Modern Üretim Sistemleri 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Modern üretim sistemleri, klasik üretim anlayışlarının ötesine geçerek esneklik, kalite, hız ve maliyet avantajı sağlamayı hedefler. İşletme faaliyetlerinin temel sıralaması genellikle Finans → Üretim → Pazarlama şeklinde ilerler. Üretimde girdilerin çıktılara dönüşmesini sağlayan faaliyetler topluluğuna “proses” (süreç) denir. Bu makalede, modern üretim sistemlerinin temelini oluşturan yalın üretim, kalite felsefeleri ve esnek üretim sistemleri incelenecektir.

Yalın Üretim Felsefesi (Toyota Üretim Sistemi)

Yalın üretim, israfı (Muda) ortadan kaldırmayı ve sürekli iyileştirmeyi amaçlayan bir felsefedir. Bu sistemde, maliyetleri düşürmek için az sayıda tedarikçi ile çalışmak esastır.

• Kaizen: Japonca’da “sürekli iyileştirme” anlamına gelir. Müşteri memnuniyetini artırmak amacıyla süreçlerin küçük adımlarla sürekli olarak iyileştirilmesini hedefler.
• 5S: İşyeri organizasyonunu (Ayıklama, Düzenleme, Temizleme, Standartlaştırma, Disiplin) sağlayan bir yöntemdir. Başarısı için yöneticilerin kaynak sağlaması ve çalışanların katılımını teşvik etmesi gerekir; “çalışanları cezalandırmak” bu felsefeye aykırıdır.
• Poka-Yoke: Japonca’da “hata önleme” anlamına gelir ve üretimde basit mekanizmalarla hataların oluşmasını engellemeyi ifade eder.
• Kanban: Üretim akışını sinyallerle (kartlarla) yöneten bir çekme sistemidir. Kanban kurallarına göre, hatalı parçalar bir sonraki sürece gönderilmemeli ve kanban olmadan üretim yapılmamalıdır. Sistemdeki “kanban sayısının artırılması” ise stok artışı anlamına geleceği için bu sistemin kurallarına aykırıdır.
• İsraf (Muda): Değer katmayan her şeydir. Uzun mesafeler ve büyük parti üretimi israf nedeniyken, “kısa hazırlık zamanları” (setup süresi) israfı azaltan bir hedeftir.

Toplam Kalite Yönetimi (TKY) ve Altı Sigma

Modern üretim, kaliteye odaklanır. Bir ürünün “kalitesi”, tüketicinin amacını ne kadar iyi karşıladığına göre değerlendirilir.

• Toplam Kalite Yönetimi (TKY): Müşteri memnuniyetini, tüm çalışanların katılımını ve sürekli iyileştirmeyi hedefleyen bir yönetim yaklaşımıdır. “Sadece satış odaklı olmak” bu yaklaşımın ilkelerinden biri değildir. TKY yönelimli örgütlerin en önemli özelliği, dış denetim yerine “kendi kendini kontrol etme” ilkesine dayanmasıdır.
• Altı Sigma: Hataları ve maliyetleri en aza indirerek müşteri memnuniyetini artırmayı hedefleyen, süreç iyileştirmesi için “matematiksel ve istatistiksel araçlar” kullanan bir sistemdir.
• ISO Standartları: “ISO 22000”, gıda güvenliği yönetim sistemini ifade eder.

Üretim Tipleri ve Tesis Yerleşimi

Üretim sistemleri, üretim hacmine ve ürün çeşitliliğine göre sınıflandırılır:

• Kitle Üretim (Yinelemeli Üretim): Aynı ürünün montaj hatlarında yüksek miktarlarda ve standart olarak üretilmesidir.
• Parti Üretimi: Müşteri siparişine göre az veya orta büyüklükte, çok çeşitli ürünlerin partiler halinde üretilmesidir.
• Yerleşim Tipleri:
  • Ürün Yerleşimi: Kitle üretimde kullanılan, istasyonların doğrusal bir hat üzerinde sıralandığı düzendir (Montaj hattı). Bu düzen “esnek değildir”.
  • Proses Yerleşimi: Benzer işlevli makinelerin (örn: tüm tornalar) aynı bölümde toplandığı, esnek ancak karmaşık bir akışa sahip atölye tipi düzendir.

