Spor Tarihi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Spor tarihi, insanın fiziksel aktiviteyle olan ilişkisinin evrimidir. Bu evrim, felsefi düşüncelerden ve toplumsal değişimlerden bağımsız değildir. Atilla Erdemli’nin deyişiyle, insanın kendi cevherini somutlaştırma gereksinimi “rekreasyon” olgusunu ortaya çıkarır. Bu makalede, Antik Çağ’daki ilk spor uygulamalarından, Rönesans ve Aydınlanma Çağı’ndaki yeniden doğuşa ve modern sporun felsefi temellerine kadar olan süreç incelenecektir.

Antik Çağda Spor ve Oyun

Sporun kökenleri, tarihin ilk dönemlerine, Fişek’e göre insanın “savunma-saldırı” güdülerine dayanır. İlkçağ uygarlıklarında spor, hem ritüel hem de güç gösterisiydi.

• Mezopotamya ve Mısır: Sümer uygarlığında, Gılgamış Destanı’na konu olan güreş ve atlı araba yarışları yaygındı. Antik Mısır‘da ise kralların hakimiyetini göstermek amacıyla uzun mesafe koşuları yapıldığı rivayet edilir.
• Antik Yunan: Batı Felsefesi’nin kökeni Antik Yunan’a dayanır. Bu dönemde insanın fiziksel ve zihinsel mükemmelliğini ifade eden “Arete” (erdem/üstünlük) kavramı sporun merkezindeydi. Zafer, en hızlı olanın değil, “tanrıların yardım ettiğinin” olurdu.
  • Antik Olimpiyatlar: Tarihsel olarak M.Ö. 776‘da başladığı ve M.S. 393‘te sona erdiği kabul edilir. Güreş, pankreas (pankration) ve atlı araba yarışları bu oyunlarda yer alırken, “Eskrim” bu oyunlardan biri değildir.
  • Hera Olimpiyatları: Tanrıça Hera adına, Sparta’daki bekar kadınların katıldığı koşu yarışlarıydı ve kazananlara zeytin dalı veya nar hediye edilirdi.
• Urartular: Tanrı Haldi adına yapılan ve Kral Menua‘nın atının atlayışının kaydedildiği yazıtlar, bu uygarlıkta da sporun önemini göstermektedir.

Orta Çağ, Rönesans ve Aydınlanma

Orta Çağ düşüncesi, bu dünyada yaşamanın amacını “öte dünyaya hizmet etmek” olarak görmüş ve bedeni geri plana atmıştır. Reform düşünürlerinden John Calvin, “Aylak eller şeytanın atölyesidir” diyerek ruhu bedenden üstün tutmuş ve bedensel uğraşlara şüpheyle yaklaşmıştır.

Rönesans ve Reform dönemi, Antik Yunan bakış açısını canlandırarak bedenin ve bedensel eğitimin bireyin eğitimi içinde yeniden yer bulmasını sağlamıştır. Baldassare Castiglione, 1528’de yayımlanan “Saraylının Kitabı” adlı eserinde ideal soylunun tenis, binicilik ve yüzme gibi sporları yapması gerektiğini belirtmiştir.

Bilim ve Aydınlanma Çağı, bedenin ve bedensel deneyimlerin rasyonel bir temelde kabul görmeye başladığı dönemdir. Johann Bernhard Basedow, Rousseau’nun fikirlerinden etkilenerek Philanthropium okulunu kurmuş ve beden eğitimine günün yarısını ayırmıştır. Bu okuldaki Johann Friedrich Simon ise “ilk modern beden eğitimi öğretmeni” olarak kabul edilir. “Cimnastiğin Babası” (Turnvater) olarak bilinen Friedrich Ludwig Jahn ise Alman Turnen Cimnastiği’ni kurmuştur.

