Temel Biyokimya ve Fizyoloji Bilgisi 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Temel biyokimya ve fizyoloji, canlı organizmaların kimyasal yapılarını, bu yapıların işlevlerini ve bir bütün olarak sistemlerin nasıl çalıştığını inceleyen bilim dallarıdır. Canlılık, en küçük yapıtaşı olan moleküllerden, karmaşık organ sistemlerine kadar uzanan bir organizasyon şeması üzerine kuruludur. Bu makalede, canlılığın temelini oluşturan biyomoleküller, hücre fizyolojisi ve temel insan fizyolojisi sistemleri ele alınacaktır.

Canlılığın Moleküler Temelleri (Biyokimya)

Canlı organizmalar temel olarak dört ana biyomolekül sınıfından oluşur: karbonhidratlar, lipitler, proteinler ve nükleik asitler.

Karbonhidratlar: Temel enerji kaynakları olan bu moleküller, karbon sayılarına göre sınıflandırılır; örneğin “eritroz” 4 karbonlu bir tetrozdur. Fonksiyonel gruplarına göre ise aldoz veya ketoz olabilirler; “fruktoz” bir ketozdur. Şekerlerin indirgeyici olup olmaması da önemlidir; “sukroz” (çay şekeri) indirgeyici bir şeker değildir. D-glikoz ve D-mannoz gibi şekerler ise sadece 2. karbon atomundaki konfigürasyonları farklı olan “epimerlerdir”.

Lipitler: Yapısal ve enerji depolama görevleri olan yağ molekülleridir. “Propiyonik asit” gibi karbon atomları arasında tek bağ bulunanlar doymuş yağ asitleridir. Vücudumuzun üretemediği ve dışarıdan alması gereken temel yağ asitleri de vardır; “linoleik asit” bir omega-6, “linolenik asit” ise bir omega-3 yağ asididir.

Proteinler ve Enzimler: Vücudun yapısal ve işlevsel temelini oluşturan proteinler, amino asit zincirlerinden meydana gelir. Üç amino asitin birleşmesiyle oluşan yapıya “tripeptit” denir. Bazı proteinlerde, amino asit olmayan ve proteinin işlevini tamamlayan “prostetik” gruplar bulunur. Biyokimyasal reaksiyonları katalizleyen enzimlerin ise hangi maddeye etki edeceğini, enzimin protein kısmı olan “apoenzim” belirler.

Nükleik Asitler (Genetik): Genetik bilginin akışı üç temel süreçle gerçekleşir. DNA’nın kendini kopyalamasına “replikasyon”, DNA’dan RNA sentezlenmesine transkripsiyon ve RNA’dan protein sentezlenmesine “translasyon” denir.

Hücre Fizyolojisi

Hücre, canlılığın en temel birimidir. Hayvan hücrelerinde hücre bölünmesi ile ilgili temel organel “sentriyoldür”. Hücrenin çevreyle olan madde alışverişi ise fiziksel kurallara dayanır. Suyun yarı geçirgen bir zardan az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçişini engellemek için gereken basınca “ozmotik basınç” denir. Bir hücre, kendisinden daha az yoğun olan “hipotonik bir çözeltiye” konulduğunda, içine su alarak şişer ve patlar (lizis).

İnsan Fizyolojisi Sistemleri

Hücreler bir araya gelerek dokuları, organları ve sistemleri oluşturur.

Kan ve Bağışıklık Sistemi: Kanda bulunan ve akyuvar (lökosit) çeşitlerinden olan “monositler”, dokulara geçtiklerinde fagositoz yapan makrofajlara dönüşürler.

Sinir Sistemi: Merkezi sinir sisteminde nöronlar arasında bağlantı kuran “internöronlar”, düşünce ve irade gibi karmaşık aktivitelerde rol alır. Bir sinirsel aktivitenin karmaşıklığı arttıkça, internöron sayısı da artar.

