Siyaset Bilimine Giriş 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Siyaset bilimi, iktidarın nasıl oluştuğunu, paylaşıldığını ve kullanıldığını inceleyen bir sosyal bilim dalıdır. Siyaset konusundaki ilk çalışmalar, “devlet nasıl olmalı?” gibi sorularla “Felsefe” disiplini altında başlamıştır. Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından kaleme alınan ve siyaseti “devlet yönetimi” olarak ele alan ünlü “Siyasetname” adlı eser, bu geleneğin önemli örneklerindendir. Ancak demokratik kurumların ve parlamentoların ortaya çıkmasıyla, siyaseti “sadece devlet yönetimi” olarak tanımlayan bu klasik yaklaşım zorlanmaya başlamıştır.

Siyasetin Temel Kavramları: İktidar ve Otorite

Modern ve kapsamlı bir siyaset tanımı; kaynak dağılımı, rekabet, kurumlar ve otorite gibi unsurları içerir; “üretim zinciri” ise bu tanımın unsurlarından biri değildir.

• İktidar (Güç): Bir aktörün, karşıtlarının direncini zayıflatarak kendi iradesini gerçekleştirme yeteneği “salt iktidar” olarak tanımlanır.
• Otorite: İktidarın meşru (hukuka ve toplumsal kabule dayalı) hale gelmesidir. İktidar ve otorite arasındaki temel fark “meşruiyet”tir.

Siyaset Biliminin Diğer Disiplinlerle İlişkisi

Siyaset bilimi, diğer sosyal bilimlerle yakın bir etkileşim içindedir.

• Sosyoloji: Siyaset bilimi, “sosyal rol” gibi doğrudan sosyoloji biliminin konusu olan kavramlardan dolaylı olarak faydalanır.
• Kamu Yönetimi: Devletin “yürütme erkinin” hizmet ve örgütlenmesi konuları üzerinde yoğunlaşarak siyaset bilimine katkı sağlar. Kamu politikalarının “değerlendirilmesi” bu iki disiplinin ortak çalışma alanıdır. Bürokrasi ve yerel yönetimler de ortak konulardandır; ancak “iş yeri güvenliği” bu ortak konulardan biri değildir.
• Uluslararası İlişkiler: Siyaset bilimi ile uluslararası ilişkiler alanları arasındaki etkileşim, farklı ülke sistemlerini inceleyen “Karşılaştırmalı Siyaset” alt disiplininin gelişmesine neden olmuştur.

Yaklaşımlar ve Kuramlar

Siyaset bilimi, siyasi olguları farklı teorik çerçevelerden inceler.

• Felsefi Yaklaşım: “Olması gerekeni” (normatif) inceler. John Rawls’ın “Adalet Teorisi”, bu yaklaşımın en önemli modern örneklerindendir.
• Davranışçılık: Gözlemlenebilir ve ölçülebilir siyasi davranışlara (örn: oy verme) odaklanan pozitivist bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım, siyaseti sadece “araştırma yöntemlerine indirgediği” için eleştirilmiştir.
• Elit Teorisi: C. Wright Mills’in “İktidar Elitleri” kuramına göre, ABD’deki iktidar “siyasal liderler, askeri liderler ve büyük şirket yöneticileri” arasında paylaşılmıştır.
• Çoğulculuk (Pluralism): Robert Dahl, demokratik sistemin farklı gruplar arasındaki dengelere dayandığını belirtmek için “Poliarşi” (çoklu yönetim) kavramını kullanmıştır.