Modern Spor, Felsefe ve Sosyoloji

Modern spor, 1896‘da Pierre de Coubertin‘in girişimleriyle başlayan Modern Olimpiyat Oyunları ile kurumsallaşmıştır. Olimpik motto “Citius, Altius, Fortius” (Daha hızlı, daha yüksek, daha güçlü) olup, Coubertin’in Olimpizm felsefesi “Yaşamdaki en önemli unsur zafer değil, mücadeledir” anlayışına dayanır.

Spor, “beden eğitimi” ile sıkça karıştırılır. Ancak sporun aksine, beden eğitimi bir meslek veya reklam aracı değildir. Yine de, “beden eğitiminin bir gelişim aracı olmadığı” ifadesi yanlıştır; her ikisi de gelişim aracıdır.

Premodern (geleneksel) sporlarda kurallar basit, istatistikler yok ve katılımcı-izleyici farkı azken; modern sporda “oyunlarla ilgili haberler düzenli olarak ulusal basında yer alır”. Sporun “agonistik” karakteri onun “mücadeleci” yapısını ifade eder. Bireyin ahlaki gelişimini ve insan yanını vurgulayan Atilla Erdemli’nin felsefesi ise Hümanizm anlayışını yansıtır.

Oyun ve Serbest Zaman Felsefesi

Johan Huizinga, “Oyun kültürden daha eskidir” teziyle oyunun önemini vurgulamıştır. Bernard Suits ise “Çekirge, Oyun, Yaşam ve Ütopya” kitabının yazarıdır. Suits’e göre “çalışmak”, amacı kendisinde olmayan (dışsal) bir faaliyetken; “oynamak” (ototelik etkinlik), amacı kendisinde olan (içsel) bir faaliyettir.

1. Aşağıdakilerden hangisi premodern sporu anlatan yanlış bir ifadedir?

A) Oyunlarla ilgili haberler düzenli olarak yerel ve ulusal basında verilir.
B) Kurallar basittir, bir yerden başka yere farklılıklar mevcuttur.
C) İstatistik ve kayıtlar mevcut değildir.
D) Organizasyonlar bireyler tarafından doğrudan ya da dolaylı yollarda yapılır.
E) Katılımcı ve izleyen arasındaki rol farklılığı azdır.

Cevap : A) Oyunlarla ilgili haberler düzenli olarak yerel ve ulusal basında verilir.

Açıklama : **Premodern (geleneksel)** sporlarda, kurallar basit, istatistik/kayıt eksik (C), katılımcı-izleyici farkı az (E) ve organizasyonlar amatör (D)dür. Düzenli ve ulusal basında haber verilmesi ise **modern** sporun özelliğidir.

2. İnsanın ‘olmakta olan bir varlık’ olduğu gerçeğini dile getiren Atilla Erdemli, “Öyle ise insan, kendisine yaraşan bir yaşamada bilgili, soylu, yüce ruhlu, onurlu, iyi ve iyiliksever, özverili, adil, dost, neşeli, ölçülü, ince zevkli bir varlık olarak ortaya çıkabilir” ifadesiyle hangi yaşama anlayışını açıklar?

A) Hümanizm
B) Pragmatizm
C) Alturizm
D) Olimpizm
E) Nobranlık

Cevap : A) Hümanizm

Açıklama :

3. Aşağıdakilerden hangisi ‘beden eğitimi’ ve ‘spor’ kavramlarının kıyaslamasına dair doğru bir ifade değildir?

A) Spor bir gelişim aracıdır – Beden eğitimi bir gelişim aracı değildir.
B) Spor bir reklam aracıdır – Beden eğitimi reklam aracı değildir.
C) Spor bir seyir aracıdır – Beden eğitimi bir seyir aracı değildir.
D) Spor bir yarışmadır – Beden eğitimi yarışma değildir.
E) Spor bir meslektir – Beden eğitimi bir meslek değildir.

Cevap : A) Spor bir gelişim aracıdır – Beden eğitimi bir gelişim aracı değildir.

Açıklama : Hem spor hem de beden eğitimi, bireyin fiziksel, zihinsel ve sosyal açıdan gelişmesine katkıda bulunan **gelişim araçlarıdır**. Beden eğitiminin gelişim aracı olmadığı ifadesi yanlıştır.

