Psiko-Sosyal Rehabilitasyon 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bu makalede, yaşlı bireylerde görülen davranış sorunlarına yönelik psiko-sosyal rehabilitasyon yaklaşımları ele alınacaktır. 2024-2025 vize dönemi final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlıların ruh sağlığını desteklemeye ve yaşam kalitelerini artırmaya yönelik çeşitli stratejileri kapsamaktadır.

Zihinsel Sorunları Olan Yaşlılarda Yaşam Kalitesi

Zihinsel sorunları olan yaşlıların yaşam kalitesini artırmak için bağımsız davranış becerilerini geliştirmek, işlevsel alanlar oluşturmak ve uygun psikososyal müdahale modellerini belirlemek önemlidir. Her yaşlının mesleki hayatını sürdürmesini sağlamak genel bir hedef değildir.

Yas Sendromu Danışmanlığı Süreci

Yas sendromu danışmanlık sürecinde, öncelikle kaybın acısını kabullenmeyi sağlamak önemlidir. Öfke ve suçluluk duyguları varsa bunların konuşulmasına izin verilmelidir.

Engellilere Yönelik Destek Hizmetleri

Ulaşım, bakım ve engelli araç desteği sağlayan kurumlar arasında Belediyeler önemli bir yer tutmaktadır.

Yaşlılık Döneminde Uyum ve Stres

Yaşlılık döneminde emeklilik, eş kaybı, sosyal ilişkilerde azalma ve sağlık sorunları gibi durumlar uyum ve stres sorunlarına yol açabilir.

Stresin Zihinsel Belirtileri

Stresin karakteristik zihinsel belirtilerinden biri tek fikirle sabit kalmaktır.

Stresin Aşamaları

İnsan vücudunun stres karşısında verdiği tepki aşamaları arasında organizmada değişimler, stres, savaş ya da kaç tepkisi ve yüzleşme ya da kaçma yer alır. Yayımlanan optikte stresin son aşaması yüzleşme ya da kaçma olarak kabul edilmiştir.

Rehabilitasyon Hizmetlerinin Alanları

Rehabilitasyon hizmetleri boyun, sırt, bel ağrılarının tedavisi, felçler ve ortopedik problemler ile kalça ve diz hastalıkları gibi alanları kapsar. Check-up hizmeti rehabilitasyonun bir parçası değildir.

Yaşlıların Sosyal Rehabilitasyona İhtiyaç Duyma Nedenleri

Yaşlıların sosyal rehabilitasyona ihtiyaç duyma nedenleri arasında eş kaybı, gelirde azalma, ev içi ve ev dışı yaşamda kısıtlılıklar ve sosyal statüde gerileme yer alır. Eşler arası geçimsizlik sosyal rehabilitasyondan ziyade aile danışmanlığının konusudur.

Yas Sürecinin Aşamaları – Kabullenme

Yas tutma tepkileri ve yas sürecinin son aşaması kabullenmedir.

Yaşlılarda İntiharın Engellenmesinde Birincil Önlemler

Yaşlılarda intiharın engellenmesinde alınacak birincil önlemlerden biri kişinin sağlık ve iyilik halinin sağlanmasıdır.

Stresin Duygusal Belirtileri

Stresin duygusal belirtilerinden biri kaygıdır.

Psikososyal Rehabilitasyonun Genel Amaçları

Psikososyal rehabilitasyonun genel amaçları arasında bireysel bağımsızlığı artırmak, hastanın bireysel sorumluluğunu artırmak, daha ileri bozulma ve yeti kayıplarını önlemek ve aile üzerindeki zorlanmayı azaltmak yer alır. Hastanın ideal hedeflerine ulaşmasını sağlamak yerine gerçekçi hedeflere ulaşmasına yardımcı olmak amaçlanır.

Yas Sürecinde Hissizleşme Fazı

“Kabul edemedim”, “rüyadaydım”, “gerçek gibi gelmedi” sözleri yas sürecinin hissizleşme fazını ifade eder.

Krize Yönelik Başa Çıkma Yöntemleri

Stresli durumu değiştirmeye ya da gelecekte benzer durumlardan kaçınmaya yönelik bir yol bulmaya dönük çalışma yöntemi problem odaklı baş etmedir.

Psikososyal Kavramının İlk Kullanıcısı (E. Erikson)

Psikososyal kavramını sosyal gelişim alanında ilk defa E. Erikson kullanmıştır.

Yaşlılıkta İntihar Riskini Artıran Faktörler

Yaşlılıkta sık rastlanmayan bir intihar riski çevreden birinin intiharı olabilir. Diğer risk faktörleri daha yaygındır.

