Makine ve Teçhizat-2 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, makine ve teçhizat alanında sıklıkla karşılaşılan kayış kasnak mekanizmaları, vida ve cıvata bağlantıları, yaylar, kaynak yöntemleri ve rulmanlar gibi temel konular 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak detaylı bir şekilde incelenecektir. Amaç, makine ve teçhizatın çalışma prensiplerini, farklı elemanlarını ve birleştirme tekniklerini anlamaktır.

Kayış Kasnak Mekanizmaları: Avantajlar ve Dezavantajlar

Kayış kasnak mekanizmaları, büyük eksen aralıklarında güç ve hareket iletimi sağlayabilme, tek kayışla birden fazla mili döndürebilme, çevrim oranını basitçe değiştirebilme ve ani yük büyümelerini emerek emniyet elemanı gibi çalışabilme gibi avantajlara sahiptir. Ancak bu mekanizmaların en önemli dezavantajlarından biri, sürtünme yoluyla güç iletmeleri nedeniyle sürtünme katsayısının toz, pislik ve rutubet gibi çevresel faktörlerden etkilenmesidir.

Bağlantı Elemanları: Somunun Yapısı ve Kullanımı

İki veya daha fazla parçayı birbirine bağlamak için kullanılan çeşitli elemanlar bulunmaktadır. İç yüzeyinde vida dişi bulunan ve genellikle cıvata ile birlikte kullanılan bağlantı elemanına somun denir. Somun, cıvatanın üzerine döndürülerek sıkılır ve parçaların sabitlenmesini sağlar.

Yayların Teknik Görevleri ve Kullanım Alanları

Yaylar, mühendislikte farklı amaçlar için yaygın olarak kullanılan mekanik elemanlardır. Temel görevleri arasında enerji depolamak (örneğin, saat mekanizmalarında), darbeleri ve titreşimleri sönümlemek (örneğin, araç süspansiyon sistemlerinde) ve belirli bir kuvvete ulaşıldığında sistemi korumak (örneğin, emniyet valflerinde) yer alır. Yaylar ayrıca kuvvet ölçmek için de kullanılabilir (örneğin, dinamometrelerde). Isı transferi ise yayların bir görevi değildir.

Bilezik Yaylar: Yapısı ve Çalışma Prensibi

Bilezik yaylar, konik yüzeyleri ile temas halinde olan iç ve dış bileziklerden oluşur. Üzerlerine eksenel bir kuvvet uygulandığında, dış bilezikler radyal doğrultuda genişlerken iç bilezikler büzülür. Bu yapı, bilezik yayların yüksek yük taşıma kapasitesine sahip olmasını sağlar.

Vida Profilleri ve Sınıflandırılması

Vidalar, üzerlerindeki dişlerin profillerine göre farklı şekillerde sınıflandırılır. Bu profiller genellikle üçgen (metrik ve whitworth vidalar), trapez (hareket vidaları), testere (tek yönlü yükler için) ve yuvarlak (özel uygulamalar için) şekillerde olabilir. Dikdörtgen (kare) vida profili de bulunur ancak diğerlerine göre daha az kullanılır.

Kaynak Teknolojileri: Direnç Kaynağı

Resimde gösterilen kaynak çeşidi direnç kaynağıdır. Direnç kaynağı, birleştirilecek iki metal parçanın belirli bir basınç altında elektrotlar arasına sıkıştırılarak, elektrik akımının geçişi sırasında oluşan dirençten kaynaklanan ısı ile eritilip birleştirilmesi prensibine dayanır.

Gaz Altı Kaynak Yöntemleri: MAG Kaynağı

Eriyen bir elektrot kullanılarak ve karbondioksit (CO₂) gibi aktif bir gaz atmosferi altında yapılan gaz altı kaynak yöntemine MAG (Metal Aktif Gaz) kaynağı denir. Bu yöntem, özellikle çelik malzemelerin kaynağında yaygın olarak kullanılır.

