Osmanlı Türkçesine Giriş 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Osmanlı Türkçesi metinlerini doğru bir şekilde okuyup anlamak, sadece alfabeyi bilmekle kalmaz, aynı zamanda dilin temelini oluşturan Arapça ve Farsça kökenli kelimelerin yapılarını ve özel anlamlarını kavramayı da gerektirir. Bu makalede, Osmanlıcada sıkça karşılaşılan Arapça kelime yapıları (sarf), özel kelime ve tamlamaların anlamları ve pratik okuma örnekleri ele alınacaktır.

Osmanlıcada Arapça Kelime Yapısı (Sarf)

Arapça kelimeler, belirli kök harflere ve kalıplara (vezinlere) dayanır. Bu yapıları bilmek, kelimeleri anlamlandırmayı kolaylaştırır.

• Kök Harflere Göre Sınıflandırma: Kök harflerinin niteliğine göre kelimeler farklı gruplara ayrılır. Kök harflerinden biri hemze (ء) olan kelimelere “mehmûz” denir; “أجل” (ecel) kelimesi buna bir örnektir. Kök harflerinden sonuncusu “vav” (و) veya “ye” (ي) olan kelimelere ise “nâkıs” denir; “سهو” (sehv) kelimesi nâkıs bir kelimedir.
• Mezîd Masdarlar (Türetilmiş Mastarlar): Üç harfli bir köke harf eklenerek oluşturulan mastarlardır. Her kalıbın kendine özgü bir anlamı vardır. Örneğin, “اخراج” (ihraç) kelimesi “اِفعال” kalıbındayken, “استهلاك” (istihlak) kelimesi “استفعال” kalıbındadır. “İstila” kelimesi de yine “istif’âl” veznindedir.
• Çoğullar: Arapçada kelimeler kurallı veya kuralsız (kırık çoğul) olarak çoğul yapılır. Örneğin, “محكمه” (mahkeme) kelimesinin kırık çoğulu “محاكم” (mehâkim) şeklindedir. “اکرم” (ekrem) gibi bazı kelimeler ise çoğul gibi görünse de aslında “en cömert” anlamında bir sıfattır.

Kelime Hazinesi: Anlam ve Köken

Osmanlı metinleri, günümüzde anlamı pek bilinmeyen zengin bir kelime dağarcığına sahiptir.

• Tekil Kelimeler: “بدخواه” (bedhah) kötü niyetli, “mesdûd” kapalı veya kilitli, “müstevlî” istilacı ve “teşyî” uğurlamak anlamına gelir.
• Tamlama ve Deyimler: Metinlerde sıkça Farsça ve Arapça tamlamalara rastlanır. “شيخ الحرم” (Şeyhü’l-Harem) Harem’in yöneticisi, “Zirve-i cibâl” dağların tepesi, “Kat’-ı merâtib” görevde yükselerek ilerlemek ve “Devr-i vilâyât” il il dolaşmak demektir.

Metin Okuma ve Anlama

Bu dil bilgisi ve kelime hazinesi, metinleri doğru okumak için bir araya gelir.

• Tekil Kelimeler ve Sayılar: “ده ده م” ifadesi “dedem”, “بشیوز” ifadesi ise “beş yüz” olarak okunur.
• Cümleler ve Atasözleri: “آناطولي بكلربكي نك غيرتي” cümlesi “Anadolu Beylerbeyinin gayreti” anlamına gelir. “برلكدن قوت طوغار” ifadesi ise günümüzde de kullandığımız “Birlikten kuvvet doğar” atasözüdür.

Sonuç

Osmanlı Türkçesi metinlerini anlamak, bir bulmacayı çözmek gibidir; her bir kelimenin yapısı, kökeni ve bağlamı, metnin bütünsel anlamını ortaya çıkarmak için bir ipucu sunar. Hicri takvimin “Zilhicce” ayı ile sona erdiğini bilmek gibi kültürel bilgiler de bu süreci tamamlar. Bu derinlemesine bilgi, Osmanlı tarihini ve kültürünü birinci elden kaynaklardan öğrenmenin kapılarını aralar.

1. بدخواه
kelimesinin okunuşu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Berbâd
B) Bedhah
C) Behzat
D) Bedia
E) Bedirhan

Cevap : B) Bedhah

Açıklama : Arap alfabesinde “د” (dal) harfi “d” sesini, “خ” (hı) harfi “h” sesini verir. “بدخواه” kelimesi, “bed” (kötü) ve “hah” (isteyen) kelimelerinin birleşimiyle oluşur ve “kötü niyetli, kötü isteyen” anlamına gelir. Bu nedenle okunuşu

Bedhah’tır.

