Yerel Yönetimlerde Rekreasyon 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Türkiye’nin idari yapısı, “merkezi yönetim” ve “yerinden yönetim” olmak üzere iki temel esasa dayanır. Merkezi yönetimin, hizmetleri ülkenin her yerine ulaştırabilmek için il ve ilçe gibi birimlerden oluşan bir “taşra teşkilatı” bulunurken; yerinden yönetim kuruluşları, yerel nitelikteki hizmetleri özerk bir yapı içinde yürütür. Bu makalede, Türkiye’deki yerel yönetim birimlerinin (mahalli idareler) yapısı, görevleri ve yasal çerçevesi incelenecektir.

Yerinden Yönetim İlkesi

Yerinden yönetim, idari yetkilerin merkez dışındaki birimlere devredilmesidir ve “yer yönünden” ve “hizmet yönünden” olmak üzere ikiye ayrılır. “Yer yönünden yerinden yönetim” (mahalli idare), belirli bir coğrafi alandaki yerel hizmetlerin, o yöre halkı tarafından seçilen organlarca yürütülmesidir. Bu kurumların merkezi yönetimden ayrı kamu tüzel kişilikleri ve kendilerine özgü bütçeleri vardır. Merkezi idare ile aralarındaki ilişki “hiyerarşi” değil, bir denetim mekanizması olan “idari vesayettir”. Bu yapının en temel faydası, hizmetlerin “yerel gereksinimlere daha uygun bir biçimde” yerine getirilmesidir.

İl Özel İdareleri

5302 sayılı Kanun ile düzenlenen il özel idareleri, il düzeyindeki mahalli idare birimidir. Karar organı “il genel meclisidir”. Bu meclis, bütçeyi onaylamak ve borçlanmaya karar vermek gibi görevlere sahiptir; ancak idari cezaları verme yetkisi yürütme organı olan “il encümenine” aittir. Büyükşehir belediyelerinde il encümeni, vali dahil toplam 11 kişiden oluşur.

Belediyeler

Belediyeler, Türkiye’deki en temel yerel yönetim birimleridir. 5393 sayılı Belediye Kanunu ile düzenlenirler. Nüfusu beş bin ve üzerinde olan yerleşim yerlerinde kurulabilirler. Karar organı “belediye meclisi”, yürütme organları ise “belediye başkanı ve belediye encümenidir”. Belediye başkanları 5 yıllık bir süre için seçilirler. Belediyelerin görevleri arasında “sağlık, temizlik ve çevre sağlığına” ilişkin hizmetler de bulunur. Büyükşehir belediyeleri ise 2004 tarihli ve 5216 sayılı Kanun ile düzenlenmiştir.

Köyler ve Mahalli İdare Birlikleri

Köyler: Türkiye’deki en küçük yerel yönetim birimi olan köyler, 442 sayılı Köy Kanunu ile yönetilir. Köyün ortak işlerine karar veren “köy derneği”, muhtarı ve ihtiyar meclisi üyelerini seçer ve köyün isteğe bağlı işlerinin zorunlu hale getirilmesine karar verebilir.

Mahalli İdare Birlikleri: Birden fazla mahalli idarenin ortak bir hizmeti yürütmek için bir araya gelmesiyle oluşurlar ve 2005 tarihli 5355 sayılı Kanun ile düzenlenirler. Sadece il özel idarelerinin bir araya gelerek kurduğu birliklere “İller Arası Birlikler” denir. Bu birliklerin en üst karar organı “birlik meclisi” iken, yürütme organları “birlik başkanı” ve “birlik encümenidir”. Yönetmelikleri kabul etme yetkisi birlik başkanına değil, birlik meclisine aittir.

Sonuç

Türkiye’deki yerel yönetimler sistemi, il özel idareleri, belediyeler ve köylerden oluşan, Anayasa ile güvence altına alınmış çok katmanlı bir yapıdır. Her birimin kendine özgü organları, görevleri ve yasal dayanakları bulunmakta olup, temel amaçları halka en yakın noktada, yerel ihtiyaçlara uygun ve etkin kamu hizmeti sunmaktır.

