Kültürel Coğrafya : İnsan-Kültür-Mekan 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, kültürel coğrafyanın temel kavramları, kültürel bölgeler, küreselleşmenin kültürel etkileri ve farklı kültürlerin mekanla olan ilişkisi 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak ele alınacaktır. Bu içerik, insan ve kültür arasındaki coğrafi etkileşimleri anlamayı amaçlamaktadır.

Sovyetler Birliği’nde Yeniden Yapılanma: Perestroyka

SSCB döneminde uygulanan ve yeniden yapılanma anlamına gelen süreç Perestroyka’dır.

Küreselleşmenin Kültürel Peyzaj Üzerindeki Etkileri

Küreselleşme, kültürel gecikme süresini azaltır, kültürel peyzajın daha hızlı değişmesine neden olur, mekanların standartlaşmasını sağlar ve hiyerarşik yayılmayı azaltır. Mesafenin bozucu etkisini artırmaz, aksine azaltır.

Dünya Kültür Âlemleri: Nüfus Yoğunluğu

Dünya kültür âlemleri arasında en az nüfusa sahip olan Pasifik Kültür Âlemi’dir.

Anglo-Amerikan Kültür Bölgesi

Avustralya, Anglo-Amerikan kültür bölgesi içinde yer alır.

Fonksiyonel Kültür Bölgesi Örneği

Bir Üniversitenin hizmet sahası fonksiyonel kültür bölgesine örnek olarak gösterilebilir.

Kültürel Yayılma Üzerinde Olumlu Etki: Küreselleşme

Kültürel yayılma üzerinde olumlu bir etkisi olan faktör küreselleşmedir.

Latin Amerika Kültür Bölgesi

Peru, Uruguay ve Venezuela Latin Amerika kültür bölgesindedir ve bölgede Portekizce ve İspanyolca konuşulur. Aborjinler bu bölgenin yerel halkı değildir; onlar Avustralya’nın yerli halkıdır. Avrupa’dan göçler ilk olarak bu bölgeye yapılmamıştır.

Kültürel Yayılma Üzerinde Olumlu Etki

Kültürel yayılma üzerinde olumlu bir etkisi olan tek faktör küreselleşmedir.

Halk ve Popüler Kültür Mekanları

Popüler kültür mekanlarında halk kültür mekanlarına göre katma değeri yüksek ürünler üretilir.

Somut Kültürel Unsurlar

Giyim kuşam somut kültürel unsurlardan biridir.

McDonald’slaşma Teorisi Bileşenleri

Verimlilik ve Hesaplanabilirlik “McDonald’s”laşma teorisinin bileşenlerindendir.

Popüler Kültür Unsurlarının Hakim Olduğu Mekanlar

Golf sahası ve şehir merkezi popüler kültür unsurlarının daha çok hakim olduğu mekanlardır.

Kültürlenme Süreçleri: Marjinalleşme

Yukarıdaki şekilde anlatılmaya çalışılan kültürlenme süreci Marjinalleşmedir.

Demografik Geçiş Kuramı

Demografik geçiş kuramının ikinci aşamasında doğum oranları yüksektir.

İslam Mimarisi’nin İlk Kubbeli Yapısı: Kubbet-üs Sahra (Emeviler)

İslam mimarisinin ilk kubbeli yapısı olan Kubbet-üs Sahra Emeviler döneminde inşa edilmiştir.

Dünya’da Tarım Devrimi’nin İlk Gerçekleştiği Bölge: Mezopotamya

Dünyada Tarım Devrimi’nin ilk kez gerçekleştiği bölge Mezopotamya’dır.

Kültürel Peyzajın Özellikleri

Kültürel peyzaj doğal peyzaj üzerinde şekillenir ve sahada sürempoze olarak oluşur. Soyut kültürel öğeler de kültürel peyzaj içinde değerlendirilir ve kültürel coğrafi görünüm ile aynı şeyi ifade eder. Kültürel peyzaj özneldir, nesnel değildir.

Neolitik Dönem Hakkında Yanlış Bilgi

Neolitik dönem her yerde aynı tarihlerde yaşanmamıştır.

Kültürel Coğrafyanın Kurucusu: C. O. Sauer

Sistemli kültürel coğrafya çalışmalarını başlatan ve kültürel coğrafyanın kurucusu olarak bilinen bilim insanı C. O. Sauer’dir.