Yönetim Biçimleri ve Düşünürler

• Aristoteles: Yönetim biçimlerini sınıflandırmıştır. Doğru yönetimler (Monarşi, Aristokrasi) bozulduğunda “Tiranlık, Oligarşi ve Demokrasi” (kendi tanımına göre yoksulların yönetimi) ortaya çıkar.
• Auguste Comte: Pozitivizmin kurucusudur. Toplumların en üst aşamada (Pozitif dönem) “bilim adamları tarafından sosyal yasalara göre yönetileceğini” savunmuştur.
• Bertrand Russell: Yöneten-yönetilen ilişkisinin temelinde, bazı insanların yönetme arzusu bazılarının ise itaat etme ihtiyacı gibi “psikolojik” etkenlerin yattığını savunmuştur.
• Cumhuriyet: Bir devlet rejiminin “cumhuriyet” olabilmesi için temel şekil şartı, monarşinin aksine, “yöneticilerin seçimle belirlenmesidir”.

1. Aşağıdakilerden hangisi doğrudan sosyoloji biliminin konusuyken, dolayı olarak siyaset bilimi ile ilgilidir?

A) Siyasal talep

B) Seçmen tercihi

C) Sosyal rol

D) Siyasal otorite

E) Siyasal karar

Cevap : C) Sosyal rol

Açıklama : Siyasal talep, seçmen tercihi, siyasal otorite ve siyasal karar, doğrudan siyaset biliminin temel inceleme konularıdır. “Sosyal rol” ise bireyin toplum içindeki konumuyla ilgili beklentileri ifade eden ve öncelikli olarak sosyolojinin konusu olan bir kavramdır. Bu roller (örn: anne rolü, öğretmen rolü) siyasi davranışları dolaylı olarak etkileyebilir.

2. Mills, günümüz ABD’sinde iktidar elitlerinin hangi gruplar arasında kapalı bir ilişki ağına dayalı olduğunu ileri sürmektedir?

A) Siyasal liderler – askeri liderler büyük şirket yöneticileri

B) Popülist liderler – büyük şirket yöneticileri yüksek bürokratlar

C) Askeri liderler – küresel otoriteler – büyük şirket yöneticileri

D) Yüksek bürokratlar teknokratlar büyük şirket yöneticileri

E) Askeri liderler yüksek bürokratlar siyasal liderler

Cevap : A) Siyasal liderler – askeri liderler büyük şirket yöneticileri

Açıklama : C. Wright Mills, “İktidar Elitleri” (The Power Elite) adlı eserinde, Amerikan toplumundaki iktidarın zirvesinde, birbiriyle iç içe geçmiş üç temel grubun bulunduğunu iddia eder: Siyasal liderler (üst düzey politikacılar), askeri liderler (Pentagon’daki generaller) ve büyük şirket yöneticileri (CEO’lar).

3. Siyaset bilimi ile uluslararası ilişkiler alanları arasındaki etkileşim aşağıdaki alanların hangisinin bir alt disiplin olarak gelişmesine neden olmuştur?

A) Siyasal Coğrafya

B) Karşılaştırmalı Siyaset

C) Siyaset Sosyolojisi

D) Siyaset Psikolojisi

E) İktisat Politikası

Cevap : B) Karşılaştırmalı Siyaset

Açıklama : Karşılaştırmalı Siyaset, bir ülkenin iç siyasetini (siyaset bilimi) anlamak için onu diğer ülkelerin iç siyasetiyle (uluslararası bir perspektifle) karşılaştırır. Bu disiplin, hem siyaset biliminin teorilerini hem de uluslararası ilişkilerin farklı ülke sistemlerini analiz etme yöntemlerini birleştirir.

4. Aşağıdakilerden hangisi cumhuriyet olgusunun şekil şartıdır?

A) Tek anayasa

B) Yöneticilerin seçimle belirlenmesi

C) Örgütlenme özgürlüğü

D) Üniter devlet yapısı

E) Çok partili sistem

Cevap : B) Yöneticilerin seçimle belirlenmesi

Açıklama : Cumhuriyet, monarşinin (yönetimin soya dayalı olması) karşıtıdır. Bir rejimin “cumhuriyet” olarak adlandırılabilmesi için temel şekil şartı, devlet başkanının veya yöneticilerin miras yoluyla değil, belirli bir süre için halk tarafından (doğrudan veya dolaylı olarak) seçimle belirlenmesidir.

