Mevzuat, Etik ve Hayvan Hakları 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Veteriner hekimliği mesleği, sadece hayvan sağlığı ile sınırlı kalmayıp, halk sağlığı, gıda güvenliği ve doğal hayatın korunması gibi çok önemli alanları da kapsayan, derin bir yasal ve etik çerçeveye oturtulmuş bir disiplindir. Bu makalede, bu mesleğin etik temelleri, yasal çerçevesi ve çalışma hayatındaki etik dışı davranışlar incelenecektir.

Mesleki Etik ve Felsefi Temeller

“Etik” sözcüğü, Yunanca “karakter” anlamına gelen “ethos” kelimesinden türetilmiştir. Felsefe tarihinde etik konularını diyaloglarının merkezine koyan filozof Platon olmuştur. Etik kuramları, eylemin doğruluğunu belirlemede farklı ölçütler kullanır:

• Erdem Etiği: Karakter gelişimine ve “ahlak eğitimine” özel bir önem verir.
• Sonuç Etiği: Eylemin ahlaki değerini sonucuna göre belirler. Bu akımın en önemli temsilcilerinden biri J.S. Mill‘dir.
• Ödev Etiği (Deontoloji): Eylemin sonucundan çok, ahlaki ilke ve ödeve uygunluğuna odaklanır. Bu kuram Immanuel Kant tarafından geliştirilmiştir.

Bireyin etik gelişimi de evreler halinde ilerler; ergenlikten çıkıp yetişkinliğe geçişi kapsayan, ilkelerin içselleştirildiği evreye “Gelenek Ötesi Dönem” denir.

Veteriner Hekimliği Mevzuatı

Veteriner hekimler, mesleklerini belirli yasaların güvencesi altında icra ederler. Bu alandaki temel yasal dayanak, “6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına Dair Kanun”dur. Bu yasal çerçeve, hukukun genel kaynaklarına dayanır. “Mevzuat”, Anayasa, kanunlar ve yönetmelikler gibi yazılı hukuk kurallarını kapsar; “dini yasaklar” ise bu kapsama girmez. Hukukun yazılı olmayan “esas/asıl kaynaklarından” biri de “örf ve adetlerdir”.

Veteriner hekimler, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yanı sıra Çevre ve Şehircilik Bakanlığı‘nda da özellikle “doğal hayatın korunması” gibi konularda hizmet verirler. Görev ve yetkileri kanunla belirlenmiştir; örneğin, “hayvan kesimi” yapmak değil, kesim sürecini denetlemek veteriner hekimin görevidir.

Yardımcı Sağlık Personeli ve Hayvan Sağlık Kabinleri

Veteriner yardımcı sağlık personeli (teknisyen/tekniker) yetiştiren okulların adı 2003 yılında “Tarım Meslek Lisesi” olarak belirlenmiş, 2006 yılında ise bu okullar Milli Eğitim Bakanlığı‘na bağlanmıştır. Bu personelin yetkileri sınırlıdır; örneğin, “hayvana operasyon yapamazlar” ancak hekim sorumluluğunda serum takabilirler. Veteriner yardımcı sağlık personelinin kendi iş yerlerini açmalarını düzenleyen 8 Mart 2007 tarihli yönetmelik ise “Hayvan Sağlık Kabini” açma usullerini belirlemiştir. Bu kabinlerde Reçete Kayıt Defteri ve Denetim Defteri gibi defterlerin bulundurulması zorunluyken, “Hayvan Sağlığı Kabini Genel Defteri” adında zorunlu bir defter yoktur.

Çalışma Hayatında Etik

Çalışma hayatı, uyulması gereken etik ilkelerle düzenlenir. “Değer”, bir şeyin önemini ayırt etmeye yarayan soyut bir ölçü birimidir. Bu değerlere aykırı davranışlar etik dışı kabul edilir. Rüşvet, kayırma ve ihmal gibi davranışların aksine, “tutumluluk” etik dışı bir davranış değil, olumlu bir özelliktir. Çalışma hayatındaki psikolojik taciz olan “mobbing” (bezdiri) ise kökenini Latince “mobile vulgus” (ayak takımı) kelimesinden alır.

