Uluslararası Hukuk 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Uluslararası hukuk, uluslararası toplumun aktörleri arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk kuralları bütünüdür. Bu alanın en temel aktörü devlettir. Devletin var olabilmesi için ülke, insan topluluğu ve egemen bir siyasi otoriteye sahip olması gerekir; “bütün devletlerce tanınma” ise kurucu bir şart değildir. Modern uluslararası hukukun başlangıcı, ulus-devlet sisteminin doğuşuyla birlikte 16. ve 17. yüzyıllara kadar geriye götürülebilir. Bu hukukun gelişiminde ise Milletler Cemiyeti ve Birleşmiş Milletler gibi küresel örgütler büyük rol oynamıştır.

Devletin Egemenliği ve Yetkileri

Devletin egemenliği, kendi ülkesi üzerinde tam ve münhasır yetkiye sahip olması demektir. Devletin ülkesi; kara, deniz ve hava sahalarından oluşur. Kara ülkesi dağlar, adalar ve akarsuları içerirken, “takımada suları” deniz ülkesinin bir parçasıdır. Devlet, bu egemenliğine dayanarak yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kullanır. Ancak bu yetki mutlak değildir:

• Devletlerin Egemen Eşitliği: Bir devlet, kendi yetkilerini “diğer devlet veya ülkelere” karşı kullanamaz. Nüfusu az olan devletlerle kalabalık olan devletlerin hukuksal kişilikleri arasında bir fark yoktur.
• Ülkesel Yetkinin Sınırları: Devletin ülkesel yetkisi, diplomatik temsilciliklerin bağışıklıkları ve askeri üsler gibi özel durumlarla sınırlandırılabilir.
• Ülke Dışı Yetkiler: Devletler, kendi karasularındaki (ülke içi) yabancı gemileri denetlemenin yanı sıra, bitişik bölge veya münhasır ekonomik bölge gibi ülkesi dışında da bazı sınırlı yetkilere sahiptir.

Uluslararası Hukukun Kaynakları

Uluslararası hukukun kaynakları, Uluslararası Adalet Divanı Statüsü’nün 38. maddesinde belirtilmiştir.

• Asıl Kaynaklar:
  • Antlaşmalar: Devletler arasında yazılı olarak yapılan anlaşmalardır. “Bölgesel nitelikteki antlaşmalar” kural olarak üçüncü devletleri bağlamaz.
  • Teamül (Yapılageliş): Yazılı olmayan, devletlerin hukuki bir zorunluluk inancıyla (psikolojik öğe) tekrarladıkları uygulamalardır (maddi öğe).
• Yardımcı Kaynaklar: Hukuk kurallarının tespitinde kullanılan araçlardır. Bunlar; yargı kararları, hakemlik kararları ve öğreti (doktrin)dir.
• Hukukun Genel İlkeleri: Medeni hukuk sistemlerince kabul edilmiş “iyi niyet (good faith)” ve “ölçülülük” gibi ortak ilkelerdir.

Uluslararası hukukun “en zayıf yönü” ise, kurallara uymayı zorlayacak merkezi bir “yaptırım mekanizmasının ve otoritenin zayıflığıdır”.

Uluslararası Hukukun Kişileri

Uluslararası hukukun temel kişisi (süjesi) devletlerdir. Ancak devletlerin yanı sıra uluslararası örgütler ve devlet niteliği kazanmamış topluluklar da sınırlı kişiliğe sahiptir. Yetki bakımından sıralandığında, en az yetkili olan “devlet niteliği kazanmamış insan toplulukları”, ardından “uluslararası örgütler” ve en geniş yetkili olan “devletler” gelir. Bireylerin (gerçek kişiler) de AİHM’e başvurabilme veya savaş hukukundan yararlanma gibi sınırlı hakları vardır; ancak “diplomatik pasaport ve bağışıklıklara sahip olma” bireyin uluslararası hukuk kişisi olduğunu göstermez, bu bir statü ayrıcalığıdır.

Sonuç

Uluslararası hukuk, devletlerin egemenliklerini nasıl kullandıklarını ve birbirleriyle olan ilişkilerini düzenler. Günümüzde “ilhak” (toprak katma) gibi güç kullanımına dayalı ülke kazanma yolları hukuka aykırı sayılmaktadır. Antlaşmaların sona ermesi ise tarafların kararı, fesih veya koşulların esaslı değişikliği (Rebus sic stantibus) gibi nedenlerle gerçekleşir; Uluslararası Adalet Divanı kararı ise doğrudan bir sona erme nedeni değildir.

