Avrupa Birliği ve Türkiye 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Bu makalede, Avrupa Birliği (AB) ile Türkiye arasındaki köklü ilişkilerin tarihsel evrimi, Türkiye’nin üyelik sürecindeki önemli dönüm noktaları, AB’nin kendi içindeki kurumsal dönüşümü ve bu süreçleri etkileyen kilit konular, verilen bilgiler ışığında incelenecektir. Amaç, Ankara Anlaşması’ndan güncel krizlere uzanan bu karmaşık ve çok boyutlu ilişkinin temel dinamiklerini bütüncül bir bakış açısıyla sunmaktır.

İlişkilerin Temeli: Ankara Anlaşması ve Gümrük Birliği

Türkiye ile Avrupa projesi arasındaki resmi ilişkinin temeli, 12 Eylül 1963’te imzalanan Ankara Anlaşması ile atılmıştır. Bu ortaklık anlaşmasını takip eden süreçte, Türkiye-AB ilişkilerindeki en önemli adımlardan biri Gümrük Birliği’nin tesis edilmesi olmuştur. Gümrük Birliği, tam üyeliğin kapısını doğrudan açan bir mekanizma olmasa da, Türkiye’nin AB ile ekonomik entegrasyonunu derinleştirme amacı taşıyordu. Bu kararın alınmasında, AB’deki derinleşme hareketlerinin yeni bir genişlemeyi geciktireceği düşüncesi ve Yunanistan faktörü gibi siyasi etkenler de rol oynamıştır. Önemli bir nokta ise, Gümrük Birliği sürecinde Türkiye’ye sağlanacak finansal destek olan Mali İşbirliği’nin, anlaşmanın kendisinde yer almayıp Topluluğun tek taraflı bir deklarasyonu ile taahhüt edilmiş olmasıdır.

AB’nin Evrimi ve Türkiye’nin Adaylık Statüsü

Türkiye’nin üyelik süreci, AB’nin kendi iç evrimiyle paralel ilerlemiştir. 1985’te imzalanan Schengen Antlaşması, üye ülkeler arasında iç sınır kontrollerini kaldırarak serbest dolaşımın temelini atmıştır. Maastricht Antlaşması 1993’te yürürlüğe girerken, 1999’da yürürlüğe giren Amsterdam Antlaşması da Ortak Dışişleri ve Güvenlik Politikası gibi alanları daha da güçlendirmiştir. Bu dönemde Türkiye için en kritik dönüm noktası, 10-11 Aralık 1999’da gerçekleştirilen Helsinki Zirvesi’dir. Bu zirvenin sonuç bildirgesi ile Türkiye, diğer adaylarla eşit şartlarda AB’ye aday ülke olarak resmen ilan edilmiştir. Ancak Lüksemburg Zirvesi gibi önceki buluşmalarda da belirtildiği üzere, AB’nin Türkiye’den beklentisi, insan hakları gibi alanlarda kendi standartlarına alternatifler sunması değil, mevcut AB normlarına tam uyum sağlamasıydı.

Müzakere Süreci, Genişleme ve Kıbrıs Sorunu

AB, 1 Mayıs 2004’te aralarında Malta’nın da bulunduğu on yeni ülkenin katılımıyla tarihinin en büyük genişleme dalgasını yaşamıştır. Bu genişlemenin ardından Türkiye ile tam üyelik müzakereleri, 17 Aralık 2004 tarihli Zirve kararı uyarınca 3 Ekim 2005’te Lüksemburg’da resmen başlamıştır. Bu sürecin yol haritasını belirleyen temel belge ise Müzakere Çerçeve Belgesi olarak kabul edilmiştir. Müzakerelerin ilk aşaması olan “Tarama Süreci” bu belgeyle başlamış, aday ülke mevzuatının AB müktesebatına uyumu gözden geçirilmiştir; dolayısıyla tarama, sürecin sonu değil başlangıcıdır. Bu dönemde Türkiye-AB ilişkilerini etkileyen en önemli konulardan biri de Kıbrıs meselesi olmuştur. Adadaki statükonun temelini oluşturan 1959 tarihli Londra-Zürih Anlaşmaları, Kıbrıs’ın Türkiye ve Yunanistan’ın her ikisinin de üye olmadığı bir birliğe katılamayacağını öngörmekteydi. KKTC’de ise Mehmet Ali Talat, Annan Planı’na verdiği destekle öne çıkmış ve 2005-2010 yılları arasında cumhurbaşkanlığı yapmıştır.