5. Karşıtlarının direncini zayıflatarak, bir aktörün diğer aktöre ya da aktörlere karşı iradesini gerçekleştirme yeteneğine ne ad verilir?

A) Farklılaşma

B) Siyasal iletişim

C) Salt iktidar

D) Manipülasyon

E) İkna

Cevap : C) Salt iktidar

Açıklama : İktidar (power), en genel tanımıyla, bir aktörün (A) başka bir aktörün (B) direncine rağmen, kendi iradesini (B’nin normalde yapmayacağı bir şeyi) ona kabul ettirebilme yeteneğidir. “Salt iktidar” bu zorlayıcı gücü ifade eder.

6. Lipson’a göre iktidar ilişkisinin oluşumunun başlıca aşamalarının doğru şekilde sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Savaş – itaat – kurallar – düzen
B) Kolektif güvenlik – örgüt – düzen – meşruiyet
C) Güvenlik – sözleşme – düzen – örgüt
D) Kolektif güvenlik – kurallar – örgüt – düzen
E) Savaş – itaat – örgüt – düzen

Cevap : D) Kolektif güvenlik – kurallar – örgüt – düzen

Açıklama :

7. Siyaset bilimi, kamu politikalarının değerlendirilmesinde hangi disiplinle ilişkilidir?

A) Psikoloji

B) Uluslararası İlişkiler

C) Siyasal Coğrafya

D) Kamu Yönetimi

E) Sosyoloji

Cevap : D) Kamu Yönetimi

Açıklama : Kamu politikası analizi, siyaset biliminin (politikaların nasıl belirlendiği) ve kamu yönetiminin (bu politikaların bürokrasi tarafından nasıl uygulandığı ve değerlendirildiği) kesişim alanıdır. Politikaların “değerlendirilmesi”, kamu yönetiminin temel bir fonksiyonudur.

8. Russell yöneten – yönetilen ilişkisinin ortaya çıkmasında aşağıdaki hangi etkenlerin belirleyici olduğunu savunur?

A) Psikolojik

B) Grupsal

C) Kurumsal

D) Ekonomik

E) Sosyolojik

Cevap : A) Psikolojik

Açıklama : Bertrand Russell’a göre, bazı insanların yönetme arzusu (iktidar hırsı) ve diğerlerinin de bir lidere itaat etme ihtiyacı (güvenlik arzusu) gibi temel “psikolojik” dürtüler, yöneten-yönetilen ayrımının temelinde yatan belirleyici etkenlerdir.

9. İnsanlığın gelişiminde bilim adamlarının sosyal yasalara göre toplumu yönetmelerini en üst aşama olarak gören düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Spencer

B) Dahl

C) Darwin

D) Comte

E) Hayek

Cevap : D) Comte

Açıklama : Sosyolojinin kurucusu Auguste Comte, “Üç Hal Yasası”nı geliştirmiştir. Buna göre insanlık Teolojik (din), Metafizik (felsefe) aşamalardan geçmiş ve son olarak Pozitif (bilimsel) aşamaya ulaşmıştır. Comte’a göre bu en üst aşamada, toplumu bilim adamları (sosyologlar) sosyal yasalara göre yönetmelidir.

10. Aristo’nun yönetim biçimleri sınıflandırılmasına göre bozulmuş yönetimler nasıl sınıflandırılmıştır?

A) Monarşi Aristokrasi Oligarşi

B) Cumhuriyet Demokrasi Monarşi

C) Oligarşi-Demokrasi Monarşi

D) Monarşi-Tiranlık Oligarşi

E) Tiranlık Oligarşi Demokrasi

Cevap : E) Tiranlık Oligarşi Demokrasi

Açıklama : Aristoteles’e göre doğru yönetimler (genel yararı gözetenler) Monarşi (tek kişi), Aristokrasi (azınlık) ve Politeia/Cumhuriyet’tir (çokluk). Bu yönetimler bozulduğunda (sadece kendi yararlarını gözettiklerinde) sırasıyla Tiranlık (tek kişinin çıkarı), Oligarşi (zenginlerin çıkarı) ve Demokrasi (yoksulların çıkarı) haline gelirler.

