Oyun ve Oyun Terapisi Ünite-6

Giriş

Filial Terapi, 1960’lı yıllarda Bernard ve Louise Guerney tarafından geliştirilen, aile merkezli bir oyun terapisi modelidir. Bu yaklaşımın diğer oyun terapisi ekollerinden en temel farkı, terapistin birincil rolünün çocuğu tedavi etmek değil, ebeveynlere temel terapötik becerileri öğreterek onları kendi çocuklarının iyileşme sürecinde “aktif terapötik bir rol üstlenmeye” hazırlamasıdır. Bu makalede, Filial Terapinin temel hedefleri, ebeveynlere öğretilen beceriler ve terapi süreci incelenecektir.

Filial Terapinin Temel Hedefleri ve Etkileri

Filial Terapinin en önemli ve birincil hedefi, “ebeveyn-çocuk ilişkisinin kalitesini artırmaktır”. Ebeveynlerin, çocuklarının duygusal dünyasını daha iyi anlamaları ve onlara daha duyarlı bir şekilde yanıt vermeleri sağlanarak aralarındaki bağ güçlendirilir. Bu güçlenen ilişkinin en önemli terapötik etkilerinden biri, çocukların öfke patlamaları, içe kapanıklık gibi “davranışsal sorunlarında gözle görülür bir azalma” olmasıdır.

Ebeveynlere Öğretilen Temel Beceriler

Filial Terapi, ebeveynlere çocuklarıyla özel oyun seansları yaparken kullanacakları bir dizi beceri öğretir. Bu beceriler, Çocuk Merkezli Oyun Terapisi ilkelerine dayanır.

• Yapılandırma: Ebeveyn, oyun seansının çerçevesini çizer. “Seans süresinin başlangıç ve bitişinin net şekilde belirlenmesi” bu becerinin bir parçasıdır.
• Yönlendirici Olmayan Oyun: Bu ilkeye göre “oyunun lideri çocuktur”. Ebeveyne, oyunu yönetmek veya “yönlendirmek” yerine, çocuğun liderliğini takip etmesi öğretilir.
• Empatik Dinleme: Bu becerinin temel amacı, ebeveynin “çocuğun duygularını anlaması ve yargılamadan kabul etmesidir”. Ebeveyn, çocuğun ifade ettiği duyguları ona geri yansıtarak anlaşıldığını hissettirir.
• Sınır Koyma: Çocuğun özgürce oynamasına izin verilirken, kendisine veya oyuncaklara zarar vermesi gibi durumlarda tutarlı ve net sınırlar konulması da öğretilen temel becerilerdendir.

Bu beceriler arasında, standart test materyalleri kullanarak “oyunla dikkat testi uygulamak” gibi değerlendirme teknikleri yer almaz.

Terapi Süreci ve Materyaller

Filial Terapi sürecinde terapist, ebeveynlere bu becerileri öğrettiği eğitim seansları ve ebeveynlerin çocuklarıyla yaptıkları oyun seanslarını gözlemleyip süpervizyon verdiği seanslar düzenler. Oyun seanslarında kullanılan oyuncaklar, çocuğun hayal gücünü ve kendini ifade etmesini destekleyecek nitelikte olmalıdır. Bu nedenle, elektronik oyuncaklar veya zeka test materyalleri yerine, “kuklalar, figürler”, evcilik malzemeleri ve sanat materyalleri gibi açık uçlu oyuncaklar tercih edilir. Terapi süreci, belirlenen hedeflere ulaşıldığında ve “ebeveynin bu becerileri günlük hayatta kullanabilecek yeterliliği kazanmasıyla” sonlandırılır.

Sonuç

Filial Terapi, ebeveynleri çocuklarının duygusal dünyasında yetkin birer rehber haline getiren, güçlendirici ve önleyici bir yaklaşımdır. Bağlanma kuramını temel alan bir diğer ebeveyn katılımlı model olan “Theraplay”den farklı olarak, Filial Terapi daha çok yönlendirmesiz oyun becerilerinin öğretilmesine odaklanır. Bu sayede, sadece mevcut sorunların çözümüne katkı sağlamakla kalmaz, aynı zamanda ailenin gelecekte karşılaşabileceği zorluklarla başa çıkabilmesi için onlara kalıcı beceriler kazandırır.

1. Filial Terapi yaklaşımının en temel farkı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Terapistin doğrudan müdahalesine dayanması
B) Çocukların bireysel oyun seanslarıyla yürütülmesi
C) Ebeveynlerin aktif terapötik rol üstlenmesi
D) Sadece travma yaşamış çocuklara uygulanması
E) Grup terapisine dayalı olması

Cevap : C) Ebeveynlerin aktif terapötik rol üstlenmesi

Açıklama : Filial Terapi, diğer terapi yaklaşımlarından farklı olarak, terapistin ana rolü ebeveynlere terapötik beceriler öğretmek ve onları kendi çocuklarının terapisti haline getirmektir.

2. Filial Terapi’nin temel hedeflerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çocukların akademik başarılarını artırmak
B) Ebeveynlerin kendi çocukluk travmalarını işlemeleri
C) Ebeveyn-çocuk ilişkisinin kalitesini artırmak
D) Çocukların psikomotor gelişimini hızlandırmak
E) Aile dışı destek sistemlerini güçlendirmek

Cevap : C) Ebeveyn-çocuk ilişkisinin kalitesini artırmak

Açıklama : Filial Terapi’nin en önemli hedeflerinden biri, ebeveynlere çocuklarının duygusal ihtiyaçlarına daha duyarlı yanıt vermelerini sağlayarak aralarındaki ilişkiyi güçlendirmektir.

