Balkan Tarihi (250-1453) 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Balkanlar, Orta Çağ boyunca Bizans İmparatorluğu’nun merkezi olduğu, ancak aynı zamanda Gotlar, Avarlar, Slavlar, Bulgarlar, Peçenekler ve Türkler gibi çok sayıda kavmin etkileşim ve mücadele alanı olan karmaşık bir coğrafyadır. Bu makalede, geç Roma döneminden Osmanlıların yükselişine kadar olan süreçte, Bizans İmparatorluğu’nun Balkanlar’daki siyasi ve askeri tarihi, komşularıyla olan ilişkileri üzerinden incelenecektir.

Erken Dönem: Got, Slav ve Avar İstilaları

Bizans’ın Balkanlar’daki hakimiyeti, erken dönemlerden itibaren sürekli tehdit altında olmuştur. Büyük Konstantinos’un 337’deki ölümünün ardından bölgede iç isyanlar yaşanırken, 4. ve 5. yüzyıllarda Vizigot lideri Alarich gibi Got kavimleri bölgeyi istila etmiştir. İmparator Arkadios döneminde Gotlarla yaşanan siyasi sorunların temelinde, babası Büyük Theodosios’un onlarla yaptığı ve Gotlara imparatorluk topraklarında geniş bir özerklik tanıyan anlaşmanın etkisi büyüktür. 6. yüzyılda ise Balkanlar’daki ana tehditler, bölgeye akınlar düzenleyen Slavlar ve Bulgarlar olmuştur. İmparator Herakleios döneminde Avarlar, İran ile ittifak kurarak 626 yılında İstanbul’u kuşatmışlardır.

Birinci Bulgar İmparatorluğu ile Mücadele

Balkanlar’da Bizans’ın en büyük rakiplerinden biri Bulgar İmparatorluğu olmuştur. Bizans İmparatoru II. Iustinianos döneminde Slavlarla mücadele edilmiş, bölgede “Hellas theması” kurulmuş ve iskan politikaları izlenmiştir. İmparator V. Konstantinos ise Bulgarlara karşı hoşgörülü bir politika izlememiş, aksine sert askeri seferler düzenlemiştir. Zaman zaman Bizans, iç isyanları bastırmak için Bulgarlarla ittifak da yapmıştır; örneğin Slav Thomas’ın isyanı, Bulgar Hanı “Omurtag”ın yardımıyla bastırılmıştır. 10. yüzyıla gelindiğinde Bizans’ın Bulgarlara yönelik politikası, onları dinî olarak asimile etmek değil (zaten Ortodoks Hristiyan idiler), siyasi olarak ortadan kaldırmaktı. Bu hedef, İmparator “II. Basileios” tarafından 1018’de Bulgar topraklarının tamamen fethedilmesiyle gerçekleştirilmiştir.

Komnenoslar Dönemi ve Yeni Tehditler

11. ve 12. yüzyıllarda Komnenos hanedanı, imparatorluğu yeniden toparlamaya çalışırken yeni tehditlerle yüzleşmiştir. 1071 Malazgirt yenilgisi sonrası Anadolu’da Türk ilerleyişi karşısında çaresiz kalan İmparator “VII. Mikhail”, Papa’dan yardım istemiştir. Aynı dönemde İzmir merkezli bir beylik kuran “Çaka Bey”, donanmasıyla Ege adalarını ele geçirerek Bizans için büyük bir tehdit oluşturmuştur. Balkanlar’da ise “Peçenekler” yoğun faaliyetler içindeydi; bu tehdit, 1091’deki Levunion Savaşı’nda Bizans’ın Kumanlarla iş birliği yaparak Peçenekleri yenmesiyle büyük ölçüde ortadan kaldırılmıştır. Batılı güçler de bu dönemde Bizans için birer rakip haline gelmiştir. İmparator Ioannes Komnenos, babasının “Venedik’e” verdiği aşırı ticari imtiyazları iptal etmeye çalışınca, Venedik donanmasının saldırıları sonucu geri adım atmak zorunda kalmıştır. Macaristan ile ilişkiler de karmaşıktı; İmparator Manuel Komnenos’un tahta çıkardığı “III. Bela”, sonradan Bizans’a karşı düşmanca bir siyaset izlemiştir.