11. Aşağıdakilerden hangisi kamu yönetimi disiplini ile siyaset bilimi disiplinin ortak çalışma konularından biri değildir?

A) Yürütmenin yapısı

B) İş yeri güvenliği

C) Yerel yönetim sistemi

D) Bürokrasi

E) Merkezi yönetim sistemi

Cevap : B) İş yeri güvenliği

Açıklama : Siyaset bilimi ve kamu yönetimi; yürütme, merkezi ve yerel yönetimler, bürokrasi gibi devletin yapı ve işleyişiyle ilgili konuları ortak olarak inceler. “İş yeri güvenliği” (iş sağlığı ve güvenliği) ise daha çok işletme yönetimi, endüstri mühendisliği veya çalışma ekonomisi alanlarına giren teknik bir konudur.

12. Siyaset konusundaki ilk çalışmalar hangi disiplinin altında gelişme göstermiştir?

A) Sosyoloji

B) Felsefe

C) Fizik

D) Metafizik

E) Matematik

Cevap : B) Felsefe

Açıklama : Siyaset bilimi, bağımsız bir disiplin olmadan çok önce, Antik Yunan’da Platon (Devlet) ve Aristoteles (Politika) gibi düşünürler tarafından “devlet nasıl olmalı?”, “ideal yönetim nedir?” gibi sorularla “felsefe”nin bir dalı (siyaset felsefesi) olarak incelenmeye başlanmıştır.

13. Aşağıdakilerden hangisi davranışçı yaklaşıma yöneltilen temel eleştirilerdendir?

A) Siyasal olayı açıklamakta psikolojik faktörleri aşırı düzeyde öne çıkarması

B) Seçim kampanyaları ve oy verme davranışını açıklamakta yetersiz kalması

C) Siyasetle ilgili çalışmaları araştırma yöntemlerine indirgemesi

D) Sahadan veri toplama konusunda yetersiz kalınması

E) Makro düzeyde genellemeler getirerek ayrıntılı çözümlemeden kaçınması

Cevap : C) Siyasetle ilgili çalışmaları araştırma yöntemlerine indirgemesi

Açıklama : Davranışçılık, siyaseti ölçülebilir ve gözlemlenebilir davranışlara (özellikle oy verme) indirgediği için eleştirilmiştir. Eleştirenler, bu yaklaşımın sadece “ölçülebilen” şeylere odaklanarak siyasetin normatif, felsefi ve tarihsel boyutlarını (adalet, iktidar, kurumlar vb.) göz ardı ettiğini ve siyaseti sadece bir “yöntem” tartışmasına indirgediğini savunmuştur.

14. J. Rawls’ın “Adalet Teorisi” aşağıdaki hangi temel yaklaşıma bir örnek olarak gösterilebilir?

A) Pozitif Yaklaşım

B) Psikolojik Yaklaşım

C) Davranışçılık

D) Ampirik Yaklaşım

E) Felsefi Yaklaşım

Cevap : E) Felsefi Yaklaşım</p

Açıklama : John Rawls’ın “Bir Adalet Teorisi” adlı eseri, “adil bir toplum nasıl olmalıdır?” sorusunu soran, ampirik (deneye dayalı) veya davranışsal değil, normatif (olması gerekeni arayan) bir çalışmadır. Bu, siyaset felsefesi yaklaşımının en önemli modern örneklerinden biridir.

15. Demokratik sistemin gerçekte farklı nüfuz yeteneklerine sahip gruplar arasındaki dengeler üzerine kurumsallaştığını ileri süren Robert Dahl, bu sistemi hangi kavramla açıklamıştır?

