Ata-Aöf Hukukun Temel Kavramları 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Hukuk, toplumsal yaşamı düzenleyen kurallar bütünüdür. Hukuk kurallarını, ahlak ve din kuralları gibi diğer sosyal davranış kurallarından ayıran en önemli fark, yaptırımlarının “devlet desteğine sahip olmasıdır”. Örneğin, ahlak kurallarının yaptırımı vicdan azabı veya kınanma gibi manevi iken, hukuk kurallarının yaptırımı “para cezası” veya “cebri icra” gibi maddidir. Bu makalede, hukukun temelini oluşturan devlet, yasa, yaptırım ve hukuk dalları gibi temel kavramlar incelenecektir.

Devlet ve Hukuk

Devlet, hukukun hem yaratıcısı hem de uygulayıcısıdır. Devletin kökenini bir yaratıcıya dayandıran teoriye “ilahi hukuk teorisi” denir. Modern devletler, savaş veya barışçıl yollarla kurulabilir; örneğin “Çekya”, Çekoslovakya’dan barışçıl bir şekilde ayrılarak kurulmuştur. Devletlerin diğer devletler ve vatandaşları üzerindeki yargılama yetkisi ise uluslararası hukuk ilkeleriyle belirlenir. “Koruma ilkesi”, bir devletin kendi temel çıkarlarını ihlal eden fiilleri yargılamasına olanak tanırken; “evrensellik ilkesi”, soykırım gibi tüm insanlığı ilgilendiren suçlarda yargılama yetkisi verir. Bir halkın kendi kaderini tayin etmesini ifade eden “self-determinasyon ilkesi” ise ilk defa Birleşmiş Milletler Antlaşması’nda yer almıştır.

Hukukun Kaynakları ve Uygulanması

Hukukun temel kaynakları yazılı ve yazısız olarak ikiye ayrılır. Anayasa, kanunlar ve yönetmelikler yazılı kaynaklardır.

• Kanunların Yürürlüğü ve Yorumu: Yeni bir kanunun eski bir kanunu açıkça yürürlükten kaldırmasına “açık ilga” denir. Kanunlar, hâkimler tarafından yorumlanırken, hâkimler genellikle “mahkeme içtihatlarından ve bilimsel görüşlerden” yararlanırlar. Kanunu çıkaran yasama organının kendisinin yorum yapmasına ise “yasama yorumu” denir.

Hukukun Dalları ve Kavramları

Hukuk, kamu hukuku ve özel hukuk olmak üzere iki ana dala ayrılır. “Anayasa Hukuku”, devletin temel yapısını düzenleyen bir kamu hukuku dalıdır.

• Kişiler Hukuku: Bireylerin hak ve ehliyetlerini düzenler. Bir kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yere yerleşim yeri denir; “yazlık konut” bu tanıma girmez. Dernekler ve vakıflar gibi tüzel kişiliklerin, kanuni şartlar yerine geldiğinde idarenin takdir yetkisi olmaksızın kurulabilmesine olanak tanıyan sisteme “normatif sistem” denir. Türkiye’de “köylerin” de tüzel kişiliği bulunmaktadır.
• Gaiplik: Bir kişiden uzun süre haber alınamaması durumunda mahkeme kararıyla kişiliğine son verilmesidir. Gaiplik kararı alınabilmesi için, mahkemenin yaptığı son ilandan sonraki bekleme süresi kanunda belirlenmiştir; bu sürenin “iki yıl” olduğu bilgisi yanlıştır.

Hukuki Olaylar, Fiiller ve Yaptırımlar

Hukuk, belirli olay ve fiillere sonuçlar bağlar. İnsan iradesi dışında gerçekleşen ve hukuki sonuç doğuran doğa olaylarına hukuki olay denir; “köpek havlaması” ise tek başına hukuki bir olay değildir. Hukuki sonuçlar doğuran iradi insan davranışlarına ise hukuki fiil denir. Hukuk kurallarına aykırı fiillere ise yaptırım uygulanır. Bir hukuki işlemin kurucu unsurları tam olmasına rağmen kanunun emredici hükümlerine, ahlaka veya şekle aykırı olması durumunda “kesin hükümsüzlük” (butlan) yaptırımı uygulanır.

Sonuç

Hukukun temel kavramlarını bilmek, bir toplumda birey olarak haklarımızı ve sorumluluklarımızı anlamamızı sağlar. Alacaklının borçluya ihtar göndermesi gibi bir hukuki işlemden, bir kişinin mirasçı ataması gibi hukuki fiillere kadar her eylemin hukuk düzeni içinde bir yeri ve sonucu vardır.

