Temel Ekonomi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

İktisat bilimi, temel olarak sınırsız olan insan ihtiyaçları ile bu ihtiyaçları karşılayacak kaynakların kıt olması gerçeğiyle ilgilenir. İnsan ihtiyaçlarının sayı bakımından sonsuz, şiddet derecelerinin farklı olması ancak **statik değil dinamik** bir yapıya sahip olması bu bilimin temelini oluşturur. İktisadi faaliyetler; üretim, bölüşüm ve tüketimin yanı sıra, mal ve hizmetlerin genellikle para aracılığıyla el değiştirmesini ifade eden **dolaşım (mübadele)** aşamasını da içerir.

Üretim ve Maliyet

Üretim, insan ihtiyaçlarını karşılamak için mal ve hizmet yaratma sürecidir. Üretim dört temel faktörle gerçekleştirilir: Emek (geliri ücret), Doğal Kaynaklar (geliri rant), Sermaye ve Girişimci. Bu faktörler arasında **Kâr**, bir üretim faktörü değil, girişimci faktörünün elde ettiği gelirdir. Üretim sürecinde, belirli bir ürünün **en az faktör miktarı ile nasıl üretileceğine** odaklanan kavrama **teknik etkinlik** denir.

Üretimde aynı toplam ürün miktarını sağlayacak farklı girdi bileşimlerini gösteren eğriye “eş ürün eğrisi” denir. Eş ürün eğrileri negatif eğimlidir ve birbirini kesmez; “yükselen eğrilerdir” ifadesi bu eğrilerin özellikleri için yanlıştır.

Tüketici Davranışı ve Talep

Tüketicinin amacı, mal ve hizmetlerin kullanılmasından elde ettiği tatmin hissi olan “faydadan” maksimum düzeye ulaşmaktır. Tüketilen mal miktarından elde edilen tatminin bütününe “toplam fayda” denir. Tüketicinin tercihlerini gösteren kayıtsızlık eğrileri ve satın alma gücünü gösteren bütçe doğrusu, tüketicinin gelirini nasıl harcaması gerektiğine dair sorulara cevap verirken, “malın fiyatını belirleyen unsurlara” cevap veremez.

Tüketicilerin değişik fiyat düzeylerinde satın almaya razı olacakları mal miktarına “talep” denir. Bir malın talep miktarını belirleyen unsurlar arasında malın fiyatı, alıcının geliri ve zevkleri yer alır; “sermaye miktarı” ise talebi değil, arzı etkileyen bir unsurdur.

Piyasa Yapıları

Piyasalar, alıcı ve satıcı sayısına göre farklı şekiller alır. Çok sayıda satıcıya karşılık o mal veya hizmeti satın alan sadece **tek bir alıcının** bulunduğu piyasa türüne “monopson” denir.

Makroekonomi ve İktisadi Sistemler

İktisat bilimi, J. M. Keynes gibi iktisatçıların katkılarıyla mikro ve makro iktisat olarak ikiye ayrılmıştır. Makroekonomi, enflasyon, işsizlik ve ekonomik büyüme gibi konuları inceler; “firma dengesi” ise mikroekonominin konusudur.

• Ekonomik Sistemler: Üretim araçlarının devlete ait olduğu ve tüm kararların merkezi otorite tarafından verildiği sistem “otoriter kolektivizm” olarak adlandırılır. Hem özel sektörün hem de kamu sektörünün ekonomide yer aldığı sistem ise “karma ekonomik sistemdir”.
• Ekonomi Politikaları: Devletin temel amaçları arasında fiyat istikrarı, adil gelir dağılımı ve tam istihdam yer alır; “bölgelerarası farklılıkları artırmak” bu amaçlardan biri olamaz. Gelir dağılımındaki eşitsizliği ölçmek için Gini katsayısı ve Lorenz eğrisi kullanılır; “gelir doğrusu” ise bu ölçüm araçlarından biri değildir.
• İktisadi Düşünceler: “Arz Yanlı İktisat”, vergi indirimlerini savunan ve “Reaganomics” olarak da bilinen bir görüştür. “Yeni Keynesyenler” ise, ekonomik krizlerde fiyatların ve özellikle “ücretlerin yapışkanlığı” (aşağı doğru yavaş hareket etmesi) olgusunu benimserler.
• Makroekonomik Sorunlar: Bir ekonomide fiili harcama düzeyinin, tam istihdamı sağlayacak potansiyel harcama düzeyinin altında kalması durumuna “deflasyonist açık” denir.