Güvenlik Politikaları ve Güncel Meseleler

AB, kendi güvenlik ve savunma yeteneklerini de zamanla geliştirmiştir. Haziran 1999’daki Köln Zirvesi’nde temelleri atılan Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası (AGSP), Birliğin kriz yönetimi kapasitesini artırmayı hedeflemiştir. Bu tür politikaların belirlendiği ve üye ülke dışişleri bakanlarından oluşan en yüksek karar organı ise Bakanlar Konseyi’dir. Birliğin ekonomik entegrasyonu da Euro Alanı’nın genişlemesiyle sürmüş, örneğin Avrupa Parlamentosu 2013’te Letonya’nın Euro’ya katılımına onay vermiştir. Yakın dönemde ise AB-Türkiye ilişkilerinin en önemli gündem maddelerinden biri mülteci krizi olmuştur. AB ile Türkiye arasında Suriyeli mülteciler konusunda ilk kapsamlı toplantılar 2014’te başlamıştır. Bu işbirliği, Dünya Gıda Programı (WFP) ve AB’nin, Türkiye’deki mültecilere yönelik bugüne kadarki en büyük insani yardım sözleşmesini imzalamasıyla somutlaşmıştır.

Sonuç

Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri, 1960’lardan günümüze dek süregelen, hem işbirliği ve entegrasyon çabalarını hem de siyasi ve yapısal zorlukları içinde barındıran dinamik bir süreçtir. Türkiye’nin adaylık statüsünden müzakere sürecine, Gümrük Birliği’nden güvenlik ve kriz yönetimi gibi güncel konulara kadar uzanan bu çok katmanlı ilişki, her iki tarafın iç ve dış politika gelişmelerinden etkilenmeye devam etmektedir. Bu süreç, sadece teknik bir uyumlaştırma değil, aynı zamanda ortak değerler ve stratejik çıkarlar etrafında şekillenen karmaşık bir siyasi yolculuktur.

1- Avrupa Parlamentosu’nun 2013 yılında Euro Alanı’na dâhil olmasına onay verdiği ülke hangisidir?

A) İngiltere
B) Türkiye
C) Letonya
D) Polonya
E) İspanya

Cevap : C) Letonya

Açıklama : Avrupa Parlamentosu, gerekli ekonomik kriterleri yerine getirdiği için Letonya’nın 1 Ocak 2014 itibarıyla Euro Alanı’na katılmasına 2013 yılında onay vermiştir.

2- Türkiye ile AB üyelik müzakereleri hangi tarihte başlamıştır?

A) 2010
B) 1999
C) 2008
D) 2000
E) 2005

Cevap : E) 2005

Açıklama : Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki tam üyelik müzakereleri, 3 Ekim 2005 tarihinde Lüksemburg’da yapılan Hükümetlerarası Konferans ile resmen başlamıştır.

3- AB’nin Ortak Dışişleri ve Savunma Politikası, Adalet ve Güvenlik Politikası ve Maastricht Antlaşması üzerindeki bazı değişiklikleri içeren ve Mayıs 1999’da yürürlüğe giren antlaşma hangisidir?

A) Lizbon Antlaşması
B) Kopenhag Antlaşması
C) Köln Antlaşması
D) Amsterdam Antlaşması
E) Nice Antlaşması

Cevap : D) Amsterdam Antlaşması

Açıklama : 1997’de imzalanıp 1999’da yürürlüğe giren Amsterdam Antlaşması, Maastricht Antlaşması’nı revize ederek AB’nin Ortak Dış ve Güvenlik Politikası ile Adalet ve İçişleri gibi alanlarda daha derin bir işbirliğine gitmesini sağlamıştır.

4- Aşağıdakilerden hangisi 1 Mayıs 2004 tarihinde AB’ye üye olan ülkelerdendir?

A) Bulgaristan
B) Hırvatistan
C) Türkiye
D) İspanya
E) Malta

Cevap : E) Malta

Açıklama : 1 Mayıs 2004’te gerçekleşen AB’nin en büyük genişleme dalgasında, çoğunluğu eski Doğu Bloku ülkeleri olan 10 yeni ülke tam üye olmuştur. Malta da bu ülkelerden biridir.

5- Türkiye’yi diğer adaylarla eşit şartlarla AB’ye aday ülke olarak ilan eden bildirge ve tarihi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Helsinki Sonuç Bildirgesi – 1999
B) Kopenhag Kriterleri – 1997
C) Türkiye Ulusal Program Bildirgesi – 2002
D) Katılım Ortaklık Belgesi – 2004
E) Brüksel Bildirgesi – 2000

Cevap : A) Helsinki Sonuç Bildirgesi – 1999

Açıklama : Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne adaylık statüsü, 10-11 Aralık 1999 tarihlerinde gerçekleştirilen Helsinki Zirvesi’nin Sonuç Bildirgesi ile resmen tanınmıştır.