1. Aşağıdakilerden hangisi bir yerleşim yeri örneği değildir?

A) İtibari yerleşim yeri
B) Kişinin kendi iradesiyle seçtiği ve sürekli kalma hedefiyle oturduğu yer
C) Yasal yerleşim yeri
D) Kişinin yazlık konutu
E) Velayet altındaki çocuk için velayet hakkı sahibi anne ve babanın yerleşim yeri

Cevap : D) Kişinin yazlık konutu

Açıklama : Yerleşim yeri, bir kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Kişinin yazlık konutu sürekli kalma niyeti taşımadığı için bir yerleşim yeri örneği değildir.

2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu madde 1028 ile 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu yürürlükten kaldırma aşağıdakilerden hangisinin bir örneğidir?

A) Açık ilga
B) Kendiliğinden yürürlükten kalkma
C) Mahkeme tarafından iptal edilme
D) Zımni ilga
E) Örtülü ilga

Cevap : A) Açık ilga

Açıklama : Açık ilga, yeni bir kanunun eski bir kanunu açıkça yürürlükten kaldırmasıdır. Burada 4721 sayılı kanun, 743 sayılı kanunu açıkça yürürlükten kaldırdığı için açık ilgaya bir örnektir.

3. Bir devletin kendi ülkesinde işlenmeyen, taraflarının kendi vatandaşı olmadığı ve kendi çıkarlarına karşı işlenmeyen bir fiilden kaynaklanan hukuki uyuşmazlıklar hakkında yargılama yetkisi kazanabilmesini ifade eden ilke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Şahsilik İlkesi
B) Evrensellik İlkesi
C) Vatandaşlık İlkesi
D) Mülkilik İlkesi
E) Ülkesellik İlkesi

Cevap : B) Evrensellik İlkesi

Açıklama : Evrensellik ilkesi, bir devletin, kendi ülkesinde işlenmeyen, tarafları kendi vatandaşı olmayan ve kendi çıkarlarına karşı işlenmeyen bazı suçlar hakkında yargılama yetkisine sahip olmasını ifade eder. Bu, uluslararası hukukun bir gereğidir.

4. Tüzel kişiliğin kazanılmasında, kanunen aranan şartlar gerçekleştirildikten sonra, otoritenin, topluluğa kişilik tanıyıp tanımama hususunda takdir yetkisinin olmadığı sistem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Normatif Sistem
B) Serbest Kuruluş Sistemi
C) Zorunlu Kuruluş Sistemi
D) Karma Sistem
E) İzin Sistemi

Cevap : A) Normatif Sistem

Açıklama : Normatif sistem, tüzel kişiliğin kazanılmasında, kanunen aranan şartlar yerine getirildiğinde, idarenin topluluğa kişilik tanımama gibi bir takdir yetkisinin olmadığı bir sistemdir. Şartlar yerine geldiğinde tüzel kişilik otomatik olarak tanınır.

5. Bir devletin, çıkarlarını ihlal eden fiilleri, söz konusu fiil o devlette işlenmese veya suçun faili çıkarları ihlal edilen devletin vatandaşı olmasa bile yargılama yetkisine sahip olmasını ifade eden ilke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kanunilik ilkesi
B) Şahsilik ilkesi
C) Belirlilik ilkesi
D) Koruma ilkesi
E) Objektiflik ilkesi

Cevap : D) Koruma ilkesi

Açıklama : Koruma ilkesi, bir devletin, kendi temel çıkarlarını ihlal eden fiillerle ilgili olarak, bu fiillerin nerede işlendiğine veya failin hangi ülkenin vatandaşı olduğuna bakılmaksızın yargılama yetkisine sahip olmasını ifade eder.

6. Aşağıdakilerden hangisi hukuki fill değildir?

A) Bir kişinin üçüncü bir kişiyi mirasçı ataması
B) Bir kişinin bir başkasının malına zarar vermesi
C) Bir kişinin bir başkasının vücuduna zarar vermesi
D) İki kişinin satım sözleşmesi yapması
E) Alacaklının borçluya bir ihtar göndermesi

Cevap : E) Alacaklının borçluya bir ihtar göndermesi

Açıklama : Hukuki fiil, hukuki sonuçlar doğuran iradi insan davranışlarıdır. Bir kişinin mirasçı ataması, başkasının malına veya vücuduna zarar vermesi veya sözleşme yapması hukuki fiillerdir. Ancak alacaklının borçluya ihtar göndermesi, hukuki bir fiil değil, bir hukuki işlemdir.

