Yoksulluk ve Sosyal Hizmet 2024-2025 Final Soruları

Yoksulluk Kavramları ve Sosyal Yardım Türleri

Yoksulluk, farklı şekillerde tanımlanabilir. Göreceli yoksulluk, bir kişinin gelirinin, yaşadığı toplumun veya bölgenin ortalama yaşam standardının altında olması durumunu ifade eder. Örneğin, kabul edilen tüketim seviyesi aylık 10.000 pound olan Londra’da, aylık 8.000 pound gelire sahip bir kişi göreceli yoksulluk kapsamına girer.

Yoksullukla mücadelede çeşitli sosyal yardım ve gelir desteği modelleri uygulanır. Temel Gelir, yoksulluk şartı veya çalışma durumu aranmaksızın sadece vatandaş olmakla bağlantılı olarak herkese belirli bir gelirin sağlanmasıdır. Asgari gelir desteği uygulamalarında ise bazı sorunlar görülebilir. Kamu kurumlarının partizan dayatmalara ve yönlendirmelere açık olması durumu klientalizm olarak adlandırılır.

Savaş sırasında kıtlık gibi durumlarda, devletlerin egemenlik haklarının ötesinde, muhtaç durumdakileri korumak için kuvvet kullanmayı gerektiren durum ise insani müdahale kavramıyla ifade edilir.

Türkiye’de Sosyal Hizmetlerin Tarihsel Gelişimi

Türkiye’de sosyal hizmetlerin kurumsal gelişimi Osmanlı’nın son dönemlerine dayanır. Tek parti döneminde devletin sosyal yardımlardaki varlığı ve etkisi sınırlı olmuş, bu dönemde sadaka, zekât, fitre ve kurban derileri gibi geleneksel yardım yöntemlerinden faydalanılmıştır. Borç, bu geleneksel yöntemlerden biri olarak görülmez.

• Kurumlar: Osmanlı son döneminde kurulan Hilal-i Ahmer Cemiyeti, Cumhuriyet döneminde de faaliyetlerine devam etmiştir. Bu kurum 1923 yılında “Türkiye Hilal-i Ahmer Cemiyeti” adını almış, merkezi 1925 yılında İstanbul’dan Ankara’ya taşınmış ve nihayet 1935 yılında ismi Kızılay olmuştur. 2011 yılında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı kurulmadan önce, Türkiye’de sosyal hizmetleri kamu eliyle yürüten ana kurum ise Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu (SHÇEK) idi.
• Yasal Düzenlemeler: 6972 sayılı Korunmaya Muhtaç Çocuklar Kanunu, 1957 ile 1983 yılları arasında yürürlükte kalmıştır.
• Güncel Durum: Türkiye’de 1980 sonrası merkezi sosyal yardımların miktarında istikrarlı bir artış veya azalış yerine, bir dalgalanma özelliği görülmektedir. Merkezi sosyal yardım alanında kurulan Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi‘nin en önemli katkısı ise sosyal yardım kararlarının daha hızlı ve adil olmasını sağlamasıdır.

Mikrokredi ve Mikrofinans Uygulamaları

Mikrokredi ile mikrofinans kavramlarının karıştırılıyor olmasının temel nedenlerinden biri, mikrofinans uygulamalarının başlangıçta mikrokredi şeklinde başlamasıdır. Mikrokredi uygulamalarının geri ödeme oranları çok yüksektir ve borç sisteminde sermaye birikim merdiveni sistemi uygulanır. Türkiye’de mikrokredinin ilk uygulaması sivil toplum eliyle gerçekleşmiştir. Mikrokredinin hedef kitlesinin sadece yoksul kadınlar olduğu bilgisi doğru değildir, ancak kadınlar öncelikli hedef kitlelerdendir.

Uluslararası ve Karşılaştırmalı Yaklaşımlar

Batı’da Ortaçağ Dönemi’nde kilise dışında, yoksullara sosyal yardım işlerinde bulunan kurumlardan biri lonca birlikleridir. Ahi orta sandıklarından muhtaç durumda olan toplum kesimlerine yapılan sosyal yardımlar ise daha çok Hariciler kategorisinde değerlendirilebilir.