Hayvan Hakları

Modern hukuk ve etik tartışmaları, hayvanların da hakları olduğu fikrini içerecek şekilde genişlemiştir. Dünyada yazılı ilk anayasal belgelerden biri olarak kabul edilen 1215 tarihli Magna Carta, İngiltere‘de kralın yetkilerini sınırlayarak hukuk devleti anlayışının temellerini atmıştır. Bu temel, zamanla insan haklarının ve günümüzde de hayvan haklarının yasal güvencelere kavuşmasının felsefi zeminini oluşturmuştur.

1. Ergenlikten çıkışı ve yetişkinliği kapsayan etik gelişim evresi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültürel Dönem
B) Özerk Dönem
C) Gelenek Ötesi Dönem
D) Bireysel Dönem
E) Toplumsal Dönem

Cevap : C) Gelenek Ötesi Dönem

Açıklama : Etik gelişim evrelerinde ergenlikten çıkış ve yetişkinliği kapsayan, bireyin etik ilke ve standartları dışsal otoritelerden bağımsız olarak kendi muhakemesiyle belirlediği evreye Gelenek Ötesi Dönem denir.

2. Yardımcı sağlık hizmetleri personelinin, muayenehane ya da polikliniklerde mesleki yetkileri ile sınırlı işleri ancak veteriner hekimlerin sorumluluğu altında yürütebilecekleri ifadesi hangi yasal çerçevede yer almıştır?

A) Hayvan Islahı Kanunu
B) Muayenehane ve Poliklinik Yönetmeliği
C) Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu
D) Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu
E) Suni Tohumlama Yönetmeliği

Cevap : B) Muayenehane ve Poliklinik Yönetmeliği

Açıklama : Yardımcı sağlık hizmetleri personelinin (teknisyen/tekniker) muayenehane ve polikliniklerdeki çalışma usul ve esasları, yetki sınırları ve bu işleri veteriner hekim sorumluluğu altında yürütecekleri bilgisi **Muayenehane ve Poliklinik Yönetmeliği**’nde düzenlenmiştir.

3. Etik sözcüğü Yunanca ethos sözcüğünden türetilmiş olup ne anlama gelmektedir?

A) Güzellik
B) Karakter
C) Doğruluk
D) İyilik
E) Sadakat

Cevap : B) Karakter

Açıklama : Etik sözcüğü, Yunanca’da “karakter”, “görenek” ya da “alışkanlık” anlamına gelen **ethos** kelimesinden türetilmiştir.

4. Diyaloglarımın çoğu etik konulu olan filozof aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pisagor
B) Sokrates
C) Platon
D) Aristo
E) Demokritos

Cevap : C) Platon

Açıklama : Antik Yunan filozofu Platon’un eserlerinin büyük çoğunluğu diyaloglar şeklinde yazılmış olup, bu diyalogların önemli bir kısmı (özellikle erken dönem diyalogları) hocası **Sokrates**’in etkisiyle etik (ahlak) konularını ele alır.

5. Veteriner hekimler Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nda daha çok hangi konularda hizmet verirler?

A) Hayvan Islahı
B) Doğal hayatın korunması
C) Hayvan verimliliğinin arttırılması
D) Gıda Güvenliği
E) Bulaşıcı hayvan hastalıkları

Cevap : B) Doğal hayatın korunması

Açıklama : Veteriner hekimler, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nda, özellikle yaban hayatı ve biyoçeşitlilik yönetimi kapsamında **Doğal hayatın korunması** ile ilgili çalışmalarda görev alırlar. Diğer konular (A, C, D, E) ise daha çok Tarım ve Orman Bakanlığı’nın görev alanına girer.

6. Dikey psikolojik taciz mobbing (bezdiri) çeşitlerinden birisi olup hangi anlamı taşır?

A) Yöneticinin çalışana uyguladığı psikolojik taciz
B) Yöneticinin yöneticiye uyguladığı psikolojik taciz
C) Çalışanın yöneticiye uyguladığı psikolojik taciz
D) Çalışanın çalışana uyguladığı psikolojik taciz
E) Çalışanların ailelerine uyguladığı psikolojik taciz

Cevap : C) Çalışanın yöneticiye uyguladığı psikolojik taciz

Açıklama :

7. Bir hayvan sağlık kabininde aşağıdaki defterlerden hangisinin bulundurulması zorunlu değildir?

A) Reçete Kayıt Defteri
B) Reçete Uygulama Protokol Defteri
C) Uygulama Defteri
D) Denetim Defteri
E) Hayvan Sağlığı Kabini Genel Defteri

Cevap : E) Hayvan Sağlığı Kabini Genel Defteri

Açıklama : Hayvan sağlık kabinlerinde bulundurulması zorunlu defterler arasında Reçete Kayıt Defteri, Reçete Uygulama Protokol Defteri, Uygulama Defteri ve Denetim Defteri yer alır. **Hayvan Sağlığı Kabini Genel Defteri** ise zorunlu değildir ve bir mevzuat karşılığı bulunmamaktadır.