7. Aşağıdakilerden hangisi gaiplik kararı alınması için gerekli koşullardan biri değildir?

A) Kişiden en az beş yıldan beri haber alınamıyor olması
B) Gaiplik kararı için ilgilisi tarafından (duruma göre devlet) başvuruda bulunması
C) Kişinin ölümü pek muhtemel olacak şekilde bir kazada kaybolması ve bunun üzerinden bir yıl geçmiş olması
D) En son ilandan sonra iki yıl gaibin gelip gelmeyeceğinin beklenmesi
E) Mahkemece en az iki kez ilan yapılması ve bu iki ilan arasında en az altı aylık süre bulunması

Cevap : D) En son ilandan sonra iki yıl gaibin gelip gelmeyeceğinin beklenmesi

Açıklama : Türk Medeni Kanunu’na göre, gaiplik kararı için en son ilandan sonra bir yıl gaibin gelip gelmeyeceği beklenir. İki yıl bekleme süresi yanlış bir bilgidir.

8. I. Kınanma
II. Vicdan azabı çekme
III. Para cezası
IV. Ayıplanma
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri ahlak kurallarının yaptırımlarından biri değildir?

A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I ve II
D) Yalnız I
E) II ve IV

Cevap : B) Yalnız III

Açıklama : Ahlak kurallarının yaptırımları manevi niteliktedir (kınanma, vicdan azabı, ayıplanma gibi). Para cezası ise hukukun yaptırımlarından biridir ve ahlak kurallarının yaptırımlarından değildir.

9. Devletin kaynağını bir yaratıcıya dayandıran teori aşağıdakilerden hangisidir?

A) Biyolojik Teori
B) Sosyal Sözleşme Teorisi
C) Ekonomik Teori
D) İlahi Hukuk Teorisi
E) Aile Teorisi

Cevap : D) İlahi Hukuk Teorisi

Açıklama : İlahi Hukuk Teorisi, devletin kaynağını tanrısal bir iradeye, yani bir yaratıcıya dayandıran bir teoridir.

10. Aşağıdakilerden hangisi devletlerin barışçıl yollarla kurulmasının bir örneğidir?

A) Çekya
B) Türkiye
C) Bosna Hersek
D) Sırbistan
E) Kosova

Cevap : A) Çekya

Açıklama : Çekya, 1993 yılında Çekoslovakya’dan barışçıl bir şekilde ayrılarak kurulmuştur.

11. I. Ehliyetsizlik
II. Şekle aykırılık
III. Hukuka aykırılık
IV. Ahlaka aykırılık
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri kesin hükümsüzlük sebepleri arasında yer alır?

A) II ve IV
B) I ve III
C) I, II, III ve IV
D) I, II ve III
E) Yalnız I

Cevap : C) I, II, III ve IV

Açıklama : Kesin hükümsüzlük (butlan), hukuki işlemlerin baştan itibaren geçersiz olmasını ifade eder. Ehliyetsizlik, şekle aykırılık, hukuka aykırılık ve ahlaka aykırılık, bir hukuki işlemin kesin hükümsüz olmasına yol açan sebeplerdir.

12. Hâkim yorum yaparken aşağıdaki hangi iki unsurdan yararlanır?

A) Siyasi ve bilimsel görüşlerden
B) Mahkeme içtihatlarından ve bilimsel görüşlerden
C) Mahkeme içtihatlarından ve dinsel görüşlerden
D) Bilimsel görüşlerden ve kişisel
E) Kişisel görüşlerinden ve diğer hâkimlerin görüşlerinden

Cevap : B) Mahkeme içtihatlarından ve bilimsel görüşlerden

Açıklama : Hâkimler, kanunları yorumlarken mahkeme içtihatlarından (yerleşik kararlar) ve bilimsel görüşlerden (doktrin) yararlanır.

13. Aşağıdakilerden hangisinin tüzel kişiliği vardır?

A) Köyler
B) Yüksek Seçim Kurulu
C) Türkiye Büyük Millet Meclisi
D) Anayasa Mahkemesi
E) Mahalleler

Cevap : A) Köyler

Açıklama : Köyler, idari teşkilat içinde tüzel kişiliğe sahip yerel yönetim birimleridir. Diğer şıklar tüzel kişiliğe sahip değildir.

