Temel Tasarım-2 2024-2025 Final Soruları

Tasarımın Temel Unsurları

Görsel bir kompozisyon, temel tasarım unsurlarının bir araya gelmesiyle oluşur. Bu unsurlar, tasarımın dilini oluşturur.

• Çizgi ve Yön: Çizgilerden oluşan bir zemin-şekil grubunda oluşturulacak yön farkı, görsel yanılsamaya bağlı olarak bir derinlik etkisi yaratabilir. Yön kavramı, eseri oluşturan imge ve şekillerin dönük olduğu tarafı veya gözün takip ettiği çizgisel hareketi ifade eder; biçimlerin sıralı dizilimi değildir.
• Renk: Renkler, sıcak ve soğuk olarak gruplanır. Kırmızı, sarı ve turuncu sıcak renkler grubunu oluşturur. Renkler arasındaki zıtlık, tasarımdaki etkiyi belirler. Örneğin, kırmızı ve turuncu gibi birbirine yakın renkler düşük seviyede kontrastlık oluştururken, kırmızı ve yeşil gibi tamamlayıcı renkler yüksek seviyede kontrastlık yaratır. Albert Henry Munsell tarafından geliştirilen renk sistemine göre bir rengi tanımlayan temel unsurlar ise hakim renk (Hue), doygunluk (Chroma) ve değerdir (Value).
• Değer (Value): Bir görselde bulunan siyah, beyaz ve gri tonların ilişkisi ile ilgilidir. Bir renge ait farklı değerlerin (açık ve koyu tonların) dereceli bir şekilde kullanılması, kompozisyonda derinlik algısı oluşturmaya yol açar.

Tasarımın Temel İlkeleri

Tasarım unsurları, belirli ilkeler doğrultusunda düzenlenerek anlamlı ve estetik bütünler oluşturur.

• Oran ve Ölçek: Bu iki kavram görsel hiyerarşide yer alır. Oran, büyüklük veya nicelik bakımından iki şey veya parça-bütün arasında bulunan bağıntıdır; bir nesnenin fiziksel ölçüleri değildir. Ölçek ise bir ya da daha fazla nesnenin ortak bir standarda göre göreceli boyutudur. Bir kompozisyonda figürlerin önem derecelerine göre farklı boyutlarda tasvir edildiği ölçek türüne hiyeratik ölçek denir.
• Alan ve Boşluk: Görsel sanatlarda kompozisyonu oluşturan nesnelerin yerleştirildiği, doluluğun ve hareketliliğin oluştuğu yere alan-boşluk denir. Tasarımda boş alanın değerini ortaya çıkaran unsur doluluktur. Alanın kullanımında en çok ön planda olan kurallardan biri ise üçte bir kuralıdır.
• Denge: Resim düzleminde bir yarıda bulunanların diğer yarıya aksiyal olarak taşınmasına simetrik denge denir.
• Bütünlük/Birlik: Bir tasarım uygulamasındaki nesnelerin konu açısından birbiriyle uyumlu olmasına kavramsal bütünlük/birlik adı verilir.
• Kontrast ve Hiyerarşi: Görsel hiyerarşide genellikle büyük olan ögeler daha çok dikkat çeker. Bu nedenle, iki farklı boyuttaki daire arasında, küçük dairenin büyük daireden daha çok dikkat çektiği iddiası genellikle geçerli değildir.

Algısal Kavramlar ve Tarihsel Örnekler

Tasarım, algısal teorilerle yakından ilişkilidir. Gestalt teorisi, bütünün parçalarının toplamından daha fazlası olduğu ve bütünün algılanmasının parçalardan önce geldiği ilkesini ortaya koyar. Siyah ve beyaz alanların birbirinin içine geçtiği ve algısal olarak hangisinin şekil hangisinin zemin olduğunun değişebildiği görseller, klasik bir şekil-zemin ilişkisi örneğidir.

Biçimi, bir cismin dış sınırları ile yüzeyde yer alması olarak tanımlayan ve tasarı geometrinin kurucusu olan kişi G. Monge’dir. Sanat tarihinde ise, bir boğa formunu transformasyona uğratarak birkaç çizgiden ibaret bir şekil hâline indirgeyen sanatçı P. Picasso’dur. İnsan formlarını standart ölçülerin çok üzerinde hiperrealist bir tarzda uygulayarak ölçekle oynayan Avustralyalı heykeltıraş ise Ron Mueck’tir.