1. Devletler ülkeleri üzerindeki yasama, yürütme ve yargı gibi hukuki yetkilerini kimlere karşı kullanamazlar?

A) Ülkesindeki vatandaşlarına ait mallara
B) Ülkesinde bulunan vatandaşlarıma
C) Ülkesindeki yabancılara
D) Diğer devlet veya ülkelere
E) Ülkesindeki yabancılara ait mallara

Cevap : D) Diğer devlet veya ülkelere

Açıklama : Devletlerin yasama, yürütme ve yargı gibi yetkileri, egemenlik ilkesi gereği kendi ülkesi üzerinde mutlaktır; ancak bu yetkiler, uluslararası hukukun bir gereği olarak, diğer devletlerin ve uluslararası örgütlerin bağışıklık ve dokunulmazlıkları nedeniyle **Diğer devlet veya ülkelere** karşı sınırlı veya kullanılamazdır.

2. I. İrade açıklaması
II. Özel onay gerekliliği
III. Kural koyucu ve çok taraflı olmak zorunluluğu
IV. Tek taraflı bir işlem niteliğini de içerebilmesi
Yukarıdakilerden hangileri bir antlaşmanın içermesi gereken unsurlardandır?

A) II, III ve IV
B) I, II ve IV
C) I, II ve III
D) I ve II
E) III ve IV

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama :

3. Aşağıdakilerden hangisi, antlaşmalar hukukunda, üçüncü kişiler için kendi rızaları olmadan hüküm doğuran, antlaşmalardan biri değildir?

A) Bir devletin siyasal statüsüne ilişkin antlaşma
B) Bazı uluslararası örgütlerin uluslararası hukuk kişiliğine ilişkin antlaşma
C) Bir devlet ya da bölgenin silahsızlandırılması antlaşması
D) Uluslararası deniz ve akarsu yollarının statüsüne ilişkin antlaşma
E) Bölgesel nitelikteki uluslararası antlaşmalar

Cevap : E) Bölgesel nitelikteki uluslararası antlaşmalar

Açıklama : A, B, C ve D şıklarında belirtilenler, genellikle nesnel rejimler oluşturduğu için üçüncü devletler için de rızaları olmadan hüküm doğurabilirler. **Bölgesel nitelikteki uluslararası antlaşmalar** (E) ise genel olarak yalnızca taraf devletleri bağlar, üçüncü kişiler için rızaları olmadan hüküm doğurmaz.

4. Devletlerin ülkesel yetkisine getirilen sınırlamalardan biri olan diplomatik dokunulmazlıklar bağlamında aşağıdakilerden hangisi diplomatik dokunulmazlık ve ayrıcalıklardan yararlanamaz?

A) Büyükelçiler
B) Bakanlar
C) Ateşeler
D) Katip rütbesindekiler
E) Yabancı ülkelerde bulunan resmi burslu öğrenciler

Cevap : E) Yabancı ülkelerde bulunan resmi burslu öğrenciler

Açıklama : Büyükelçiler, Bakanlar, Ateşeler ve Katip rütbesindekiler diplomatik misyon üyeleri olup diplomatik dokunulmazlık ve ayrıcalıklardan yararlanır. **Resmi burslu öğrenciler** (E) ise diplomatik personel kapsamında değildir ve bu tür ayrıcalıklardan yararlanamaz.

5. Uluslararası hukukun gelişimi sürecinde hangi uluslararası örgütlerin katkısı daha çok olmuştur?

A) NATO ve Varşova Paktı
B) Şangay İşbirliği Örgütü ve SEATO
C) Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi
D) Milletler Cemiyeti ve Birleşmiş Milletler
E) Amerikan Devletleri Örgütü ve MERCOSUR

Cevap : D) Milletler Cemiyeti ve Birleşmiş Milletler

Açıklama : Modern uluslararası hukukun kolektif güvenlik, barışın korunması ve kurallarının gelişmesinde en büyük katkıyı, küresel ve genel amaçlı uluslararası örgütler olan **Milletler Cemiyeti** (I. Dünya Savaşı sonrası) ve ardılı **Birleşmiş Milletler** (II. Dünya Savaşı sonrası) sağlamıştır.

6. Aşağıdakilerden hangisi devletlerin ülkesel yetkilerinin kullanılması bağlamında görülebilen özel sınırlandırmalardan biri değildir?

