Antik Yunan Sosyal Tarihi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, Antik Yunan sosyal tarihine dair çeşitli konular, MÖ 6. yüzyıldan Roma dönemine kadar olan süreçte müzik, takvim, felsefe, sanat ve toplumsal yaşam gibi farklı açılardan ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, Antik Yunan medeniyetinin sosyal ve kültürel yapısını anlamayı amaçlamaktadır.

Antik Yunan’da Müzik ve Etik (Platon)

Platon, müziği ahlaki değerlerle ilişkilendirerek, erdemli ve erdemsiz olarak ikiye ayırmış ve ideal devlette sadece erdemli müziklerin kullanılması gerektiğini savunmuştur.

Atina ve Mezopotamya Takvimleri Arasındaki Farklar

Atina takvimindeki ay adları genellikle dini festivallerden alınırken, Mezopotamya takvimindeki ay adları tarımsal faaliyetlerle ilişkilidir. Bu durum, iki kültürün takvim oluştururken farklı önceliklere sahip olduğunu göstermektedir.

Sokrates’in Bilgeliği ve Cehaletin Farkındalığı

Bilgeliğinin kendi cehaletini bilmesinden geldiğini söyleyen filozof Sokrates’tir. Bu ifade, Sokrates’in felsefi yaklaşımının temelini oluşturan sürekli sorgulama ve öğrenme arzusunu yansıtır.

Yunan Felsefesinin Yakın Doğu’dan Farkı

Yunanlar, felsefi meseleleri mitolojiden bağımsız, akıl ve mantık temelinde sistematik bir şekilde ele alarak felsefe alanında Yakın Doğu’dan ayrışmışlardır.

İstanbul Boğazı’nın Antik İsmi ve Anlamı: Bosporos

İstanbul Boğazı’nın antik ismi Bosporos olup, Yunanca kökenli bu isim “inek geçidi” anlamına gelmektedir.

Hitit Mitoslarının Yunan Efsanelerine Etkisi: Theogonia

Hititlerin “gökyüzü krallığı” miti, Yunan mitolojisinde tanrıların doğuşunu ve iktidar mücadelelerini anlatan “Theogonia” efsanesine ilham kaynağı olmuştur.

Yunan Tragedyası ve Atina İlişkisi (MÖ 5. Yüzyıl)

Yunan tragedyası, MÖ 5. yüzyılda Aiskhylos, Sophokles ve Euripides gibi önemli yazarların eserleriyle Atina şehriyle özdeşleşmiştir.

Atina’nın Byzantion’u Kontrol Etme İsteği ve Buğday Ticareti

Atina’nın Byzantion’u kontrol etme isteğinin asıl nedeni, Karadeniz’den gelen hayati öneme sahip buğday nakliyatını denetimi altına almaktı.

Antik Yunan Heykeltıraşlığı ve Büyük Boyutlu Heykeller

Yunanistan’da büyük ya da doğal boyutta heykeltıraşlık MÖ 650 yılından itibaren ortaya çıkmaya başlamıştır.

MÖ 5. Yüzyıl Atina’sında Okuryazarlığın Yaygınlığına Dair Bir Gösterge

MÖ 5. yüzyılda Atina’da tiyatro oyunlarında okuma-yazma bilmeyenlerin küçük görülmesi, okuryazarlığın yaygınlığına işaret eden göstergelerden biridir.

Siyah Figürlü Vazolar ve Gorgon Ressamı

Siyah figürlü vazoların ilk önemli örnekleri Gorgon Ressamı ile başlatılır.

Parşömen İsminin İlk Kaynağı: Diocletianus’un Fiyat Narhı

Parşömen ismine ilk kez Diocletianus’un fiyat narhında rastlanmıştır.

Antik Olimpiyat Oyunlarında “Periodonikes” Ünvanı

Dört büyük olimpiyat oyununda da birinci gelen atletlere “Periodonikes” ünvanı verilirdi.

Tragedyanın Kökeni: Dionysos ve Dithyrambos

Tragedyanın kendisinden çıktığı Dionysos’a söylenen ilahilere dithyrambos adı verilir.

Antik Yunan Toplumunda Cinsel Davranışı Tanımlayan Ölçütlerden Biri

Antik Yunan toplumunda cinsel davranışı tanımlayan ölçütlerden biri sosyal mevkidir.

Olimpiyat Oyunlarını Yasaklayan Roma İmparatoru: Theodosius

Olimpiyat oyunlarını yasaklayan Roma imparatoru Theodosius’tur.

Tipik Bir Antik Yunan Evi Özellikleri

Tipik bir antik Yunan evi, odaların dikdörtgen bir avluya açıldığı, genellikle iki katlı ve girişin tek bir kapıdan sağlandığı bir yapıdaydı. Duvar resimlerine sık rastlanmazdı.

