Yaşlı Hizmetleri ve Aile Danışmanlığı 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, yaşlı hizmetleri ve aile danışmanlığı alanındaki temel yaklaşımlar ve uygulamalar ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlı bireyler ve ailelerine yönelik danışmanlık süreçlerini kapsamaktadır.

Stratejik Aile Danışmanlığı

Stratejik aile danışmanlığı, problem odaklı ve hedefe yönelik bir yaklaşımdır. Danışma sürecinde problemi belirleme, hedef belirleme ve strateji planlama gibi aşamalar bulunur. Aile üyelerini yüzleştirmek bu modelin temel bir aşaması değildir.

Yeniden Çerçeveleme Teknikleri

Yeniden çerçeveleme, davranış veya düşüncelerin ait olduğu şemanın değiştirilmesiyle bakış açısını değiştirmeyi amaçlayan bir tekniktir. İletişim duruşu, adlandırma ve ben iletileri bu tekniklerden bazılarıdır. Pandomim yeniden çerçeveleme tekniklerinden biri değildir.

Eşler Arasında Dinleme Becerisi

Evlilik kalitesi için önemli olan dinleme becerileri, rahat bir ortam, ilgili beden duruşu ve içtenlikle dikkat etmeyi içerir. Karşısındaki kişinin sözünü kesmek etkili dinlemeyi engeller.

Alt Sosyoekonomik Düzeydeki Ailelere Yönelik Danışmanlık

Alt sosyoekonomik düzeydeki aileler için geliştirilmiş aile danışması yapısalcı aile danışmasıdır.

Davranışçı Terapi ve Hedefleri

Davranışçı terapi, gözlemlenebilir insan davranışlarına odaklanır ve temel hedefi bireyin davranışını değiştirmektir.

Eşler Arası Mukabele Sözleşmesi İlkeleri

Eşler arası mukabele sözleşmesi, eşlerin özel şartlarını terapiste bildirmelerini, seans sonunda yazılı bir liste yapılmasını, her eşin isteklerini belirtmesini, imzalarını ve uzlaşmalarını içerir.

Aile Danışmanlığında Başarıya Götüren Teknikler

Aile danışmanlığının başarılı olabilmesi, danışmanın içeriği yansıtmasına, duyguları yansıtmasına, kendini açmasına ve özetlemesine bağlıdır. Sempati göstermek yerine empati kurmak önemlidir.

Çiftler Arasında Çatışma Çözme Teknikleri

Çiftler arasındaki çatışmaları çözme teknikleri arasında duyguları açıkça ifade etmek, iyi bir dinleyici olmak, farklılıkların bilincinde olmak ve uyum içinde olmak yer alır. Akıl vermek çözüm sürecini engelleyebilir.

Aile Danışmanlığının Amacı

Aile danışmanlığının amacı, aile üyelerinin iletişimlerini düzenlemek, uyum sorunlarını çözmek ve aile sisteminin işlerliğini sağlamaktır.

Carl Rogers Yaklaşımına Göre Terapi Ortamı

Carl Rogers yaklaşımına göre terapilerde uygun ortamın temel koşulları arasında olumlu saygı, kabul etme, ilgilenme ve duygudaşlık yer alır. Pozitif düşünce bu yaklaşımın temel koşullarından biri değildir.

Aile Yaşam Döngüsü (Carter ve Mc Goldrick)

Carter ve Mc Goldrick’e göre aile yaşam döngüsü, ailenin gelişimsel değişim dönemlerini tanımlar.

Aile Terapisinde Gözlem (Palazzoli ve Arkadaşları)

Palazzoli ve arkadaşları, aile terapisi uygulama yöntemlerine gözlem tekniği ile önemli bir katkı sağlamışlardır.

Carl Whitaker Modelinde Aile Rolleri

Carl Whitaker modelinde danışma sürecinde aile rolleri esnektir.