A) İnsan hakları hukukundan kaynaklanan sınırlamalar
B) Diplomatik temsilcilerin dokunulmazlıkları
C) Diplomatik temsilciliklerin bağışıklıkları
D) Belli ülkelerin vatandaşlarına tanınan ticari veya yargısal ayrıcalıklar
E) Askeri üsler vererek bazı ayrıcalıklar tanıma

Cevap : A) İnsan hakları hukukundan kaynaklanan sınırlamalar

Açıklama :

7. I. İyi niyet (good faith)
II. Geçmişte kabulün gelecekte reddi mümkün kılmaması
III. Ölçülülük (proportionality)
IV. Uluslararası örgüt kararları
Uluslararası hukukun kaynaklarından olan hukukun genel ilkeleri kapsamında yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinden bahsedilebilir?

A) I, II ve III
B) Yalnız I
C) Yalnız III
D) I, III ve IV
E) II ve III

Cevap : A) I, II ve III

Açıklama : Hukukun genel ilkeleri, ulusal hukuk sistemlerinde kabul görmüş ve uluslararası alana aktarılmış ilkelerdir. Bunlar arasında **İyi niyet** (I), estoppel ilkesi (Geçmişte kabulün gelecekte reddi mümkün kılmaması – II) ve **Ölçülülük** (III) sayılır. Uluslararası örgüt kararları (IV) ise antlaşma veya teamül kapsamında kaynak olabilir, genel ilke değildir.

8. Modern dönemde uluslararası hukukun gelişimi en çok hangi yüzyıllara kadar geriye götürülebilir?

A) 20-21. yüzyıllar
B) 16-17 yüzyıllar
C) 12.-13. yüzyıllar
D) 19-20. yüzyıllar
E) M.Ö. 2-3 yüzyıllar

Cevap : B) 16-17 yüzyıllar

Açıklama : Modern uluslararası hukukun başlangıcı, ulus-devlet sisteminin doğuşu ve Westphalia Barışı (1648) ile ilişkilidir. Bu nedenle gelişimi en çok **16-17. yüzyıllara** kadar geriye götürülebilir.

9. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası hukukun en zayıf yönü olarak değerlendirilebilir?

A) Uluslararası örgütlerin güçlü etkisi
B) Kurallara uymayı destekleyecek yaptırımların ve otoritenin zayıflığı
C) Uluslararası özel hukuk alanının gelişimi
D) Devletler arasında uyum sürekli uyum
E) Uluslararası mahkemelerin artan etkisi

Cevap : B) Kurallara uymayı destekleyecek yaptırımların ve otoritenin zayıflığı

Açıklama : Uluslararası hukukun ana zayıf yönü, ulusal hukuk sistemlerinin aksine, kuralları uygulayacak merkezi bir **otoritenin** (polis gücü) ve zorlayıcı **yaptırım mekanizmalarının zayıflığı** ya da eksikliğidir.

10. Uluslararası hukukta devletin hukuk kişisi olması için var olması gereken insan topluluğu hakkında aşağıdakilerden hangisinden bahsedilemez?

A) İnsan topluluğunu oluşturan kişi sayısının bir önemi yoktur.
B) Nüfusu az olan devletlerle kalabalık olan devletlerin hukuksal kişiliği farklıdır.
C) Devletin nüfusunun birlikteliğinin sürekliliği gereklidir.
D) Aralarında etnik, dini ve diğer türlü kültürel aynılık gerekmez.
E) Birden çok toplumsal gruplardan meydana gelebilir.

Cevap : B) Nüfusu az olan devletlerle kalabalık olan devletlerin hukuksal kişiliği farklıdır.

Açıklama : Uluslararası hukukta egemen eşitlik ilkesi geçerlidir. Bir devletin hukuk kişiliği, nüfusu az ya da çok olmasına bağlı olarak **farklılık göstermez** (B). Kişi sayısının önemi yoktur (A) ve kültürel aynılık gerekmez (D, E).

11. I. Yazılı olmayan hukuk kurallarının ifade eder.
II. Maddi ve psikolojik olmak üzere iki öğe içerir.
III. Toplumdaki örf ve adet kurallarını ifade eder.
IV. Uluslararası hukuk alanında uygulama alanı kalmamıştır.
Uluslararası hukukun kaynaklarından olan yapılageliş ya da teamül normlarını yukarıdakilerden hangileri tanımlar?