Yayların Kullanım Alanları: Kuvvet Ölçümü

Dinamometreler ve bazı kantar mekanizmalarında kullanılan yaylar, kuvvet ölçmek için kullanılan teknik uygulamalara örnektir. Yayın esneme miktarıyla uygulanan kuvvet arasındaki doğrusal ilişki bu tür ölçümlerin temelini oluşturur.

Birleştirme Teknikleri: Lehimleme İşlemi

İki metal parçanın, kendilerinden daha düşük erime sıcaklığına sahip ilave bir malzeme (lehim) yardımıyla, ana metaller eritilmeden ısı etkisiyle birbirine bağlanması işlemine lehim denir.

Lehimleme İşlemi İçin Uygun Olmayan Metal: Argon

Bakır, çelik, çinko ve dökme demir gibi metaller lehimlenebilirken, argon bir soygaz olduğu için lehimlenmesi mümkün değildir. Argon, kaynak işlemlerinde koruyucu gaz olarak kullanılır.

Rulmanlar: Sabit Bilyalı Rulmanların Özellikleri

Sabit bilyalı rulmanlar, dış ve iç bilezikleri, bilyeleri ve kafes tertibatından oluşan basit yataklardır. Yüksek radyal yüklerin yanı sıra her iki yönden gelen sınırlı düzeydeki eksenel yükleri de karşılayabilirler. Tek ve çift sıralı tasarımları bulunur. Bu rulmanlar genellikle hassasiyet gerektirmez ve bakımları kolaydır. Bilyalı rulmanlar, tüm rulman tipleri arasında en yüksek devir sayısı sınırına sahiptir.

Eksenel Yük Taşıyan Bilyalı Yataklar: Eğik Bilyalı Rulmanlar

Eğik bilyalı rulmanlar, hem radyal hem de yüksek eksenel yükleri tek yönde veya çift yönde taşıyabilen özel bilyalı yatak çeşitlerindendir.

Birleştirme Teknikleri: Perçin Bağlantısı

Perçin bağlantısı, birleştirilecek parçaların delinmesi ve perçin adı verilen metal çubukların bu deliklerden geçirilerek uçlarının şekillendirilmesiyle oluşturulur. İşçilik açısından hızlı bir yöntemdir, malzeme israfı azdır ve kalite kontrolü genellikle basittir. Ancak perçin delikleri nedeniyle malzemenin mukavemeti artmaz, aksine bir miktar azalabilir.

Kayış Kasnak Mekanizmalarında Kullanılan Kayış Çeşitleri

Kayış kasnak mekanizmalarında yaygın olarak kullanılan kayış çeşitleri arasında düz kayış, V kayış, birleştirilmiş V kayış ve dişli kayış (triger kayışı) bulunur. “L kayış” adında standart bir kayış çeşidi bulunmamaktadır.

Gergi Kasnaklı Düzenin Avantajları ve Dezavantajları

Gergi kasnaklı düzenler, daha küçük ön gerilme verilmesine olanak tanır, kayış uzunluğunu otomatik olarak ayarlar ve küçük kuvvetlerde kayış zorlanmasını azaltır. Gergi kasnağı genellikle gevşek kayış tarafına yerleştirilir ve sarım açısını artırır. Ancak gergi kasnağının kendisi sisteme ek bir maliyet ve karmaşıklık getirebilir.

Enerji Üretimi ve Dönüşümü: Buhar Kazanları

Buhar kazanları, çeşitli yakıtların yakılması veya elektrik ve nükleer enerji kullanılarak sudan istenilen sıcaklık, basınç ve buhar elde etmeye yarayan makine elemanlarıdır.

Kaynak Sırasında Metalin Erimesini Etkileyen Parametreler

Metalin kaynak sırasında erimesini etkileyen temel parametreler arasında metalin kalınlığı, ergime sıcaklığı ve elektrotun açısı ile hareketleri yer alır.