On İki Olympos Tanrısı Dışında Kalan Tanrı: Pan

On iki Olympos tanrısının dışında kalan tanrı Pan’dır.

“Polis” Kavramının Anlamları

“Polis” kavramı yerleşme (Akropolis), kasaba (Asty) ve siyasi kurumlar (Ekklesia, demos) anlamlarına gelir. “Deme” polis ve hinterlandı değil, yerel yönetim birimidir. “Koionia” ise siyasi topluluk anlamına gelir.

Antik Yunanistan’da Yerleşim Dokusu ve Nüfus Artışı Göstergeleri

Antik Yunanistan’da yerleşim dokusunda değişimler ve nüfus artışının göstergelerinden biri mezar sayılarının artışı, kült alanlarında çoğalma ve Argos ve Knossos gibi şehirlerin büyümesidir. Yerleşimlerin kırsala doğru genişlemesi de bu durumu destekler. Korsanlıktan dolayı savunulabilir yerleşimlerin tercihi ise daha çok güvenlik kaygılarının bir sonucudur.

Sonuç

Antik Yunan sosyal tarihi, Batı medeniyetinin temellerini oluşturan zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Felsefe, sanat, politika ve gündelik yaşam pratikleri, sonraki dönemlere ilham kaynağı olmuştur.

1- Müzikleri erdemli ve erdemsiz olarak ikiye ayıran filozof aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zenon
B) Aristoteles
C) Platon
D) Theophrastos
E) Diogenes

Cevap : C) Platon

Açıklama : Platon, “Devlet” adlı eserinde, ideal devletin vatandaşlarının ruhlarını olumlu yönde etkileyecek “erdemli” müzikler ile onları yozlaştıracak “erdemsiz” müzikler arasında bir ayrım yapmış ve sadece erdemli olanların kullanılması gerektiğini savunmuştur.

2- Aşağıdakilerden hangisi Atina ve Mezopotamya takvimleri arasındaki farklardan biridir?

A) Yunanların Mısır takvimini benimsemiş olması
B) Yunanların takvim olarak nehirlerin taşma döngüsünü kullanmaları
C) Yunan ay adlarının festivallerden, Mezopotamya adlarının tarımdan alınmış olması
D) Yunanların Güneş, Mezopotamya’nın Ay takvimini temel alması
E) Mezopotamya’da takvimin tanrılar tarafından icat edildiğine inanılması

Cevap : C) Yunan ay adlarının festivallerden, Mezopotamya adlarının tarımdan alınmış olması

Açıklama : Mezopotamya takvimindeki ay adları genellikle tarımsal faaliyetlerle ilişkiliyken, Atina takvimindeki ay adları büyük ölçüde o ayda kutlanan dini festivallerden (örneğin Anthesterion, Panathenaia) alınmıştır.

3- Bilgeliğinin kendi cehaletini bilmesinden geldiğini söyleyen filozof aşağıdakilerden hangisidir?

A) Krates
B) Platon
C) Timaios
D) Protagoras
E) Sokrates

Cevap : E) Sokrates

Açıklama : Platon’un diyaloglarında aktardığına göre, Sokrates’in ünlü sözü “Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir.” onun bilgeliğinin temelini oluşturur. Bu, kendi cehaletinin farkında olmanın gerçek bilgelik olduğu anlamına gelir.

4- Yunanların felsefe alanında Yakın Doğu’dan farklı olarak başardıkları yön aşağıdakilerden hangisidir?

A) Felsefi meseleleri sistematik olarak ele almaları
B) Mantığı felsefeyle birlikte ele almaları
C) Doğayı açıklamaya çalışmaları
D) Evrenin yaratılışını tek bir tanrıya atfetmeleri
E) Diyalektiği icat etmeleri

Cevap : A) Felsefi meseleleri sistematik olarak ele almaları

Açıklama : Yakın Doğu medeniyetlerinde de evren ve doğa üzerine düşünceler bulunsa da, Yunan filozofları bu meseleleri mitolojiden arındırarak akıl ve mantık temelinde, sorgulayıcı ve “sistematik” bir şekilde ele alarak felsefeyi kurmuşlardır.

5- İstanbul Boğazı’nın antik ismi Bosporos’un anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnek geçidi
B) Dalgalı boğaz
C) Çarpışan kayalar
D) Derin boğaz
E) Körler geçidi

Cevap : A) İnek geçidi

Açıklama : “Bosporos” ismi, Yunanca “bous” (sığır/inek) ve “poros” (geçit) kelimelerinin birleşmesinden oluşur ve mitolojide Zeus’un sevgilisi Io’nun inek formunda bu boğazı geçmesine atfen “inek geçidi” anlamına gelir.