Hint Kültür Alemi İçin Kutsal Olan Unsur: Ganj Nehri

Hint Kültür Alemi için kutsal olan unsur Ganj nehri’dir.

Sonuç

Kültürel coğrafya, insan ve kültür arasındaki etkileşimleri mekan bağlamında inceleyerek, kültürel farklılıkların ve benzerliklerin coğrafi dağılımını anlamamıza yardımcı olur. Küreselleşen dünyada kültürel peyzajın sürekli değişimi, bu alandaki çalışmaların önemini artırmaktadır.

1- SSCB döneminde uygulanan ve yeniden yapılanma anlamına gelen süreçe verilen isim nedir?

A) Kolhoz
B) Glasnost
C) Perestroyka
D) Kolektivizasyon
E) Sovhoz

Cevap : C) Perestroyka

Açıklama : 1980’lerde Sovyetler Birliği lideri Mihail Gorbaçov tarafından başlatılan ve ekonomide “yeniden yapılanma” anlamına gelen reform sürecinin adı “Perestroyka”dır. Glasnost ise “açıklık” anlamına gelir.

2- Aşağıdakilerden hangisi, küreselleşmenin kültürel peyzaj üzerindeki sonuçlarından biri değildir?

A) Kültürel gecikme süresi azalması
B) Kültürel peyzajın daha hızlı değişmesi
C) Mesafenin bozucu etkisinin artması
D) Mekanların standartlaşması
E) Hiyerarşik yayılmanın azalması

Cevap : C) Mesafenin bozucu etkisinin artması

Açıklama : Küreselleşme, iletişim ve ulaşım teknolojileri sayesinde mesafenin önemini azaltır. Bu durum, “mesafenin bozucu etkisi”nin (distance decay) artmasına değil, tam aksine azalmasına neden olur.

3- Aşağıdakilerden hangisi dünya kültür âlemleri arasında en az nüfusa sahiptir?

A) İslam Kültür
B) Çin Kültür
C) Pasifik Kültür
D) Hint Kültür
E) Afrika Kültür

Cevap : C) Pasifik Kültür

Açıklama : Pasifik Kültür Alemi, Avustralya, Yeni Zelanda ve Okyanusya’daki küçük ada devletlerini kapsar. Bu bölge, diğer büyük kültür alemleri olan Çin, Hint, İslam ve Afrika’ya kıyasla nüfus olarak en az olanıdır.

4- I.Güney Amerika
II.Avustralya
III.Asya
Yukarıdaki öncüllerden hangisi ya da hangileri Anglo-Amerikan kültür bölgesi içinde yer alır?

A) Yalnız III
B) II ve III
C) Yalnız I
D) I ve II
E) Yalnız II

Cevap : E) Yalnız II

Açıklama : Anglo-Amerikan kültür bölgesi temel olarak ABD ve Kanada’yı ifade eder. Ancak kültürel kökenleri ve dil birliği nedeniyle Avustralya ve Yeni Zelanda da bu kültür bölgesinin bir parçası olarak kabul edilir. Güney Amerika ve Asya ise farklı kültür bölgeleridir.

5- Aşağıdakilerden hangisi fonksiyonel kültür bölgesine örnek olarak gösterilebilir?

A) Bir Üniversitenin hizmet sahası
B) Ankara ili
C) Fatih ilçesi
D) İslam Kültür Alemi
E) Masai Kabilelesinin dansının görüldüğü saha

Cevap : A) Bir Üniversitenin hizmet sahası

Açıklama : Fonksiyonel (işlevsel) kültür bölgesi, bir merkez (düğüm) noktası etrafında belirli bir işlevle (ulaşım, iletişim, hizmet vb.) organize olmuş alanı ifade eder. Bir üniversitenin hizmet verdiği alan (öğrencilerinin geldiği yerler, kampüs servis ağları vb.) bu tanıma en uygun örnektir.

6- Aşağıdakilerden hangisi kültürel yayılma üzerinde olumlu bir etkisi vardır?

A) Mesafenin bozucu etkisi
B) Küreselleşme
C) Kültürel Peyzaj
D) Hiyerarşik Yayılma
E) Kültürel Gecikme

Cevap : B) Küreselleşme

Açıklama : Küreselleşme, iletişim ve ulaşım teknolojilerini geliştirerek ve insanlar arasındaki etkileşimi artırarak kültürel unsurların dünya çapında hızla yayılması üzerinde en önemli olumlu etkiye sahiptir.