2. “Mesdûd” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bölünmüş
B) Mutlu, memnun
C) Kapalı, kilitli
D) Çevrili
E) Saklı

Cevap : C) Kapalı, kilitli

Açıklama : Arapça kökenli “Mesdûd” (مسدود), “sedd” kökünden türemiştir. Sedd kelimesi “kapamak, tıkamak” anlamına geldiği için, “Mesdûd” kelimesi de “kapalı, tıkanmış, kilitli” demektir.

3. شيخ الحرم
kelimesinin okunuşu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Şeyhü’l-İslâm
B) Müftiü’l-Enâm
C) Şehr-i Ramazân
D) Şeyhü’l-Harem
E) Sahhâflar Şeyhi

Cevap : D) Şeyhü’l-Harem

Açıklama : Kelime “شيخ” (şeyh) ve “الحرم” (el-harem) kelimelerinden oluşur. Bu iki kelimenin birleşimiyle oluşan tamlama, “Harem’in şeyhi” veya “Harem’in yöneticisi” anlamına gelir. Okunuşu

Şeyhü’l-Harem’dir.

4. Üç temel harfinden birisi hemze olan kelimelere “mehmûz kelimeler” denilir.
Yukarıdaki bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi mehmûz kelimedir?

A) طرف
B) وعد
C) أجل
D) جنس
E) سیل

Cevap : C) أجل

Açıklama : “Üç temel harfinden biri hemze olan kelimelere mehmûz kelime denir.”
‘أجل’ kelimesinin kök harflerinden biri hemze (ء) olduğu için mehmûz kelimedir.

5. Aşağıdaki mezîd masdarlardan hangisi
اِفعال
kalıbındaki yapılış ve okunuşa uymamaktadır?

A) اخراج
B) احسان
C) اسکان
D) استهلاك
E) اخطار

Cevap : D) استهلاك

Açıklama : “افعال” (if’al) kalıbı, dört harfli masdarları ifade eder. “استهلاك” (istihlak) kelimesi ise “استفعال” (istif’al) kalıbına uyar ve altı harfli bir masdardır. Bu nedenle istihlak kelimesi diğerlerinden farklıdır.

6. ده ده م
kelimesinin doğru okunuşu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Derdim
B) Dedem
C) Dedim
D) Dedemin
E) Dediğim

Cevap : B) Dedem

Açıklama : “ده” (de) hecesi tekrar edilerek “dede” kelimesi oluşturulur. Sondaki “م” (mim) harfi ise birinci tekil şahıs iyelik eki (-m)’dir. Bu yüzden “ده ده م” kelimesinin doğru okunuşu Dedem’dir.

7. “İstila” masdarının vezni aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnfi’al
B) İfti’al
C) İfilâl
D) İf’al
E) İstif’âl

Cevap : E) İstif’âl

Açıklama : “İstila” kelimesi Arapça “s-l-v” kökünden türemiştir ve “istif’âl” kalıbına uygun bir şekilde kurulmuştur. Bu kalıp, bir şeyin “istendiği, talep edildiği” anlamlarını içerir. Bu nedenle doğru vezin İstif’âl’dir.

8. Beş yüz (500) sayısının Osmanlı alfabesiyle yazım karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) یدییوز
B) درت يوز
C) سكزيوز
D) بشیوز
E) اوچیوز

Cevap : D) بشیوز

Açıklama : Beş yüz sayısı Osmanlıca’da “beş yüz” şeklinde yazılır.
Osmanlı alfabesinde:
beş = بش
yüz = یوز
Birleşince: بشیوز

9. Son harfi “vav” veya “ye” olan kelimelere nakıs denilir.
Yukarıdaki bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi nâkıs kelimedir?

A) وصل
B) رأس
C) آمر
D) خبر
E) سھو

Cevap : E) سهو

Açıklama : “Nâkıs” kelimeler, kök harflerinden sonuncusu “vav” (و) veya “ye” (ي) olan kelimelerdir. “سهو” (sehv) kelimesi “s-h-v” (س-ه-و) kökünden gelir ve son harfi “vav”dır, bu yüzden nâkıs bir kelimedir.

10. Müstevlî kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İzin vermek
B) Eşitlik
C) Yönetici
D) Köleci
E) İstilācı

Cevap : E) İstilācı

Açıklama : “Müstevlî” (مستولى), “istila” (istila etmek) kökünden türeyen bir sıfattır. “İstila eden, bir yeri zorla ele geçiren” anlamlarına gelir. Dolayısıyla kelimenin anlamı istilācı’dır.

11. محكمه
(mahkeme) kelimesinin çoğulu aşağıdakilerden hangisidir?