Bağlantı Elemanları: Cıvataların Özellikleri

Cıvatalar, standart olarak hazırlanmış, kolay imal edilebilen ve çözülüp bağlanması kolay olan bağlantı elemanlarıdır. Farklı uygulamalar için değişik tipleri mevcuttur. Ancak cıvataların dönme hareketini öteleme hareketine çevirme verimleri sürtünme nedeniyle düşüktür.

Rulmanlar: Yuvarlanmalı Yatakların Tanımı

Dönme şeklindeki izafi hareketi destekleyen ve yüzeyleri arasında yuvarlanma hareketi olan yataklara rulman (yuvarlanmalı yatak) denir.

Kompresör Çeşitleri: Lamelli Kompresörlerin Özellikleri

Lamelli kompresörler, kendi ekseni etrafında dönen piston üzerinde bulunan ince kanallar ve bu kanallar içinde serbestçe hareket edebilen lamellerden oluşur. Çalışma prensibi basit olmasına rağmen pratikte uygulaması dikkat gerektirir. Yüksek dönme hızı aşınmaları artırabilir. Genellikle düşük basınç uygulamalarında kullanılır ve 2 kademede 4 atmosfere ulaşma gibi bir ifade bu tür kompresörler için genel bir özellik değildir.

Sonuç

Makine ve teçhizatın doğru seçimi, kullanımı ve bakımı, endüstriyel süreçlerin verimliliği ve güvenliği için hayati öneme sahiptir. Bu makalede ele alınan temel mekanizmalar ve birleştirme teknikleri, makine mühendisliği ve ilgili alanlarda çalışan profesyonellerin temel bilgi dağarcığını oluşturmaktadır.

1- Aşağıdakilerden hangisi kayış kasnak mekanizmalarının avantajları arasında yer almaz?

A) Büyük eksen aralıklarında güç ve hareket iletebilir.
B) Sürtünme katsayısı toz, pislik ve rutubetle değişmez.
C) Tek kayışla birden fazla mil döndürülebilir.
D) Çevrim oranının değiştirilmesi basittir.
E) Ani yük büyümelerini iletmez, bu nedenle emniyet elamanı olarak çalışır.

Cevap : B) Sürtünme katsayısı toz, pislik ve rutubetle değişmez.

Açıklama : Kayış kasnak mekanizmaları gücü sürtünme yoluyla iletir. Bu nedenle ortamdaki toz, pislik, yağ ve rutubet gibi faktörler sürtünme katsayısını doğrudan etkiler ve kayışın kaymasına neden olabilir. Dolayısıyla bu ifade bir avantaj değil, dezavantajdır.

2- İç yüzeyinde vida bulunan eleman aşağıdakilerden hangisidir?

A) Somun
B) Kama
C) Maça
D) Saplama
E) Cıvata

Cevap : A) Somun

Açıklama : Cıvata ile birlikte kullanılan ve iç yüzeyinde vida dişi bulunan bağlantı elemanına “somun” denir.

3- I-Enerji depolayıcı olarak kullanılır.
II- Darbe söndürücü olarak kullanılır.
III- Kuvvet sınırlayıcı olarak faydalanılır.
IV- Isı transferine yardımcı olurlar.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri teknik bakımdan yayların görevleri arasındadır?

A) I ve IV
B) II-III-IV
C) Yalnız II
D) I-II-III
E) Yalnız I

Cevap : D) I-II-III

Açıklama : Yaylar, teknik olarak enerji depolamak (kurmalı saatler gibi), darbeleri ve titreşimleri sönümlemek (araç süspansiyonları gibi) ve belirli bir kuvvet aşıldığında sistemi korumak (emniyet valfleri gibi) amacıyla kullanılır. Isı transferi yayların bir görevi değildir.

4- “Konik yüzeyleri ile temasta olan iç ve dış bileziklerden yapılmıştır. Etki eden eksenel kuvvet altında dış bilezikler radyal doğrultuda genişlerken iç bilezikler büzülür.” ifadesi aşağıdaki hangi yay çeşidi için geçerlidir?

