Kentleşme Politikası ve Hukuku 2024-2025 Final Soruları

Kent Planlama Düşüncesi ve Tarihi

Kent planlama düşüncesi tarih boyunca farklı modeller ve özellikler sergilemiştir. Antik Yunan düşünürlerinden Hippodamus’un kent modelinin özelliklerinden biri, kentlerin, devletin özel mülkiyetteki toprak parçalarını daha iyi kontrol edebilmesini sağlamasıdır. Modernist planlama ise, çıkmaz sokaklar ve organik dokuyu büyük ölçüde tasfiye etmesi, fonksiyonları mahalle ölçeğinde planlaması, büyük ve geometrik merkezler oluşturması ve görece çok merkezli olmasıyla karakterize edilir. Bu planlama anlayışı, heterojen bir parselasyon düzenine dayanmaz.

Ortaçağ’da ise üretimin niceliksel ve niteliksel olarak denetlenmesinden sorumlu kurum loncalardır.

Türkiye’de Kentleşme Süreçleri ve Politikaları

Türkiye’nin kentleşme tarihi belirli dönemlere ve olaylara göre şekillenmiştir. 1950 ve sonrası dönemde karayolu politikaları, Millet ve Vatan Caddesi’nin açılması ve Tophane-Dolmabahçe yolunun genişletilmesi gibi projelere odaklanmıştır; toplu taşıma olanaklarının artırılması bu dönemin ana politikalarından biri olarak sayılamaz. 1990’lar Türkiye’sinin kentleşmesinde ise, özellikle zorunlu göçler nedeniyle kentin geri kalanından ayrışmış, içe kapalı yerleşmelerin ortaya çıkması önemli bir olgudur. Ülkede güvenli konut tartışmalarının başlamasına neden olan en önemli olay 1999 Depremi’dir.

Kent Yönetimi ve Planlama Hukuku

Kent yönetimi ve planlaması yasal bir çerçeveye tabidir.

• Büyükşehir Belediyesi: Büyükşehir belediye başkanının görev ve yetkileri arasında belediyeyi stratejik plana uygun yönetmek, belediye teşkilatını sevk ve idare etmek, büyükşehir belediye meclisi ve encümenine başkanlık etmek ve beldenin hak ve menfaatlerini korumak bulunur. Belediye meclisi üyelerini seçmek başkanın görevlerinden değildir.
• Planlama Zorunluluğu: 3194 Sayılı İmar Kanunu’na göre nüfusu 10.000’in üzerindeki yerlerde imar planı yapmak zorunludur. Stratejik plan yapma zorunluluğu ise nüfusu 50.000’in altında olan belediyeler için geçerli değildir.
• Plan Hiyerarşisi: Yasal olarak, üst ölçekli plan olan Nazım İmar Planı onaylanmadan, alt ölçekli olan Uygulama İmar Planı onaylanamaz.

Kentsel Koruma ve Kentsel Dönüşüm

Tarihi ve doğal değerlerin korunması ile riskli alanların yenilenmesi kent politikalarının önemli bir parçasıdır.

• Kentsel Koruma: Kentsel koruma farklı amaçlarla yapılabilir. İtalya’da bulunan Pisa Kulesi, turizm getirisi nedeniyle koruma örneği olarak sayılmaktadır. Sit alanları, ören yerleri gibi alanların korunması, yaşatılması ve geliştirilmesi amacıyla farklı idareler ve sivil toplum kuruluşları arasında eşgüdümü sağlamak için oluşturulan alanlara ise Yönetim Alanı denir. Türkiye’deki milli parklardan biri de Köprülü Kanyon’dur.
• Kentsel Dönüşüm: 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüşümü Hakkında Kanun, idareye riskli alanlarda ya da risk taşıyan yapılarda kamu gücü kullanarak bir dönüşümü zorlama imkânı vermiştir.
• Turizm Bölgeleri: Turizm bölgelerinde Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın planlama yetkileri vardır. Ancak bu bölgelerde yapılan nazım imar planlarının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından onaylanması gerekmektedir; onaya gerek olmadığı bilgisi yanlıştır.