A) I, II ve IV
B) I, II ve III
C) II ve III
D) I ve II
E) II, III ve IV

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : Yapılageliş (Teamül); **yazılı olmayan** (I), bir uygulamanın (maddi unsur) hukuki zorunluluk inancıyla (psikolojik unsur) tekrarlanmasıyla oluşan (II), ulusal düzeydeki **örf ve adet kurallarının** uluslararası alandaki karşılığıdır (III). Uygulama alanı kalmamıştır (IV) ifadesi yanlıştır.

12. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası hukukta devlet olma şartlarından biri değildir?

A) Ülke
B) Siyasi otorite
C) İnsan topluluğu
D) Bütün devletlerce tanınma
E) Uluslararası ilişkilerini yürütebilme kapasitesi

Cevap : D) Bütün devletlerce tanınma

Açıklama : Uluslararası hukukta bir devletin oluşumu için gerekli olan şartlar **Ülke** (A), **İnsan Topluluğu** (C) ve **Siyasi Otorite**dir (Egemenlik – B), ayrıca uluslararası ilişkileri yürütebilme kapasitesi (E) gereklidir. **Bütün devletlerce tanınma** (D) ise bir şart değil, politik bir eylemdir (Deklaratif Teori).

13. Uluslararası hukukta devletin ülkesi kavramı tam olarak neyi ifade etmektedir?

A) Devletin sahip olduğu ve egemenliği altındaki bütün kara, deniz ve hava sahalarımı
B) Kara ülkesi ve üzerindeki hava sahasını
C) Sadece kara ülkesini ve bağlı olan deniz alanlarını
D) Kara ülkesi, deniz ülkesi ve uluslararası hava sahasını
E) Kara ülkesi, karasuları ve münhasır ekonomik bölgeyi

Cevap : A) Devletin sahip olduğu ve egemenliği altındaki bütün kara, deniz ve hava sahalarımı

Açıklama : Devletin ülkesi, egemenliğin tam ve münhasır olarak kullanıldığı coğrafi alanı ifade eder. Bu alan **kara ülkesi**, kara suları (deniz ülkesi) ve bunların üzerindeki **hava sahasının** tamamını kapsar.

14. Aşağıdakilerden hangisi devletin ülkesi dışında kullanabileceği yetkilerden biri değildir?

A) Münhasır ekonomik bölgesinde ekonomik faaliyetler de bulunma
B) Kendi vatandaşları ve araçları üzerinde ülke dışında bazı yetkilerini kullanma
C) Güney kutbu, uzay ve açık deniz gibi alanlarda vatandaşları ve bayrağını taşıyan araçlar üzerinde bazı yetkileri kullanma
D) Bitişik bölge olarak ilan edilen deniz alanlarında gümrük, sağlık ve göç konularında kendi yasalarını uygulama
E) Kendi karasularındaki yabancı gemileri denetleme

Cevap : E) Kendi karasularındaki yabancı gemileri denetleme

Açıklama : **Karasuları**, devletin ülkesinin bir parçasıdır. Karasularındaki yabancı gemileri denetleme (E), ülkesel yetkinin **ülke içinde** kullanılmasına bir örnektir. Diğer şıklar (A, B, C, D) ülkesel yetkinin **ülke dışında** (fonksiyonel veya kişisel yetki) kullanılmasına örnektir.

15. Aşağıdakilerden hangisi bireylerin veya gerçek kişilerin uluslararası hukuk kişisi olabilecekleri durumlardan biri değildir?

A) Devletlere karşı savaş hukuku normları ve düzenlemelerine dayanan korunma ve diğer haklara sahip olma
B) AİHM gibi bölgesel ve supranasyonal yargı organlarında devletlere karşı dava açabilme
C) Uluslararası sözleşmeler kapsamında temel insan haklarından yararlanma
D) Diplomatik pasaport ve bağışıklıklara sahip olma
E) Uluslararası yargı organları ve davalarda valarda gerçek kişi olarak taraf olabilme

Cevap : D) Diplomatik pasaport ve bağışıklıklara sahip olma

Açıklama : Diplomatik pasaport ve bağışıklıklar, bireylere diplomatik statüleri nedeniyle tanınan bir ayrıcalıktır. Bu durum, bireyin **uluslararası hukuk kişiliğini** (Uluslararası Hukuk Subjesi) değil, **diplomatik temsilcilik sıfatını** ifade eder.