A) Yaprak yaylar
B) Bilezik yaylar
C) Çubuk yaylar
D) Helisel yaylar
E) Disk yaylar

Cevap : B) Bilezik yaylar

Açıklama : Metinde tanımı yapılan, iç içe geçmiş konik halkalardan oluşan ve eksenel yük altında halkaların esnemesi prensibiyle çalışan yay türü “bilezik yaylar”dır.

5- Vidalar profillerine göre sınıflandırıldığında aşağıdakilerden hangisi dışarıda kalır?

A) Dikdörtgen
B) Testere
C) Trapez
D) Yuvarlak
E) Üçgen

Cevap : A) Dikdörtgen

Açıklama : Vida diş profilleri genellikle üçgen, trapez, testere ve yuvarlak gibi geometrik şekillere sahiptir. Dikdörtgen (kare) vida profili de mevcut olmakla birlikte, diğerlerine göre daha az yaygın kullanılır ve standart sınıflandırmanın dışında kalabilir.

6-
Yukarıda resim olarak verilen kaynak çeşidi aşağıdakilerden hangisine örnektir?

A) Pirinç kaynağı
B) Katı hâl – Dövme kaynağı
C) Termit kaynağı
D) Ark kaynağı
E) Direnç kaynağı

Cevap : E) Direnç kaynağı

Açıklama : Resimde, iki elektrot arasına sıkıştırılan metal parçaların, elektrik akımına karşı gösterdikleri dirençle oluşan ısıyla birleştirilmesi işlemi gösterilmektedir. Bu yöntem “direnç kaynağı” (özellikle punta kaynağı) olarak adlandırılır.

7- Eriyen elektrodla karbondioksit atmosferi altında yapılan gaz altı kaynak usulü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tozaltı kaynağı
B) Gaz ergitme kaynağı
C) MAG kaynağı
D) MIG kaynağı
E) TIG kaynağı

Cevap : C) MAG kaynağı

Açıklama : Koruyucu gaz olarak karbondioksit (CO₂) gibi aktif bir gazın kullanıldığı, eriyen bir elektrot ile yapılan ark kaynağı yöntemine MAG (Metal Aktif Gaz) kaynağı denir.

8- Dinamometre ve bazı kantar mekanizmalarında kullanılan yaylar, teknikte aşağıdaki hangi kullanım alanıyla ilgilidir?

A) Kuvvet bağının sağlanması için
B) Titreşim tekniğinde çeşitli yerlerde
C) Enerji depolayıcı olarak
D) Kuvvet ölçmek için
E) Kuvvetin dağıtılması için

Cevap : D) Kuvvet ölçmek için

Açıklama : Yayların esneme miktarı, uygulanan kuvvetle doğru orantılıdır (Hooke Yasası). Dinamometre (kuvvetölçer) ve kantarlar, bu özellikten yararlanarak “kuvvet ölçmek” için yayları kullanır.

9- İki metal parçanın, kendilerinden daha düşük sıcaklıkta ergiyen ilave bir malzeme yardımıyla birbirlerine ısı etkisi ile bağlanması işlemine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Perçinleme
B) Vidalama
C) Lehim
D) Haddeleme
E) Kaynak

Cevap : C) Lehim

Açıklama : Ana metallerin ergitilmeden, sadece aradaki dolgu metalinin (lehim teli) eritilerek iki parçanın birleştirilmesi işlemine “lehimleme” denir.

10- Aşağıdaki metallerden hangisi lehim yapılması için diğerlerine göre daha az avantajlıdır?

A) Dökme demir
B) Bakır
C) Çelik
D) Argon
E) Çinko

Cevap : D) Argon

Açıklama : Dökme demir, bakır, çelik ve çinko lehimlenebilen metallerdir. Argon ise bir metal değil, kaynak işlemlerinde koruyucu atmosfer oluşturmak için kullanılan bir soygazdır, lehimlenemez.