8. Aşağıdakilerden hangisi çalışma hayatındaki etik dışı davranışlara girmez?

A) Rüşvet
B) Tutumluluk
C) Kayırma
D) Yıldırma
E) İhmal

Cevap : B) Tutumluluk

Açıklama : **Tutumluluk**, kaynakları verimli ve dikkatli kullanmayı ifade eder ve etik bir davranış olarak kabul edilir. Rüşvet, kayırma, yıldırma (mobbing) ve ihmal ise çalışma hayatındaki etik dışı ve yasalara aykırı davranışlardır.

9. Veteriner yardımcı sağlık personeli yetiştiren okulların adı 2003 yılında ne olarak belirlenmiştir?

A) Meslek Lisesi
B) Endüstri Meslek Lisesi
C) Veteriner Teknisyen Lisesi
D) Hayvan Sağlığı Lisesi
E) Tarım Meslek Lisesi

Cevap : E) Tarım Meslek Lisesi

Açıklama : “Hayvan Sağlık Memuru” unvanı, 1983 yılında “Veteriner Sağlık Teknisyeni” olarak değiştirilmiş, 2003 yılında bu kurumların adı “Tarım Meslek Lisesi” olarak yeniden belirlenmiş ve okullarda öğrenim süresi üç yıldan dört yıla çıkartılmıştır.

10. Türkçe karşılığı bezdiri olan mobbing’in kökeni Latince hangi kelimeden türetilmiştir?

A) Mobile terminus
B) Mobile mobilus
C) Mobile Universalis
D) Mobile vulgus
E) Vulgus terminus

Cevap : D) Mobile vulgus

Açıklama : Türkçe karşılığı bezdiri olan mobbing kelimesinin kökeni Latince’de “kalabalık, ayak takımı, halk” anlamına gelen **mobile vulgus** kelimesinden türetilmiştir.

11. Aşağıdakilerden hangisi veteriner yardımcı sağlık personelinin görevlerinden değildir?

A) Hayvana operasyon yapmak
B) Operasyon malzemesi hazırlamak
C) Hayvana serum takmak
D) Operasyon sonrası hayvanı gözlemlemek
E) Hayvanı operasyona hazırlamak

Cevap : A) Hayvana operasyon yapmak

Açıklama : Hayvana operasyon yapmak, teşhis ve tedavi yöntemlerini uygulamak **veteriner hekimin** görev ve yetkileri arasındadır. Veteriner yardımcı sağlık personeli, operasyon öncesi hazırlık, gözlem ve hekimin sorumluluğu altındaki sınırlı tıbbi uygulamaları (serum takmak gibi) yapabilir.

12. Veteriner sağlık teknisyen ve teknikerleri için 8 Mart 2007 tarih ve 26456 sayılı olarak kabul edilen yönetmeliğin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Suni tohumlama
B) Hayvancılık
C) Aşı uygulamaları
D) Hayvan sağlık kabini
E) Gıda güvenliği

Cevap : D) Hayvan sağlık kabini

Açıklama : 8 Mart 2007 tarih ve 26456 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yönetmeliğin konusu, veteriner sağlık teknisyen ve teknikerlerinin açabileceği **Hayvan Sağlık Kabinleri**’nin kuruluş, ruhsat, çalışma ve denetleme usul ve esaslarıdır.

13. Sonuç Etiği’nin temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Voltaire
B) Hume
C) Diderot
D) Descartes
E) J.S. Mill

Cevap : E) J.S. Mill

Açıklama : **Sonuç Etiği (Konsekwensiyalizm)**, bir eylemin ahlaki değerini sonuçlarına göre belirleyen yaklaşımdır. Bu akımın en bilinen türü Faydacılık (Utilitarizm)’dır ve önde gelen temsilcilerinden biri **John Stuart Mill (J.S. Mill)**’dir.