Stratejik Aile Terapisi Modeli ve Temel Anlayışı

Stratejik aile terapisi modelinde temel anlayış, ailelerde etkin bir hiyerarşi düzeni olmasıdır.

Yapısal Aile Danışmasında Süreç

Yapısal aile danışmasında danışma süreci bilgi, problem, müdahale ve dönüt adımlarını içerir. Drama bu modelin bir parçası değildir.

Aile Menşei Danışmasının Amaçları

Aile menşei danışmasının temel amacı, her bir aile üyesinin kendi ailesiyle bağlantı kurmasını sağlamaktır. Bu model geleceği planlamaya yönelik değildir.

Sağlıklı Aile Özellikleri

Sağlıklı aile özellikleri arasında aile üyeleri arasında açık ilişkiler sistemi yer alır.

Çocuğun Ergenlik Dönemine Geçişi ve Ebeveynler

Ana-babanın, çocuğunun fiziksel, ruhsal ve sosyal değişimine ayak uydurmada zorlandığı dönem, çocuğun ergenlik dönemine geçişidir.

Yaşantısal Aile Danışmanlığı Kavramları

Yaşantısal aile danışmanlığı kavramları arasında büyüme, süreç, etkileşim ve doğallık yer alır. Karşılıklı beklenti bu modelin bir parçası değildir.

Aile Danışmanlığında Danışan Anlayışı

Birey danışmanlığında tek bireye odaklanılırken, aile danışmanlığında aile, bir sistem olarak danışan gibi görülür.

Sonuç

Yaşlı hizmetleri ve aile danışmanlığı, yaşlı bireylerin ve ailelerinin karşılaştıkları sorunlarla başa çıkmalarına yardımcı olmak, sağlıklı ilişkiler kurmalarını desteklemek ve yaşam kalitelerini artırmak için önemli bir alandır. Farklı danışmanlık yaklaşımları, bireylerin ve ailelerin ihtiyaçlarına yönelik çeşitli çözüm yolları sunmaktadır.

1- Stratejik aile danışmanlığı, birinci kuşak aile terapileri altında değerlendirilir. Problem odaklı, hedefe yönelik, semptom odaklı bir yaklaşımdır.
Aşağıdakilerden hangisi danışma sürecinin aşamalarından biri değildir?

A) Değişim için strateji planlama ve yerine getirme
B) Açıkça ve kısaca problemi belirleme
C) Başarabilecek açık ve somut bir değişim belirleme
D) Son zamanlarda denenmiş bütün çözüm yollarını inceleme
E) Aile üyelerini yüzleştirme

Cevap : E) Aile üyelerini yüzleştirme

Açıklama : Stratejik aile danışmanlığı, problemi tanımlama, hedefleri belirleme, denenmiş çözümleri inceleme ve değişim için yeni stratejiler planlama gibi adımları içerir. Aile üyelerini doğrudan yüzleştirmek ise bu modelin temel aşamalarından biri değildir; daha çok yaşantısal veya yapısalcı yaklaşımlarda kullanılır.

2- Yeniden çerçeveleme; davranış, düşünce, söylem vb. ait olduğu şemanın değiştirilmesi yoluyla tüm bakış açısının değiştirilmesidir.
Aşağıdakilerden hangisi yeniden çerçeveleme tekniklerinden biri değildir?

A) Pandomim
B) İletişim duruşu
C) Adlandırma
D) Sağlamlaştırma
E) Ben iletileri

Cevap : A) Pandomim

Açıklama :

3- Eşler arasında dinleme becerisi, evliliklerin kalitesi açısından önemli bir kriterdir.
Aşağıdakilerden hangisi dinleme becerileri özellikleri arasında yer almaz?