16. Aşağıda verilen uluslararası hukukun kişileri, sahip oldukları haklar ve yetkiler bakımından en az yetkiden en genişe doğru nasıl sıralanmalıdır?

A) Gerçek kişiler – devletler – uluslararası örgütler
B) Devletler – devlet niteliği kazanmamış insan toplulukları – uluslararası örgütler
C) Devlet niteliği kazanmamış insan toplulukları – uluslararası örgütler – devletler
D) Devletler – gerçek kişiler – uluslararası örgütler
E) Devlet niteliği kazanmamış insan toplulukları – devletler – uluslararası örgütler

Cevap : C) Devlet niteliği kazanmamış insan toplulukları – uluslararası örgütler – devletler

Açıklama : Uluslararası hukukun en geniş yetkili kişisi **Devletler**dir. **Devlet niteliği kazanmamış insan toplulukları** (isyan edenler, ulusal kurtuluş hareketleri) en sınırlı yetkiye sahiptir. **Uluslararası örgütler** ise kurucu antlaşmalarının verdiği yetki kadar (fonksiyonel yetki) kişiliğe sahiptir, bu da devletlerden sonra en geniş yetkiyi temsil eder. **Sıralama:** Devlet niteliği kazanmamış insan toplulukları < Uluslararası örgütler < Devletler.

17. Aşağıdakilerden hangisi bir devletin kara ülkesinin unsurlarından biri olamaz?

A) Takımada suları
B) Dağlar
C) Yarımadalar
D) Akarsular
E) Adalar

Cevap : A) Takımada suları

Açıklama : **Takımada suları**, kara sularının (deniz ülkesinin) bir parçasıdır ve kara ülkesinin değil, **deniz ülkesinin** unsurları arasında yer alır. Dağlar, yarımadalar, akarsular ve adalar ise kara ülkesinin unsurlarıdır.

18. I. Yargı kararları
II. Hakemlik kararları
III. Öğreti
IV. Yapılageliş normları
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri uluslararası hukukun yardımcı kaynakları olarak adlandırılır?

A) I ve III
B) Yalnız I
C) I, II, III ve IV
D) I ve II
E) I, II ve III

Cevap : E) I, II ve III

Açıklama : Uluslararası Adalet Divanı Statüsü’nün 38. maddesine göre **Yargı kararları** (I), **Hakemlik kararları** (II) ve en yetkili yazarların **Öğretisi** (III) hukukun tespiti için kullanılan **yardımcı kaynaklardır**. Yapılageliş normları (IV) ise asıl kaynaktır.

19. Aşağıdakilerden hangisi günümüzde uluslararası hukuka uygun olarak ülke kazanılmasına bir örnek olarak verilemez?

A) Arazi oluşumu yoluyla ülke kazanma
B) Yargı kararları yoluyla ülke kazanılması
C) İlhak yoluyla bir toprağın kazanılması
D) Devir yoluyla ülke kazanılması
E) İşgal yoluyla sahipsiz bir toprağın kazanılması

Cevap : C) İlhak yoluyla bir toprağın kazanılması

Açıklama : **İlhak**, günümüzde uluslararası hukukta **güç kullanma yasağı** nedeniyle ülke kazanımına uygun bir yöntem olarak **kabul edilmez**. Diğer yöntemler (Arazi oluşumu, yargı kararları, devir, sahipsiz toprağın işgali) teorik olarak hala geçerli olabilir.

20. Aşağıdakilerden hangisi, antlaşmalar hukukunda bir antlaşmayı sona erdiren olağan durumlardan biri değildir?

A) Tarafların daha sonraki karar ve olurları ile sona erme
B) Antlaşmanın bir hükmü ile sona erme
C) Uluslararası Adalet Divanı kararı ile sona erme
D) Taraflarım feshi ya da çekilmeleri ile sona erme
E) Rebus sic stantibus ilkesine dayanarak sona erme

Cevap : C) Uluslararası Adalet Divanı kararı ile sona erme

Açıklama : Antlaşmaların sona ermesi; **tarafların kararı** (A), **antlaşmanın hükmü** (B), **fesih/çekilme** (D) ve temel koşulların değişmesi (**Rebus sic stantibus** – E) gibi olağan veya hukuki yollarla gerçekleşir. **Uluslararası Adalet Divanı kararı** (C) bir antlaşmayı doğrudan sona erdirmez, sadece antlaşmanın sona erme koşullarının oluşup oluşmadığına karar verebilir.