14. Aşağıdakilerden hangisi veteriner hekimlerin görevleri arasında değildir?

A) Hayvan Islahı
B) Hayvan sağlığı
C) Hayvan hastalıkları
D) Halk sağlığı
E) Hayvan kesimi

Cevap : E) Hayvan kesimi

Açıklama : Veteriner hekimler, hayvan sağlığı, hastalıkları, ıslahı, halk sağlığı ve gıda güvenliği gibi birçok alanda görevlidirler. Ancak **Hayvan kesimi** faaliyeti, veteriner hekimlerin bir görevi olmaktan ziyade, onların gözetim ve denetimi altında kasaplık meslek erbabı tarafından yapılır.

15. Bazı tarihçilerce dünyanın yazılı ilk anayasası olarak kabul edilen Magna Carta hangi ülkede kabul edilmiştir?

A) İngiltere
B) İsviçre
C) Fransa
D) Rusya
E) Almanya

Cevap : A) İngiltere

Açıklama : Magna Carta Libertatum (Büyük Özgürlük Fermanı), 1215 yılında İngiltere’de Kral John tarafından soyluların baskısıyla kabul edilmiş ve bazı tarihçilerce dünyanın yazılı ilk anayasal belgesi olarak kabul edilir.

16. Herhangi bir şeyin diğerlerine göre önemini ve durumunu ayırt etmeye yarayan soyut ölçü birimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Değer
B) Kriter
C) Ölçüt
D) Norm
E) Kültür

Cevap : A) Değer

Açıklama : **Değer**, herhangi bir şeyin diğer şeylere göre önemini ve durumunu ayırt etmeye yarayan, bir kişi veya toplum için iyi, doğru veya arzu edilir kabul edilen soyut ölçü birimidir.

17. Aşağıdakilerden hangisi Mevzuat kapsamında değildir?

A) Yönetmelik
B) Uluslararası Antlaşmalar
C) Kanun
D) Dini Yasaklar
E) Anayasa

Cevap : D) Dini Yasaklar

Açıklama : Mevzuat, bir ülkede yasal yetkili kurumlarca konulmuş, yazılı hukuk kurallarının tamamını ifade eder. Anayasa, Kanunlar, Uluslararası Antlaşmalar ve Yönetmelikler bu kapsamdadır. **Dini Yasaklar** ise hukuk kuralları değil, inanç sistemlerine ait ahlaki ve etik kurallardır.

18. Veteriner yardımcı sağlık personeli yetiştiren liseler 2006 yılından itibaren hangi bakanlığa bağlanmıştır?

A) İçişleri Bakanlığı
B) Orman ve Su İşleri Bakanlığı
C) Milli Eğitim Bakanlığı
D) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
E) Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

Cevap : C) Milli Eğitim Bakanlığı

Açıklama :

19. Aşağıdakilerden hangisi hukukun şekli esas/asıl kaynaklarındandır?

A) Örf ve Adetler
B) Yargı Kararları
C) Mahkeme Kararları
D) Toplantı Kararları
E) Görüş Kararları

Cevap : A) Örf ve Adetler

Açıklama : Hukuk kurallarının ortaya çıkış şekli ve ortaya çıkarken dışa karşı nasıl göründüğünü ifade eden “hukuku bildiren kaynaklar” olarak da adlandırılan “hukukun şekli kaynakları”dır. Şekli kaynaklar “esas/asıl kaynaklar” ve “yardımcı kaynaklar” olmak üzere iki bölümde incelenir. Bunlardan kanun, örf ve adetler “asıl kaynakları”; görüş ve yargı kararları ise “yardımcı kaynakları” meydana getirir

20. Veteriner hekimler mesleklerini hangi sayılı yasanın güvencesi altında yerine getirirler?

A) 3285
B) 4631
C) 5977
D) 6343
E) 5996

Cevap : D) 6343

Açıklama : Veteriner hekimler mesleklerini, 1954 yılında kabul edilen **6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği İle Odalarının Kuruluş ve Görevlerine Dair Kanun**’un güvencesi altında yerine getirirler. 5996, Gıda ve Yem Kanunu; 3285 ise Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’dur.