Şartlı nakit transferi (ŞNT) uygulaması, dünyada belediyeler ölçeğinde ilk olarak Brezilya‘da başlamıştır. Çocukların %85’lik devam şartı, düzenli sağlık kontrolü ve annenin eğitim seminerlerine katılımı gibi koşulları içeren ŞNT modeli ise Meksika‘daki uygulamayla ilişkilidir.

Güncel Sosyal Sorunlar ve Kavramlar

• Göç: Daimi ikametgâhı köy olsa da kentle kısa zaman dilimlerinde yoğun ilişki kuran (gidiş-geliş yapan) kişilerin durumu mekik göçü olarak tanımlanır. Bir şehirde gecekondu bölgesinden sosyoekonomik seviyesi yüksek bir bölgeye taşınmanın göç olarak kabul edilmemesinin temel nedeni ise belirgin bir fiziki mesafe değişikliği içermemesidir.
• STK’lar: Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının (STK) yürüttükleri projeler, fon kaynakları, kapasiteleri gibi temel konularda kapsamlı dökümlerin olmaması, STK’ların sosyal yardım alanındaki koordinasyon sorunu ile ilgilidir.
• Engellilik: Engellilik alanı ile ilgili kavramlardaki karmaşa, sadece Türkçeye has bir durum değildir; bu küresel bir sorundur.
• Aile: Türkiye’de kadın başına düşen doğum sayısındaki sürekli azalma, ailenin neslin devamını sağlayan biyolojik işlevi açısından olumsuz bir durum olarak değerlendirilir.

1- -Londra’da kabul edilen tüketim seviyesi aylık 10.000 pounddur.
-Londra’ya bir yıllığına akademik araştırma için giden Can aylık 8000 pound gelire sahiptir.
Yukarıdaki duruma göre Can, hangi yoksulluk türü kapsamına girmektedir?

A) Mutlak yoksulluk
B) İnsani yoksulluk
C) Nöbetleşe yoksulluk
D) Göreceli yoksulluk
E) Çalışan yoksulluk

Cevap : D) Göreceli yoksulluk

Açıklama : Can’ın aylık geliri (8000 pound), Londra’da kabul edilen tüketim seviyesinin (10.000 pound) altında olmasına rağmen, gelirinin sıfır veya çok düşük olmaması, onu “göreceli yoksulluk” kapsamına sokar. Göreceli yoksulluk, bir kişinin gelirinin, belirli bir toplumun veya bölgenin ortalama yaşam standardının altında olması durumunu ifade eder.

2- Asgari gelir desteği uygulamalarında görülebilen sorunlardan biri olan ve “kamu kurumlarının partizan dayatmalara ve yönlendirmelere son derece açık olması” anlamına gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Klientalizm
B) Ayrımcılık
C) Sosyal içerme
D) Refah şovenizmi
E) Refahçılık

Cevap : A) Klientalizm

Açıklama : Asgari gelir desteği uygulamalarında “kamu kurumlarının partizan dayatmalara ve yönlendirmelere son derece açık olması” durumu, “klientalizm” kavramı ile ifade edilir. Klientalizm, siyasi otoritelerin, yandaşlarına veya belirli gruplara çıkar sağlamak amacıyla kamu kaynaklarını veya hizmetlerini kullanması anlamına gelir.

3- Mikrokredi hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Hedef kitlesi sadece yoksul kadınlardır.
B) BM’nin mikrokredi yolu ile yoksulluğu azaltma hedefinden uzak kalınmıştır.
C) Borç/kredi sisteminde sermaye birikim merdiveni sistemi uygulanmaktadır.
D) Geri ödeme oranları çok yüksektir.
E) Türkiye’de mikrokredinin ilk uygulaması, sivil toplum eliyle(dir).

Cevap : A) Hedef kitlesi sadece yoksul kadınlardır.

Açıklama :

4- Türkiye’de tek parti döneminde devletin sosyal yardımlardaki varlığı yok denemese de “etkisi yok” denebilecek durumdadır. Öyle ki zaman zaman devlet, geleneksel kurumlardan istifade etmek/yönlendirmek yoluna başvurmuştur.
Aşağıdakilerden hangisi tam/mutlak olarak geleneksel kurumlardan/yöntemlerden biri olarak görülemez?