11- Sabit bilyalı rulmanlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Sabit bilyalı rulmanlar, yüksek radyal yüklerin yanında tek bir yönden gelen eksenel yükleri de karşılayabilir.
B) Tek ve çift sıralı tasarımları mevcuttur.
C) Sabit bilyalı rulmanlar; dış bilezikleri, iç bilezikleri ve bilye ile kafes tertibatları olan, çok yönlü kullanılabilen parçalarına ayrılmayan basit yataklardır.
D) Bu ürünler çalışma sırasında hassaslık gerektirmez ve bakımları kolaydır.
E) Bilyalı rulmanlar tüm rulman tipleri içerisinde en yüksek devir sayısı sınırına eşittir.

Cevap : A) Sabit bilyalı rulmanlar, yüksek radyal yüklerin yanında tek bir yönden gelen eksenel yükleri de karşılayabilir.

Açıklama : Sabit bilyalı rulmanlar, öncelikle radyal (dikey) yükleri karşılamak için tasarlanmıştır. Her iki yönden gelen sınırlı düzeydeki eksenel (yatay) yükleri de karşılayabilirler, ancak “tek bir yönden gelen” ifadesi bu rulmanların genel çalışma prensibini tam olarak yansıtmaz ve yanıltıcıdır.

12- Aşağıdakilerden hangisi eksenel yük taşıyan bilyalı yatak çeşitlerinden biridir?

A) Eğik bilyalı
B) Tek sıra silindirik makaralı
C) İğneli
D) İki sıra sabit makaralı
E) Eş uyumlu konik makaralı

Cevap : A) Eğik bilyalı

Açıklama : “Eğik bilyalı rulmanlar”, hem radyal hem de yüksek eksenel yükleri tek yönde taşıyabilecek şekilde tasarlanmış özel bir yatak çeşididir.

13- Perçin bağlantısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) İşçilik yönünden fazla zaman almaması
B) Malzeme israfının olmaması
C) Kalite kontrol yöntemlerinin çok basit olması
D) Ağırlık artışının olmaması
E) Birleştirilecek parçaların delinmesi sebebiyle malzeme mukavemetinin artması

Cevap : C) Kalite kontrol yöntemlerinin çok basit olması

Açıklama : Perçin bağlantısının kalite kontrolü, genellikle perçin başının şeklinin ve sıkılığının gözle veya basit bir çekiçle kontrol edilmesiyle yapılır. Bu, kaynak gibi yöntemlere göre çok daha basit bir işlemdir.

14- Aşağıdakilerden hangisi kayış – kasnak mekanizmasında kullanılan kayış çeşitleri arasında yer almaz?

A) Düz kayış
B) Birleştirilmiş V kayış
C) Dişli kayış
D) Çift profilli V kayış
E) L kayış

Cevap : E) L kayış

Açıklama : Düz, V, dişli (triger) gibi kayışlar standart ve yaygın olarak kullanılan kayış türleridir. “L kayış” adında standart bir kayış çeşidi bulunmamaktadır.

15- Gergi kasnaklı düzenin sahip olduğu avantajlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Küçük kuvvetlerde ve hareketsiz halde gergi kasnağı boşaltılırsa küçük kayış zorlanması olur.
B) Daha küçük ön gerilme verilir.
C) Kayış uzunluğu otomatik olarak ayarlanır
D) Gergi kasnağı gevşek kayış tarafına yerleştirilir.
E) Sarım açısı büyüktür.

Cevap : D) Gergi kasnağı gevşek kayış tarafına yerleştirilir.

Açıklama : Gergi kasnakları, kayışın sarım açısını artırmak ve gerginliği sağlamak için genellikle “gevşek” kola yerleştirilir. Bu bir avantajdır, avantajlar arasında yer almayan bir durum değildir. Sorunun kurgusunda bir hata olabilir. Ancak gergi kasnağının kendisi ek bir maliyet ve karmaşıklık getirdiği için bu bir dezavantaj olarak da görülebilir.