Grafik Tasarım ve Uygulama Alanları

Grafik tasarım mesleğinin temel misyonu, görsel iletişim kurmak için tasarım yapmaktır. Bir dergi, kitap ya da internet sayfasındaki sayfa düzeni de önemsenmesi gereken bir görsel tasarım alanıdır. Tasarımda “koram” ilkesine örnek olarak verilebilecek belirli şekil ve düzenlemeler bulunmaktadır.

1- Oran ve ölçek tanımlamalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Hem ölçek hem de oran görsel hiyerarşide yer alır ve yapılacak çalışmanın başında belirlenmesi gerekir.
B) Bir nesnenin fiziksel ölçülerine oran denir.
C) Bir öge, orijinal boyuttan daha küçük ya da daha büyük ölçeklendirilebilir.
D) Bir ya da daha fazla nesnenin ortak bir standarda göre göreceli boyutu ölçektir.
E) Oran, ölçeğin iki ya da daha fazla ögesi arasındaki uyumdur.

Cevap : B) Bir nesnenin fiziksel ölçülerine oran denir.

Açıklama :

2- Aşağıdakilerden hangisi sanat ve tasarımda yön kavramı için söylenemez?

A) Eseri oluşturan imge ve şekillerin dönük olduğu yandır.
B) Hareketi oluşturan unsurdur.
C) Biçimlerin sıralı dizilimidir.
D) Elemanların birbirine göre konumlandığı taraftır.
E) Gözün takip ettiği çizgisel harekettir.

Cevap : C) Biçimlerin sıralı dizilimidir.

Açıklama : Yön, bir elemanın baktığı tarafı, gözün takip ettiği yolu veya bir hareket hissini ifade eder. Biçimlerin sıralı dizilimi ise daha çok ritim veya tekrar prensibiyle ilgilidir.

3- Aşağıdaki temel tasarım unsurlarından hangisi bir görselde bulunan siyah, beyaz ve gri tonların ilişkisi ile ilgilidir?

A) Oran
B) Değer
C) Çizgi
D) Nokta
E) Renk

Cevap : B) Değer

Açıklama : Tasarımda “değer” (value), bir rengin açıklık veya koyuluk derecesini ifade eder. Siyah, beyaz ve bu ikisi arasındaki tüm gri tonlar, renk skalasındaki değerleri temsil eder.

4- Eski Mısır’dan beri görülen, Firavun gibi daha yüksek statülü kişilerin daha düşük statüdeki insanlara oranla büyük çizildiği ölçek türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hiyerik ölçek
B) Hiyatik ölçek
C) Hiyeratik ölçek
D) Hiyantatik ölçek
E) Hiyantik ölçek

Cevap : C) Hiyeratik ölçek

Açıklama : Hiyeratik ölçek (Hieratic scale), bir kompozisyonda yer alan figürlerin önem derecelerine göre farklı boyutlarda tasvir edilmesidir. Eski Mısır sanatında tanrıların ve firavunların diğer insanlardan daha büyük çizilmesi bu ölçek türünün tipik bir örneğidir.

5- Görsel sanatlarda, kompozisyonu oluşturan nesnelerin, öğelerin, objelerin tasarımın ilkelerine dayalı olarak yerleştirildiği, doluluğun, meşguliyetin ve hareketliliğin oluştuğu yere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Alan-boşluk
B) İzlem
C) Tanımlama
D) Yorumlama
E) Şekil-zemin

Cevap : A) Alan-boşluk

Açıklama : Görsel sanatlarda “alan” (space), kompozisyonu oluşturan tüm ögelerin (şekil, zemin, nesne) yerleştirildiği, doluluk ve boşlukların düzenlendiği çalışma yüzeyidir.

6- Bir dergi, kitap ya da internet sayfasında sayfa düzeni önemsenmesi gereken bir …… Yukarıdaki cümleyi en doğru tamamlayacak olan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) odak noktasıdır.
B) renk düzenlemesi gerektirir.
C) görsel tasarım alanıdır.
D) hedef kitle sorunudur.
E) algısal engel elemanıdır.

Cevap : C) görsel tasarım alanıdır.

Açıklama : Sayfa düzeni (layout), metin ve görsellerin bir yüzey üzerinde estetik ve işlevsel olarak düzenlenmesi işidir ve bu, grafik tasarımın veya genel olarak görsel tasarımın temel bir alanıdır.

7- Temel tasarım prensiplerinden biri olan alanın kullanılmasında en çok ön planda olan kural aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yarı yarıya kuralı
B) Dörtte bir kuralı
C) Tam doluluk kuralı
D) Üçte bir kuralı
E) Beşte bir kuralı

Cevap : D) Üçte bir kuralı

Açıklama : Üçte bir kuralı (Rule of Thirds), tasarım alanının yatay ve dikey olarak üçer eşit parçaya bölünmesiyle oluşan çizgilerin ve kesişim noktalarının, kompozisyonun ana ögelerini yerleştirmek için kullanıldığı temel bir tasarım prensibidir.