1. Aşağıdakilerden hangisi köy derneğinin görevlerinden değildir?

A) Köy muhtarını seçmek
B) İhtiyar meclisi üyelerini seçmek
C) Köyün isteğe bağlı olan işlerinin zorunlu hale getirilmesini sağlamak
D) Köylünün işlerinin önem sırasına göre yaptırılmasını sağlamak
E) Köy imamını belirlemek

Cevap : D) Köylünün işlerinin önem sırasına göre yaptırılmasını sağlamak

Açıklama :

2. Aşağıdakilerden hangisi köylerin kanun numarasıdır?

A) 440
B) 444
C) 442
D) 443
E) 441

Cevap : C) 442

Açıklama : Türkiye’de köylerin yönetimini düzenleyen temel kanun, 1924 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanunu’dur.

3. “….. kendi içerisinde yer yönünden yerinden yönetim ve hizmet yönünden yerinden yönetim olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Merkezi yönetim
B) Siyasal yönden yerinden yönetim
C) Yer yönünden yerinden yönetim
D) Hizmet yönünden yerinden yönetim
E) İdari yönden yerinden yönetim

Cevap : E) İdari yönden yerinden yönetim

Açıklama : İdari yönden yerinden yönetim, idari yetkilerin merkez dışındaki birimlere devredilmesidir. Bu devir, belli bir coğrafi alana (belediye, il özel idaresi vb.) yapılıyorsa “yer yönünden yerinden yönetim”; belli bir kamu hizmetini (üniversite, TRT vb.) yürütmek için yapılıyorsa “hizmet yönünden yerinden yönetim” olarak ikiye ayrılır.

4. “İki veya daha fazla il özel idaresinin bir araya gelerek kurdukları birlik türüdür.” İfadesi aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?

A) Belediyeler Arası Birlikler
B) Karma Birlikler
C) Mahalleler Arası Birlikler
D) Köyler Arası Birlikler
E) İller Arası Birlikler

Cevap : E) İller Arası Birlikler

Açıklama : Mahalli idare birlikleri, birliğe üye olan yerel yönetimlerin türüne göre isimlendirilir. Sadece il özel idarelerinin bir araya gelerek kurduğu birliklere “İller Arası Birlikler” denir.

5. Aşağıdakilerden hangisi yerinden yönetimin sakıncalı yönlerinden değildir?

A) Yerinden yönetim kurumlarının yeterli mali ve teknik fırsatlarının olmaması, hizmetlerin yerine getirilmesinde bozulmalara sebep olabilir.
B) Bölgeler arasında eşitsizliklerin olma olasılığı
C) Partizanca uygulamalara neden olabilmesi
D) Hizmetlerin, gereksinimlere daha uygun bir biçimde yerine getirilmesi.
E) Yerinden yönetim kurumlarının mali denetiminde karşılaşılan zorluklar

Cevap : D) Hizmetlerin, gereksinimlere daha uygun bir biçimde yerine getirilmesi.

Açıklama : Hizmetlerin, o yörede yaşayan halkın ihtiyaçlarına ve beklentilerine daha uygun bir şekilde sunulabilmesi, yerinden yönetimin sakıncası değil, en temel faydası ve varlık sebebidir.

6. Aşağıdakilerden hangisi il genel meclisinin görevlerinden değildir?

A) Encümen üyeleri ile ihtisas komisyonlarının üyelerini seçmek
B) Borçlanmaya karar vermek
C) Şartlı bağışları kabul etmek
D) İl özel idaresi tarafından çıkarılacak yönetmelikleri kabul etmek
E) Kanunlarda öngörülen cezaları vermek

Cevap : E) Kanunlarda öngörülen cezaları vermek

Açıklama : İl genel meclisi, il özel idaresinin karar organıdır. Bütçeyi onaylamak, borçlanmaya karar vermek, yönetmelikleri kabul etmek gibi görevleri vardır. Ancak idari cezaları verme yetkisi, yürütme organı olan il encümenine aittir.

7. Aşağıdakilerden hangisi belediyelerin kanun numarasıdır?

A) 5393
B) 5394
C) 5397
D) 5396
E) 5395

Cevap : A) 5393

Açıklama : Türkiye’de belediyelerin kuruluşunu, organlarını, görev ve yetkilerini düzenleyen temel kanun, 2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’dur.

8. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetim birlik başkanının görevlerinden değildir?

A) Birlik tarafından çıkarılacak yönetmelikleri kabul etmek
B) Birlik meclisine ve birlik encümenine başkanlık etmek
C) Birliği temsil etmek veya vekil tayin etmek
D) Yetkili organların kararını almak şartıyla sözleşme yapmak
E) Birliğin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek

Cevap : A) Birlik tarafından çıkarılacak yönetmelikleri kabul etmek

Açıklama : Yönetmelikleri kabul etmek, birliğin karar organı olan “birlik meclisi”nin görevidir. Birlik başkanı ise meclise başkanlık eder ve meclisin aldığı kararları uygular, ancak tek başına yönetmelik kabul edemez.

9. Büyükşehir Belediyeleri Kanununun numarası aşağıdakilerden hangisidir?

A) 5215
B) 5216
C) 5213
D) 5214
E) 5212

Cevap : B) 5216

Açıklama : Türkiye’de büyükşehir belediyelerinin yönetimini düzenleyen temel kanun, 2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’dur.

10. Yerinden yönetimin özellikleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Yerinden yönetim kurumları ile merkezi yönetim arasında hiyerarşik bir ilişki vardır.
B) Yerel yönetim kural olarak özerkliği gerektirir.
C) Yerinden yönetim, merkezî yönetimin tam karşıtıdır.
D) Yerinden yönetim kurumlarının kamu tüzel kişilikleri bulunmaktadır.
E) Yerinden yönetim kurumlarının kendilerine özgü bütçeleri vardır.

Cevap : A) Yerinden yönetim kurumları ile merkezi yönetim arasında hiyerarşik bir ilişki vardır.

Açıklama : Hiyerarşi, aynı tüzel kişilik içindeki ast-üst ilişkisidir. Yerinden yönetim kuruluşları (belediyeler gibi) merkezi idareden ayrı kamu tüzel kişiliklerine sahip oldukları için, aralarındaki ilişki hiyerarşi değil, “idari vesayet” denetimidir.

11. “Sağlık, çevre sağlığı, katı atık; bataklıkların kurutulması, salgın ve bulaşıcı hastalıklara yönelik mücadele vb.” görevler belediyelerin hangi görevleri arasında yer almaktadır?

A) Eğitim, kültür ve spora ilişkin görevler
B) Tarım ve hayvancılıkla ilgili görevler
C) İmar ve kentsel altyapıya ilişkin görevler
D) Sağlık, temizlik ve çevre sağlığına ilişkin görevleri
E) Sosyal yardıma ilişkin görevler

Cevap : D) Sağlık, temizlik ve çevre sağlığına ilişkin görevleri

Açıklama : Sayılan görevler, doğrudan halk sağlığını ve çevrenin temizliğini korumaya yönelik faaliyetler olduğu için, belediyelerin sağlık, temizlik ve çevre sağlığına ilişkin görevleri kapsamında yer alır.

12. Aşağıdakilerden hangisi il özel idarelerinin kanun numarasıdır?

A) 5304
B) 5301
C) 5302
D) 5300
E) 5303

Cevap : C) 5302

Açıklama : Türkiye’de il özel idarelerinin yönetimini düzenleyen temel kanun, 2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’dur.

13. “Belirli bir bölge sınırları içindeki yerel özellikli hizmetlerin, genel karar mekanizmaları, kimi durumlarda yürütme mekanizması, yörede yaşayan bireylerin seçimiyle meydana gelen kamu idari birimlerince yerine getirilmesidir,” tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Merkezi yönetim
B) Yer yönünden yerinden yönetim
C) Hizmet yönünden yerinden yönetim
D) İdari yönden yerinden yönetim
E) Siyasal yönden yerinden yönetim

Cevap : B) Yer yönünden yerinden yönetim

Açıklama : Verilen tanım, belirli bir coğrafi alandaki (il, belediye, köy) yerel hizmetlerin, o yöre halkı tarafından seçilen organlarca yürütülmesini ifade eder. Bu, “yer yönünden yerinden yönetim” veya “mahalli idare” kavramının tanımıdır.