14. Aşağıdakilerden hangisi kamu hukukunun dallarındandır?

A) Medeni Usul Hukuku
B) İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku
C) İcra ve İflas Hukuku
D) Ticaret Hukuku
E) Anayasa Hukuku

Cevap : E) Anayasa Hukuku

Açıklama : Anayasa Hukuku, devletin temel yapısını ve işleyişini düzenleyen, kişilerin devlet karşısındaki temel hak ve özgürlüklerini belirleyen bir kamu hukuku dalıdır.

15. I. Lafzi yorum
II. Bilimsel yorum
III. Amaca göre yorum
IV. Sistematik yorum
Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri bir yorum yöntemi değildir?

A) I ve III
B) Yalnız I
C) Yalnız II
D) I, III ve IV
E) I, II ve IV

Cevap : C) Yalnız II

Açıklama : Hukukta kullanılan yorum yöntemleri; lafzi yorum, sistematik yorum, tarihsel yorum ve amaca göre yorumdur. Bilimsel yorum ise bir yorum yöntemi değildir. Bu nedenle yalnızca II. ifade yanlıştır.

16. Self-Determinasyon İlkesi ilk defa aşağıdakilerden hangisinde yer almıştır?

A) İkiz paktlar
B) 1970 tarihli ve 2625 (XXV) sayılı BM Genel Kurulunun Dostça İlişkilere İlişkin Uluslararası Hukuk İlkeleri Bildirgesi
C) Uluslararası Adalet Divanı Statüsü
D) Birleşmiş Milletler Antlaşması
E) 1960 yıl ve 1514 (XV) sayılı BM Genel Kurulunun Sömürge Altındaki Ülkelere ve Halklara Bağımsızlığının Verilmesine İlişkin Bildirgesi

Cevap : D) Birleşmiş Milletler Antlaşması

Açıklama : Self-Determinasyon İlkesi, ilk defa Birleşmiş Milletler Antlaşması’nın 1. ve 55. maddelerinde yer almıştır.

17. Aşağıdakilerden hangisi hukuki bir olay değildir?

A) İnsan ölümü
B) Trafik kazası
C) İnsan doğumu
D) Bir evin kiralanması
E) Köpek havlaması

Cevap : E) Köpek havlaması

Açıklama : Hukuki olay, hukuki sonuçlar doğuran, ancak bir insan iradesine bağlı olmayan olaylardır. İnsan ölümü, doğumu ve trafik kazası hukuki olaylara örnektir. Bir evin kiralanması hukuki bir işlemdir. Köpek havlaması ise hukuki bir sonuç doğurmadığı için hukuki bir olay değildir.

18. Bir kanun hükmünün yorumunun o kanunu ihdas eden yasama organı tarafından yapılmasına ne ad verilir?

A) Yargısal Yorum
B) Akademik Yorum
C) Yasama Yorumu
D) Gai Yorum
E) Bilimsel Yorum

Cevap : C) Yasama Yorumu

Açıklama : Bir kanun hükmünün, o kanunu çıkaran yasama organı tarafından yorumlanmasına yasama yorumu denir.

19. Hukuk kurallarını, diğer sosyal davranış kurallarından ayıran en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir?

A) Normatif olmaları
B) İnsan aklının ürünü olmaları
C) Zamanla değişmeleri
D) İnsan davranışlarını konu almaları
E) Devlet desteğine sahip olmaları

Cevap : E) Devlet desteğine sahip olmaları

Açıklama : Hukuk kurallarını, ahlak veya din kurallarından ayıran en önemli fark, yaptırımlarının devlet gücü ile desteklenmiş olmasıdır.

20. Aşağıdakilerden hangisi din kuralları ile hukuk kuralları arasındaki farklardan biri değildir?

A) Hukuk kuralları zaman içinde ihtiyaca göre değişebilir.
B) Din kurallarının kaynağı ilahî iradedir.
C) Hukuk kuralları sadece dünyevi ilişkileri düzenlerken din kuralları sadece uhrevi ilişkileri düzenler.
D) Din kuralları zaman içinde değişmez.
E) Din kurallarının yaptırımı manevidir.

Cevap : C) Hukuk kuralları sadece dünyevi ilişkileri düzenlerken din kuralları sadece uhrevi ilişkileri düzenler.

Açıklama : Hukuk kuralları sadece dünyevi ilişkileri düzenlerken, din kuralları hem dünyevi hem de uhrevi ilişkileri düzenler. Dolayısıyla C şıkkındaki ifade, “din kuralları sadece uhrevi ilişkileri düzenler” kısmı nedeniyle yanlıştır.