7- Latin Amerika kültür bölgesi ile alakalı aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Avrupa’dan yapılan göçler ilk olarak Latin Amerika’ya yapılmıştır.
B) Peru, Uruguay ve Venezuela bu kültür bölgesindedir.
C) Amerika kıtasının güney ve orta kısımlarından meydana gelmektedir.
D) Bölgede Portekizce ve İspanyolca dilleri hakimdir.
E) Aborjinler bölgenin yerel halklarıdır.

Cevap : E) Aborjinler bölgenin yerel halklarıdır.

Açıklama : Aborjinler, Latin Amerika’nın değil, Avustralya’nın yerli halkıdır. Latin Amerika’nın yerli halkları arasında Aztekler, Mayalar, İnkalar gibi medeniyetler bulunur.

8- I.Küreselleşme
II.Mesafenin bozucu etkisi
III.Fiziki Coğrafya engelleri
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinin kültürel yayılma üzerinde olumlu bir etkisi vardır?

A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) Yalnız II
D) I ve II
E) II ve III

Cevap : A) Yalnız I

Açıklama : Kültürel yayılmayı hızlandıran ve kolaylaştıran yani olumlu etkisi olan faktör küreselleşmedir. Mesafenin bozucu etkisi ve fiziki coğrafya engelleri ise yayılmayı yavaşlatan veya engelleyen olumsuz faktörlerdir.

9- Halk (yerel) kültür mekanları ve popüler kültür mekanları ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Popüler kültür sahalarında determinist görüşe -halk kültür mekanlarına göre- daha kolay örnek bulunabilir.
B) Halk kültür mekanları, popüler kültür mekanlarına göre daha fazla enerjiye ihtiyaç duyar.
C) Popüler kültür mekanlarında nüfus halk kültür mekanlarına göre daha homojendir.
D) Halk kültür mekanlarında İş bölümü popüler kültür mekanlarına göre daha fazladır.
E) Popüler kültür mekanlarında halk kültür mekanlarına göre katma değeri yüksek ürünler üretilir.

Cevap : E) Popüler kültür mekanlarında halk kültür mekanlarına göre katma değeri yüksek ürünler üretilir.

Açıklama :

10- Aşağıdakilerden hangisi somut kültürel unsurlardan biridir?

A) Dil
B) Norm
C) Davranış
D) Tutum
E) Giyim kuşam

Cevap : E) Giyim kuşam

Açıklama : Dil, normlar, davranışlar ve tutumlar kültürün soyut (manevi) unsurlarıdır. Giyim kuşam ise dokunulabilen, gözle görülebilen maddi ve somut bir kültürel unsurdur.

11- I.Verimlilik
II.Hesaplanabilirlik
III.Hibritleşme
Yukarıdaki seçenekelerden hangisi ya da hangileri “McDonald’s”laşma teorisinin bileşenlerinden biridir?

A) Yalnız III
B) II ve III
C) I ve II
D) Yalnız I
E) Yalnız II

Cevap : C) I ve II

Açıklama : George Ritzer’in “McDonald’slaşma” teorisi dört temel bileşenden oluşur: Verimlilik, Hesaplanabilirlik, Öngörülebilirlik ve Kontrol. Hibritleşme ise farklı bir küreselleşme kavramıdır.

12- I.Golf sahası
II.Şehir merkezi
III.Köy meydanı
Yukarıdaki öncüllerden hangisi veya hangileri popüler kültür unsurlarının daha çok hakim olduğu bir mekândır?

A) I ve II
B) Yalnız III
C) Yalnız I
D) Yalnız II
E) II ve III

Cevap : A) I ve II

Açıklama : Golf sahası ve modern şehir merkezi, genellikle popüler kültürle ve küresel yaşam tarzlarıyla ilişkilendirilen mekanlardır. Köy meydanı ise daha çok geleneksel ve yerel halk kültürünün bir parçasıdır.

13-
Yukarıdaki şekilde kültürlenme süreçlerinden hangisi anlatılmaya çalışılmıştır?

