Okul Öncesi Eğitim Programları-1 Ünite-2

Giriş: Gelişen ve Değişen Okul Öncesi Programları

Türkiye’de okul öncesi eğitim programları, zaman içinde çocuk gelişimi ve eğitim bilimlerindeki yeniliklere paralel olarak önemli bir evrim geçirmiştir. Her yeni program, bir öncekinin deneyimlerinden yola çıkarak çocuğun bütüncül gelişimini daha etkin desteklemeyi amaçlamıştır. Bu makalede, 1989’dan 2013’e kadar olan süreçte geliştirilen Millî Eğitim Bakanlığı okul öncesi eğitim programlarının temel özellikleri ve bu programlara yön veren temel ilkeler incelenecektir.

Türkiye’de Okul Öncesi Eğitim Programlarının Kilometre Taşları

Türkiye’nin modern okul öncesi eğitim programlarının tarihsel gelişimi, belirli yıllardaki programlarla izlenebilir:

• 1989 Okul Öncesi Eğitim Programı: Bu program, Türkiye’de “tematik” olarak hazırlanan ilk okul öncesi programı olmasıyla bir dönüm noktasıdır. Konular ve kavramlar, belirli temalar etrafında bütünleşik bir yaklaşımla ele alınmıştır.
• 1994 Okul Öncesi Eğitim Programı: Bu program, çocukların yaş gruplarını dikkate alarak “0-36 aylık çocuklar için Kreş Programı, 37-60 ay için Anaokulu Programı ve 61-72 ay için Anasınıfı Programı” olmak üzere üç ayrı program olarak hazırlanmıştır.
• 2006 Okul Öncesi Eğitim Programı: Yapılandırmacı yaklaşımın ilkelerini benimseyen bu program, gelişimsel bir temel üzerine kurulmuştur. Önceki programlarda yer alan “ünite planları” bu programda yer almaz; bunun yerine daha esnek bir planlama anlayışı benimsenmiştir.
• 2013 Okul Öncesi Eğitim Programı: Kapsayıcılık ve esneklik açısından önemli yenilikler getirmiştir. Etkinlik plan formatında ilk kez “özel gereksinimli çocuklar için uyarlamalara” yer verilmiştir. Ayrıca, öğretmenlere daha fazla esneklik tanımak amacıyla katı bir “yıllık plan” bu programda bulunmamaktadır.

Bu programlar arasında, 0-36 aylık çocukların gelişimini destekleyen programlar ise “1994 ve 2013 programları” olmuştur.

Modern Okul Öncesi Programlarının Temel İlkeleri

Güncel okul öncesi eğitim programları, çocuğun öğrenme sürecini en iyi şekilde desteklemek üzere bazı temel ilkeler üzerine kurulmuştur:

• Gelişimsel Temelli Olma: Programın, çocuğun sosyal-duygusal, motor, bilişsel, dil gibi tüm gelişim alanlarını ve öz bakım becerilerini bir bütün olarak ele alması, programın “gelişimsel temelli” olduğunu gösterir.
• Sarmallık: Kazanım ve göstergelerin süreç boyunca tek bir etkinlikle verilip bitirilmemesi, ihtiyaç duyulduğu durumlarda farklı etkinlikler aracılığıyla “tekrar tekrar ele alınması” programın sarmallık özelliğidir.
• Esneklik: Program, öğretmenin kendi sınıfındaki çocukların ilgi ve ihtiyaçlarına, okulun ve çevrenin olanaklarına göre uyarlamalar yapmasına olanak tanır. Bu nedenle, bir öğretmenin başkası tarafından hazırlanmış bir planı olduğu gibi kullanması programın “esneklik” özelliğine aykırıdır.
• Dengelilik: Bu ilke, programın her alanında bir denge gözetilmesini ifade eder. Gelişim alanları, etkinlik çeşitleri, grup büyüklükleri (büyük grup, küçük grup, bireysel) ve etkinliklerin gerçekleştirildiği ortamlar arasında bir denge olmalıdır. Etkinliklerin sadece iç mekânda veya “ağırlıklı dış mekânda yürütülmesi” dengelilik ilkesine uymaz; önemli olan iç ve dış mekan etkinliklerinin dengeli bir şekilde planlanmasıdır.

1. Aşağıdaki verilenlerden hangisi “tematik” olarak hazırlanmış okul öncesi programıdır?

A) 1952 Okul Öncesi Eğitim Programı
B) 1989 Okul Öncesi Eğitim Programı
C) 1994 Okul Öncesi Eğitim Programı
D) 2002 Okul Öncesi Eğitim Programı
E) 2006 Okul Öncesi Eğitim Programı

Cevap : B) 1989 Okul Öncesi Eğitim Programı

Açıklama : Türkiye’de 1989 Okul Öncesi Eğitim Programı, “Tematik” yaklaşımla hazırlanmış ilk programdır. Bu programda, kavramlar ve beceriler tema merkezli etkinlikler etrafında organize edilmiştir.

2. “0-36 aylık çocukların eğitimi için Kreş Programı; 37-60 ay çocukların eğitimi için Anaokulu Programı ve 61-72 aylık çocukların eğitimi için Anasınıfı Programı” olarak üç ayrı programın hazırlandığı okul öncesi programı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1952 Okul Öncesi Eğitim Programı
B) 1989 Okul Öncesi Eğitim Programı
C) 1994 Okul Öncesi Eğitim Programı
D) 2002 Okul Öncesi Eğitim Programı
E) 2006 Okul Öncesi Eğitim Programı

Cevap : C) 1994 Okul Öncesi Eğitim Programı

Açıklama : 1994 Okul Öncesi Eğitim Programı, 0-36, 37-60 ve 61-72 aylık çocukların gelişim özelliklerine göre üç ayrı program olarak hazırlanmıştır.