A) Grup teorisi

B) Çoğulcu demokrasi

C) Plüralizm

D) Diyalektik

E) Poliarşi

Cevap : E) Poliarşi

Açıklama : Robert Dahl, ideal demokrasinin pratikte tam olarak mümkün olmadığını, ancak günümüz Batı demokrasilerinin ideale en yakın sistemler olduğunu belirtmek için “çoklu yönetim” veya “farklı grupların yönetime katılımı” anlamına gelen “Poliarşi” (Polyarchy) kavramını kullanmıştır.

16. Demokratik kurumlar ve seçime dayalı parlamentoların ortaya çıkması ile birlikte hangi tip siyaset tanımlaması zorlanmaya başlamıştır?

A) Siyaseti insan davranışı temelinde açıklamaya çalışan tanımlar

B) Meşru otoriteye ağırlık veren siyaset tanımları

C) Uzlaşma ve süreç temelinde siyaset tanımları

D) Rekabet ve çatışma temelinde siyaset tanımları

E) Devlet yönetimini esas alan siyaset tanımları

Cevap : E) Devlet yönetimini esas alan siyaset tanımları

Açıklama : Siyaseti sadece “devlet yönetimi” olarak tanımlayan klasik yaklaşım, demokrasinin gelişmesiyle yetersiz kalmıştır. Çünkü partiler, sivil toplum kuruluşları, çıkar grupları ve parlamento gibi devlet dışı aktörler de siyasi sürecin önemli bir parçası haline gelmiştir. Bu durum, siyasetin devletin ötesinde bir “süreç” veya “rekabet” alanı olarak tanımlanmasını gerektirmiştir.

17. Aşağıdakilerden hangisi yalnızca siyaset sürecinin kapsamına giren konulardandır?

A) Siyasal otorite

B) Karar

C) Kurumlar

D) Katılım

E) İktidar

Cevap : A) Siyasal otorite

Açıklama : İktidar, karar, kurumlar ve katılım (örn: aile içi katılım, şirket içi karar) hayatın her alanında (sosyal, ekonomik) bulunabilir. Ancak “siyasal otorite” (meşru güç kullanımı ve yönetme hakkı), sadece devlet ve siyaset süreciyle ilgili bir kavramdır.

18. Aşağıdakilerden hangisi kapsamlı bir siyaset tanımının unsurlarından biri değildir?

A) Kaynak dağılımı

B) Rekabet

C) Kurum ve kurallar

D) Üretim zinciri

E) Otorite

Cevap : D) Üretim zinciri

Açıklama : Kapsamlı bir siyaset tanımı, toplumsal yaşamı ilgilendiren hemen her şeyi içerir: Değerli kaynakların otorite yoluyla dağılımı (David Easton), bu dağılım için girilen rekabet (partiler) ve bu rekabetin yapıldığı kurum ve kurallar (devlet, anayasa). “Üretim zinciri” ise doğrudan siyasetin değil, ekonomi ve işletme biliminin bir kavramıdır.

19. Devletin yürütme erkinin hizmet ve örgütlenmesi konuları üzerinde yoğunlaşan ve bu yönü ile siyaset bilimi çalışmalarına katkı sağlayan bilim alanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Jeopolitik

B) Uluslararası İlişkiler

C) Kamu Yönetimi

D) Sosyoloji

E) İstatistik

Cevap : C) Kamu Yönetimi

Açıklama : Siyaset bilimi siyasi kararların nasıl alındığını incelerken, “Kamu Yönetimi” bu kararların yürütme erki (bürokrasi, bakanlıklar, yerel yönetimler) tarafından nasıl örgütlendiğini ve uygulandığını inceler.

20. Siyasetin devlet yönetimi olarak ele alındığı ve Selçuklu veziri Nizam’ül-mülk tarafından kaleme alınan ünlü eser aşağıdakilerden hangisidir?

A) Siyasetname

B) Leviethan

C) Mukaddime

D) Prens

E) Faziletli Şehir

Cevap : A) Siyasetname

Açıklama : Selçuklu Veziri Nizamülmülk’ün, sultanlara ve devlet yöneticilerine ideal devlet yönetiminin nasıl olması gerektiğine dair öğütler verdiği klasik eserin adı “Siyasetname”dir.