Okul Öncesi Eğitim Programları-1 Ünite-11

Giriş

Okul öncesi eğitim programları, çocukların gelişimini bütüncül bir şekilde desteklemek amacıyla tasarlanmış sistematik ve planlı eğitim süreçleridir. Bu programların hedefleri, ulusal düzeyde belirlenen amaçlarla uyumlu olmalıdır. Örneğin, Türkiye’de “1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nda” belirtilen amaçlar, eğitim sisteminin “genel amaçlarını” oluşturur. Bu makalede, bir eğitim programını oluşturan temel öğeler, içerik düzenleme yaklaşımları ve Türkiye’deki güncel okul öncesi programları incelenecektir.

Eğitim Programının Temel Öğeleri

Her eğitim programı, birbiriyle ilişkili dört temel öğeden oluşur:

1. Amaçlar (Hedefler): Programın neden var olduğunu ve öğrencilere ne kazandırmayı hedeflediğini belirtir.
2. İçerik: Amaçlara ulaşmak için “ne” öğretileceğini kapsar. İçerik seçiminde, sunulan bilgilerin kendi içinde tutarlı olması ve çelişkili ifadeler barındırmaması, yani “güvenirlik” ilkesi önemlidir.
3. Eğitim Durumları: Öğrenme-öğretme sürecinin “nasıl” planlanacağını ve uygulanacağını içerir.
4. Değerlendirme: Amaçlara “ne kadar” ulaşıldığını ölçme sürecidir.

Günümüz programlarında “aile katılımı” çok önemli bir ilke olsa da, programın bu dört temel yapısal öğesinden biri olarak kabul edilmez.

İçerik Düzenleme Yaklaşımları

Programın içeriği, farklı yaklaşımlarla düzenlenebilir. Bunlardan en yaygın olanlardan biri “sarmal” yaklaşımdır. Sarmal yaklaşımda, daha önce öğrenilmiş bazı bilgiler belirli aralıklarla tekrar edilir ve her tekrarda kapsam daha da genişletilerek derinleştirilir. MEB’in “2024 Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı” da içerik düzenlemesinde bu yaklaşımı benimsemiştir.

Türkiye’deki Güncel Okul Öncesi Programları (2024)

2024 yılı itibarıyla Millî Eğitim Bakanlığı tarafından okul öncesi eğitim için iki temel program sunulmuştur:

• MEB 2024 Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı: 2013 programının devamı niteliğindedir. Bu programda gelişim alanlarına göre kazanımlar belirlenmiştir. En fazla kazanım (28 adet) “Bilişsel” gelişim alanında yer almaktadır.
• 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Programı: Becerileri merkeze alan yeni bir yaklaşımdır. Bu modelde, en fazla sayıda öğrenme çıktısı “Sosyal” alanda bulunmaktadır. Çocukların beceri edinim düzeyini değerlendirmek için ise “Beceri Gözlem Formu” gibi araçlar kullanılır.

Program Değerlendirme ve Öğretmen Gelişimi

Değerlendirme, bir eğitim programı tasarısının en son öğesi olmasına rağmen, uygulama sırasında sürekli devam eden bir süreçtir. Değerlendirme; çocukların gelişimi, programın etkinliği ve öğretmenin performansı olmak üzere üç boyutta yapılır. Programda, öğretmenin çocuklarla “her hafta değerlendirme yapması” gibi sabit bir kural yoktur; değerlendirme daha çok günlük gözlemlerle ve etkinlik sonu sohbetleriyle sürekli olarak gerçekleştirilir. Öğretmenin, mesleki gelişimini sağlamak için “hangi alanlarda yetkinliklere ihtiyaç duyduğunu” ve “programı etkin planlayıp planlayamadığını” sorgulaması da bu sürecin önemli bir parçasıdır.

Sonuç

Etkili bir okul öncesi eğitim programı, amaçlarından içeriğine, öğretim yöntemlerinden değerlendirme süreçlerine kadar tüm öğeleriyle bir bütün oluşturmalıdır. Türkiye’de geliştirilen yeni programlar da bu bütüncül ve gelişimsel yaklaşımı temel alarak çocukların geleceğe en iyi şekilde hazırlanmasını hedeflemektedir.