A) Borç
B) Kurban derileri
C) Sadaka
D) Zekât
E) Fitre

Cevap : A) Borç

Açıklama : Sadaka, zekât, fitre ve kurban derileri gibi uygulamalar, geleneksel sosyal yardım yöntemleri arasında yer alır. “Borç” ise genellikle bir geri ödeme yükümlülüğü içeren bir finansal araç olup, doğrudan geleneksel bir sosyal yardım kurumu veya yöntemi olarak kabul edilmez.

5- Merkezî sosyal yardım alanındaki “Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi”nin en önemli katkısı aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

A) Sosyal yardımlarda tüm uygulamaların değiştirilmesi
B) Sosyal yardımlarda verilen miktarların daha yüksek olabilmesi
C) Sosyal yardımların daha fazla kişiye verilebilmesi
D) Sosyal yardımlardaki aktörlerin sayısının artması
E) Sosyal yardım verip vermeme kararlarının daha hızlı ve adil olması

Cevap : E) Sosyal yardım verip vermeme kararlarının daha hızlı ve adil olması

Açıklama : Merkezî sosyal yardım alanındaki “Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi”nin en önemli katkısı, sosyal yardım verip vermeme kararlarının daha hızlı ve adil bir şekilde alınmasını sağlamasıdır. Bu sistem, veri entegrasyonu ve merkezi kayıt tutma sayesinde yardımların daha etkin ve şeffaf bir şekilde dağıtılmasına olanak tanır.

6- Aşağıdakilerden hangisi mikrokredi ile mikrofinans kavramlarının karıştırılıyor olmasının temel nedenlerinden biridir?

A) İkisinde de girişimci olacak küçük işletmelere küçük miktarda kredi verilmesi
B) Mikrokredide yoksul olunması ve az birikim olmasının gerekmesi
C) İki kavramın uygulamasında da ekonomik amaçların merkezde olması
D) İkisinde de ticari bankacılığın esas kabul edilmesi
E) Mikrofinans uygulamalarının mikrokredi şeklinde başlaması

Cevap : E) Mikrofinans uygulamalarının mikrokredi şeklinde başlaması

Açıklama : Mikrokredi ile mikrofinans kavramlarının karıştırılmasının temel nedenlerinden biri, mikrofinans uygulamalarının başlangıçta mikrokredi şeklinde ortaya çıkmasıdır. Mikrofinans, daha geniş bir finansal hizmetler yelpazesini (tasarruf, sigorta, havale vb.) kapsarken, mikrokredi sadece küçük kredileri ifade eder. Başlangıçtaki bu örtüşme, iki kavramın birbirine karıştırılmasına yol açmıştır.

7- Osmanlı son döneminde kurulan Hilal-i Ahmer Cemiyeti, Türkiye Cumhuriyeti’nde de devam etmiş; gerek diğer kurumlarla ortak olarak gerekse bağımsız şekilde sosyal yardım faaliyetleri içinde olmuştur. ….. yılında “Türkiye Hilal-i Ahmer Cemiyeti” adını alan ve İçişleri Bakanlığı’na bağlanan, ….. yılında merkezi İstanbul’dan Ankara’ya taşınmış ve nihayet ….. yılında ismi Kızılay olmuştur.
Yukarıdaki boşluklara gelmesi gereken yıllar sırasıyla aşağıdakı seçeneklerden hangisi doğru olarak verilmiştir?

A) 1923-1924-1933
B) 1923-1924-1934
C) 1923-1924-1935
D) 1923-1925-1934
E) 1923-1925-1935

Cevap : E) 1923-1925-1935

Açıklama :

8- X adlı anne: Kızım beşinci sınıfta okuyor ve yüzde 85’lik devam şartı istendi. Ayrıca düzenli sağlık kontrolü yaptırmamız gerekiyor. Bu da yeterli değil; anne olarak benim de sağlık, gıda ve eğitim seminerlerine katılmam isteniyor.
Şartlı nakit transferi ile ilgili yukarıdaki X adlı annenin ifadeleri, aşağıdaki ülkelerden hangisi ile ilgili olabilir?

A) Arjantin
B) Brezilya
C) Meksika
D) Peru
E) Şili

Cevap : C) Meksika

Açıklama :

9- Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye’de kadın başına düşen doğum sayısı son yıllarda sürekli bir azalma eğilimindedir.
Bu durum ailenin hangi işlevine yönelik olumsuz bir durum anlamına gelmektedir?