6- 2005-2010 yılları arasında KKTC cumhurbaşkanı olan ve daha önceki başbakanlığı sırasında Annan Planı’na Türk toplumunun “evet” demesinin öncülüğünü yapan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Lideri kimdir?

A) Rauf Denktaş
B) Ferdi Sabit Soyer
C) Mehmet Ali Talat
D) Derviş Eroğlu
E) Mustafa Akıncı

Cevap : C) Mehmet Ali Talat

Açıklama : 2004’teki Annan Planı referandumu sırasında başbakan olarak planı destekleyen ve ardından 2005-2010 yılları arasında KKTC Cumhurbaşkanlığı görevini yürüten lider Mehmet Ali Talat’tır.

7- Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Aralık 2000 Nice Zirvesi ile AGSP’nin kurumsal yapılanması oluşturulmaya çalışılmıştır.
B) 2003’de yürürlüğe giren Maastricht Antlaşmasında BAB, AB ve NATO ilişkileri de düzenlenmiştir.
C) Ağustos 2003’te NATO, Kabil’deki BM görev yönergesi ile yürütülen ISAF komutasını üstlenmiştir.
D) Haziran 2000 Feira Zirvesi 5000 kişilik polis gücü oluşturulması kararı alınmıştır.
E) 2003’te AB Konseyi “Avrupa Güvenlik Stratejisi”ni kabul etmiştir.

Cevap : B) 2003’de yürürlüğe giren Maastricht Antlaşmasında BAB, AB ve NATO ilişkileri de düzenlenmiştir.

Açıklama : Maastricht Antlaşması 2003’te değil, 1993’te yürürlüğe girmiştir ve bu antlaşmada Batı Avrupa Birliği (BAB), AB ve NATO ilişkileri düzenlenmiştir.

8- Yukarıdakilerden hangisi Lüksemburg Zirvesi’nin sonuç bildirisinde Türkiye’nin AB’ye üyeliği için geçen konulardan değildir?

A) Yunanistan ve Türkiye arasında tatmin edici ve istikrarlı ilişkilerin oluşturulması
B) İnsan hakları alanında Türkiye’nin AB’nin kendi norm ve uygulamalarına alternatif norm ve uygulamalar önermesi
C) Yunanistan ve Türkiye arasındaki anlaşmazlıkların özellikle Uluslararası Adalet Divanı yoluyla çözümlenmesi
D) İnsan hakları alanındaki norm ve uygulamalarının AB’ninkilerle uyumlaştırılması çerçevesinde başlattığı siyasi ve ekonomik reformların takibi
E) Azınlıklara saygı gösterilmesi ve azınlıkların korunması

Cevap : B) İnsan hakları alanında Türkiye’nin AB’nin kendi norm ve uygulamalarına alternatif norm ve uygulamalar önermesi

Açıklama : AB üyelik sürecinde aday ülkelerden beklenen, kendi normlarını AB’ye alternatif olarak önermeleri değil, AB’nin insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü gibi alanlardaki mevcut norm ve standartlarına (Kopenhag Kriterleri) uyum sağlamalarıdır.

9- Türkiye ile KKTC arasında yayınlanan Ortak Deklarasyon’da Türk tarafının konuya ilişkin tutum ve tezleri sergilendikten sonra, 1959 tarihli Anlaşmaların gerekleri arasında yer alan konular hatırlatılmış, bu tür konuların ancak Kıbrıs’ta nihai bir çözümün ve Türkiye’nin örgüte girmesinin ardından ele alınabileceği görüşü savunulmuştur. Buna göre Kıbrıs, Türkiye ve Yunanistan’ın her ikisinin de üye olmadıkları herhangi bir siyasal ya da ekonomik birliğe katılamayacaktır.
Kıbrıs Sorunuyla ilgili olarak 1959 tarihinde yapılan anlaşmalar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lefkoşa-Gazimağusa
B) Nice-Lizbon
C) Londra-Zürih
D) Ankara-Atina
E) Lefkoşa-Ankara

Cevap : C) Londra-Zürih

Açıklama : Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kuruluşuna zemin hazırlayan, adadaki iki toplumun ve garantör devletlerin (Türkiye, Yunanistan, İngiltere) hak ve statülerini belirleyen temel anlaşmalar, 1959 yılında imzalanan Londra ve Zürih Anlaşmaları’dır.