A) Rahat bir ortam
B) İlgili beden duruşu
C) Sakin duygusallık
D) Eşlerin birbirlerinin sözlerine içtenlikle dikkat etmesi
E) Karşısındaki kişinin sözünü kesmek

Cevap : E) Karşısındaki kişinin sözünü kesmek

Açıklama : Etkili dinleme becerileri; rahat bir ortam yaratmayı, ilgili bir beden duruşu sergilemeyi ve karşıdaki kişiyi içtenlikle dinlemeyi gerektirir. Karşısındaki kişinin sözünü kesmek ise etkili dinlemenin önündeki en büyük engellerden biridir.

4- Alt sosyoekonomik düzey, yoksulluk kavramıyla da karşılanabilir. Yoksulluk, ilk olarak ekonomik düzeyde bireyin temel ihtiyaçlarını karşılayamaması durumudur. Temel ihtiyaçları karşılayamama veya asgari düzeyde karşılayabilme, hayatın hemen tüm alanlarına etki eden bir faktördür.
Alt sosyoekonomik düzeydeki aileler için geliştirilmiş aile danışması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Stratejik aile danışması
B) Yapısalcı aile danışması
C) Bowen’in aile danışması
D) Carl Whitaker aile danışması
E) Gestalt aile danışması

Cevap : B) Yapısalcı aile danışması

Açıklama : Salvador Minuchin tarafından geliştirilen Yapısalcı Aile Danışması, özellikle alt sosyoekonomik düzeydeki ailelerin yaşadığı sorunları ve bu ailelerin yapısal özelliklerini (sınırlar, hiyerarşi vb.) anlamak ve değiştirmek üzere tasarlanmış bir modeldir.

5- Davranışçı terapi, davranışçı kuramdan doğmuştur. Davranışçı kuram, gözlemlenebilir olan insan davranışlarına odaklanır.
Bir davranışçı terapistin hedefi aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

A) Uyumsuz davranışı tespit etmek
B) Eş davranışlarına karşı, eşlere uyum yolu göstermek
C) Davranış nedenlerini eşlere aktarmak
D) Eşlere bilişsel şemaları tanıtmak
E) Bireyin davranışını değiştirmek

Cevap : E) Bireyin davranışını değiştirmek

Açıklama : Davranışçı terapinin temel amacı, bireyin altta yatan düşünce veya duygularını analiz etmekten çok, gözlemlenebilir ve sorun yaratan uyumsuz davranışlarını, öğrenme ilkeleri aracılığıyla istenen yönde “değiştirmek”tir.

6- Aşağıdakilerden hangisi eşler arasındaki mukabele sözleşmesinin ilkelerinden biri değildir?

A) Eşler özel şartlarını terapiste bildirirler.
B) Seansın sonunda yazılı bir liste yapılır.
C) Eşlerden her biri davranışlarda gerçekleşmesini isteği bir değişikliği belirtir.
D) Her eş, liste altına imza atar.
E) Terapistin de yardımıyla sözleşme üzerinde uzlaşırlar.

Cevap : C) Eşlerden her biri davranışlarda gerçekleşmesini isteği bir değişikliği belirtir.

Açıklama :

7- Aile danışmanlığı; aileyi oluşturan bireylerin birbirleriyle olan ilişkileri, yaşadıkları sorunlar, sorun çözme, evlilik, ayrılık ve boşanma sırasında çocuklarla ve aile ile ilgili bireysel ya da bireyler arasındaki sorunların üstesinden gelinmesine yardımcı olan bir danışmanlık hizmetidir.
Danışmanlık uygulamasının başarılı olabilmesi aşağıdaki tekniklerden hangisine bağlı değildir?

A) Danışmanın içeriği yansıtmasına
B) Danışmanın duyguları yansıtmasına
C) Danışmanın sempati göstermesine
D) Danışmanın kendini açmasına
E) Danışmanın içeriği ve duyguları özetlemesine

Cevap : C) Danışmanın sempati göstermesine

Açıklama : Başarılı bir danışmanlık süreci; danışmanın içeriği ve duyguları yansıtma, özetleme ve yerinde kendini açma gibi temel becerileri kullanmasına bağlıdır. Danışmanın “sempati” (acıma, üzülme) göstermesi yerine, danışanın duygu ve düşüncelerini anladığını gösteren “empati” kurması beklenir.