14. Belediye başkanlarının görev süresi kaç yıldır?

A) 7
B) 9
C) 8
D) 5
E) 6

Cevap : D) 5

Açıklama : Türkiye’de mahalli idareler seçimleri, Anayasa gereğince her beş yılda bir yapılır. Bu seçimlerde seçilen belediye başkanları 5 yıl süreyle görev yaparlar.

15. Aşağıdakilerden hangisi merkezî yönetimin özelliklerinden değildir?

A) Gelir ve giderler merkezi bütçede bir araya gelmektedir.
B) Merkezin taşra kurumları bulunmamaktadır.
C) Kamu hizmetleri, içeriklerine göre bakanlıklar şeklinde örgütlenmiştir.
D) Tek tüzel kişilik (devlet) bulunmaktadır.
E) Devlet organları bir bütünlük oluşturmaktadır.

Cevap : B) Merkezin taşra kurumları bulunmamaktadır.

Açıklama : Merkezi yönetimin, hizmetleri ülkenin her yerine ulaştırabilmek için il ve ilçe gibi birimlerden oluşan bir “taşra teşkilatı” vardır. Valilikler ve kaymakamlıklar bu teşkilatın bir parçasıdır. Dolayısıyla merkezin taşra kurumlarının bulunmadığı ifadesi yanlıştır.

16. İl encümeni kaç kişiden oluşmaktadır?

A) 11
B) 8
C) 9
D) 12
E) 10

Cevap : A) 11

Açıklama : Büyükşehir belediyesi olmayan illerde il encümeni validen ve seçilmiş 5 üyeden oluşurken, 5216 sayılı kanuna göre büyükşehir belediyelerinde il encümeni; vali, vali tarafından görevlendirilen 5 birim amiri ve belediye başkanlarının kendi aralarından seçeceği 5 üye olmak üzere toplam 11 kişiden oluşur. Şıklarda bu seçenek bulunduğu için büyükşehir kastedilmiştir.

17. Belediyeler ile ilgili aşağıda yer alan bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Nüfusu beş bin ve üzerinde olan yerleşim yerlerinde belediye örgütleri kurulabilmektedir.
B) Belediyelerin yürütme organları belediye başkanı ve encümendir.
C) Büyükşehir belediye kanunu 2005 yılında yürürlüğe girmiştir.
D) Belediye başkanı, belediye yönetiminin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisi konumundadır.
E) Belediyelerin karar organı belediye meclisidir.

Cevap : C) Büyükşehir belediye kanunu 2005 yılında yürürlüğe girmiştir.

Açıklama : 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 2005 yılında değil, 2004 yılında kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Diğer ifadeler belediyelerle ilgili doğru bilgiler içermektedir.

18. Mahalli idare birlikleri kanunu kaç yılında kabul edilmiştir?

A) 2002
B) 2005
C) 2006
D) 2003
E) 2004

Cevap : B) 2005

Açıklama : Mahalli idare birliklerinin kuruluşunu, organlarını ve işleyişini düzenleyen 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu, 2005 yılında kabul edilmiştir.

19. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetim birliklerinin karar organıdır?

A) Birlik encümeni
B) Birlik genel sekreterliği
C) Birlik meclisi
D) Birlik başkanı
E) Birlik başkan yardımcısı

Cevap : C) Birlik meclisi

Açıklama : Yerel yönetim birliklerinde, birliğe üye olan mahalli idarelerin temsilcilerinden oluşan “birlik meclisi”, birliğin en üst karar organıdır.

20. Yerel yönetim birlikleri ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Birlik meclisinin şartlı bağışları kabul etme yetkisi bulunmaktadır.
B) Birlik encümeninin kanunlarda öngörülen cezayı verme yetkisi bulunmaktadır.
C) Yerel kalkınmaya destek olmak, yerel yönetim birliklerinin kuruluş nedenlerindendir.
D) Birlik başkanının birliği denetleme yetkisi bulunmaktadır.
E) Birlik meclisi birliğin yürütme organıdır.

Cevap : E) Birlik meclisi birliğin yürütme organıdır.

Açıklama : Birlik meclisi, birliğin temel stratejilerini belirleyen ve bütçesini onaylayan “karar organı”dır. Birliğin “yürütme organları” ise birlik başkanı ve birlik encümenidir.