Psikososyal Rehabilitasyon Ekibi

Psikososyal rehabilitasyon ekibi arasında sosyal hizmet uzmanı, psikiyatri hemşiresi ve danışman bulunur.

Sonuç

Psiko-sosyal rehabilitasyon, yaşlı bireylerin yaşadığı davranış sorunlarının üstesinden gelmelerine, sosyal uyumlarını artırmalarına ve genel yaşam kalitelerini iyileştirmelerine yardımcı olan önemli bir alandır. Bu makalede ele alınan temel kavramlar ve yaklaşımlar, bu alandaki uygulamalara ışık tutmaktadır.

1- Aşağıdakilerden hangisi mental/zihinsel sorunları olan yaşlıların yaşam kalitelerini artırmak için yapılacak uygulamalardan biri değildir?

A) Bağımsız davranış becerilerini geliştirmek
B) İşlevsel alanlar oluşturmak
C) Psikososyal müdahale modellerini belirlemek
D) Mesleki hayatını sürdürmesini sağlamak
E) Yaşam kalitesine katkı sağlamak

Cevap : D) Mesleki hayatını sürdürmesini sağlamak

Açıklama : Zihinsel sorunları olan yaşlıların yaşam kalitesini artırmak için; bağımsız yaşam becerilerini geliştirmek, işlevsel alanlar oluşturmak ve psikososyal müdahaleler planlamak önemlidir. Her yaşlının mesleki hayatını sürdürmesini sağlamak ise genel bir hedef değildir ve kişinin durumuna göre gerçekçi olmayabilir.

2- Aşağıdakilerden hangisi yas sendromunun danışmanlık süreçlerinden biri değildir? (Soru iptal edilmiştir)

A) Özlem ve üzüntüye ket vurulduğunda uygun sorular sormak
B) Öncelikle kaybın acısını kabullenmesini sağlamak
C) Kayıp yaşayan kişiyi kayba yol açan şartları anlatmaya teşvik etmek
D) Öfke ve suçluluk duygusu varsa bunları konuşmamak
E) Kayıp yaşayan kişiyi evlilik sürecini anlatmaya teşvik etmek

Cevap : B) Öncelikle kaybın acısını kabullenmesini sağlamak

Açıklama :

3- Ulaşım, bakım ve engelli araç desteği sağlayan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Vakıflar
B) Milli Eğitim Müdürlüğü
C) Özel İdareler
D) Belediyeler
E) Darülaceze

Cevap : D) Belediyeler

Açıklama : Yerel düzeyde, yaşlı ve engelli bireylere yönelik ulaşım, evde bakım ve engelli aracı temini gibi sosyal hizmetler büyük ölçüde “Belediyeler” tarafından sağlanmaktadır.

4- Yaşlılık döneminde emeklilik, dul kalma, sosyal ilişkilerde azalma, sağlık durumunda kötüleşme ve kronik hastalıklar hangi soruna yol açar?

A) Takıntı bozukluğu
B) Panik atak
C) Uyum ve stres
D) Korku
E) Bunama

Cevap : C) Uyum ve stres

Açıklama : Metinde sayılan emeklilik, kayıplar ve sağlık sorunları gibi durumlar, yaşlılık döneminde bireyin hayatında önemli değişiklikler yaratan ve yeni duruma adapte olmasını gerektiren, dolayısıyla yoğun “uyum ve stres” sorunlarına yol açabilen yaşam olaylarıdır.

5- Aşağıdakilerden hangisi stresin karakteristik zihinsel bir belirtisidir?

A) Hızlı konuşma
B) Baş ağrısı
C) Çökkünlük
D) Karamsarlık
E) Tek fikirle sabit kalma

Cevap : E) Tek fikirle sabit kalma

Açıklama : Stres, zihinsel olarak karar vermede güçlük, unutkanlık ve karamsarlık gibi belirtilere yol açabilir. Belirli bir olumsuz düşünceye takılıp kalma, yani “tek fikirle sabit kalma” (ruminasyon), stresin tipik zihinsel belirtilerinden biridir.

6- I. Organizmada değişimler
II. Stres
III. Yüzleşme ya da kaçma
IV. Savaş ya da kaç tepkisi
V. Sempatik sinir sistemi
Yukarıdaki maddelerden hangisi stresin son aşamasıdır?

A) I
B) III
C) II
D) IV
E) V

Cevap : B) III

Açıklama : Yayınlanan soru kitapçığında cevap “D) IV” olarak belirtilmiştir ama yayınlanan optikte cevap “B) III” olarak değişmiştir. Bu yüzden doğru cevap “B) III” olarak kabul edilmiştir.