8- Kırmızı ve turuncu renkler….. kontrastlık oluştururken kırmızı ve yeşil renkler ise ….. kontrastlık oluşturan renklerdir.
Yukarıdaki cümlede boşluklara sırasıyla aşağıdaki seçeneklerden hangisi gelmelidir?

A) düşük seviyede / yüksek seviyede
B) orta düzeyde / pasif seviyede
C) pasif seviyede / orta düzeyde
D) yüksek seviyede / düşük seviyede
E) yüksek seviyede / orta düzeyde

Cevap : A) düşük seviyede / yüksek seviyede

Açıklama : Renk çemberinde birbirine yakın olan analog renkler (kırmızı-turuncu) düşük seviyede bir kontrast oluşturur. Birbirinin tam karşısında yer alan komplementer (tamamlayıcı) renkler (kırmızı-yeşil) ise en yüksek seviyede kontrastı yaratır.

9- “Boy”, “A Girl” gibi eserleriyle bilinen Avustralyalı heykeltıraş, büyük ölçek kullanan isimlerin başında gelir. İnsan formlarını standart ölçülerin çok üzerinde hiperrealist bir tarzda uygulayan sanatçı, ölçekle oynayarak seyirci ve eser arasında rahatsız edici bir ilişki kurar.
Yukarıda bahsedilen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Adam Dircksz
B) Amedeo Modigliani
C) El Greco
D) Ron Mueck
E) Alan Wolfson

Cevap : D) Ron Mueck

Açıklama : Metinde bahsedilen, insan formlarını hiperrealist bir tarzda ve abartılı ölçeklerde (çok büyük veya çok küçük) çalışan sanatçı, Avustralyalı heykeltıraş Ron Mueck’tir.

10- Bir tasarım uygulamasındaki nesnelerin konu açısından birbiriyle uyumlu olmasına ne ad verilir?

A) Sanatsal bütünlük birlik
B) Bilgisel bütünlük birlik
C) Görsel bütünlük/birlik
D) Algısal bütünlük/birlik
E) Kavramsal bütünlük/birlik

Cevap : E) Kavramsal bütünlük/birlik

Açıklama : Bir tasarımda yer alan farklı nesnelerin ve ögelerin ortak bir tema, fikir veya konsept etrafında birleşerek anlamlı bir bütün oluşturması “kavramsal bütünlük” olarak adlandırılır.

11-

Yukarıdaki iki daire arasında kontrastlık ilişkisi, aşağıdaki tespitlerden hangisi için geçerli değildir?

A) Büyük daire küçük daireden daha çok yer kaplar.
B) Büyüklük/küçüklük olarak kontrastlık oluştururlar.
C) Küçük daire büyük daireden daha dikkat çeker.
D) Büyük ve küçük daireler, kendi aralarında anlam oluştururlar.
E) Büyük ve küçük daireler arasında karşılaştırma yapma ihtimali oluşmuştur.

Cevap : C) Küçük daire büyük daireden daha dikkat çeker.

Açıklama : Genellikle, daha büyük olan veya daha fazla alan kaplayan ögeler görsel hiyerarşide daha baskındır ve daha çok dikkat çeker. Dolayısıyla küçük dairenin büyük daireden daha dikkat çekici olduğu iddiası genellikle geçerli değildir.

12- Aşağıdaki seçeneklerden hangisi sıcak renkler grubudur?

A) Kırmızı, sarı ve turuncu
B) Siyah, sarı ve kırmızı
C) Turuncu, mavi ve kırmızı
D) Mavi, kırmızı ve beyaz
E) Sarı, turuncu ve mor

Cevap : A) Kırmızı, sarı ve turuncu

Açıklama : Renk teorisinde kırmızı, sarı, turuncu ve bu renklerin tonları “sıcak renkler” olarak sınıflandırılır. Bu renkler genellikle enerji, tutku ve mutluluk gibi duyguları çağrıştırır.

13- Albert Henry Munsell tarafından 1915 yılında yayımlanmış olan Munsell Renk Sistemi’ne göre bir rengi tanımlayan temel unsurlar aşağıdakilerin hangisinde eksiksiz olarak verilmiştir?