A) محاكم
B) محكوم
C) حاكم
D) حكام
E) حاکمیت

Cevap : A) محاكم

Açıklama : Arapça’da bazı kelimelerin düzensiz çoğul formları vardır. “Mahkeme” (محكمه) kelimesinin çoğulu, vezin değişikliğiyle elde edilen mehâkim (محاكم)’dir.

12. Hicri takvim hangi ay ile sona erer?

A) Zilkade
B) Muharrem
C) Safer
D) Zilhicce
E) Ramazan

Cevap : D) Zilhicce

Açıklama : Hicri takvim, Muharrem ayı ile başlar ve Zilhicce ayı ile sona erer. Zilhicce, hac ibadetinin yapıldığı ay olmasıyla bilinir.

13. “Zirve-i cibâl” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dağlarım tepesi
B) Dağın ötesi
C) Tepenin sonu
D) Cephenin önü
E) Cephelerin üstü

Cevap : A) Dağlarım tepesi

Açıklama : Bu bir Arapça tamlamadır. “Zirve” (قمة) “tepe”, “cibâl” (جبال) ise “dağlar” demektir. İfadenin tam karşılığı “dağların tepesi”dir. Ancak verilen şıklarda bu anlamı karşılayan en yakın seçenek “Dağlarım tepesi”dir.

14. آناطولي بكلربكي نك غيرتي
cümlesinin doğru okunuşu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anadolu kuvvetlerinin başarısı
B) Anadolu Beylerbeyinin gayreti
C) Türk askerinin gayreti
D) Anadolu insanının azmi
E) Anadolu Beyliklerinin gücü

Cevap : B) Anadolu Beylerbeyinin gayreti

Açıklama : “آناطولي” (Anatoli/Anadolu), “بكلربكي” (Beylerbeyi) ve “نك” (-nin), “غيرتي” (gayreti) kelimelerinin birleşimiyle oluşan ifade, “Anadolu Beylerbeyi’nin gayreti” anlamına gelir.

15. “Kat’- merâtib” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Görevde yükselerek ilerlemek
B) İlişiğinin kesilmesi
C) Kesin emirler
D) İşlerin sonlanması
E) İlerlemenin durması

Cevap : A) Görevde yükselerek ilerlemek

Açıklama :

16. “Teşyî” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karşılamak
B) Duraksamak
C) Görmek
D) Beklemek
E) Uğurlamak

Cevap : E) Uğurlamak

Açıklama : “Teşyî” (تشييع) kelimesi Arapça kökenlidir ve birini yolcu etmek, uğurlamak, eşlik etmek anlamlarına gelir. Bu kelime daha çok cenaze törenlerinde “cenazeyi uğurlamak” manasında da kullanılır.

17. “Devr-i vilâyât” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İl il dolaşmak
B) Valiliği devretmek
C) Vilayetlerin birleştirilmesi
D) Vilayet daireleri
E) Valilerin değiştirilmesi

Cevap : A) İl il dolaşmak

Açıklama : “Devr” dönme, dolaşma anlamına gelirken, “vilâyât” vilayetler yani iller demektir. Bu iki kelimenin birleşimi “İl il dolaşmak, vilayetleri dolaşmak” manasına gelir.

18. برلكدن قوت طوغار
cümlesinin doğru okunuşu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Birlikden kat kat güç doğar
B) Birlikden kuvvet doğar
C) Bir leke birliği dağıtır
D) Pirlikden faydalandı
E) Yerli kuvvetler dağıldı

Cevap : B) Birlikden kuvvet doğar

Açıklama : “برلكدن” (birlikden), “قوت” (kuvvet) ve “طوغار” (doğar) kelimelerinin bir araya gelmesiyle “Birlikten kuvvet doğar” atasözü oluşur.

19. Aşağıdakilerden hangisi çoğul kelime değildir?

A) عساكر
B) اشراف
C) اکرم
D) اطراف
E) اغنام

Cevap : C) اکرم

Açıklama : Arapça’da çoğul kelimeler genellikle belirli kalıplara göre yapılır. “عساكر” (asâkir), “عسكر” (asker) kelimesinin çoğuludur. “اشراف” (eşraf), “شریف” (şerif)’in çoğuludur. “اطراف” (etraf), “طرف” (taraf)’ın çoğuludur. “اغنام” (agnam), “غنم” (ganem)’in çoğuludur. Ancak “اکرم” (ekrem) kelimesi “en cömert, en kerim” anlamında bir sıfattır, çoğul değildir.

20. Aşağıdaki mezîd masdarlardan hangisi
تفعُّل
kalıbındaki yapılış ve okunuşa uymamaktadır?

A) تجدد
B) تصور
C) توجيه
D) تشبث
E) تنور

Cevap : C) توجيه

Açıklama :