4. Kelime anlamı “mükemmellik/üstünlük” ya da “erdem” şeklinde kullanılan ….. kavramı, tüm yönleriyle gelişmiş bir insan idealine işaret eder ki bu idealde insanın fiziksel becerilerinin ve sportif yeteneklerinin de üst düzeyde gelişmiş olması önemlidir.
Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) philia
B) kallos
C) arete
D) agon
E) mimicy

Cevap : C) arete

Açıklama : Kelime anlamı **mükemmellik/üstünlük** ya da **erdem** olan Antik Yunan kavramı **Arete**’dir. Bu kavram, insanın tüm yönleriyle (fiziksel, ahlaki, zihinsel) en üst düzeye ulaşmasını hedefler.

5. “Aylak eller şeytanın atölyesidir.” diyerek ruhu bedenden üste koyan ve aslında beden eğitimine ve spora çokça önem vermeyen Reform düşünürü kimdir?

A) John Calvin
B) Tommaso Campanella
C) Martin Luther
D) Ockhamlı William
E) Desiderus Erasmus

Cevap : A) John Calvin

Açıklama : Bu ifade, Reform döneminde ruhsal disiplini ve çalışmayı öne çıkararak bedensel uğraşlara şüpheyle yaklaşan **John Calvin** ile ilişkilendirilir.

6. “Hera Olimpiyatları” ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Sparta’daki bekar kadınların katıldığı koşu yarışlarıdır.
B) Tanrıça Hera adına düzenlenir.
C) Koşucu kadınlar elbise giyerdi.
D) Antik Yunanistan kolonilerindeki bekar kadınların katıldığı koşu yarışlarıdır.
E) Kazananlara olimpiyat şampiyonları gibi zeytin dalından taç, nar, bereket sembolleri vs. şeyler hediye edilirdi.

Cevap : D) Antik Yunanistan kolonilerindeki bekar kadınların katıldığı koşu yarışlarıdır.

Açıklama :

7. Antik Olimpiyatlar’ın tarihsel kayıtlara dayanarak ifade edilen başlangıç ve bitiş tarihleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) M.Ö. 726-M.S. 383
B) M.Ö. 786-M.S. 323
C) M.Ö. 776-M.S. 393
D) M.Ö 776-M.S. 353
E) M.Ö. 876-M.S. 353

Cevap : C) M.Ö. 776-M.S. 393

Açıklama : Antik Olimpiyat Oyunları’nın tarihsel kayıtlara dayanılarak kabul edilen başlangıcı **M.Ö. 776**, bitişi ise Hristiyan İmparator Theodosius tarafından yasaklandığı tarih olan **M.S. 393**’tür.

8. Sporun agonistik karakteri ne anlama gelir?

A) Galibiyet yönelimli
B) Hedef yönelimli
C) Mücadeleci
D) Zevk aracı
E) Eğlenceli

Cevap : C) Mücadeleci

Açıklama : **Agonistik** kelimesi Yunanca’da “mücadele” veya “yarışma” anlamına gelir. Sporun agonistik karakteri, **mücadeleci** ve rekabete dayalı yapısını ifade eder.

9. Philanthropium’un reçetesine göre okulda eğitim için her gün ayrılan on saatin yaklaşık yarısı entelektüel etkinliklerde diğer yarısı ise bedensel etkinliklerle geçirilmeliydi. Philanthropium’un en önemli özelliklerinden biri de bu okuldaki fiziksel eğitimden sorumlu öğretmenlerin ilk modern beden eğitimi öğretmenleri oldukları kabul edilmesidir. Rousseau’nun fikirlerini model alarak Philanthropium okulunu kuran Alman aydınlanma eğitimcisi kimdir?