8- Çiftler arası çatışmalar, bireylerin karşılıklı olarak birbirlerinin ihtiyaçlarına müdahale etme durumu ya da değerleri ve anlayışları uyuşmadığında kişiler arasında ortaya çıkan uyuşmazlık, kavgalar ve çatışmalardır.
Aşağıdakilerden hangisi çiftler arasında çatışma çözme teknikleri arasında yer almaz?

A) Duyguların açıkça ifade edilmesi
B) İyi bir dinleyici olmak
C) Farklılıkların bilincinde olmak
D) Akıl vermek
E) Uyum içinde olmak

Cevap : D) Akıl vermek

Açıklama : Sağlıklı çatışma çözme; duyguları açıkça ifade etmeyi, iyi bir dinleyici olmayı ve farklılıkları kabul etmeyi gerektirir. “Akıl vermek” ise genellikle karşı tarafın savunmaya geçmesine neden olan ve çözüm sürecini engelleyen bir yaklaşımdır.

9- Aşağıdakilerden hangisinin amacı, özel bir grup oluşturan aile üyelerinin her birinin iletişimlerini düzenlemek, uyum sorunlarını çözmek ve aile sisteminin işlerliğini sağlamaktır?

A) Psikiyatrik sosyal hizmet
B) Psikoterapi
C) Psikolojik danışmanlık
D) Psikometrik test
E) Aile danışmanlığı

Cevap : E) Aile danışmanlığı

Açıklama : Verilen tanım, aileyi bir sistem olarak ele alan ve aile içi iletişim, roller, sınırlar gibi konular üzerinde çalışarak ailenin işlevselliğini artırmayı amaçlayan “aile danışmanlığı”nı açıklamaktadır.

10- Türkiye’de ve dünyada çokça tanınan Carl Rogers, hümanistik yaklaşımın kurucularından ve psikoterapi araştırmaları yapan psikologların en önemlilerindendir.
Aşağıdakilerden hangisi Carl Rogers yaklaşımına göre terapilerde uygun ortamın temel koşullarından biri değildir?

A) Olumlu saygı
B) Kabul etme
C) Ilgilenme
D) Pozitif düşünce
E) Duygudaşlık

Cevap : D) Pozitif düşünce

Açıklama : Carl Rogers’ın danışan merkezli terapisinde, terapötik bir ortam için üç temel koşul vardır: Koşulsuz olumlu saygı, empatik anlayış (duygudaşlık) ve saydamlık (içtenlik). “Pozitif düşünce” ise bu yaklaşımın bir koşulu değil, daha çok bilişsel terapilerle ilişkili bir kavramdır.

11- Aşağıdakilerden hangisi Carter ve Mc Goldrick (1989) tarafından beş evreye ayrılan aile yaşam döngüsünü tanımlamaktadır?

A) Aile bireylerinin yaşam şartlarını anlatır.
B) Ailenin gelişimsel değişim dönemlerini belirler.
C) Kuşaklar arası değişimleri açıklar.
D) Bireysel yaşama biçimleri üzerinde durur.
E) Ailenin toplumsal uyumunu ifade eder.

Cevap : B) Ailenin gelişimsel değişim dönemlerini belirler.

Açıklama : Carter ve McGoldrick tarafından geliştirilen aile yaşam döngüsü modeli, bir ailenin kuruluşundan dağılmasına kadar geçen sürede yaşadığı tipik “gelişimsel değişim dönemlerini” (örneğin yeni evli çift, çocuklu aile, çocukları evden ayrılan aile) ve bu dönemlerin getirdiği görevleri tanımlar.