Toplumsal Yapı ve Kentleşme İlişkisi

Kentleşme, toplumsal yapıyı derinden etkiler. Toplumsal tabakalaşma çeşitleri arasında kölelik, kast, zümre ve sınıf yer alır. Meslek, bir tabakalaşma çeşidi değil, toplumsal konum belirleyicisidir. Fabrikalaşma sonucunda ise iki yeni sınıf ortaya çıkmıştır: üretim araçlarının sahibi olan burjuvazi ve emeğini satmak zorunda olan mülksüzler sınıfı olan proleterya.

Gelişmiş ülkelerin bir özelliği, kalkınmanın odağında ticaret, sanayi ve madenciliğin olmasıdır. Avrupa’da 20. yüzyılın başında görülen konut politikaları arasında yeni yasalar çıkarmak, sosyal konutları genişletmek, devletin düzenleyici rol oynaması ve kira artışlarını önlemek için kiraları dondurmak gibi uygulamalar bulunur. Özel sektörün konut sektörüne girmesinin teşvik edilmesi bu dönemin politikalarından biri değildir.

1- 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüşümü Hakkında Kanun ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Riskli alan ilan edilen yerlerde bir daha konut yapılamaz.
B) Riskli yapı tespitini bizzat belediye görevlileri yapar.
C) İdareye riskli alanlarda ya da risk taşıyan yapılarda kamu gücü kullanılarak bir dönüşümün zorlanması imkânı verilmiştir.
D) Dönüşüm yapmaya yetkili kurum Cumhurbaşkanlığı’dır.
E) Gecekondu alanları ile ilgili bir kanundur.

Cevap : C) İdareye riskli alanlarda ya da risk taşıyan yapılarda kamu gücü kullanılarak bir dönüşümün zorlanması imkânı verilmiştir.

Açıklama : 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüşümü Hakkında Kanun ile birlikte, riskli alan ilan edilen yerlerde veya risk taşıyan yapılarda kamu gücü kullanılarak kentsel dönüşümün zorlanması imkânı verilmiştir. Bu kanun, konut yapımını tamamen yasaklamaz, riskli yapı tespitini belediye görevlileri değil, yetkili kurumlar yapar. Dönüşüm yapmaya yetkili kurumlar, bakanlık ve belediyelerdir, sadece Cumhurbaşkanlığı değildir. Kanun sadece gecekondu alanları ile ilgili değildir, tüm riskli yapıları kapsar.

2- Turizm bölgeleri ile ilgili verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Haritalar ve kıyı kenar çizgisi planlarının iki ay içinde onaylanması gereklidir.
B) Turizm amaçlı imar uygulama planlarının tadil etmeye ve onaylamaya Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkili kılınmıştır.
C) Turizm bölgelerinde ve turizm merkezlerinde turizm dışı kullanıma ilişkin imar uygulama planlan ve altyapı projeleri, ilgili kuruluşça, Bakanlığın olumlu görüşü alındıktan sonra yürürlüğe konur.
D) Bu bölgelerde bakanlıkça yaptırılan planlar altı ay içinde onaylanmalıdır.
E) Turizm bölgelerinde yapılan nazım imar planlarını Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onaylamasına gerek yoktur.

Cevap : E) Turizm bölgelerinde yapılan nazım imar planlarını Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onaylamasına gerek yoktur.

Açıklama : Turizm bölgelerinde yapılan nazım imar planlarının Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onaylamasına gerek vardır. Haritalar ve kıyı kenar çizgisi planları iki ay içinde onaylanması gerekir. Turizm amaçlı imar uygulama planlarının tadil etmeye ve onaylamaya Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Turizm bölgelerinde turizm dışı kullanıma ilişkin imar uygulama planları ve altyapı projeleri ilgili kuruluşça Bakanlığın olumlu görüşü alındıktan sonra yürürlüğe konur. Bu bölgelerde bakanlıkça yaptırılan planlar altı ay içinde onaylanmalıdır.

3- Aşağıdakilerden hangisi modernist planlamanın özelliklerinden biri değildir?

A) Çıkmaz sokaklar ve organik doku ile kurgulanan örüntüyü büyük ölçüde tasfiye etmesi
B) Fonksiyonları mahalle ölçeğinde planlaması
C) Heterojen bir parselasyon düzenine dayalı olması
D) Büyük ve geometrik (rijid) merkezler oluşturması
E) Görece çok merkezli olması

Cevap : C) Heterojen bir parselasyon düzenine dayalı olması

Açıklama :

4- Aşağıdakilerden hangisi Hippodamus’un kent modelinin özelliklerindendir?