6- Hititlerin “gökyüzü krallığı” miti hangi Yunan efsanesine ilham kaynağı olmuştur?

A) Thebai’a Karşı Yediler
B) Herakles’in İşleri
C) Odysseia
D) Theogonia
E) Iason ve Argonautai

Cevap : D) Theogonia

Açıklama : Hesiodos’un “Theogonia” (Tanrıların Doğuşu) adlı eserinde anlatılan, tanrı nesillerinin (Uranos-Kronos-Zeus) birbirleriyle olan iktidar mücadelesi ve babanın tahttan indirilmesi temasının, Hititlerin “Gökyüzü Krallığı” (Kumarbi Efsanesi) mitinden büyük ölçüde esinlendiği kabul edilmektedir.

7- Yunan tragedyası hangi dönemde, hangi şehirle özdeşleşmiştir?

A) MÖ 5. yüzyıl, Atina
B) MÖ 4. yüzyıl, Korinthos
C) MÖ 6. yüzyıl, Sparta
D) MÖ 5. yüzyılın ikinci yarısı, Tegea
E) MÖ 4. yüzyıl, Argos

Cevap : A) MÖ 5. yüzyıl, Atina

Açıklama : Aiskhylos, Sophokles ve Euripides gibi büyük yazarların eserleriyle en parlak dönemini yaşadığı Yunan tragedyası, politik ve kültürel bir merkez olan MÖ 5. yüzyıl Atina’sı ile özdeşleşmiştir.

8- Atina’nın Byzantion’u kontrol etme isteğinin asıl nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Buradaki vatandaşlarını korumak
B) Byzantion’un tarımsal zenginliğindan yararlanmak
C) Karadeniz’den gelen buğday nakliyatını denetimi altına almak
D) Trak kavimlerinin Yunanistan’a geçişini engellemek
E) Şehrin donanmasını gerektiğinde kullanmak

Cevap : C) Karadeniz’den gelen buğday nakliyatını denetimi altına almak

Açıklama : Atina, kendi toprakları tarımsal olarak yeterli olmadığı için büyük ölçüde Karadeniz’den ithal edilen buğdaya bağımlıydı. İstanbul Boğazı üzerinde stratejik bir konumda olan Byzantion’u (İstanbul) kontrol etmek, bu hayati öneme sahip buğday ticaret yolunu güvence altına almak anlamına geliyordu.

9- Yunanistan’da büyük ya da doğal boyutta heykeltıraş ne zamandan itibaren ortaya çıkar?

A) MÖ 650
B) MÖ 700
C) MÖ 6. yüzyılın ikinci yarısı
D) MÖ 6. yüzyılın başı
E) MÖ 750

Cevap : A) MÖ 650

Açıklama : Yunan sanatında, Mısır ve Mezopotamya etkileriyle anıtsal boyutta, yani doğal insan boyutunda veya daha büyük heykellerin yapılmaya başlandığı dönem, Arkaik Dönem’in başlangıcı olan MÖ 650 civarıdır.

10- MÖ 5. yüzyılda Atina’da okuryazarlığın yaygınlığına işaret eden göstergelerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Düz yazı türünde eserlerin popülerleşmesi
B) Katipliğin popüler bir meslek haline gelmesi
C) Kaynaklarda alt sınıf kadınlarının okuryazarlığına yapılan atıflar olması
D) Tiyatro oyunlarında okuma-yazma bilmeyenlerin küçük görülmesi
E) Duvar yazılarında artış görülmesi

Cevap : D) Tiyatro oyunlarında okuma-yazma bilmeyenlerin küçük görülmesi

Açıklama :

11- Siyah figürlü vazolar aşağıdaki hangi ressamla başlatılır?

A) Lydos Ressamı
B) Gorgon Ressamı
C) Berlin Ressamı
D) Eksekias
E) Andokides

Cevap : B) Gorgon Ressamı

Açıklama : Atina’da siyah figür tekniğinin tam olarak geliştiği ve büyük boyutlu vazolara uygulandığı ilk önemli isimlerden biri, yaklaşık MÖ 580’lerde eserler veren ve adını ünlü bir dinos üzerindeki Gorgon tasvirinden alan “Gorgon Ressamı”dır.

12- Parşömen ismine ilk kez aşağıdakilerden hangisinde rastlanmıştır?