12- Palozzi ve arkadaşları aile terapisi uygulama yöntemlerine beklemedikleri olumlu katkıyı aşağıdakilerden hangisi ile sağlamışlardır?

A) Çiftler arası danışma teknikleri
B) Gözlem
C) Hipnoterapi
D) Varoluşsal terapi
E) Ölçek

Cevap : B) Gözlem

Açıklama : Milano ekolünün öncülerinden olan Palazzoli ve arkadaşları, aile terapisi seanslarını tek yönlü bir ayna arkasından “gözlem”leyen bir ekip kullanarak, hem terapiste anında geri bildirim sağlayan hem de aile dinamiklerini farklı bir perspektiften görmeyi sağlayan yenilikçi bir yöntem geliştirmişlerdir.

13- Carl Whitaker modelinde danışma sürecinde aile rolleri ……
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) zayıftır
B) esnektir
C) samimidir
D) duygusaldır
E) güçlüdür

Cevap : B) esnektir

Açıklama : Carl Whitaker’ın yaşantısal/sembolik aile terapisi modelinde, aile üyelerinin katı ve tanımlanmış rollerden sıyrılarak daha spontane ve otantik ilişkiler kurması teşvik edilir. Bu nedenle bu modelde aile rolleri “esnektir”.

14- Stratejik aile terapisi modeli Milton Ericson’un çalışmalarına dayanmaktadır. Buna göre her spesifik problem için yeni bir strateji oluşturmak önemlidir. Amaç, terapi sonrasında danışanların kendi hayatlarında kendi problemlerine karşı kendi kendilerine yardım edebilmelerini sağlamaktır.
Stratejik modelde temel anlayış aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eşler arasındaki problemler öncelikle ele alınmalıdır.
B) Birey odaklı çözümleme yapılmalıdır.
C) Ailede duygu yönetimi üzerinde durulmalıdır.
D) Ailelerde etkin bir hiyerarşi düzeni olmalıdır.
E) Bireysel sorunların çözümüne çalışılmalıdır.

Cevap : D) Ailelerde etkin bir hiyerarşi düzeni olmalıdır.

Açıklama : Stratejik aile terapisi modelinin temel anlayışlarından biri, sağlıklı bir aile işleyişi için ebeveynlerin çocukları üzerinde etkili olduğu, kuşaklar arasında sınırların net olduğu, “etkin bir hiyerarşi düzeni”nin olması gerektiğidir.

15- Yapısal aile danışması; ailenin yapısal örgütlenmesini, sınırlarını ve etkileşimlerini anlamaya ve düzenlemeye çalışır.
Aşağıdakilerden hangisi yapısal aile danışmasında, danışma sürecinin gerçekleştiği adımlardan biri değildir?

A) Drama
B) Dönüt
C) Müdahale
D) Bilgi
E) Problem

Cevap : A) Drama

Açıklama : Yapısal aile danışması; aileye katılma, aile yapısını haritalama ve yeniden yapılandırma gibi müdahaleleri içerir. Bu süreçte bilgi toplama, problem tanımlama ve geri bildirim (dönüt) adımları bulunur. “Drama” ise bu modelin değil, daha çok psikodrama gibi yaşantısal terapilerin bir tekniğidir.

16- Aile menşei danışmasının temel amacı her bir aile üyesinin kendi ailesiyle bağlantı kurmasını sağlamaktır.
Aşağıdakilerden hangisi aile menşei danışmasının özel amaçlarından biri değildir?

A) Danışma modeli, geleceği planlamaya yöneliktir.
B) Ebeveynler hakkında önemli duygu ve düşünceler paylaşılır.
C) Danışanın aile menşei ile farklılaşması artırılmalıdır.
D) Danışman, aile menşeinin eş ve çocuklarına nasıl yansıdığını keşfetmelidir.
E) Danışan, aile menşei ile ilişki kurar.