Esnek Üretim Sistemleri (FMS) ve ERP

Modern üretim, teknolojiye ve esnekliğe dayanır. Halihazırda kullanılan sistemlerin değişimlere ve yeniliklere uyum sağlayabilme yeteneğine “teknoloji esnekliği” denir. Esnek üretim sistemleri, uzman ekip gerektirmesi ve yazılım sorunları gibi dezavantajlara sahiptir; ancak “teknolojik yeniliklerden uzaklaştırması” bir dezavantajı değildir, tam tersine bu sistemler teknolojiyi temel alır.

Kurumsal Kaynak Planlaması (ERP): İşletmenin tüm süreçlerini (finans, üretim, satış vb.) tek bir yazılım altında birleştiren sistemlerdir. SAP, LOGO ve IFS Türkiye’de kullanılan ERP paketlerindendir; “KPMG” ise bir ERP yazılımı değil, bir danışmanlık firmasıdır. ERP’nin “Satış ve Dağıtım” modülü, sipariş verilerinin takibini ve dağıtım kanallarının yönetimini sağlar.

Tedarik Zinciri ve Malzeme Yönetimi

Tedarik zinciri, hammaddeden nihai tüketiciye kadar olan tüm akışı kapsar. Ürünün üretimden sonra nihai kullanıcıya ulaştırılmasını sağlayan yapıya “dağıtım ağı” denir. Tedarik zincirindeki tüm aktörler arasında bağ kurmayı sağlayan temel unsur “bilgi”dir. Tedarik zincirinde stokları optimize etmek için Just-in-Time (JIT) ve Tedarikçi Yönetimli Stok (VMI) gibi sürekli yenileme stratejileri kullanılır.

Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP): Bir son ürünün üretimi için gerekli tüm bileşenleri ve alt montaj gruplarını gösteren listeye “malzeme listesi” (BOM) denir. Stok yönetiminde cevap aranan iki temel soru “Ne kadar ve ne zaman sipariş verilecek?” sorularıdır. Stok miktarının sıfır olduğu durumda, “brüt gereksinim net ihtiyaca eşittir”. Net ihtiyacı tam olarak karşılayacak miktarda sipariş verme yöntemi ise “Gereksinime göre yöntemi” (Lot-for-Lot) olarak bilinir.

1. Müşteri memnuniyetinin ve rekabet güçlerinin arttırılması amacıyla süreçlerin sürekli olarak iyileştirilmesini hedefleyen felsefe aşağıdakilerden hangisidir?

A) Altı sigma
B) Yalın üretim
C) Kanban
D) Beş S
E) Kaizen

Cevap : E) Kaizen

Açıklama : **Kaizen**, Japonca’da **sürekli iyileştirme** anlamına gelir. Müşteri memnuniyetini ve rekabet gücünü artırmak amacıyla, süreçlerin küçük adımlarla sürekli olarak iyileştirilmesini hedefleyen bir felsefedir.

2. Halihazırda kullanılan teknolojilerin değişimlere ve yeniliklere uyum sağlayabilme yeteneği olarak bilinen esneklik türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Malzeme taşıma esnekliği
B) Miktar-hacim esnekliği
C) Rota esnekliği
D) Teknoloji esnekliği
E) İşlem esnekliği

Cevap : D) Teknoloji esnekliği

Açıklama : **Teknoloji esnekliği**, üretim sisteminde kullanılan donanım (makine, teçhizat) ve yazılımların, yeni ürün, süreç ve teknolojilere **uyum sağlayabilme yeteneği** olarak tanımlanır.

3. Üretimde girdilerin çıktılar haline dönüşmesini sağlayan, belirli bir sıraya göre gerçekleşen faaliyetler topluluğudur.
Yukarıda yer alan tanım aşağıda verilen kavramlardan hangisine aittir?

A) Ürün ailesi
B) Süpermarket
C) Kanban
D) Proses
E) Kaizen

Cevap : D) Proses

Açıklama : **Proses** (Süreç), girdilerin (ham madde, bilgi, emek) belirli bir sıraya göre, katma değer yaratan faaliyetler aracılığıyla çıktılar (mamul, hizmet) haline dönüşmesini sağlayan faaliyetler topluluğudur.