A) Kültürel
B) Biyolojik
C) Psikolojik
D) Ekonomik
E) Sosyolojik

Cevap : B) Biyolojik

Açıklama : Kadın başına düşen doğum sayısının azalması, ailenin “biyolojik” işlevine yönelik olumsuz bir durumu ifade eder. Ailenin biyolojik işlevi, neslin devamlılığını sağlamak ve nüfus artışına katkıda bulunmaktır.

10- Şartlı nakit transferinin dünyada belediyeler ölçeğinde ilk uygulaması hangi ülkede olmuştur?

A) Honduras
B) Arjantin
C) Meksika
D) Brezilya
E) Paraguay

Cevap : D) Brezilya

Açıklama :

11- Daimi ikametgâh örneğin köy olsa da kentle kısa zaman dilimleri şeklinde yoğun ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkinin (kente gidiş gelişler) söz konusu olduğu göç kavramı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Emek göçü
B) Beyin göçü
C) Transit göç
D) Mevsimlik göç
E) Mekik göçü

Cevap : E) Mekik göçü

Açıklama : Daimi ikametgahın köy olmasına rağmen kentle kısa zaman dilimleri şeklinde yoğun ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkinin (kente gidiş gelişler) söz konusu olduğu göç kavramı “mekik göçü” olarak adlandırılır. Mekik göçü, genellikle iş veya eğitim amacıyla düzenli olarak iki yer arasında gidip gelmeyi ifade eder.

12- Ahi orta sandıklarından muhtaç durumda olan toplum kesimlerine yapılan sosyal yardımlar daha çok hangi kategoride değerlendirilebilir?

A) Karmatiler
B) Bedeviler
C) Dâhililer
D) Hariciler
E) Berberiler

Cevap : D) Hariciler

Açıklama :

13- 6972 sayılı Korunmaya Muhtaç Çocuklar Kanunu hangi tarihler arasında yürürlükte kalmıştır?

A) 1963-1983
B) 1957-1983
C) 1959-1983
D) 1949-1983
E) 1976-1983

Cevap : B) 1957-1983

Açıklama : 6972 sayılı Korunmaya Muhtaç Çocuklar Kanunu, 1957 ile 1983 yılları arasında yürürlükte kalmıştır.

14- Yoksulluk şartı aranmaksızın çalışmak ya da çalışmamak gibi durumlara bakılmadan sadece vatandaş olmakla bağlantılı bir şekilde herkese belirli bir gelirin sağlanmasına verilen ad nedir?

A) Artan oranlı destek
B) Asgari gelir desteği
C) Negatif gelir vergisi
D) Temel gelir
E) Vatandaşlık kar payı

Cevap : D) Temel gelir

Açıklama : Yoksulluk şartı aranmaksızın, çalışıp çalışmama durumuna bakılmadan, sadece vatandaş olmakla bağlantılı bir şekilde herkese belirli bir gelirin sağlanmasına “Temel Gelir” (Universal Basic Income) denir.

15- Savaş sırasında meydana gelen kıtlık veya başka ihtiyaçlar karşısında devletlerin tarafsızlık ve egemenlik haklarının ötesinde, kuvvet kullanılarak muhtaç durumdakileri korumak için kuvvet kullanmayı gerektiren bir durumu ifade etmektedir.
Yukarıda ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnsan hakları
B) İnsani müdahale
C) Sosyal hizmet
D) İnsani yardım
E) Sosyal yardım

Cevap : B) İnsani müdahale

Açıklama : Savaş sırasında meydana gelen kıtlık veya başka ihtiyaçlar karşısında devletlerin tarafsızlık ve egemenlik haklarının ötesinde, kuvvet kullanılarak muhtaç durumdakileri korumak için kuvvet kullanmayı gerektiren durum “insani müdahale” kavramıyla ifade edilir.

16- Engellilik alanı ile ilgili kavramlar arasında karmaşanın olması hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

A) Karmaşıklık, başka dillerde olmayıp sadece Türkçeye has bir durumdur.
B) Konuyla ilgili farklı kurumların farklı görüşlerinin olması karmaşıklığı beslemektedir.
C) Karmaşıklığı gidermek için Dünya Sağlık Örgütü bir sınıflandırma yapmıştır.
D) Karmaşada, uluslararası metinlerin Türkçeye çevrilmesi sırasındaki tutarsızlık etkilidir.
E) Yasal metinlerde farklı kavramların ve tanımlamaların olması karmaşıklığın bir nedenidir.