10- 1999 yılı Haziran ayında Köln’de yapılan Avrupa Konseyi toplantısında temelleri atılan ve AB’nin kriz çözümlerine yönelik oluşturmaya yöneleceği politikanın adı nedir?

A) Avrupa Dış Güvenlik Politikası
B) Avrupa Dış Politikası
C) Avrupa’nın Savunulması Politikası
D) Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası
E) Avrupa Ortak Politikası

Cevap : D) Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası

Açıklama : 1999 Köln Zirvesi’nde, AB’nin kendi askeri yeteneklerini geliştirerek uluslararası krizlere müdahale edebilmesini amaçlayan “Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası”nın (AGSP) temelleri atılmıştır.

11- Gümrük Birliği kararında yer almayan ve Topluluğun tek taraflı bir taahhüdü olarak düzenlenen bu konu, eski sürecinden ayrı bir şekilde 6 Mart 1995 tarihli Ortaklık Konseyi Toplantısında açıklanan Topluluk deklarasyonunda yer almaktaydı.
Yukarıdaki metinde belirtilen ve Gümrük Birliği anlaşması içerisinde yer olmayan konu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mali İşbirliği
B) Gümrük vergileri
C) Rekabet politikası ve fikri mülkiyet hukukuna uyum
D) Sanayi ürünleri ticaretindeki teknik engellerin kaldırılması
E) Serbest Dolaşım İşbirliği

Cevap : A) Mali İşbirliği

Açıklama : Türkiye’ye Gümrük Birliği sürecinde uyum sağlaması için verilecek olan “Mali İşbirliği” (finansal destek), Gümrük Birliği kararının kendisinde değil, AB’nin ayrı bir deklarasyonu ile taahhüt edilmiştir.

12- AB’nin, Türkiye ile Suriyeli mültecilerin Avrupa’ya gelmelerini engellemeye matuf ilk kapsamlı toplantısı aşağıdaki hangi tarihte gerçekleştirilmiştir?

A) 2007
B) 2014
C) 2005
D) 2006
E) 2011

Cevap : B) 2014

Açıklama : Suriye iç savaşı sonrası artan mülteci akını karşısında AB ile Türkiye arasındaki ilk kapsamlı görüşmeler ve işbirliği arayışları 2014 yılında başlamış, 2015-2016 yıllarında ise Geri Kabul Anlaşması ile somutlaşmıştır.

13- Avrupa Topluluğu üyesi beş ülke arasında, sınır kapılarındaki polis ve gümrük kontrollerini 1 Ocak 1992’de bütünüyle ortadan kaldırmayı amaçlayan anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

A) Avrupa Tek Senedi
B) Amsterdam Antlaşması
C) Maastricht Antlaşması
D) Roma Antlaşması
E) Schengen Antlaşması

Cevap : E) Schengen Antlaşması

Açıklama : 1985 yılında Fransa, Almanya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg arasında imzalanan ve üye ülkeler arasındaki iç sınır kontrollerinin kaldırılmasını öngören anlaşma “Schengen Antlaşması”dır.

14- 10-11 Aralık 1999 tarihinde yapılan ve Türkiye’nin örgüte adaylığının resmileştiği Avrupa Birliği zirvesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Köln Zirvesi
B) Cardiff Zirvesi
C) Lüksemburg Zirvesi
D) Brüksel Zirvesi
E) Helsinki Zirvesi

Cevap : E) Helsinki Zirvesi

Açıklama : Türkiye’nin diğer aday ülkelerle eşit statüde AB’ye aday ülke olarak kabul edildiği tarihi zirve, 1999 yılında Finlandiya’nın başkentinde yapılan Helsinki Zirvesi’dir.

15- İlke olarak üye ülke dışişleri bakanlarından oluşan AB organı en yüksek karar organıdır. Yılda düzenli olarak iki kez Brüksel’de ve Lüksemburg’ta toplanır. AB yapısını ilgilendiren her sorunu karara bağlayıp politikaları saptamakla görevlidir.
Yukarıdaki paragrafta anlatılan AB organı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bölgeler Komitesi
B) Avrupa Yatırım Bankası
C) Bakanlar Konseyi
D) Ekonomik ve Sosyal Komite
E) Avrupa Parlamentosu

Cevap : C) Bakanlar Konseyi

Açıklama : AB’nin temel karar alma organı olan ve üye devletlerin ilgili bakanlarından (Dışişleri, Tarım vb.) oluşan yapı “Avrupa Birliği Konseyi” veya bilinen adıyla “Bakanlar Konseyi”dir.

16- Türkiye ile AET arasında Ankara Antlaşması aşağıdaki hangi tarihte imzalanmıştır?