A) Kentler, devletin özel mülkiyetteki toprak parçalarını daha iyi kontrol edebilmesini sağlamalıdır.
B) Kentin organik bir yapısı olmalıdır.
C) Kentler, köleler için uygun yerleşme alanlarını içermelidir.
D) Demokrasi ve eşitliğin kamu yapılarında kendini göstermesi gereklidir.
E) İdeal kent 30 bin nüfuslu olmalıdır.

Cevap : A) Kentler, devletin özel mülkiyetteki toprak parçalarını daha iyi kontrol edebilmesini sağlamalıdır.

Açıklama :

5- Türkiye’de güvenli konut tartışmalarının başlamasına neden olan olay aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2002 Genel Seçimleri
B) 1999 Depremi
C) 2001 Ekonomik Krizi
D) 2008 Mortgage Krizi
E) 2004 Yerel Yönetimler Seçimleri

Cevap : B) 1999 Depremi

Açıklama : Türkiye’de güvenli konut tartışmalarının başlamasına neden olan olay, büyük can ve mal kayıplarına yol açan “1999 Depremi”dir. Bu deprem, yapı güvenliği ve kentsel dönüşüm konularında önemli bir farkındalık yaratmıştır.

6- 1990’lar Türkiye’nin kentleşmesinde aşağıdakilerden hangisi ile temsil edilebilir?

A) Sosyal donatı alanlarında imar planları vasıtasıyla artış
B) Islah planlarıyla kentsel mekanda yoğunlaşma
C) Kente göçün niteliğinde belirgin değişme yaratan zorunlu göçler nedeniyle ketin geri kalanından ayrışmış, içe kapalı yerleşmeler
D) Gecekondulaşmada seçim dönemi popülist politikaları sonucu artış
E) İmar afları ile yasadışı yapılaşmanın meşrulaştırılması

Cevap : C) Kente göçün niteliğinde belirgin değişme yaratan zorunlu göçler nedeniyle ketin geri kalanından ayrışmış, içe kapalı yerleşmeler

Açıklama : 1990’lar Türkiye’sinin kentleşme sürecinde, özellikle kırsaldan kente doğru yaşanan “zorunlu göçler” sonucunda kentlerin geri kalanından ayrışmış, içe kapalı yerleşmelerin (varoşlar, gecekondu bölgeleri) ortaya çıkması yaygın bir olgu olmuştur.

7- Aşağıdakilerden hangisi bir tabakalaşma çeşidi değildir?

A) Kölelik
B) Meslek
C) Kast
D) Zümre
E) Sınıf

Cevap : B) Meslek

Açıklama : Tabakalaşma çeşitleri arasında kölelik, kast, zümre ve sınıf gibi sosyal hiyerarşiler yer alır. “Meslek” ise bir tabakalaşma çeşidi değil, bireyin toplumsal konumunu ve işlevini belirleyen bir faktördür.

8- Aşağıdakilerden hangisi Avrupa’da 20. yüzyılın başında görülen konut politikalarından değildir?

A) Konut sorununu çözmek için yeni yasalar yürürlüğe girmiştir.
B) Özel sektörün konut sektörüne girmesi teşvik edilmiştir.
C) Sosyal konut politikalarının kapsamı genişlemiştir.
D) Devletler hem doğrudan yapımcı olarak hem de sübvansiyonlarla rant kayıplarını dolaylı yoldan telafi ederek düzenleyici rol oynamıştır.
E) Konut darlığının yol açabileceği büyük kira artışlarını önlemek üzere kiralar dondurulmuştur.

Cevap : B) Özel sektörün konut sektörüne girmesi teşvik edilmiştir.

Açıklama :

9- İtalya’da bulunan Pisa Kulesi aşağıda yer alan hangi tür kentsel koruma örneği sayılmaktadır?

A) Dini bir kimliğin yaratılma aracı olarak koruma
B) Estetik değeri nedeniyle koruma
C) Turizm getirisi nedeniyle koruma
D) Bir toplumsal kültür ürünü olarak önceki kuşaklardan alınan mirasın sonraki kuşaklara aktarılmasını temel alan koruma
E) Toplumsal kültür ürünü olması nedeniyle koruma

Cevap : C) Turizm getirisi nedeniyle koruma

Açıklama :

10- Aşağıdakilerden hangisi büyükşehir belediye başkanının görev ve yetkilerinden biri değildir?