A) Hakim renk, doygunluk ve değer
B) Parlaklık, doygunluk, değer
C) Zıtlık ve parlaklık
D) Hâkim renk ve ton
E) Dalga boyu ve yansıma

Cevap : A) Hakim renk, doygunluk ve değer

Açıklama : Albert Henry Munsell’in renk sistemi, bir rengi üç temel boyutta tanımlar: Hue (Hakim renk/Rengin kendisi), Value (Değer/Açıklık-Koyuluk) ve Chroma (Doygunluk/Saflık).

14- Sanat ve tasarım ürünlerinde boş alanın değerini ortaya çıkaran aşağıdakilerden hangisidir?

A) Koram-hiyerarşi
B) Boşluk
C) Renklilik
D) Doluluk
E) Ritim

Cevap : D) Doluluk

Açıklama : Tasarımda boş alan (negatif alan), ancak dolu alanlar (pozitif alan/şekiller) var olduğunda anlam kazanır ve algılanabilir. Doluluk, boşluğun sınırlarını belirleyerek ona bir form ve değer kazandırır.

15-

Yukarıdaki şekillerden hangisi koram ilkesine örnek olarak verilebilir?

A) d
B) a
C) e
D) b
E) c

Cevap : D) b

Açıklama :

16-

Yukarıda verilen boğa formunu transformasyona uğratarak birkaç çizgiden ibaret bir şekil hâline indirgeyen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lichtenstein
B) P. Picasso
C) J. B. Corot
D) Kandinsky
E) P. Cezanne

Cevap : B) P. Picasso

Açıklama : Görseldeki çalışma, Pablo Picasso’nun “Boğa” (The Bull/Le taureau) adlı litografi serisine aittir. Picasso bu seride bir boğa figürünü aşama aşama en temel çizgisel formuna indirgemiştir.

17-

Şekil ve zemin tanımlamalarına dayalı olarak değerlendirildiğinde yukarıda verilen görseli en doğru açıklayan seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yüzey dengesini göstermek için tasarlanmış bir çalışma
B) Şekil-zemin ilişkisini göstermek için tasarlanmış bir çalışma
C) Açık-koyu ilişkisini göstermek için tasarlanmış bir çalışma
D) Şekil-biçim ilişkisini göstermek için tasarlanmış bir çalışma
E) Temel tasarımda alanın kullanılmasını göstermek için tasarlanmış bir çalışma

Cevap : B) Şekil-zemin ilişkisini göstermek için tasarlanmış bir çalışma

Açıklama : Görsel, siyah (şekil) ve beyaz (zemin) alanların birbirinin içine geçtiği, hangisinin şekil hangisinin zemin olduğunun algısal olarak değişebildiği klasik bir şekil-zemin (figure-ground) ilişkisi örneğidir.

18- Biçimi, bir cismin dış sınırları ile yüzeyde yer alması olarak tanımlayan, tasarı geometrinin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

A) M. C. Escher
B) Plotinos
C) J. B. Corot
D) P. Picasso
E) G. Monge

Cevap : E) G. Monge

Açıklama : Bu estetik tanım, formu (biçimi) bir nesnenin fiziksel sınırları ve görünür yüzeyi olarak ele alan, Neoplatonist filozof Plotinos’un form ve madde hakkındaki görüşleriyle ilişkilendirilir.

19- Çizgilerden oluşan bir zemin-şekil grubunda oluşturulacak yön farkı, …… bağlı derinlik etkisi de yaratır. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdaki ifadelerden hangisi getirilmelidir?

A) biçim zıtlığına
B) form konumlarına
C) verilmek istenen mesaja
D) yakınlık ve paralelliğe
E) görsel yanılsamaya

Cevap : E) görsel yanılsamaya

Açıklama : Farklı yönlerdeki çizgilerin bir araya gelmesi, beynin iki boyutlu yüzeyi üç boyutlu olarak yorumlamasına neden olan bir “görsel yanılsama” yaratarak derinlik algısı oluşturur.

20- Bir renge ait farklı değerlerin kullanıldığı bir kompozisyonda koyu ve açık değerlerin dereceli bir şekilde farklılaştırılarak kullanımı aşağıdakilerden hangisine yol açar?

A) Yüksek zıtlık yaratmaya
B) Netliği değiştirmeye
C) Siluet tekniğini uygulamaya
D) Odak noktası oluşturmaya
E) Derinlik algısı oluşturmaya

Cevap : E) Derinlik algısı oluşturmaya

Açıklama : Aynı renge ait açık ve koyu tonların (değerlerin) bir arada ve kademeli olarak kullanılması, ışık-gölge etkisi yaratarak iki boyutlu bir yüzeyde hacim ve derinlik yanılsaması oluşturur.