7- Aşağıdakilerden hangisi rehabilitasyon hizmetinin alanlarından biri değildir?

A) Boyun, sırt, bel ağrılarının tedavisi
B) Felçler ve ortopedik problemler
C) Check-up hizmeti
D) Kalça ve diz hastalıkları
E) Omuz ve çevresindeki eklem hastalıkları

Cevap : C) Check-up hizmeti

Açıklama : Rehabilitasyon hizmetleri, felç, ortopedik problemler, eklem hastalıkları gibi durumlar sonucu kaybedilen fonksiyonları geri kazandırmayı amaçlar. Check-up ise bir rehabilitasyon hizmeti değil, herhangi bir şikayet olmaksızın genel sağlık durumunu kontrol etmek amacıyla yapılan bir tarama ve koruyucu sağlık hizmetidir.

8- Aşağıdakilerden hangisi yaşlıların sosyal rehabilitasyona ihtiyaç duyma nedenlerinden biri değildir?

A) Eş kaybı
B) Eşler arası geçimsizlik
C) Gelirde azalma
D) Ev içi ve ev dışı yaşamda kısıtlılıklar
E) Sosyal statüde gerileme

Cevap : B) Eşler arası geçimsizlik

Açıklama : Yaşlı bireyler; eş kaybı, sosyal statüde gerileme veya fiziksel kısıtlılıklar gibi nedenlerle sosyal izolasyon yaşayabilir ve sosyal rehabilitasyona ihtiyaç duyabilirler. Eşler arası geçimsizlik ise sosyal rehabilitasyondan çok, aile veya çift danışmanlığının konusudur.

9- Yas tutma tepkileri ve yas sürecinin son aşaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Şok ve uyuşma
B) Arzu etme
C) Inanmama ve inkâr
D) Kabullenme
E) Çaresizlik

Cevap : D) Kabullenme

Açıklama : Yas süreci genellikle şok, inkâr, özlem gibi çeşitli evrelerden geçer. Bu sürecin sağlıklı bir şekilde tamamlandığı son aşama, kaybın geri döndürülemez olduğunun idrak edildiği ve kişinin hayatını bu yeni gerçeğe göre yeniden düzenlemeye başladığı “kabullenme” evresidir.

10- Aşağıdakilerden hangisi yaşlılarda intiharın engellenmesinde alınacak birincil önlemlerden biridir?

A) Sağlık personelinin konu hakkında eğitilmesi
B) Kişinin sağlık ve iyilik hâlinin sağlanması
C) Yeniden sosyalleştirme gruplarının oluşturulması
D) Yardım merkezlerinin kurulması
E) Toplumsal destek programlarının kurulması

Cevap : B) Kişinin sağlık ve iyilik hâlinin sağlanması

Açıklama : Birincil önlemler, sorun henüz ortaya çıkmadan önce genel nüfusa yönelik olarak alınan tedbirlerdir. Yaşlılarda intiharı önlemede, yaşlı bireylerin genel “sağlık ve iyilik hâlinin sağlanması”, sosyal destek ağlarının güçlendirilmesi ve ruhsal sorunların erken tespiti gibi uygulamalar en temel birincil önlemlerdir.

11- Aşağıdakilerden hangisi stresin duygusal belirtilerinden biridir?

A) Obsesif takıntı
B) Unutkanlık
C) Hızlı konuşma
D) Suskunluk
E) Kaygı

Cevap : E) Kaygı

Açıklama : Stres; unutkanlık gibi zihinsel, suskunluk gibi davranışsal ve kaygı gibi duygusal belirtilere yol açabilir. Kaygı (anksiyete), stresin en yaygın görülen duygusal belirtisidir.

12- Aşağıdakilerden hangisi psikososyal rehabilitasyonun genel amaçlarından biri değildir?

A) Bireysel bağımsızlığı artırmak
B) Hastanın bireysel sorumluluğunu artırmak
C) Hastanın ideal hedeflerine ulaşmasını sağlamak
D) Daha ileri bozulma ve yeti kayıplarını önlemek
E) Aile ve arkadaş gibi destek grubu üzerindeki zorlanmayı azaltmak

Cevap : C) Hastanın ideal hedeflerine ulaşmasını sağlamak

Açıklama : Psikososyal rehabilitasyonun amaçları arasında; hastanın bireysel bağımsızlığını ve sorumluluğunu artırmak, yeti kayıplarını önlemek ve aile yükünü azaltmak yer alır. Hastanın “ideal” hedeflerine değil, onun için gerçekçi ve ulaşılabilir hedeflere ulaşmasına yardımcı olmak esastır.