A) Belediyeyi stratejik plana uygun olarak yönetmek
B) Belediye teşkilatının en üst amiri olarak belediye teşkilatını sevk ve idare etmek
C) Büyükşehir belediye meclisi ve encümenine başkanlık etmek, bu organların kararlarını uygulamak
D) Beldenin ve belediyenin hak ve menfaatlerini korumak
E) Belediye meclisi üyelerini seçmek

Cevap : E) Belediye meclisi üyelerini seçmek

Açıklama : Büyükşehir belediye başkanı, belediyeyi stratejik plana uygun olarak yönetmek, belediye teşkilatının en üst amiri olarak sevk ve idare etmek, büyükşehir belediye meclisi ve encümenine başkanlık ederek kararlarını uygulamak ve beldenin/belediyenin hak ve menfaatlerini korumakla görevlidir. Ancak “belediye meclisi üyelerini seçmek” görevi büyükşehir belediye başkanına ait değildir, bu üyeler halk tarafından seçilir.

11- Aşağıdakilerden hangisinde stratejik plan yapılması zorunlu değildir?

A) Nüfusu 50.000’in altında olan belediyelerde
B) Nüfusu 10.000’ın üzerinde olan belediyelerde
C) Büyükşehir Belediyelerinde
D) Genç nüfusun %50’nın altında olduğu belediyelerde
E) Sınırları içinde üniversite bulunan belediyelerde

Cevap : A) Nüfusu 50.000’in altında olan belediyelerde

Açıklama : Türkiye’de belirli nüfus eşiklerinin üzerindeki belediyelerde ve büyükşehir belediyelerinde stratejik plan yapılması zorunludur. Nüfusu 50.000’in altında olan belediyelerde stratejik plan yapılması zorunlu değildir.

12- “Fabrikalaşmanın sonucunda iki yeni sınıf ortaya çıktı.
– Bütün ileri ülkelerde geçim araçlarının ve bu geçim araçlarını üreten araçların (makinelerin, fabrikaların, aletlerin vb.) hemen hemen tek başlarına sahibi olan, büyük kapitalistler sınıfı. Bu, burjuvazidir.
– Onlardan, karşılığında salt kendi geçim araçlarını almak için emeklerini birinci sınıfa, burjuvaziye satmak zorunda kalan tamamıyla mülksüzler sınıfı. Burjuvalara bağımlı olan bu sınıfa, denir.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) burjuvazi
B) feodal bey
C) zümre
D) aristokrasi
E) proleterya

Cevap : E) proleterya

Açıklama : Fabrikalaşmanın sonucunda, geçim araçlarının (makineler, fabrikalar) sahibi olan büyük kapitalistler sınıfı “burjuvazi” olarak adlandırılırken, emeklerini burjuvaziye satmak zorunda kalan, mülksüzler sınıfı “proleterya” olarak adlandırılır.

13- Aşağıdakilerden hangisi planlamanın hedeflerinden biri değildir?

A) Kamu yararı gözetilmesini sağlamak
B) Sürdürülebilir bir kent mekanı oluşturmak
C) Eşitlikçi, hakça ve adaletli bir kentsel gelişim yaratmak
D) Yerleşmelerin sağlıklı ve dengeli gelişimini sağlamak
E) Toplumun huzurlu ve güvenli çevrelerde yaşamasını sağlamak

Cevap : A) Kamu yararı gözetilmesini sağlamak

Açıklama : Kamu yararı gözetilmesi, planlamanın temel hedeflerinden biridir, dolayısıyla “planlamanın hedeflerinden biri değildir” ifadesiyle çelişmektedir. Sürdürülebilir kent mekanı oluşturmak, eşitlikçi ve adaletli gelişim yaratmak, yerleşmelerin sağlıklı ve dengeli gelişimini sağlamak ve toplumun huzurlu ve güvenli çevrelerde yaşamasını sağlamak planlamanın diğer hedefleridir.

14- Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’deki milli parklardan biridir?

A) Peri Bacaları
B) Efes Antik Kenti
C) Bafa Gölü
D) Diyarbakır Surları
E) Köprülü Kanyon

Cevap : E) Köprülü Kanyon

Açıklama : Türkiye’deki milli parklardan biri “Köprülü Kanyon”dur. Peri Bacaları, Efes Antik Kenti, Bafa Gölü ve Diyarbakır Surları milli park değil, farklı statüdeki doğal ve tarihi alanlardır.