1. “1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nun birinci bölümünde amaçları aşağıdaki amaç türlerinden hangisidir?

A) Uzak amaç
B) Özel amaç
C) Genel amaç
D) Bilişsel amaç
E) Sosyal amaç

Cevap : C) Genel amaç

Açıklama : Eğitim hedefleri uzak, genel ve özel olmak üzere üç düzeyde sınıflandırılır. Uzak hedefler devletin genel felsefesini yansıtırken, özel hedefler bir dersin veya okulun hedefleridir. “Genel amaçlar” ise Millî Eğitim Temel Kanunu gibi yasal metinlerde belirtilen ve ülkenin tüm eğitim sisteminin ulaşmayı hedeflediği amaçlardır. Bu nedenle kanunda belirtilen amaçlar “genel amaç” kategorisine girer.

2. Aşağıdakilerden hangisi eğitim programlarının ögelerinden biri değildir?

A) Amaçlar
B) İçerik
C) Eğitim durumu
D) Değerlendirme
E) Aile Katılımı

Cevap : E) Aile Katılımı

Açıklama : Bir eğitim programı dört temel ögeden oluşur: Niçin (Amaçlar/Hedefler), Ne (İçerik), Nasıl (Eğitim Durumları/Öğrenme-Öğretme Süreci) ve Ne Kadar (Değerlendirme). “Aile Katılımı”, modern okul öncesi programlarının çok önemli bir ilkesi ve özelliği olmasına rağmen, programın bu dört temel yapısal ögesinden biri olarak kabul edilmez.

3. Millî Eğitim Bakanlığı (2024) Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı’nda gelişim alanlarının hangisinde en fazla kazanım yer almaktadır?

A) Bilişsel
B) Dil
C) Sosyal Duygusal
D) Fiziksel ve Sağlık
E) Değerler

Cevap : A) Bilişsel

Açıklama : 2024 yılında güncellenen programda gelişim alanlarındaki kazanım sayıları şu şekildedir: Bilişsel Gelişim 28, Dil Gelişimi 13, Sosyal Duygusal Gelişim ve Değerler 22, Fiziksel Gelişim ve Sağlık 23’tür. Bu sayılara göre, en fazla kazanım 28 adet ile Bilişsel Gelişim alanında yer almaktadır.

4. 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı’nda hangi alanda en fazla öğrenme çıktısı yer almaktadır?

A) Türkçe
B) Matematik
C) Fen
D) Sosyal
E) Sanat

Cevap : D) Sosyal

Açıklama : 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, beceri temelli bir yaklaşımla yapılandırılmıştır ve Türkçe, Matematik, Fen, Sosyal, Sanat gibi çeşitli alan becerilerini içerir. Bu alanlar arasında, çocukların yaşadığı topluma uyum sağlaması, kültürel zenginlikleri fark etmesi ve vatandaşlık sorumluluklarını anlaması gibi konuları içeren “Sosyal Alan”, en fazla sayıda öğrenme çıktısına sahip olacak şekilde tasarlanmıştır.

5. Eğitim programının öğelerinden olan içeriğin tutarlı olması ve birbiriyle çelişmemesi içerik seçiminde dikkat edilmesi gereken unsurlardan hangisini açıklamaktadır?

A) Geçerlik
B) Güvenirlik
C) Tutarlılık
D) Bilimsellik
E) Faydalılık

Cevap : B) Güvenirlik

Açıklama : İçerik seçiminde güvenirlik, programda sunulan bilgilerin kendi içinde tutarlı olması ve çelişkili ifadeler barındırmaması anlamına gelir. Programın bütünlüğü ilkesi, programın kendi içerisindeki tutarlılığının onun güvenirliğini anlattığını belirtir. Bu sayede öğrenciye sunulan bilgi yapısı sağlam ve kendi içinde çelişkisiz olur.

6. MEB 2024 Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı’nın içeriği hangi programlama yaklaşımı ile düzenlenmiştir?

A) Doğrusal
B) Modüler
C) Sarmal
D) Çekirdek
E) Piramitsel

Cevap : C) Sarmal

Açıklama : 2024 Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı, 2013 programının temel felsefesini devam ettirmektedir. 2013 programının temel özelliklerinden biri “sarmal” olmasıdır. Bu yaklaşım, kazanım ve göstergelerin eğitim süreci boyunca farklı etkinliklerle, giderek derinleşen bir yapıda tekrar tekrar ele alınmasını ifade eder.