Boşaltım Sistemi: Böbreklerde oluşan idrar, nefronların distal tübüllerinden sonra toplayıcı kanallara ve oradan üreterlere geçer; doğrudan distal tübülden üretere geçmez. Mesanede biriken idrarın sinirsel kontrolü ise karmaşık bir refleks mekanizmasıyla sağlanır.

Sonuç

Vücudumuzdaki her bir süreç, biyokimyasal ve fizyolojik ilkelerle işler. “K vitamininin”, kemik yapısında önemli olan “osteokalsin” proteinini aktive etmesinden, kanda “sodyum” gibi makro minerallerin yüksek düzeyde bulunmasına kadar her detay, canlılığın sürdürülmesi için birbiriyle uyum içinde çalışan bu karmaşık sistemin bir parçasıdır.

1. Proteinlerde amino asit olmayan gruba ne ad verilir?

A) Enzim
B) Ametal
C) Karbonat
D) Porfirinojen
E) Prostetik

Cevap : E) Prostetik

Açıklama : Konjuge proteinlerde, proteinin işlevini yerine getirebilmesi için gerekli olan ve amino asit yapısında olmayan organik veya inorganik kısma “prostetik grup” denir. Örneğin, hemoglobindeki hem grubu bir prostetik gruptur.

2. Ürinasyonun sinirsel kontrolü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İdrar distal tubulden üreterler yoluyla vesica urinaria’ya gönderilir.
B) Vesica ürinariadaki sıvı belli bir hacme ulaştığında parasempatik afferent sinirler ile medulla spinalis uyarılır.
C) Medulla spinalisin verdiği emirle parasempatik efferent sinir keseyi büzer.
D) Parasempatik efferent sinir iç sfinkteri gevşetir.
E) Korteksin emriyle somatik sinir dış sfinkteri gevşetir ve ürinasyon şekillenir.

Cevap : A) İdrar distal tubulden üreterler yoluyla vesica urinaria’ya gönderilir.

Açıklama : Nefronlarda oluşan idrar, distal tübülden sonra toplayıcı kanallara, oradan da böbrek pelvisine geçer ve buradan üreterler aracılığıyla mesaneye (vesica urinaria) taşınır. İdrar doğrudan distal tübülden üretere geçmez.

3. DNA’nın kendini eşlemesine ne ad verilir?

A) Translasyon
B) Replikasyon
C) Dekarboksilasyon
D) Histonlanma
E) Transkripsiyon

Cevap : B) Replikasyon

Açıklama : Hücre bölünmesinden önce, genetik bilginin yeni hücrelere aktarılması için DNA molekülünün birebir kopyasını oluşturması sürecine “replikasyon” denir.

4. Aşağıdakilerden hangisi ketozdur?

A) Mannoz
B) Riboz
C) Fruktoz
D) Galaktoz
E) Glikoz

Cevap : C) Fruktoz

Açıklama : Monosakkaritler, içerdikleri fonksiyonel gruba göre aldoz veya ketoz olarak sınıflandırılır. Glikoz, galaktoz ve riboz birer aldoz iken, meyve şekeri olarak da bilinen fruktoz bir ketozdur.

5. Testesteron ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Steran halkasına sahiptir.
B) Testesteron bağlayan globülin tarafından taşınır.
C) İnaktivasyonu karaciğerde olur.
D) Dışa atılım ürünü androsterondur.
E) Disülfit bağlarının parçalanmasıyla indirgenir.

Cevap : C) İnaktivasyonu karaciğerde olur.

Açıklama :

6. RNA’dan protein sentezlenmesine ne ad verilir?

A) Translasyon
B) Hidroksilasyon
C) Transkripsiyon
D) Replikasyon
E) Histonlanma

Cevap : A) Translasyon

Açıklama : mRNA molekülündeki genetik kodun ribozomlarda okunarak amino asit zincirlerinin, yani proteinlerin sentezlenmesi sürecine “translasyon” (çeviri) denir.