3. Aşağıdakilerden hangisi 2006 Okul Öncesi Eğitim Programı ile ilgili yanlış ifade edilmiştir?

A) Yapılandırmacı yaklaşımın temel ilkeleri esas alınmıştır.
B) Ünite planları yer almaktadır.
C) Gelişimsel bir programdır.
D) Hedef ve davranışlar esastır.
E) Çocuğun bütüncül gelişimi esastır

Cevap : B) Ünite planları yer almaktadır.

Açıklama : 2006 Okul Öncesi Eğitim Programında, öğrenme merkezleri ve etkinlik temelli bir yaklaşım benimsenmiştir. Bu programda ünite planları değil, günlük ve aylık planlar esas alınmaktadır. Ünite planları, önceki programların bir özelliğiydi.

4. Millî Eğitim Bakanlığınca hangi yıllarda geliştirilen okul öncesi eğitim programlarının içinde hangilerinde 0-36 Çocukların gelişimini destekleyen program bulunmaktadır?

A) 1994-2013 programları
B) 2002-2013 programları
C) 1994-2006 programları
D) 2006-2013 programları
E) 2002-2006 programları

Cevap : A) 1994-2013 programları

Açıklama : Millî Eğitim Bakanlığı’nın 1994 ve 2013 yıllarında geliştirilen okul öncesi eğitim programları, 0-36 ay arası çocukların gelişimini destekleyen programları içermektedir.

5. Aşağıdaki programlardan hangisinde etkinlik plan formatında özel gereksinimli çocuklar için uyarlamalara yer verilmiştir?

A) 1994 programı
B) 2002 programı
C) 2006 programı
D) 2013 programı
E) 2008 programı

Cevap : D) 2013 programı

Açıklama : 2013 Okul Öncesi Eğitim Programı, etkinlik plan formatında ilk kez özel gereksinimli çocuklar için uyarlamalara yer vermiştir. Bu, programın kapsayıcılık yönünü güçlendiren bir özelliktir.

6. Aşağıdaki programlardan hangisinde yıllık plan bulunmamaktadır?

A) 1994 programı
B) 2002 programı
C) 2006 programı
D) 2013 programı
E) 2003 programı

Cevap : D) 2013 programı

Açıklama : 2013 Okul Öncesi Eğitim Programı, yıllık plan yerine, daha esnek bir planlama yaklaşımı olan tematik veya proje bazlı planlamayı benimsemiştir. Bu nedenle yıllık plan bu programda yer almaz.

7. Kazanım ve göstergelerin süreç boyunca, ihtiyaç duyulduğu durumlarda farklı etkinlikler aracılığıyla tekrar tekrar ele alınması programın hangi temel özelliği ile ilgilidir?

A) Sarmallık
B) Esneklik
C) Dengelilik
D) Eklektiklik
E) Çocuk merkezlilik

Cevap : A) Sarmallık

Açıklama : Sarmallık, bir programın kazanım ve göstergelerinin süreç boyunca, ihtiyaç duyulduğunda farklı etkinliklerle tekrar tekrar ele alınarak pekiştirilmesini ifade eden bir temel ilkedir.

8. Aşağıdaki ifadelerden hangisinde, okul öncesi eğitim programlarında dengelilik özelliği yanlış ifade edilmiştir?

A) Bütün gelişim alanlarıyla ilgili kazanım ve göstergelerin yer alması
B) Pasif ve hareketli etkinliklerin dengeli olması
C) Etkinlik çeşitlerinin dengeli olması
D) Büyük grup, küçük grup, bireysel etkinliklerin dengeli olması
E) Etkinliklerin ağırlıklı dış mekânda yürütülmesi

Cevap : E) Etkinliklerin ağırlıklı dış mekânda yürütülmesi

Açıklama : Okul öncesi eğitim programlarında dengelilik, etkinliklerin iç ve dış mekânlarda dengeli bir şekilde yürütülmesini gerektirir. Sadece dış mekânda yürütülmesi doğru bir ifade değildir.

9. Bir öğretmenin başkası tarafından hazırlanan bir planı kullanması okul öncesi eğitim programının hangi özelliğine aykırıdır?

A) Sarmallık
B) Eklektik
C) Esneklik
D) Yakın çevre olanaklarının kullanılması
E) Dengellilik

Cevap : C) Esneklik

Açıklama : Okul öncesi eğitim programları, öğretmenin kendi sınıfının ve çocukların ihtiyaçlarına göre planları değiştirebilmesine olanak tanıyan esnek bir yapıdadır. Başkası tarafından hazırlanan bir planı olduğu gibi kullanmak, bu esneklik ilkesine aykırıdır.

10. Okul öncesi eğitim programında çocuğun sosyal ve duygusal, motor, bilişsel, dil gelişim alanları ile öz bakım becerilerini birlikte ele alması programın hangi özelliğine vurgu yapmaktadır?

A) Çocuk merkezli olması
B) Sarmal olması
C) Eklektik olması
D) Kültürel değerleri dikkate alması
E) Gelişimsel temelli olması

Cevap : E) Gelişimsel temelli olması

Açıklama : Bir eğitim programının, çocuğun tüm gelişim alanlarını (sosyal, duygusal, bilişsel, dil, motor) bir bütün olarak ele alması, programın gelişimsel temelli olduğunu gösterir. Bu yaklaşım, çocukların gelişim seviyelerine uygun etkinlikler sunmayı amaçlar.