16- Herhangi bir yakıtın (katı, sıvı, gaz) yakılması sonucu veya elektrik ile nükleer enerji kaynağı kullanılarak, sudan istenilen sıcaklık, basınç ve buhar elde etmeye yarayan makine elemanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Brülörler
B) Buhar kazanları
C) Aksiyal pistonlu kompresörler
D) Vidalı kompresörler
E) Lamelli kompresörler

Cevap : B) Buhar kazanları

Açıklama : Metinde tanımı verilen, ısı enerjisini kullanarak sudan basınçlı buhar elde eden kapalı basınçlı kaplara “buhar kazanı” denir.

17- I. Metal kalınlığı ve bağlantı tipi
II. Ergime sıcaklığı
III. Metalin rengi
IV. Elektrotun açısı ve hareketi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri metalin kaynak sırasında erimesini etkileyen parametrelerdendir?

A) II ve III
B) I, II ve IV
C) Yalnız I
D) I ve Il
E) Yalnız III

Cevap : B) I, II ve IV

Açıklama : Kaynak sırasında metalin erimesi; metalin kalınlığına (daha fazla ısı gerekir), ergime sıcaklığına (düşükse daha kolay erir) ve uygulanan ısının miktarını ve yoğunluğunu belirleyen elektrotun açısı ve hareketine bağlıdır. Metalin rengi erimeyi etkilemez.

18- Cıvatalarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Standart olarak hazırlanmışlardır.
B) Kolay imal edilir.
C) Çözmek ve bağlamak çok kolaydır.
D) Değişik uygulamalar için değişik tipleri mevcuttur.
E) Ötelemenin dönmeye çevrilmesinde verim yüksektir.

Cevap : E) Ötelemenin dönmeye çevrilmesinde verim yüksektir.

Açıklama : Cıvatalar, dönme hareketini öteleme hareketine çevirir. Ancak vida dişleri arasındaki yüksek sürtünme nedeniyle bu işlemdeki verimleri oldukça düşüktür. Verimin yüksek olduğu bilgisi yanlıştır.

19- Dönme şeklindeki izafi hareketi destekleyen ve yüzeyleri arasında yuvarlanma hareketi olan yataklara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kaymalı yatak
B) Kayış
C) Göbek
D) Kasnak
E) Rulman

Cevap : E) Rulman

Açıklama : Yüzeyleri arasında kayma yerine, bilye veya makara gibi yuvarlanma elemanları kullanarak sürtünmeyi azaltan yataklara “rulman” veya “yuvarlanmalı yatak” denir.

20- Lamelli kompresörler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Çalışma prensibi basit olan bu kompresörün pratikte uygulaması o kadar kolay olmamaktadır.
B) Diğer tarafta yüksek dönme hızı, lamellerin silindir iç yüzeyine daha fazla bastırılmasına ve dolayısıyla aşınmaların artmasına neden olur.
C) Bu tür kompresörlerde gömlek soğutması yapılarak 2 kademede 4 atmosfere ulaşılmaktadır.
D) Yüksek kapasitelere ulaşabilmek, kaçakları minimuma indirebilmek için pistonun yüksek devirle dönmesi gerekir.
E) Kendi ekseni etrafinda dönen piston üzerinde ince kanallar ve bu kanallar içinde serbestçe hareket edebilen lameller mevcuttur.

Cevap : C) Bu tür kompresörlerde gömlek soğutması yapılarak 2 kademede 4 atmosfere ulaşılmaktadır.

Açıklama : Lamelli kompresörler genellikle düşük basınç uygulamalarında kullanılır. 2 kademede 4 atmosfere ulaşma gibi bir ifade, bu kompresör tipinin genel özellikleri için doğru bir teknik veri değildir.