Cevap : A) Danışma modeli, geleceği planlamaya yöneliktir.

Açıklama : Murray Bowen’in geliştirdiği aile menşei danışmasının temel amacı, bireyin kök ailesinden getirdiği ve bugünkü ilişkilerini etkileyen kalıpları fark etmesini ve bu kalıplardan “farklılaşmasını” sağlamaktır. Modelin odağı geçmiş ve bugündür; doğrudan geleceği planlamaya yönelik değildir.

17- Aile içindeki bireylerin tüm varlığı bizzat iletişimin kendisini oluşturmakta ve aile içi iletişim adını almaktadır. Ailede huzurlu ve mutlu olabilmek, eşler arasında sağlıklı ve etkili bir iletişim ortamına bağlıdır.
Aşağıdakilerden hangisi sağlıklı aile özellikleri arasında yer alır?

A) Aile, üyeler arasında kapalı ilişkiler sistemidir.
B) Aile içi ilişkilerde üyelerden birisinde değişim, sadece o üyeyi etkiler.
C) Aile, üyeler arasında açık ilişkiler sistemidir.
D) Aile üyeleri birbirine bağlı değildir.
E) Aile içi ilişkiler sürekliliği olmayan bir sistemdir.

Cevap : C) Aile, üyeler arasında açık ilişkiler sistemidir.

Açıklama : Sistemik yaklaşıma göre sağlıklı aileler, hem kendi üyeleriyle hem de dış çevreyle esnek sınırlar içinde, net ve dürüst bir iletişim kurabilen “açık ilişkiler sistemi”dir. Kapalı sistemler ise sağlıksız olarak kabul edilir.

18- Ana-babanın, çocuğunun fiziksel, ruhsal ve sosyal değişimine ayak uydurmada zorlandığı dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yaşlılık ve emeklilik
B) Çocuğa sahip olma
C) Çocuğun ergenlik dönemine geçişi
D) Çocuğun evden ayrılışı
E) Yetişkinlik

Cevap : C) Çocuğun ergenlik dönemine geçişi

Açıklama : Çocuğun ergenlik dönemine geçişi, hem çocukta hem de ebeveynlerde büyük değişimlerin yaşandığı bir dönemdir. Bu süreçte ebeveynler, çocuklarının artan bağımsızlık ihtiyacına, fiziksel ve duygusal değişimlerine uyum sağlamakta zorlanabilirler.

19- Yaşantısal aile danışmanlığı, bireyi geliştirip değiştirerek aileyi de değiştirmeyi amaçlar. Terapide en önemli amaç, aile bireylerinin kendileri ve birbirleri hakkındaki farkındalığını ve duyarlılığını artırmaktır.
Aşağıdakilerden hangisi yaşantısal aile danışması kavramlarından biri değildir?

A) Karşılıklı beklenti
B) Büyüme
C) Süreç
D) Etkileşim
E) Doğallık

Cevap : A) Karşılıklı beklenti

Açıklama : Yaşantısal aile danışmanlığı; büyüme, süreç, etkileşim ve doğallık gibi kavramları merkezine alır ve aile üyelerinin duygusal deneyimlerine odaklanır. “Karşılıklı beklenti” ise daha çok davranışsal veya bilişsel yaklaşımlarla ilişkili bir kavramdır.

20- Birey danışmanlığında tek bireye odaklanılır; aile danışmanlığında ise …… danışan gibi görülür.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) eşler
B) problemli aile üyeleri
C) sorunlu aile üyesi
D) aile, bir sistem olarak
E) anne ve baba

Cevap : D) aile, bir sistem olarak

Açıklama : Bireysel danışmanlıktan farklı olarak aile danışmanlığında, sorunlu olarak etiketlenen tek bir birey yerine, tüm “aile, bir sistem olarak” danışan kabul edilir ve müdahale, bireyler arasındaki etkileşime ve sistemin kendisine yöneliktir.