A) Friedrich Ludwig Jahn
B) Johann Friedrich GutsMuths
C) Franz Nachtegall
D) Per Henrik Ling
E) Johann Bernhard Basedow

Cevap : E) Johann Bernhard Basedow

Açıklama : **Johann Bernhard Basedow**, Rousseau’nun fikirlerini model alarak **Philanthropium** okulunu kuran ve beden eğitimine önem veren Alman aydınlanma eğitimcisidir.

10. Cordes (2013, s.3) serbest zamanın üç temel öğesi olduğunu dile getirir: insanın istediğini yapıp, istediği zaman bırakması vs. anlamında ‘algılanan özgürlük, başka bir amacın aracı olmayan, sadece kendisi için yapılan anlamında ….. yapılan etkinliklerin bir yarar getirmesi anlamında ‘yararlı sonuç’.
Cümlesinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisinin gelmesi uygundur?

A) sözel etkinlik
B) paratelik etkinlik
C) amaçsal etkinlik
D) araçsal etkinlik
E) ototelik etkinlik

Cevap : E) ototelik etkinlik

Açıklama : Amacı, başka bir dışsal sonuç değil, **sadece kendisi için** yapılan etkinlik anlamına gelen kavram **Ototelik Etkinlik**’tir (Yunanca: auto-self, telos-amaç).

11. “Fişek (1985)’e göre, tarihin ilk sporları “…..” kökenliydi ve o dönemki insanlar, yırtıcı hayvanlarla göğüs göğüse mücadele ediyorlardı”
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere gelmesi uygun ifade hangisidir?

A) Korunma-barınma
B) Araçlı-araçsız
C) Savunma-saldırı
D) Taşıma-ulaştırma
E) Temas sporları

Cevap : C) Savunma-saldırı

Açıklama : Yırtıcı hayvanlarla göğüs göğüse mücadele, sporun kökeninde yer alan **Savunma-Saldırı** güdülerinden kaynaklandığını işaret eder.

12. “Ön plana çıkan ve bizi ilgilendiren özelliği; bedenin ve bedensel deneyimlerin kabul görmeye başlaması ile insana olan bakışın değişmesi, dolayısıyla da beden eğitimi ve sporun bireyin eğitimi içerisinde yeniden yer bulmaya başlaması” ile ifade edilen tarih dönemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yeni Çağ
B) Orta Çağ
C) Antik Çağ
D) Yakın Çağ
E) Bilim ve Aydınlanma Çağı

Cevap : E) Bilim ve Aydınlanma Çağı

Açıklama : Bedenin ve bedensel eğitimin, Kilise dogmalarından kurtularak **rasyonel** bir temelde yeniden kabul görmeye başlaması **Bilim ve Aydınlanma Çağı** ile ilişkilidir.

13. “….. beden eğitimi ve sporun bireyin eğitimi içerisinde yer almaya başlayan, alanla ilgili eserlerin verilmeye başlandığı, bu açıdan bir şekilde Antik Yunan bakış açısını canlandıran görüşlerin beslendiği bir süreç olarak karşımıza çıktı.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Orta Çağ
B) İlk Çağ
C) İlk ve Orta Çağ
D) Rönesans ve Reform
E) Bilim ve Aydınlanma

Cevap : D) Rönesans ve Reform

Açıklama : Antik Yunan idealini yeniden canlandıran ve bedensel eğitimi kuramsal eserlerle eğitime dahil eden süreç **Rönesans ve Reform** dönemidir.

14. Erdemli (2008) deyişiyle; “Yaşamımızı gerçek temelleri üzerine oturtacak, İnsan yanımızı doyuracak tek şey içimizde ortaya çıkarılmayı bekleyen kendi cevherimizdir. Onu somutlaştıracağımız yaratıcı yaşamdan değişik nedenlerle kopmuşuzdur. İşte bu durumda bir gereksinme olarak …….ortaya çıkar.”
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere gelmesi uygun ifade nedir?

A) beden eğitimi
B) spor
C) oyun
D) rekreasyon
E) eğlence

Cevap : D) rekreasyon

Açıklama : Kişinin yaratıcı yaşamdan kopmasını ve kendi cevherini yeniden somutlaştırma gereksinimini vurgulayan bu ifade, **Rekreasyon** kavramıyla ilişkilidir.