Bizans’ın Zayıflaması ve Osmanlıların Yükselişi

Bizans’ın zayıflamasıyla birlikte Balkanlar’da yeni güçler ortaya çıkmıştır. 1185 yılında “Bulgar” kardeşler “Petro ve Asen”, Bizans’a karşı başarılı bir isyanla İkinci Bulgar İmparatorluğu’nu kurmuşlardır. 13. yüzyıl başlarında ise “II. Stephan” gibi yöneticilerle Sırplar bölgede önemli bir güç haline gelmiştir. Bu parçalanmış siyasi yapı, Osmanlı Türklerinin Balkanlar’daki ilerleyişini kolaylaştırmıştır. Bu ilerleyişi durdurmak için Macar Kralı Sigismund’un öncülüğünde toplanan büyük bir Haçlı ordusu, 1396’daki “Niğbolu Savaşı’nda” Padişah Yıldırım Bayezid’e karşı ağır bir yenilgi almıştır. Bu savaş, Orhan Bey döneminde değil, Bayezid döneminde gerçekleşmiştir.

Sonuç

250’den 1453’e uzanan süreçte Balkanlar, Bizans İmparatorluğu’nun merkezde olduğu ancak sürekli olarak dış istilalar, iç isyanlar ve değişen ittifaklarla şekillenen bir coğrafya olmuştur. Gotlardan Avarlara, Bulgarlardan Peçeneklere ve son olarak Türklere kadar birçok kavimle olan bu uzun mücadele, bölgenin etnik ve siyasi yapısını derinden etkilemiş ve bugünkü Balkan uluslarının tarihsel temellerini atmıştır.

1. İmparator Manuel tarafından tahta çıkarılan ancak daha sonra imparatorluğa karşı düşmanca siyaset takip eden Macar yöneticisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kaloyan
B) Koloman
C) Asen
D) III. Bela
E) Stephan Nemenya

Cevap : D) III. Bela

Açıklama : Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos, Macar taht mücadelesine müdahil olarak Konstantinopolis’te kendi sarayında yetiştirdiği Bela’yı Macar kralı olarak desteklemiştir. Ancak Kral III. Bela, tahta geçtikten sonra Macaristan’ın çıkarları doğrultusunda Bizans’a karşı bağımsız ve zaman zaman düşmanca bir politika izlemiştir.

2. 10. yüzyılın ikinci yarısında Bulgarlarla mücadelede Bizans İmparatorluğu’nun izlediği politika ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Bulgarlara karşı sert bir politika takip edilmesi
B) Bulgar sorununun çözümünü itibarları açısından önemli görmeleri
C) Bulgarları kendi dinî inançlarına dâhil etme çabaları
D) Bulgarlarla mücadele edebilmek için dış güçlerden yardım istenmesi
E) Bulgarlarla diplomatik anlaşmazlıklar yaşanması

Cevap : C) Bulgarları kendi dinî inançlarına dâhil etme çabaları

Açıklama : Bu dönemde Bulgarlar zaten Ortodoks Hristiyan’dı ve kendi patriklikleri vardı. Bizans’ın amacı onları dinî olarak dönüştürmek değil, siyasi ve askeri olarak tamamen ortadan kaldırarak topraklarını imparatorluğa katmaktı.

3. 29 Nisan 1091’de Levunion’da Peçeneklerle yapılan savaşla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Savaş sonucu Peçeneklerin Balkanlar’daki faaliyetlerinin etkilenmesi
B) Bizans İmparatorluğu’nun Peçeneklerin Çaka Bey ile anlaşmasından çekinmesi
C) Peçenekler karşısında Bizans İmparatorluğu’nun başarısız olması
D) Bizans İmparatorluğu’nun Kumanlarla işbirliği yaparak Peçenekleri yenmesi
E) Peçeneklerin bu yenilgiden sonra siyasi güç olarak devam etmeleri

Cevap : C) Peçenekler karşısında Bizans İmparatorluğu’nun başarısız olması

Açıklama :

4. Balkanlar’ın VI. yüzyıldaki durumu için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Vizigot lideri Alarich’in bölgeyi istila etmesi
B) İmparatorluğun bölgede savunma amaçlı tedbirler alması
C) Slavların bölgedeki saldırıları
D) Balkanlar’ın nüfusunun VI. yüzyılda az olması
E) Bulgarların imparatorluğa yönelik akınları

Cevap : A) Vizigot lideri Alarich’in bölgeyi istila etmesi

Açıklama : Vizigot lideri Alarich’in Balkanlar’ı ve İtalya’yı istila ettiği olaylar 4. yüzyılın sonu ve 5. yüzyılın başında (395-410) gerçekleşmiştir. 6. yüzyılda (500’lü yıllar) Balkanlar’daki ana tehditler Slavlar, Avarlar ve Bulgarlardı.