1. Aşağıdakilerden hangisi aynı ürünün veya belli bir ürünün en az faktör miktarı ile nasıl üretileceğine verilen isimdir?

A) Teknik etkinlik
B) Sosyal etkinlik
C) İktisadi etkinlik
D) Statik etkinlik
E) Dinamik etkinlik

Cevap : A) Teknik etkinlik

Açıklama : **Teknik etkinlik (Technical Efficiency)**, belirli bir üretim düzeyine ulaşmak için en az miktarda girdi (faktör) kullanılması durumunu ifade eder. Ekonomik etkinlik ise bu en az faktörün en düşük maliyetle elde edilmesini içerir.

2. Aşağıdakilerden hangisi belirli bir zaman diliminde tüketicilerin değişik fiyat düzeylerinde satın almaya razı olacakları mal miktarını ifade eder?

A) Talep
B) Emek
C) Piyasa
D) Sermaye
E) Arz

Cevap : A) Talep

Açıklama : Tüketicilerin belirli bir fiyat seviyesinde satın almak istedikleri ve satın alma güçlerinin bulunduğu mal miktarına **Talep** (Demand) denir.

3. Aşağıdakilerden hangisi iktisadi düzen içerisinde değiş tokuşların paralı mübadele şeklinde olduğunu ifade etmektedir?

A) Kıtlık
B) Dolaşım
C) Tüketim
D) Bölüşüm
E) Üretim

Cevap : B) Dolaşım

Açıklama : İktisadi hayatın temel aşamalarından olan **Dolaşım (Mübadele)**, mal ve hizmetlerin alıcı ve satıcı arasında genellikle **para** aracılığıyla el değiştirmesini ifade eder.

4. Kayıtsızlık eğrileri ve bütçe doğrusu aşağıdaki sorulardan hangisine cevap verememektedir?

A) Malın fiyatını belirleyen unsurlar nelerdir?
B) Tüketicinin satın alına gücü nedir?
C) Tüketici, maksimum tatmini elde etmek için, ihtiyaçları ile gelirini nasıl uzlaştıracaktır?
D) Tüketicinin ihtiyaçları nelerdir?
E) Tüketici, maksimum tatmin sağlayabilmesi için, harcamalarını nasıl yapmalıdır?

Cevap : A) Malın fiyatını belirleyen unsurlar nelerdir?

Açıklama : Kayıtsızlık eğrileri (tercih) ve bütçe doğrusu (gelir/fiyat kısıtı) mikroekonomide **tüketici dengesini** açıklamaya yarar (B, C, D, E şıkları ile ilgili). Ancak bu araçlar **malın fiyatını belirleyen** piyasa veya maliyet unsurlarına cevap veremez.

5. Aşağıdakilerden hangisi üretim faktörlerinden biri değildir?

A) Doğal Kaynaklar
B) Sermaye
C) Kâr
D) Girişimci
E) Emek

Cevap : C) Kâr

Açıklama : Temel üretim faktörleri; **Emek, Doğal Kaynaklar (Toprak), Sermaye ve Girişimci** (Teşebbüs)’dir. **Kâr** ise Girişimci faktörünün elde ettiği **gelirdir**, bir üretim faktörü değildir.

6. Çok sayıdaki satıcıya karşılık söz konusu mal veya hizmeti satın alan alıcı sayısı bire inmiş ise bu tür piyasaya ne ad verilir?

A) Tam oligopol
B) Monopson
C) Monopol
D) Noksan oligopol
E) Monopollü rekabet

Cevap : B) Monopson

Açıklama : **Monopson**, piyasada **çok sayıda satıcıya** karşılık (arz edene karşılık) o mal veya hizmeti satın alan sadece **tek bir alıcının** (talep edenin) bulunduğu piyasa türüdür.