7. K vitamini aşağıdaki maddelerden hangisinin aktivasyonunda görev alır?

A) Tiyazol halkası
B) α-karoten
C) 7-dehidrokolesterol
D) Osteokalsin
E) 11-cis retinal

Cevap : D) Osteokalsin

Açıklama : K vitamini, kemik yapısında önemli bir rol oynayan ve kalsiyumu kemik matriksine bağlayan “osteokalsin” adlı proteinin aktif hale gelmesi için gerekli olan karboksilasyon reaksiyonunda bir koenzim olarak görev yapar.

8. Yarı geçirgen bir zardan geçemeyen, yüksek yoğunluktaki çözünmüş maddenin iç faz parçacıklarının zara yaptığı basınca verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ozmotik basınç
B) Ozmoz
C) Onkotik basınç
D) Hidrostatik basınç
E) Diffüzyon

Cevap : A) Ozmotik basınç

Açıklama : Bu tanım, suyun yarı geçirgen bir zardan daha az yoğun ortamdan daha çok yoğun ortama geçişini (ozmoz) engellemek için gereken basıncı ifade eder ve bu basınca “ozmotik basınç” denir.

9. Aşağıdakilerden hangisi sırasıyla omega 6 ve omega 3’tür?

A) Linoleik asit – Oleik asit
B) Linolenik asit – Linoleik asit
C) Linoleik asit – Linolenik asit
D) Oleik asit – Linoleik asit
E) Linolenik asit – Oleik asit

Cevap : C) Linoleik asit – Linolenik asit

Açıklama : Linoleik asit temel bir omega-6 yağ asidi iken, alfa-linolenik asit (kısaca linolenik asit) temel bir omega-3 yağ asididir.

10. Hangi tip çözeltilerde su hücre içine girerek, hücrenin lize olmasına (parçalanmasına) sebep olur?

A) Hipertonik çözelti
B) Hipotonik çözelti
C) İzotonik çöz
D) Hemotonik çözelti
E) Lipofilik çözelti

Cevap : B) Hipotonik çözelti

Açıklama : Hipotonik bir çözeltide, çözünen madde yoğunluğu hücre içindekinden daha düşüktür. Bu nedenle ozmoz yoluyla su hızla hücre içine girer, hücrenin şişmesine ve sonunda patlamasına (lizis) neden olur.

11. Doku ve organlara yerleştikten sonra burada makrofajlara dönüşen lökosit çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nötrofiller
B) Lenfositler
C) Eozinofiller
D) Monositler
E) Bazofiller

Cevap : D) Monositler

Açıklama : Monositler, kan dolaşımında bulunan bir tür akyuvar (lökosit) hücresidir. Dolaşımdan ayrılarak dokulara geçtiklerinde farklılaşarak fagositoz yapan “makrofaj” hücrelerine dönüşürler.

12. Enzimin hangi madddeye etki edeceğini aşağıdakilerden hangi kısım belirler?

A) koenzim
B) kofaktör
C) substrat
D) holoenzim
E) apoenzim

Cevap : E) apoenzim

Açıklama : Bir enzimin specificitesi, yani hangi substrata bağlanacağını belirleyen üç boyutlu yapıya sahip olan aktif bölge, enzimin protein kısmı olan “apoenzim” üzerinde bulunur.

13. Aşağıdakilerden hangisi indirgeyici şeker değildir?

A) Arabinoz
B) Sukroz
C) Glikoz
D) Laktoz
E) Maltoz

Cevap : B) Sukroz

Açıklama : İndirgeyici şekerler, serbest aldehit veya keton grubu içeren şekerlerdir. Sukrozda (çay şekeri), glikoz ve fruktoz üniteleri birbirine glikozidik bağ ile bağlanırken bu serbest gruplar kullanıldığı için indirgeyici özellik göstermez.