5. İmparatorluk komutanı Nikephoros Bryennios’un isyanı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Çevresindekilerin teşviki sonucu harekete geçmesi
B) Bizans İmparatoru VII. Mikhail’in isyanda rolünün olması
C) İsyanın başarısız olması
D) Kendi isteği ile isyan etmesi
E) Halk desteği alması

Cevap : D) Kendi isteği ile isyan etmesi

Açıklama :

6. Türklerin Bizans toprakları üzerinde yaptıkları akınları ve fetihleri karşısında çaresiz kalarak Papa VII. Gregorius’tan yardım isteyen Bizans imparatoru aşağıdakilerden hangisidir?

A) II. Basileios
B) VII. Mikhail
C) V. Mikhail
D) Aleksios Komnenos
E) IX. Konstantinos Monomakhos

Cevap : B) VII. Mikhail

Açıklama : 1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’nun büyük bir hızla Türklerin eline geçmesi karşısında çaresiz kalan İmparator VII. Mikhail Dukas, 1074 yılında Papa VII. Gregorius’a bir mektup göndererek Batı’dan askeri yardım istemiştir. Bu, Haçlı Seferleri fikrinin ilk tohumlarından biri olarak kabul edilir.

7. İmparator Herakleios döneminde Avarlarla yaşanan siyasi ve diplomatik ilişkiler için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Avarların imparatorluğa karşı İran ile anlaşması
B) İmparatorluğun Avarların Balkanlar’daki faaliyetleri karşısında yetersiz kalması
C) Doğuda mücadele edebilmek için Avarlarla anlaşılması
D) Avarların İstanbul’u ele geçirme düşüncesinin olması
E) Avarların 626 yılında İstanbul’u kuşatması

Cevap : B) İmparatorluğun Avarların Balkanlar’daki faaliyetleri karşısında yetersiz kalması

Açıklama :

8. Slav asıllı Thomas’ın isyanının bastırılmasında imparatorluğa yardımcı olan Bulgar hanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Omurtag
B) Krum
C) Teletz
D) Orkhan
E) Tervel

Cevap : A) Omurtag

Açıklama : Bizans İmparatorluğu’nu çöküşün eşiğine getiren Slav Thomas’ın isyanı (821-823), İmparator II. Mikhail’in müttefiki olan Bulgar Hanı Omurtag’ın ordusuyla isyancıları arkadan vurması sayesinde bastırılabilmiştir.

9. Aşağıdakilerden hangisi İmparator Büyük Konstantinos’un ölümünden sonra halefleri zamanında Balkanlar’da yaşanan olaylarla ilgili değildir?

A) Büyük Konstantinos’un oğlu Konstans’ın bölgedeki siyasi ağırlığı
B) Magnentius’un llyricum’da isyan çıkarması
C) Iulianus’un Atina’ya sürgün edilmesi
D) Avarların Balkan bölgesinde yoğun faaliyetleri
E) Vetranio’nun kendisini Sirmium’da imparator ilan etmesi

Cevap : D) Avarların Balkan bölgesinde yoğun faaliyetleri

Açıklama : Avarların Avrupa ve Balkanlar’a gelişi ve yoğun faaliyetleri 6. yüzyılın ortalarında başlamıştır. Büyük Konstantinos ise 337 yılında, yani Avarların gelişinden yaklaşık iki yüzyıl önce ölmüştür.

10. Bizans İmparatoru Aleksios Komnenos döneminde oluşturduğu donanma sayesinde Foça, Urla, Midilli ve Sakız’ı ele geçiren, Sisam ve Rodos’u da zapt eden İzmir bölgesindeki Türk beyi kimdir?

