Napoléon
D) Hegel
E) Beethoven

Cevap : A) Schoenberg

Açıklama :

19- Aşağıdakilerden hangisinin kitabında Türk Halk Müziği olarak anılan türün ilk notasyon örnekleri yer almıştır?

A) Kindi
B) Pythagoras
C) Ali Ufki Bey
D) Farabi
E) Hermionlu Lasos

Cevap : C) Ali Ufki Bey

Açıklama : Türk Halk Müziği olarak anılan türün ilk notasyon örnekleri, Ali Ufki Bey’in (Albert Bobowski) “Mecmua-i Saz ü Söz” adlı kitabında yer almıştır.

20- Çoğu ebeveynin çocukların müzikle ilişkisini belirlediği zamana dair yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eğitim zamanı
B) Ders zamanı
C) Okul zamanı
D) Ödev zamanı
E) Boş zaman

Cevap : E) Boş zaman

Açıklama : Çoğu ebeveyn, çocukların müzikle olan ilişkisini genellikle “boş zaman” etkinliği olarak görme eğilimindedir.