A) 1957
B) 1965
C) 1980
D) 1963
E) 1987

Cevap : D) 1963

Açıklama : Türkiye ile o zamanki adıyla Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) arasında ortaklık ilişkisi kuran Ankara Anlaşması, 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanmıştır.

17- Avrupa Birliği Devlet ve Hükümet Başkanlarının 17 Aralık 2004 tarihli Zirvesinde aldığı karar doğrultusunda 3 Ekim 2005 tarihinde Lüksemburg’ta yapılan Hükümetlerarası Konferans ile Türkiye resmen AB’ye katılım müzakerelerine başlamıştır.
Yukarıda bahsedilen konferansta kabul edilen ve müzakerelerin hangi usül ve esaslar çerçevesinde yürütüleceğini düzenleyen belgenin adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Katılım Ortaklığı Belgesi
B) Müzakere Çerçeve Belgesi
C) Türkiye Müzakere Belgesi
D) AB’ye Katılım Belgesi
E) AB Müzakere Belgesi

Cevap : B) Müzakere Çerçeve Belgesi

Açıklama : Bir aday ülke ile tam üyelik müzakerelerinin başlamasıyla birlikte, bu müzakerelerin hangi ilkelere, prosedürlere ve başlıklara (fasıllara) göre yürütüleceğini belirleyen temel belge “Müzakere Çerçeve Belgesi”dir.

18- Müzakerelerde tarama süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Tarama Süreci, müzakerelerin son aşamasıdır.
B) Türkiye için Tarama Sürecinin ilk aşaması olan tarama toplantıları 20 Ekim 2005’te Bilim ve Araştırma faslı tanıtıcı tarama toplantısı ile başlamıştır.
C) Her bir müzakere faslının taraması bittikten sonra, Komisyon üye ülkelere “tarama sonu raporu” adı altında bir rapor sunmaktadır.
D) Türkiye için Tarama Süreci 13 Ekim 2006 tarihinde yapılan Yargı ve Temel Haklar faslı ayrıntılı tarama toplantısı ile sona ermiştir.
E) Tarama Süreci Hükümetler arası Konferans kararı ile başlatılır.

Cevap : A) Tarama Süreci, müzakerelerin son aşamasıdır.

Açıklama : Tarama (Screening) süreci, müzakerelerin sonu değil, tam aksine ilk aşamasıdır. Bu süreçte, aday ülkenin mevcut mevzuatının AB müktesebatıyla ne ölçüde uyumlu olduğu gözden geçirilir.

19- Aşağıdakilerden hangisi “Türkiye’nin AB ile Gümrük Birliği’ne girmek istemesinin nedenleri arasında gösterilemez?

A) Yunanistan’ın, gittikçe artan bir biçimde Türkiye-AB ilişkilerinin önünde engel teşkil etmesi
B) AB’deki derinleşme hareketlerinin kısa vadede yeni bir genişlemeye gidilmeyeceğini düşündürmesi
C) Türkiye’nin olası tam üyeliğinin ardından gelecek olan serbest dolaşımla alakalı AB ülkelerinin gönülsüz tutumu
D) Gümrük Birliği’nin doğrudan AB’ye tam üyeliğin kapısını açması
E) Gümrük birliğini gerçekleştirmenin Türkiye’de siyasal iktidarlar tarafindan bir iç politika aracı olarak görülmesi

Cevap : D) Gümrük Birliği’nin doğrudan AB’ye tam üyeliğin kapısını açması

Açıklama : Gümrük Birliği, Türkiye-AB ilişkilerinde önemli bir adım olsa da, tam üyeliği garanti eden veya “doğrudan kapısını açan” bir mekanizma değildir; tam üyelik için siyasi kriterler dahil birçok başka şartın da yerine getirilmesi gerekmektedir.

20- WFP (Dünya Gıda Programı) ve Avrupa Komisyonu İnsani Yardım ve Sivil Koruma departmanı arasında tek bir ülkede uygulanmak üzere tesis edilen şimdiye kadarki en büyük sözleşme aşağıdaki hangi ülke ile yapılmıştır?

A) Türkiye
B) Irak
C) Libya
D) Suriye
E) Tunus

Cevap : A) Türkiye

Açıklama : Suriyeli sığınmacı krizine yanıt olarak, Türkiye’deki mültecilere insani yardım sağlamak amacıyla AB ve WFP arasında, özellikle Sosyal Uyum Yardımı (SUY) programı çerçevesinde bugüne kadarki en büyük insani yardım sözleşmesi imzalanmıştır.