A) Gümüştegin
B) Hasan Bey
C) Çaka Bey
D) I. Kılıç Arslan
E) Süleymanşah

Cevap : C) Çaka Bey

Açıklama : Çaka Bey, İzmir merkezli beyliğini kurduktan sonra tarihteki ilk Türk donanmasını oluşturmuş ve bu donanma ile Ege adalarını fethederek Bizans için büyük bir tehdit haline gelmiştir.

11. I. Bulgarlarla Ankhialos Savaşı’nın yapılması
II. Slavlarla mücadele edilmesi
III. Balkanlar’da Hellas themasının oluşturulması
IV. Tehcir ve iskân politikası izlenmesi
Yukarıdakilerden hangileri Bizans İmparatoru II. Iustinianos devrindeki olaylar arasındadır?

A) III ve IV
B) I, II ve III
C) II, III ve IV
D) I ve IV
E) I ve II

Cevap : C) II, III ve IV

Açıklama : II. Iustinianos, Balkanlar’daki Slavlar üzerine seferler düzenlemiş (II), ele geçirdiği Slav kabilelerini Anadolu’ya tehcir ederek bir iskan politikası izlemiş (IV) ve Slav tehdidine karşı bölgedeki idari yapıyı yeniden düzenleyerek Hellas themasını kurmuştur (III). Ankhialos Savaşı ise daha çok I. Bulgar İmparatorluğu’nun yükseliş dönemindeki başka imparatorlarla ilişkilidir.

12. Aşağıdakilerden hangisi İmparator Theophilos ve halefleri döneminde Balkanlar’da yaşanan olaylar arasında değildir?

A) Bulgarların Müslüman Araplar ile müşterek bir şekilde İstanbul’u kuşatmaları
B) Bulgarların Bizans’ın Araplarla mücadele etmesinden istifade ederek Makedonya’ya sahip olması
C) Bizans İmparatorluğu’nun mücadele ettiği Pavlikanlardan bir kısmını Trakya’ya tehcir etmesi
D) Bulgarlar arasında Hristiyanlık karşıtı hareketlerin sona ermesi ve ülke topraklarının genişlemesi
E) Bizans İmparatorluğu’nun Bulgarlar arasındaki ayaklanmaları desteklemesi

Cevap : A) Bulgarların Müslüman Araplar ile müşterek bir şekilde İstanbul’u kuşatmaları

Açıklama : Tarihte Bulgarlar ve Araplar, Bizans’a karşı hiçbir zaman ortak bir İstanbul kuşatması gerçekleştirmemişlerdir. Her iki güç de İstanbul’u farklı tarihlerde tek başlarına kuşatmışlardır.

13. İmparator Arkadios döneminde Gotlarla yaşanan siyasi sorunların temelinde aşağıdakilerden hangisinin rolü bulunmaktadır?

A) Büyük Theodosios zamanında Gotlarla yapılan anlaşmanın etkisi
B) Gotlara llyricum’da yerleşme izni verilmesi
C) İmparatorluğun Got tehlikesini az önemsemesi
D) Got isyanına müdahalede yetersiz kalınması
E) Ücretli Got askerleri ile sorunlar yaşaması

Cevap : A) Büyük Theodosios zamanında Gotlarla yapılan anlaşmanın etkisi

Açıklama : İmparator Theodosios, 382 yılında Gotlarla bir anlaşma yaparak onları imparatorluk topraklarına müttefik (foederati) olarak yerleştirmişti. Onun ölümünden sonra yerine geçen oğlu Arkadios, bu anlaşmanın getirdiği ve Gotlara büyük bir özerklik tanıyan bu istikrarsız mirası devralmış ve Got lideri Alarich’in isyanlarıyla yüzleşmek zorunda kalmıştır.

14. Bizans İmparatorluğu’nu Balkanlar’da çok uğraştıran Petro ve Asen kardeşler hangi kavim adına hareket etmiştir?

A) Hırvatlar
B) Sırplar
C) Lombardlar
D) Bulgarlar
E) Normanlar

Cevap : D) Bulgarlar

Açıklama : Asen ve Petro kardeşler, 1185 yılında Bizans yönetimine karşı bir isyan başlatarak yaklaşık iki asırlık Bizans egemenliğine son vermiş ve İkinci Bulgar İmparatorluğu’nu kurmuşlardır.