15- Aşağıdakilerden hangisi 1950 ve sonrası dönem karayolu politikalarına örnek verilemez?

A) Toplu taşıma olanaklarının arttırılması
B) Millet ve Vatan Caddesi’nin açılması
C) Tophane-Dolmabahçe yolunun genişletilmesi
D) Edirne-İstanbul karayolunun Topkapı girişinin düzenlenmesi
E) Yeşilköy’e kadar 50 m genişliğinde bir yol yapılması

Cevap : A) Toplu taşıma olanaklarının arttırılması

Açıklama : 1950 ve sonrası dönemde Türkiye’deki karayolu politikaları, genellikle kent içi ve şehirlerarası yolların genişletilmesi, yeni yolların açılması ve trafik akışını iyileştirmeye odaklanmıştır. Toplu taşıma olanaklarının artırılması bu dönemin ana karayolu politikalarından biri olarak gösterilemez.

16- Ortaçağ’da üretimin niceliksel ve niteliksel olarak denetlenmesinden sorumlu kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Vakıf
B) Lonca
C) Kilise
D) Tüccar
E) Zabıta

Cevap : B) Lonca

Açıklama : Ortaçağ’da üretimin niceliksel ve niteliksel olarak denetlenmesinden sorumlu kurum “Lonca”lardır. Loncalar, esnaf ve zanaatkarların örgütlenmeleri olup, üretim standartlarını, fiyatları ve kaliteyi denetlerlerdi.

17- Yasal olarak Nazım İmar Planı planı onaylanmadan ….. planı onaylanamaz. Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Çevre Düzeni Planı
B) Bölge Planı
C) Mekansal Strateji Planı
D) Uygulama İmar Planı
E) Ülke Planı

Cevap : D) Uygulama İmar Planı

Açıklama : Yasal olarak, Nazım İmar Planı onaylanmadan “Uygulama İmar Planı” onaylanamaz. Nazım İmar Planı, uygulama imar planının üst ölçekli planıdır ve genel kararları belirler.

18- “Sit alanları, ören yerleri ve etkileşim sahalarının doğal bütünlüğü içerisinde etkin bir şekilde korunması, yaşatılması, değerlendirilmesi, belli bir vizyon ve tema etrafında geliştirilmesi, toplumun kültürel ve eğitsel ihtiyaçlarıyla buluşturulması amacıyla, plânlama ve koruma konusunda yetkili merkezî ve yerel idareler ile sivil toplum kuruluşları arasında eşgüdümü sağlamak için oluşturulan ve sınırları ilgili idarelerin görüşleri alınarak Bakanlıkça belirlenen yerlerdir.”
Yukarıdaki ifade ile açıklanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anıt
B) İmar Alanı
C) Dönüşüm Alanı
D) Yönetim Alanı
E) Uygulama Alanı

Cevap : D) Yönetim Alanı

Açıklama : Verilen ifade, sit alanları, ören yerleri ve etkileşim sahalarının korunması, yaşatılması, değerlendirilmesi ve toplumsal ihtiyaçlarla buluşturulması amacıyla oluşturulan “Yönetim Alanı” kavramını açıklamaktadır.

19- Aşağıdakilerden hangisi gelişmiş ülkelerin özelliklerindendir?

A) Üretim ve ticaret belli bölgelerde yoğunlaşmıştır.
B) Kentleşme hızı ve nüfus artışı doyma noktasına ulaşmamıştır.
C) İşgücünün marjinal mesleklerde yığılması söz konusudur.
D) Kalkınmanın odağında ticaret, sanayi ve madencilik vardır.
E) Kentleşmeye ivme kazandıran sektör inşaattir.

Cevap : D) Kalkınmanın odağında ticaret, sanayi ve madencilik vardır.

Açıklama :

20- 3194 Sayılı İmar Kanunu’na göre nüfusu kaç binin üstündeki yerlerde imar planı yapmak zorunludur?

A) 50.000
B) 75.000
C) 5.000
D) 10.000
E) 25.000

Cevap : D) 10.000

Açıklama : 3194 Sayılı İmar Kanunu’na göre nüfusu “10.000”in üzerindeki yerlerde imar planı yapmak zorunludur.