7. Genellikle üretim ve tüketim, üretim araçlarına sahip devlet tarafından ayarlamyorsa bu sisteme ne ad verilir?

A) Ön kapitalizm
B) Liberalizm
C) Otoriter kolektivizm
D) Monetarizm
E) Kameralizm

Cevap : C) Otoriter kolektivizm

Açıklama : Üretim araçlarının devlete ait olduğu ve üretim/tüketim kararlarının merkezi otorite (devlet) tarafından planlanarak ayarlandığı sistem, **Otoriter Kolektivizm** (Komünizm, Merkezi Planlı Ekonomi) olarak adlandırılır.

8. “Ücretlerin yapışkanlığı”nı aşağıdaki iktisadi akımlardan hangisi benimsemektedir?

A) Parasalcılar
B) Arz Yanlılar
C) Yeni Keynesyenler
D) Yeni Klasikler
E) Monetaristler

Cevap : C) Yeni Keynesyenler

Açıklama : **Ücretlerin yapışkanlığı** (nominal ücretlerin aşağı yönde yavaş hareket etmesi), **Yeni Keynesyen** iktisatçıların, piyasa aksaklıklarını ve makroekonomik istikrarsızlıkları açıklamak için benimsediği temel bir varsayımdır.

9. Aşağıdakilerden hangisi ekonomi politikasının amaçlarından biri değildir?

A) İstihdam düzeyini arttırmak
B) Adil gelir ve servet dağılımını sağlamak
C) Bölgelerarası farklılıkları artırmak
D) Ödemeler bilançosu dengesini sağlamak
E) Fiyat istikrarını sağlamak

Cevap : C) Bölgelerarası farklılıkları artırmak

Açıklama : Ekonomi politikasının temel amaçları (istikrar, büyüme, tam istihdam, dış denge) arasında **bölgelerarası farklılıkları azaltmak** (kalkınma politikası) yer alır. **Farklılıkları artırmak** amaç olamaz.

10. Modern sanayi aşağıdakilerden hangisinin etkisiyle ortaya çıkmıştır?

A) Fizyokrasi
B) Otoriter kolektivizm
C) Sosyalizm
D) Merkantilizm
E) Sanayi reformu

Cevap : E) Sanayi reformu

Açıklama :

11. “Reaganomics” diye de adlandırılan iktisadi görüş aşağıdakilerden hangisidir?

A) Post Keynesyenler
B) Arz Yanlı İktisat
C) Monetaristler
D) Rasyonel Beklentiler
E) Klasikler

Cevap : B) Arz Yanlı İktisat

Açıklama : ABD Başkanı Ronald Reagan döneminde uygulanan, vergi indirimlerini ve arzı artırıcı politikaları temel alan iktisadi görüş, **Arz Yanlı İktisat** (Supply-Side Economics) olarak bilinir ve “Reaganomics” olarak adlandırılır.

12. Aşağıdakilerden hangisi tüketicinin belli bir sürede kullandığı ya da tükettiği mal ve hizmetlerden elde ettiği tatmin duygularının bütününü ifade eder?

A) Birim fayda
B) Marjinal fayda
C) Ortalama fayda
D) Azalan marjinal fayda
E) Toplam fayda

Cevap : E) Toplam fayda

Açıklama : Tüketicinin belirli bir mal veya hizmeti tüketimi sonucunda elde ettiği bütün tatmin duygularının toplamına **Toplam Fayda** (Total Utility) denir.

13. Aşağıdakilerden hangisi gelir dağılımındaki eşitsizliğin ölçülmesinde kullanılan araçlardan biri değildir?

A) Yüzde paylar analizi
B) Gini katsayısı
C) Lorenz eğrisi
D) Gelir doğrusu
E) Yoksulluk oranı endeksi

Cevap : D) Gelir doğrusu

Açıklama : Gelir dağılımındaki eşitsizliğin ölçülmesinde kullanılan temel araçlar; **Gini Katsayısı, Lorenz Eğrisi** ve **Yüzde Paylar Analizi**’dir. **Gelir doğrusu** (veya Bütçe doğrusu), tüketici dengesini açıklamada kullanılan mikroekonomik bir araçtır.

14. Aşağıdakilerden hangisi üreticinin sattığı değerlere karşılık aldığı paraya verilen isimdir?

A) Faiz
B) Maliyet
C) Rant
D) Hasılat
E) Emek

Cevap : D) Hasılat

Açıklama : Üreticinin sattığı mal veya hizmetler karşılığında elde ettiği toplam değere (paraya) **Hasılat** (Revenue) denir.