15. Nigbolu Savaşı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Batı dünyasının Doğu Hristiyan dünyasıyla birlikte hareket ederek Türkleri hedef alması
B) Osmanlı Padişahı Orhan Bey döneminde olması
C) Savaşın 25 Eylül 1396 tarihinde gerçekleşmesi
D) Macar Kralı Sigismund’un harekete öncülük etmesi
E) Osmanlı Devleti’nin ilerleyişinin durdurulmak istenmesi

Cevap : B) Osmanlı Padişahı Orhan Bey döneminde olması

Açıklama : 1396’daki Niğbolu Savaşı, Macar Kralı Sigismund’un önderliğindeki büyük bir Haçlı ordusu ile Osmanlı Padişahı Yıldırım Bayezid arasında yapılmıştır. Orhan Bey çok daha önceki bir dönemde yaşamıştır.

16. Bulgar topraklarının tamamına 1018 yılında sahip olan Bizans imparatoru aşağıdakilerden hangisidir?

A) I. Ioannes Çimişkes
B) II. Nikephoros
C) IV. Konstantinos
D) V. Konstantinos
E) II. Basileios

Cevap : E) II. Basileios

Açıklama : İmparator II. Basileios, “Bulgar-kıran” (Bulgaroktonos) lakabıyla anılır. Yıllarca süren amansız seferler sonucunda Birinci Bulgar İmparatorluğu’nu 1018 yılında tamamen ortadan kaldırarak topraklarını Bizans’a katmıştır.

17. İmparator Ioannes Komnenos döneminde Balkanlar’da yaşanan gelişmeler ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

A) Bulgarların ağır hezimete uğratılması
B) Leon Tornikos’un isyan etmesi
C) Haçlı ordularının Balkanlar’a zarar vermesi
D) Normanların güçlükle Larissa’da durdurulması
E) Peçeneklerin bölgede yoğun faaliyet içinde olması

Cevap : E) Peçeneklerin bölgede yoğun faaliyet içinde olması

Açıklama : II. Ioannes Komnenos’un saltanatının (1118-1143) başlarında, Peçenekler Tuna’yı geçerek Balkanlar’ı istila etmişlerdir. İmparator, 1122’deki Beroia Savaşı’nda onlara karşı kesin bir zafer kazanarak Peçenek tehdidini kalıcı olarak ortadan kaldırmıştır.

18. İmparator V. Konstantinos döneminde Bulgarlarla Bizans İmparatorluğu’nun ilişkisi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Bizans’ın iskân politikasından Bulgarların rahatsız olması
B) Bulgarların başkent önlerine gelerek Bizans’ı tedirgin etmesi
C) Bulgar elçilerine Bizans’ın kötü davranması
D) Bulgarların imparatorluk halkının bir kısmını esir alması
E) Bizans’ın Bulgarlara hoşgörü ile yaklaşması

Cevap : E) Bizans’ın Bulgarlara hoşgörü ile yaklaşması

Açıklama : V. Konstantinos, Bulgar sorununu çözmek için son derece sert ve askeri bir politika izlemiş, Bulgarlar üzerine sayısız sefer düzenlemiştir. Onun dönemi hoşgörü ile değil, sürekli ve acımasız savaşlarla karakterizedir.

19. Bizans İmparatoru Ioannes Komnenos döneminde daha önce kendilerine verilen ayrıcalıkların yeniden verilmesini isteyen, Sakız, Rodos, Sisam, Midilli ve Andros’u ele geçirip imparatorluğu tehdit ederek imtiyaz elde eden denizci devlet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ceneviz
B) Amalfi
C) Pisa
D) Ancona
E) Venedik

Cevap : E) Venedik

Açıklama : II. Ioannes Komnenos, babası Aleksios’un Venediklilere verdiği aşırı ticari imtiyazları iptal etmeye çalışınca, Venedik donanması Bizans adalarına saldırmıştır. Bu askeri baskı sonucunda imparator, 1126’da Venedik’in imtiyazlarını yeniden tanımak zorunda kalmıştır.

20. 13. yüzyıl başlarında Balkan siyasetinde önemli rol oynayan, Bulgar, Macar ve Bizans İmparatorluğu ile mücadele eden Sırp yöneticisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) I. Stephan
B) II Stephan
C) II Ivan
D) Manfred
E) III. Stephan

Cevap : B) II Stephan

Açıklama :