A) Forum Romanum’daki bir fiyat listesi
B) Herodianus
C) Pergamon Krallığı’nda parşömen fiyatına dair bir kararname
D) Diocletianus’un fiyat narhı
E) Ammianus Marcellinus

Cevap : D) Diocletianus’un fiyat narhı

Açıklama : Latince “Pergamena” (Bergama kâğıdı) kelimesinden gelen parşömen ismine, günümüze ulaşan kaynaklar içinde ilk kez Roma İmparatoru Diocletianus’un MS 301 yılında yayımladığı ve malların tavan fiyatlarını belirlediği Fiyatlar Fermanı’nda (Edictum de pretiis rerum venalium) rastlanmıştır.

13- Dört büyük olimpiyat oyununda da birinci gelen atletlere verilen ünvan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Agones
B) Pais
C) Athlata
D) Periodonikes
E) Hoplitodromos

Cevap : D) Periodonikes

Açıklama : Antik Yunan’da en prestijli dört büyük oyun olan Olimpiya, Pythia, Nemea ve Isthmia oyunlarının dördünde de zafer kazanan ve bir “devre”yi (periodos) tamamlayan çok başarılı atletlere “Periodonikes” unvanı verilirdi.

14- Tragedyanın kendisinden çıktığı Dionysos’a söylenen ilahilere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Traigodos
B) Odeion
C) Dithyrambos
D) Mimos
E) Satyros

Cevap : C) Dithyrambos

Açıklama : Antik Yunan’da şarap ve coşku tanrısı Dionysos onuruna, bir koro tarafından söylenen ve dans edilen coşkulu ilahilere “dithyrambos” denirdi. Tragedyanın da bu dithyrambos korolarından doğduğu kabul edilir.

15- Aşağıdakilerden hangisi Antik Yunan toplumunda cinsel davranışı tanımlayan ölçütlerden biridir?

A) Fiziksel güzellik
B) Yunan kökenli olma
C) Saygın meslek sahibi olma
D) Vatandaşlık
E) Sosyal mevki

Cevap : E) Sosyal mevki

Açıklama :

16- Olimpiyat oyunlarını yasaklayan Roma imparatoru aşağıdakilerden hangisidir?

A) Flavius
B) Theodosius
C) Arcadius
D) Honorius
E) Constantinus

Cevap : B) Theodosius

Açıklama : Bin yıldan uzun bir süre devam eden Antik Olimpiyat Oyunları, Hristiyanlığı imparatorluğun resmi dini haline getiren Roma İmparatoru I. Theodosius tarafından, pagan ritüelleri içerdiği gerekçesiyle MS 393 yılında yayımlanan bir fermanla yasaklanmıştır.

17- Aşağıdakilerden hangisi tipik bir antik Yunan evinin özelliklerinden biri değildir?

A) Kaba zeminli mekânlar genellikle mutfak ya da banyodur
B) Üst katlar yaygındır.
C) Odalar dikdörtgen bir avluya açılır.
D) Giriş tek bir kapıdan sağlanır.
E) Duvar resimlerine sık rastlanır.

Cevap : E) Duvar resimlerine sık rastlanır.

Açıklama : Tipik bir Antik Yunan evi, odaların ortadaki bir avluya açıldığı, genellikle iki katlı ve dışa kapalı bir yapıdaydı. Ancak, Roma evlerinin aksine, Yunan evlerinin duvarlarında fresk veya mozaik gibi gösterişli duvar resimlerine sıkça rastlanmaz; dekorasyon daha sadedir.

18- Aşağıdakilerden hangis on iki Olympos tanrısının dışındadır?

A) Dionysos
B) Aphrodite
C) Hermes
D) Demeter
E) Pan

Cevap : E) Pan

Açıklama : Aphrodite, Hermes ve Demeter, on iki büyük Olympos tanrısı arasında yer alır. Dionysos bazen bu listeye dahil edilse de, genellikle sonradan katıldığı kabul edilir. Kırların ve çobanların tanrısı olan keçi ayaklı Pan ise bir Olympos tanrısı değildir.

19- “Polis”in aşağıdaki anlamlarından hangisi yanlış tanımlanmıştır?

A) Akropolis=yerleşme
B) Deme=polis ve hinterlandı
C) Ekklesia, demos=siyasi kurumlar
D) Asty=kasaba
E) Koionia=siyasi topluluk

Cevap : B) Deme=polis ve hinterlandı

Açıklama :

20- Aşağıdakilerden hangisi Antik Yunanistan’da yerleşim dokusunda değişimlerin ve nüfus artışının göstergelerinden biri değildir?

A) Mezar sayılarının artışı
B) Korsanlıktan dolayı savunulabilir yerleşimlerin tercihi
C) Kült alanlarında çoğalma
D) Argos ve Knossos gibi şehirlerin büyümesi
E) Yerleşimlerin kırsala doğru genişlemesi

Cevap : B) Korsanlıktan dolayı savunulabilir yerleşimlerin tercihi

Açıklama :