3. Aşağıdakilerden hangisi Filial Terapi’de kullanılan beceriler arasında yer almaz?

A) Empatik yansıtma
B) Yapılandırma
C) Oyunla dikkat testi uygulama
D) Sınır koyma
E) Çocuk merkezli hayali oyun

Cevap : C) Oyunla dikkat testi uygulama

Açıklama : Filial Terapi, standart test materyalleri kullanmaktan ziyade, çocuk merkezli, serbest oyun ve ebeveynin çocuğun duygularını anlamasına odaklanır. Bu nedenle oyunla dikkat testi uygulamak bu terapinin bir parçası değildir.

4. Filial Terapi’ye göre empatik dinlemenin amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çocuğun sorularla yönlendirilmesini sağlamak
B) Ebeveynin çocuğun davranışlarını düzeltmesi
C) Çocuğun duygularını anlama ve yargılamadan kabul etme
D) Çocuğun bilişsel performansını artırmak
E) Sessizliği engelleyerek çocukla sürekli konuşmak

Cevap : C) Çocuğun duygularını anlama ve yargılamadan kabul etme

Açıklama : Empatik dinleme, ebeveynin çocuğun duygusal ifadelerini, sözlü ve sözsüz olarak yansıtmasını ve çocuğun duygularının onaylandığını hissetmesini sağlamayı amaçlar.

5. Aşağıdakilerden hangisi Filial Terapi’nin yapılandırma becerisi ile doğrudan ilişkilidir?

A) Çocuğun sınırları test etmesine izin vermek
B) Seans boyunca ebeveynin çocuğa direktifler vermesi
C) Seans süresinin başlangıç ve bitişinin net şekilde belirlenmesi
D) Çocuğun davranışlarını ödüllerle pekiştirmek
E) Sessizlikleri sözel müdahaleyle kırmak

Cevap : C) Seans süresinin başlangıç ve bitişinin net şekilde belirlenmesi

Açıklama : Yapılandırma becerisi, oyun seansının çerçevesini belirlemeyi, süresini, yerini ve amacını net bir şekilde ortaya koymayı içerir. Bu, hem çocuğun hem de ebeveynin kendini güvende hissetmesini sağlar.

6. Filial Terapi’de “oyunun lideri çocuktur” ilkesi en çok hangi terapi bileşenine karşılık gelir?

A) Süpervizyon
B) Yönlendirici olmayan oyun
C) Empatik dinleme
D) Sınır koyma
E) Ebeveyn eğitimi

Cevap : B) Yönlendirici olmayan oyun

Açıklama : Yönlendirici olmayan oyun (non-directive play), çocuğun oyun seansını kendi istediği şekilde yönetmesini, ne oynayacağına ve nasıl oynayacağına kendisinin karar vermesini sağlayan temel bir prensiptir.

7. Aşağıdakilerden hangisi Filial Terapi’nin terapötik etkilerinden biridir?

A) Aile dışı sosyal destekleri azaltmak
B) Ebeveynin terapiye yalnız katılması
C) Çocukların davranışsal sorunlarında azalma
D) Çocukların akademik notlarını artırmak
E) Ebeveyn-çocuk etkileşimini sınırlandırmak

Cevap : C) Çocukların davranışsal sorunlarında azalma

Açıklama : Filial Terapi, güçlenen ebeveyn-çocuk ilişkisi ve ebeveynin daha etkili iletişim becerileri sayesinde çocukların saldırganlık, içe kapanıklık gibi davranışsal sorunlarında önemli azalmalar sağlar.

8. Filial Terapi’nin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

A) John Bowlby
B) Carl Rogers
C) Bernard ve Louise Guerney
D) Virginia Axline
E) Mary Ainsworth

Cevap : C) Bernard ve Louise Guerney

Açıklama : Bernard ve Louise Guerney, 1960’lı yıllarda Filial Terapi yaklaşımını geliştirerek aile merkezli bir oyun terapisi modeli oluşturmuşlardır.

9. Aşağıdakilerden hangisi Filial Terapi sürecinin sonlandırılmasını gerektiren bir durumdur?

A) Ebeveynin yeterli beceri kazanması ve hedeflere ulaşılması
B) Çocuğun oyunlara katılmak istememesi
C) Terapistin eğitimine devam etmek istemesi
D) Ailenin terapi ücretini ödeyememesi
E) Seansların yeterince uzun sürmemesi

Cevap : A) Ebeveynin yeterli beceri kazanması ve hedeflere ulaşılması

Açıklama : Filial Terapi, hedeflere ulaşıldığında ve ebeveynler, çocuklarıyla sağlıklı bir şekilde iletişim kurma ve oyun becerilerini günlük hayata entegre etme konusunda yeterli hale geldiğinde sonlandırılır.

10. Filial Terapi sürecinde önerilen oyuncak türlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sadece elektronik oyuncaklar
B) Ders kitapları
C) Kuklalar ve figürler
D) Zeka test materyalleri
E) Video oyunları

Cevap : C) Kuklalar ve figürler

Açıklama : Filial Terapi’de kullanılan oyuncaklar genellikle çocukların duygularını ifade etmelerine, hayal güçlerini kullanmalarına ve sembolik oyunlar oynamalarına olanak tanıyan basit ve çok amaçlı oyuncaklardır. Kuklalar, minyatür figürler, evcilik malzemeleri bu tür oyuncaklara örnektir.