A) Segregation (Ayrışma)
B) Marjinalleşme
C) Entegrasyon
D) Asimilasyon
E) Kültürleşme

Cevap : B) Marjinalleşme

Açıklama :

14- Demografik geçiş kuramı ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Birinci aşamada ölüm oranları düşüktür.
B) İkinci aşamada doğum oranları yüksektir.
C) Üçüncü aşamada doğum oranları artar.
D) Birinci ve dördüncü aşamada doğum oranları düşüktür.
E) Dördüncü aşamada doğum ve ölüm oranları yüksektir.

Cevap : B) İkinci aşamada doğum oranları yüksektir.

Açıklama : Demografik geçiş kuramının ikinci aşamasında, sağlık ve beslenme koşullarının iyileşmesiyle ölüm oranları hızla düşerken, doğum oranları yüksek kalmaya devam eder. Bu durum, hızlı bir nüfus artışına neden olur.

15- İslam mimarisinin ilk kubbeli yapısı olan Kubbet-üs Sahra hangi dönemde inşa edilmiştir?

A) Osmanlılar
B) Hititler
C) Selçuklular
D) Emeviler
E) Abbasiler

Cevap : D) Emeviler

Açıklama : Kudüs’te bulunan ve İslam mimarisinin bilinen ilk anıtsal kubbeli yapısı olan Kubbet-üs Sahra, Emevi Halifesi Abdülmelik bin Mervan tarafından 7. yüzyılın sonlarında inşa ettirilmiştir.

16- Dünyada Tarım Devrimi’nin ilk kez gerçekleştiği bölge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Orta Asya
B) Mezopotamya
C) Anadolu
D) Afrika
E) Balkanlar

Cevap : B) Mezopotamya

Açıklama : İnsanların avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata ve tarıma geçtiği Neolitik Devrim (Tarım Devrimi), ilk olarak MÖ 10.000’li yıllarda, Fırat ve Dicle nehirleri arasındaki “Bereketli Hilal” olarak da bilinen Mezopotamya’da gerçekleşmiştir.

17- Kültürel peyzaj ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Soyut kültürel öğelerde kültürel peyzaj içerinde değerlendirilir.
B) Sahada sürempoze olarak şekillenir.
C) Kültürel peyzaj ile kültürel coğrafi görünüm aynı şeyi ifade etmektedir.
D) Kültürel peyzaj nesneldir.
E) Kültürel peyzaj doğal peyzaj üzerinde şekillenir.

Cevap : D) Kültürel peyzaj nesneldir.

Açıklama : Kültürel peyzaj, insanın doğal peyzajı değiştirerek yarattığı görünümdür. Ancak bu peyzajın algılanması ve yorumlanması, bakan kişinin kültürel geçmişine ve değerlerine göre değişeceği için nesnel değil, özneldir.

18- Neolitik dönem ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Koyun, keçi, gibi hayvanlar kültüre alınmıştır.
B) Tarım yapılmaya başlanmıştır.
C) Mekanın taşıma kapasitesi artmıştır.
D) Her yerde aynı tarihlerde yaşanmıştır.
E) Aynı zamanda enerji devrimidir.

Cevap : D) Her yerde aynı tarihlerde yaşanmıştır.

Açıklama : Neolitik Devrim (yerleşik hayata ve tarıma geçiş), dünyanın her yerinde aynı anda değil, farklı zamanlarda gerçekleşmiştir. İlk olarak Bereketli Hilal’de başlamış, daha sonra diğer bölgelere yayılmıştır.

19- Sistemli kültürel coğrafya çalışmalarını başlatan ve coğrafyanın kültürel coğrafyanın kurucusu olarak bilinilen bilim insanı kimdir?

A) C. O. Sauer
B) C. W. Thornthwaite
C) F. Ratzel
D) R. D. Salisbury
E) H. C. Cowles

Cevap : A) C. O. Sauer

Açıklama : Amerikalı coğrafyacı Carl O. Sauer, kültürel peyzaj kavramını geliştirerek ve insanın doğa üzerindeki dönüştürücü etkisine odaklanarak modern kültürel coğrafyanın kurucusu olarak kabul edilir.

20- Hint Kültür Alemi için kutsal olan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kudüs Şehri
B) Ayers Kayası
C) Nil Nehri
D) Ganj nehri
E) Sahra Çölü

Cevap : D) Ganj nehri

Açıklama : Ganj Nehri, Hinduizm inancında kutsal bir anne (Ganga Ma) olarak kabul edilir ve Hindular için en önemli hac ve arınma merkezidir. Bu nedenle Hint Kültür Alemi için en kutsal unsurdur.