13- “Kabul edemedim”, “rüyadaydım”, “gerçek gibi gelmedi” sözleri yas sürecinin hangi faz aşamasını ifade eder?

A) Umutsuzluk fazı
B) Hissizleşme fazı
C) Yeniden düzen kurma fazı
D) Kriz fazı
E) Özlem fazı

Cevap : B) Hissizleşme fazı

Açıklama : Kaybın hemen ardından yaşanan şok, inanmama ve olayı gerçek dışı algılama durumu, yas sürecinin ilk aşaması olan “hissizleşme” (numbness) veya şok fazının tipik özellikleridir.

14- İntihar etme düşüncesi olan bir yaşlının hangi durumda hastaneye yatırılma ihtiyacı olmaz? (Soru iptal edilmiştir)

A) Suçluluk hezeyanları
B) Bilişsel işlevlerde bozukluk
C) Gerçek dışı olduğu anlaşılan intihar düşüncesi
D) Kötülük görme hezeyanları
E) Yoğun bedensel uğraşılar

Cevap : C) Gerçek dışı olduğu anlaşılan intihar düşüncesi

Açıklama :

15- I. Bilişsel beceri kazanımı
II. Konsantrasyon kazanımı
III. Düşünceleri engelleme
IV. Hafıza güçlendirme
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri psikiyatrik rehabilitasyonun eğitim sürecinde hedeflenen kazanımlarındandır? (Soru iptal edilmiştir)

A) I, II ve IV
B) I ve IV
C) I ve III
D) Yalnız II
E) Yalnız III

Cevap : A) I, II ve IV

Açıklama :

16- Stresli durumu değiştirmeye ya da gelecekte benzer durumlardan kaçınmaya yönelik bir yol bulmaya dönük çalışma yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Davranışsal baş etme
B) Duygu odaklı baş etme
C) Bireysel baş etme
D) Pozitif sosyal destek
E) Problem odaklı baş etme

Cevap : E) Problem odaklı baş etme

Açıklama : “Problem odaklı baş etme”, stres yaratan durumu veya sorunu doğrudan değiştirmeye veya ortadan kaldırmaya yönelik aktif çabaları içeren bir başa çıkma stratejisidir.

17- Psikososyal kavramını sosyal gelişim alanında ilk defa kim kullanmıştır?

A) Yalom
B) Kierkegaard
C) Rollo May
D) A. Schopenhauer
E) E. Erikson

Cevap : E) E. Erikson

Açıklama : “Psikososyal” kavramını, insan gelişimini yaşam boyu devam eden ve her evrede belirli bir psikolojik krizin sosyal çevreyle etkileşim içinde çözüldüğü bir süreç olarak tanımlayan ve kuramını bu temel üzerine inşa eden kişi Erik Erikson’dur.

18- Aşağıdakilerden hangisi yaşlılıkta sık rastlanmayan bir intihar riski olabilir?

A) Çevreden birinin intiharı
B) Umutların tükenmesi
C) Kronik fiziksel hastalık
D) Geçmişte intihar girişimi
E) Yalnızlık

Cevap : A) Çevreden birinin intiharı

Açıklama : Yaşlılıkta intihar riski; kronik hastalıklar, yalnızlık, umutsuzluk ve geçmiş intihar girişimleri gibi faktörlerle yakından ilişkilidir. Çevreden birinin intiharı (intiharın bulaşıcılığı) bir risk faktörü olsa da, diğerlerine kıyasla daha az sıklıkla karşılaşılan bir durumdur.

19- Yaşlı bireyde depresyonla birlikte görülen bazı belirtiler hastaneye yatışı gerektirebilir.
Aşağıdakilerden hangisi bu belirtilerden biri değildir? (Soru iptal edilmiştir)

A) Fobiler veya sanrılar
B) Bilişsel işlevlerde bozukluk bulunması
C) İntihar fikirleri
D) Sosyal ve toplumsal desteklerin azlığı
E) Yoğun bedensel uğraşılar

Cevap : A) Fobiler veya sanrılar

Açıklama :

20- I. Sosyal hizmet uzmanı
II. Psikiyatri hemşiresi
III. Danışman
IV. Diyetisyen
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri psikososyal rehabilitasyon ekibi arasında bulunur?

A) I, II ve III
B) Yalnız I
C) Yalnız III
D) I, III ve IV
E) II ve IV

Cevap : A) I, II ve III

Açıklama :