15. “….., en basit ifadeyle, bu dünyada yaşamanın amacının öte dünyaya hizmet etmek ve dolayısıyla, ruhu cennete hazırlamak anlayışına sahiptir.”
Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Reform
B) Orta Çağ
C) İlk Çağ
D) Yakın Çağ
E) Rönesans

Cevap : B) Orta Çağ

Açıklama : Dünyayı öte dünyaya hazırlık olarak görme, ruhu bedenden üstün tutma ve bedensel faaliyetleri küçümseme anlayışı, **Orta Çağ** düşünce sisteminde hakimdir.

16. “Ona göre çok yönlü bir soylu; tenis, binicilik, yüzme, koşu gibi sporlar yapmalıydı. 1528’de yayımlanan Saraylının Kitabı (The Book of Courtier) adlı hayali diyaloglardan oluşan eseri, Rönesans ve sonrasında nazik ve uygar davranışa model olarak kullanılan ve yaygın olarak saygı gören bir kitaptı.” ifadesiyle anlatılan Rönesans ve reform düşünürü kimdir?

A) Erasmus
B) Piccolomini
C) Feltre
D) Vergerius
E) Castiglione

Cevap : E) Castiglione

Açıklama : “Saraylının Kitabı” (The Book of the Courtier) adlı eseri yazan ve Rönesans soylusuna çok yönlü bir spor eğitimi reçetesi sunan kişi **Baldassare Castiglione**’dir.

17. Aşağıdakilerden hangisi ilk modern beden eğitimi öğretmenidir?

A) Johann Friedrich Herbart
B) Johann Friedrich Simon
C) Friedrich Nietzsche
D) Johannes Gutenberg
E) Johann Gottlieb Fichte

Cevap : B) Johann Friedrich Simon

Açıklama : Almanya’da Philanthropium okulunda görev yapan ve ilk modern beden eğitimi öğretmeni kabul edilen kişi **Johann Friedrich Simon**’dur.

18. Aşağıdakilerden hangisi Antik Olimpiyatlar’da düzenlenen oyunlardan biri değildir?

A) Pankreas
B) Zırhlı koşu
C) Dört atlı araba yarışı
D) Eskrim
E) Güreş

Cevap : D) Eskrim

Açıklama : Eskrim, Antik Olimpiyatlar’da düzenlenen oyunlardan biri **değildir**. Pankreas (Pankration), Zırhlı koşu ve Güreş Antik Olimpiyatlarda yer almıştır.

19. “Tanrı Haldi’nin kudretiyle, İşpuini oğlu Menua der ki; Bu yerden Menua’nın bindiği Arsibini adlı at, 11.20 m. atladı.”
Yukarıdaki ifade hangi İlk Çağ uygarlığına ilişkindir?

A) Yunanlılara
B) Urartulara
C) Mayalara
D) Çinlilere
E) Mısırlılara

Cevap : B) Urartulara

Açıklama : Tanrı **Haldi** ve Kral **Menua** isimleri ile birlikte atla yapılan sportif kayıtlar, **Urartu** Uygarlığına ait yazıtlarda yer almaktadır.

20. “Cimnastiğin Babası (Turnvater) olarak anılan ….. Alman, ulusalcı bir eğitimcidir ve askeri amaçlara hitap etme eğilimi olan ekolü ‘Alman Turnen Cimnastiği’ olarak geçer.”
Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Johann Friedrich GutsMuths
B) Friedrich Ludwig Jahn
C) Franz Nachtegall
D) Johann Bernhard Basedow
E) Per Henrik Ling

Cevap : B) Friedrich Ludwig Jahn

Açıklama : “Cimnastiğin Babası” (Turnvater) olarak anılan ve Alman Turnen Cimnastiği’ni kuran ulusalcı eğitimci **Friedrich Ludwig Jahn**’dır.