14. İnternöronların fonksiyonlarına ilişkin aşağıdakilerden ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Sadece kasların gerilme refleksinde görev almazlar.
B) Vücutta bulunan nöronların çoğunu oluştururlar.
C) Merkezȋ sinir sistemi içinde sensorik ve motor nöronlar arasında bağlantı kurarlar.
D) Düşünce, irade ve konuşma gibi yüksek fonksiyonlu aktivitelerin yürütülmesinde görev alırlar.
E) İnternöron sayısı, sinirsel aktivitenin kompleksliği oranında azalır.

Cevap : E) İnternöron sayısı, sinirsel aktivitenin kompleksliği oranında azalır.

Açıklama : Bu ifade yanlıştır. Tam tersine, bir sinirsel aktivitenin karmaşıklığı (öğrenme, hafıza, düşünme gibi) o aktivitede yer alan internöronların sayısı ve aralarındaki bağlantıların yoğunluğu ile doğru orantılıdır.

15. Doymuş yağ asitlerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?

A) Karbon sayısı arttıkça yağ asidinin katılığı artar.
B) Propiyonik asit doymamış bir yağ asididir.
C) Karbon atomları arasında tek bir kovalent bağ bulunur.
D) Karbon sayısı arttıkça yağ asidinin kokusu azalır.
E) Kapalı formülleri (CnH2nO2)şeklindedir.

Cevap : B) Propiyonik asit doymamış bir yağ asididir.

Açıklama : 3 karbonlu bir yağ asidi olan propiyonik asidin (C₃H₆O₂) yapısındaki tüm karbon-karbon bağları tektir. Bu nedenle doymuş bir yağ asididir. “Doymamış” olduğu ifadesi yanlıştır.

16. Aşağıdakilerden hangisi kanda yüzde mg düzeyinde bulunan minerallerdendir?

A) Sodyum
B) Bakır
C) Çinko
D) Kobalt
E) Demir

Cevap : A) Sodyum

Açıklama : Sodyum, vücutta ve kanda yüksek miktarlarda bulunan bir makro mineraldir ve konsantrasyonu mg/dL cinsinden ifade edilir. Diğer şıklar ise çok daha düşük miktarlarda bulunan mikro minerallerdir (iz elementler).

17. Aşağıdaki monosakkaritlerden hangisi tetrozdur?

A) Fruktoz
B) Galaktoz
C) Gliseraldehit
D) Eritroz
E) Riboz

Cevap : D) Eritroz

Açıklama : Monosakkaritler karbon sayılarına göre sınıflandırılır. Tetrozlar 4 karbonlu şekerlerdir. Eritroz, 4 karbonlu bir aldozdur ve bu gruba bir örnektir. (Trioz: 3C, Pentoz: 5C, Heksoz: 6C).

18. D ­ glikoz ve D – Mannoz kaç numaralı karbon atomlarına göre birbirlerinin epimeridir?

A) 4
B) 1
C) 3
D) 2
E) 5

Cevap : D) 2

Açıklama : Epimerler, sadece bir kiral karbon atomu etrafındaki konfigürasyonları farklı olan stereoizomerlerdir. D-glikoz ve D-mannozun yapıları sadece 2. karbondaki -OH grubunun yönü bakımından farklılık gösterir.

19. Hücre bölünmesi ile ilgili organel aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lizozom
B) Endoplazmik Retikulum
C) Sentriyol
D) Golgi Aygıtı
E) Mitokondri

Cevap : C) Sentriyol

Açıklama : Hayvan hücrelerinde sentrozomun içinde yer alan sentriyoller, hücre bölünmesi (mitoz) sırasında iğ ipliklerinin organize edilmesinde ve kromozomların ayrılmasında merkezi bir rol oynar.

20. Üç amino asit iki peptit bağıyla bağlanırsa oluşan peptit nedir?

A) Mono peptit
B) Dipeptit
C) Tetrapeptit
D) Oligopeptit
E) Tripeptit

Cevap : E) Tripeptit

Açıklama : Peptitler, içerdikleri amino asit sayısına göre adlandırılır. Üç amino asitten oluşan bir peptite “tripeptit” denir. (İki amino asit: dipeptit, dört: tetrapeptit vb.).