Cevap : A) Karmaşıklık, başka dillerde olmayıp sadece Türkçeye has bir durumdur.

Açıklama : Engellilik alanı ile ilgili kavramlar arasındaki karmaşıklık, farklı kurumların farklı görüşlerinin olması, uluslararası metinlerin çevirisindeki tutarsızlıklar ve yasal metinlerdeki farklı kavram/tanımlar gibi nedenlerden kaynaklanmaktadır. “Karmaşıklığın sadece Türkçeye has bir durum olması” söylenemez, bu küresel bir sorundur.

17- Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının (STK) hangi alanlarda çalıştıkları, kimlere destek verdikleri, kapasiteleri, yürüttükleri projeler, fon kaynakları, ortakları, yaşadıkları zorluklar, ihtiyaçları gibi temel konularda kapsamlı dökümlerin olmaması STK’lerin sosyal yardım alanındaki uygulamalarının hangi özelliği ile ilgilidir?

A) STK’lerin amatör bir mantıkla sosyal yardım yürütmesi
B) Sosyal yardımla ilgili STK’lerin az olması
C) STK’lerin sosyal yardım alanında koordinasyon sorunu olması
D) STK’lerin sosyal yardım uygulamalarını istismar etmesi
E) Sosyal yardımlarda STK’lerin bilinçlerinin düşük olması

Cevap : C) STK’lerin sosyal yardım alanında koordinasyon sorunu olması

Açıklama : Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının (STK) temel konularda kapsamlı dökümlerinin olmaması, STK’lerin sosyal yardım alanındaki uygulamalarının “koordinasyon sorunu” ile ilgilidir. Yeterli bilgi ve dökümantasyonun olmaması, farklı STK’lerin birbirleriyle uyumlu çalışmasını zorlaştırır.

18- Bir şehirde gecekondu bölgesinde ikamet eden birinin şehirde sosyoekonomik seviyesi yüksek bir bölgeye taşınması göç olarak kabul edilememektedir.
Bunun temel nedeni göçün hangi özelliği ile ilgilidir?

A) Statü değişikliği
B) Ekonomik durum değişikliği
C) Fiziki mesafe değişikliği
D) Kültürel mesafe değişikliği
E) Sosyal mesafe değişikliği

Cevap : C) Fiziki mesafe değişikliği

Açıklama :

19- Türkiye’de 1980 sonrası merkezi sosyal yardımlar ile ilgili şöyle bir diyalog gerçekleşmektedir. Ahmet: Dağıtılan sosyal yardım miktarları çok fazla. Ali: Hayır, düşündüğün gibi değil; eldeki verilere göre miktarlar belli dönemlerde fazla olsa da bazı dönemlerde az görünüyor.
Yukarıda Ahmet ile Ali arasında cereyan eden konuşma, Türkiye’de 1980 sonrasındaki merkezî sosyal yardımların hangi özelliğini yansıtmaktadır?

A) Başkalaşım
B) Dalgalanma
C) Değişim
D) Süreklilik
E) Gerileme

Cevap : B) Dalgalanma

Açıklama : Ahmet ve Ali arasındaki diyalogda, sosyal yardım miktarlarının “belli dönemlerde fazla olsa da bazı dönemlerde az göründüğü” ifadesi, Türkiye’de 1980 sonrası merkezi sosyal yardımların “dalgalanma” özelliğini yansıtmaktadır. Bu, yardımların miktarı ve ulaşılabilirliğinde istikrarsızlık olduğunu gösterir.

20- Batı’da Ortaçağ Dönemi’nde kilise dışında, yoksullara sosyal yardım işlerinde bulunan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kapitalistler
B) Devlet
C) Lonca birlikleri
D) Sendikalar
E) Belediyeler

Cevap : C) Lonca birlikleri

Açıklama : Batı’da Ortaçağ Dönemi’nde, kilise dışında yoksullara sosyal yardım işlerinde bulunan önemli kurumlardan biri “lonca birlikleri”dir. Loncalar, genellikle belirli meslek gruplarının üyelerini bir araya getiren ve kendi üyeleri ile topluma yönelik sosyal yardım faaliyetlerinde bulunan yapılardı.