15. Özel sektörle birlikte kamu sektörünün de yer aldığı, devletin ekonomik faaliyetlere çeşitli yönlerden müdahale ettiği sisteme ne ad verilmektedir?

A) Komünist sistem
B) Sosyalist sistem
C) Liberal sistem
D) Rekabetçi kapitalist sistem
E) Karma ekonomik sistem

Cevap : E) Karma ekonomik sistem

Açıklama : **Karma ekonomik sistem**, hem özel mülkiyeti ve piyasa ekonomisini (özel sektör) hem de devlet mülkiyetini ve ekonomik müdahaleyi (kamu sektörü) bir arada bulunduran sistemdir.

16. Gelir ile tasarruflar arasındaki doğru yönlü ilişkiyi gösteren ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tasarruf Fonksiyonu
B) Marjinal Tasarruf Eğilimi
C) Likidite Fonksiyonu
D) Üretim Fonksiyonu
E) Gelir Fonksiyonu

Cevap : A) Tasarruf Fonksiyonu

Açıklama : Tüketim harcamaları dışındaki gelirin (tasarruf) gelir düzeyi ile olan ilişkisini matematiksel olarak gösteren ifadeye **Tasarruf Fonksiyonu** (Saving Function) denir.

17. Aşağıdakilerden hangisi herhangi bir malın talep miktarını belirleyen unsurlardan değildir?

A) Alıcının gelir düzeyi
B) Sermaye miktarı
C) Malın fiyatı
D) Rakip malların fiyatı
E) Alıcının alışkanlıkları

Cevap : B) Sermaye miktarı

Açıklama : Bir malın talep miktarını belirleyen unsurlar (Talep Fonksiyonu değişkenleri); malın fiyatı, alıcının geliri, ikame/tamamlayıcı malların fiyatları ve alıcının zevk/alışkanlıklarıdır. **Sermaye miktarı** ise **arzı** (üretimi) belirleyen bir faktördür.

18. Aşağıdakilerden hangisi eş ürün eğrilerinin özelliklerinden biri değildir?

A) Birden fazla olan eş ürün eğrilerine eş ürün eğrileri kümesi denir.
B) Eş ürün eğrilerinin eğimleri negatiftir.
C) Eş ürün eğrilerinin her noktasındaki üretim miktarı ayıdır.
D) Eş ürün eğrileri yükselen eğrilerdir.
E) Eş ürün eğrileri ikame özelliğini gösterir.

Cevap : D) Eş ürün eğrileri yükselen eğrilerdir.

Açıklama : **Eş ürün eğrileri (Isoquant)**, genellikle girdi ikamesi nedeniyle, sol yukarıdan sağ aşağıya doğru iner; yani **eğimleri negatiftir**. “Yükselen eğrilerdir” ifadesi yanlıştır.

19. Aşağıdakilerden hangisi ihtiyaçların özellikleri arasında yer almaz?

A) İhtiyaçlar ikame özelliğine sahiptir.
B) İhtiyaçlar kapasite bakımından sınırlıdır.
C) İhtiyaçlar sayı bakımından sonsuzdur.
D) İhtiyaçlar statik bir bünyeye sahiptir.
E) İhtiyaçların şiddet dereceleri vardır.

Cevap : D) İhtiyaçlar statik bir bünyeye sahiptir.

Açıklama : İnsan ihtiyaçları; zamanla değişir, gelişir ve çeşitlenir (örn: teknoloji ile yeni ihtiyaçlar doğar). Bu nedenle ihtiyaçların yapısı **statik (durağan) değil, dinamiktir**.

20. Aşağıdaki hangi kavram ekonomiyi tam istihdam düzeyine taşıyacak potansiyel harcama düzeyi ile fiili harcama düzeyi arasındaki açıklık durumunu tanımlamaktadır?

A) Yatırım açığı
B) Enflasyonist açık
C) İkiz açık
D) Bütçe açığı
E) Deflasyonist açık

Cevap : E) Deflasyonist açık

Açıklama : Tam istihdamı sağlayacak harcama düzeyinin (potansiyel) fiili (gerçekleşen) harcama düzeyinden **büyük** olması, yani ekonomide tam istihdama ulaşmak için yetersiz talep bulunması durumuna **Deflasyonist Açık** (Deflationary Gap) denir.