7. “Daha önce öğrenilmiş bazı bilgiler tekrarlanır ve tekrarlanırken de kapsamın genişletildiği yaklaşımdır. Her konunun kendi içindeki konuları arasında bir ardışıklık söz konusu olabilir” açıklamaları hangi içerik düzenleme yaklaşımını açıklamaktadır?

A) Doğrusal
B) Sarmal
C) Modüler
D) Piramitsel
E) Çekirdek

Cevap : B) Sarmal

Açıklama : Bu tanım, doğrudan sarmal programlama yaklaşımını açıklamaktadır. Sarmal yaklaşımda, öğrenilenler belirli aralıklarla tekrar edilir ve her tekrarda konu daha geniş ve derin bir kapsamda ele alınır. Bu, öğrenmenin pekiştirilmesini ve kalıcı hale gelmesini sağlar.

8. MEB 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Programı’nda yer alan formlardan hangisi program kapsamında yer alan tüm becerilere yer verilerek ve çocukların bu becerilerin edinim düzeyi değerlendirildiği form aşağıdakilerden hangisidir?
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi yukarıdaki ifadeyi en iyi şekilde tamamlar?

A) Beceri Gözlem Formu
B) Beceri Edinim Raporu
C) Gelişim ve Öğreme İzleme Formu
D) Gelişim Raporu
E) Portfolyo

Cevap : A) Beceri Gözlem Formu

Açıklama : 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi’nde, çocukların değerlerle ilgili becerilerindeki gelişimini kaydetmek için “Beceri Gelişim Gözlem Formu” kullanıldığı belirtilmektedir. Bu form, programda yer alan becerilerin edinim düzeyini izlemek ve değerlendirmek için tasarlanmıştır.

9. Aşağıdakilerden hangisinde okul öncesi eğitim programlarının değerlendirilmesi ile ilgili yanlış bir bilgi verilmiştir?

A) Değerlendirme üç boyutta (çocuklar, program ve öğretmen) yapılır.
B) Eğitim programı tasarısının en son öğesi değerlendirmedir.
C) Programın uygulanmadan önce kuvvetli ve zayıf yönlerini ortaya koyar.
D) Yapılan günlük değerlendirmeleri aylık planların değerlendirmelere ışık tutar.
E) Öğretmen çocuklarla her hafta değerlendirme yapar.

Cevap : E) Öğretmen çocuklarla her hafta değerlendirme yapar.

Açıklama : Değerlendirme, programın son ve sürekli bir öğesidir. Çocuk, program ve öğretmeni kapsayan üç boyutu vardır. Ancak değerlendirme, çocuklarla yapılan sabit bir haftalık görüşme değildir. Aksine, “günü değerlendirme zamanı” gibi günlük rutinler ve sürekli gözlemlerle süreç odaklı olarak yürütülür.

10. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi öğretmenin mesleki gelişim açısından cevap aradığı sorulardan biri değildir?

A) Programın etkin olarak planlanmasına yeterince katkı sağlıyor mu?
B) Öğretmenlik mesleğinin yeterliliklerini yeterince gösterebiliyor muyum?
C) Hangi alanlarda yetkinliklere ihtiyaç duyuyor?
D) Çocuklar ile etkili iletişim kurabiliyor muyum?
E) Mesleki gelişim açısından takip edebileceği hizmet içi eğitimler nelerdir?

Cevap : D) Çocuklar ile etkili iletişim kurabiliyor muyum?

Açıklama : Öğretmenin kendini değerlendirmesi, mesleki gelişim için kritik bir süreçtir. Bu süreçte öğretmen, programı uygulama becerisini, mesleki standartlara uygunluğunu, eksik yönlerini ve gelişim ihtiyaçlarını sorgular. “Çocuklarla etkili iletişim kurabiliyor muyum?” sorusu çok önemli bir öz-yansıtma sorusu olsa da, diğer şıklar daha çok yapılandırılmış bir mesleki gelişim planlaması (yeterlilik analizi, ihtiyaç belirleme, eğitim arayışı) sürecini ifade etmektedir.