4. Aşağıdakilerden hangisi esnek üretim sistemlerinin dezavantajlarından biri değildir?

A) Yazılım sorunları
B) Kurulumda ve çalıştırmada uzman ekip gerektirmesi
C) Sürekli teknolojik yenilik gerektiriyor olması
D) Makine kullanımının artması nedeniyle istihdamın azalması
E) Teknolojik yeniliklerden uzaklaştırması

Cevap : E) Teknolojik yeniliklerden uzaklaştırması

Açıklama : Esnek üretim sistemleri, doğası gereği **sürekli teknolojik yenilik** (C) ve gelişmiş otomasyon (D) gerektirir. Bu sistemin bir dezavantajı **teknolojik yeniliklerden uzaklaştırması** (E) değil, aksine sürekli yenilik gerektirmesidir.

5. Bir A işleminin başlanabilmesi için X, Y ve Z işlemlerinin bitmesi gerekmektedir.
B işleminin başlaması için de Z ve Y işlemlerinin bitmesi gerekmektedir.
C işlemi ise ancak A ve B işlemi bittikten sonra başlayabilir.
C işleminin konumsal ağırlık hesaplamasında hangi işlem / işlemler süresi kullanılır?

A) B ve C
B) A ve C
C) X
D) Y
E) C

Cevap : E) C

Açıklama : Konumsal ağırlık (Positional Weight), bir işlemin kendi süresi ile birlikte kendisinden sonra gelen tüm işlemlerin sürelerinin toplanmasıyla hesaplanır. **C işleminin konumsal ağırlığı** hesaplanırken, C işleminin kendisinden sonra herhangi bir işlem gelmediği için sadece **C işleminin süresi** (E) kullanılır.

6. ERP modüllerinden satış ve dağıtım modülü aşağıdakilerden hangisinde doğru tanımlanmaktadır?

A) Satın alma yönetimi, fatura kontrol ve ithalat yönetimi gibi işlemleri kapsar.
B) Sipariş verilerinin takip edilmesinde, dağıtım kanallarının yönetilmesinde kullanılır.
C) Malzeme verilerinin tutulmasında kullanılır.
D) Üretim planlarının oluşturulması ve üretimin kontrolünü sağlar.
E) İşletmelerinin finansal faaliyetlerini ve alt yapılarını kontrol eder.

Cevap : B) Sipariş verilerinin takip edilmesinde, dağıtım kanallarının yönetilmesinde kullanılır.

Açıklama : **Satış ve Dağıtım (SD) modülü**, müşteri siparişlerinin alınması, takibi, dağıtım, sevkiyat ve faturalama gibi tüm satış sonrası süreçlerin yönetiminde kullanılır.

7. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de kullanılan ERP paketlerinden biri değildir?

A) TEKNOSOL
B) IFS (Industrial and Financial Systems)
C) LOGO
D) SAP
E) KPMG

Cevap : E) KPMG

Açıklama : SAP, IFS, LOGO ve TEKNOSOL, Türkiye’de yaygın olarak kullanılan Kurumsal Kaynak Planlaması (**ERP**) paketleri arasındadır. **KPMG** (E) ise bir denetim, vergi ve danışmanlık firması olup, doğrudan bir ERP yazılımı değildir.

8. Üretimden sonra, nihai kullanıcıya kadar tüm aktörlerin oluşturduğu yapıya verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Satın alma ağı
B) Tedarik ağı
C) Boru hattı ağı
D) Dağıtım ağı
E) Kalite ağı

Cevap : D) Dağıtım ağı

Açıklama : **Dağıtım ağı** (Distribution Network), ürünlerin üretim tesisinden başlayarak **nihai kullanıcıya** (müşteriye) ulaşmasına kadar geçen süreçteki tüm aktörleri ve kanalları ifade eden yapıdır.

9. Aşağıdakilerden hangisi başarılı 5S için yöneticilere düşen görevlerden değildir?

A) Takım çalışmasını desteklemek ve tüm çalışanların tam katılımını sağlamak
B) Çalışanları cezalandırmak
C) Sistemin işlerliğini sürekli olarak denetim altında tutmak
D) Gerektiğinde çalışanların fikir ve önerilerini almak
E) 5S çalışmaları için gereken kaynakları sağlamak

Cevap : B) Çalışanları cezalandırmak

Açıklama : **5S** felsefesi, sürekli iyileştirmeye ve tam katılıma dayanır. Yöneticilerin görevi, sistemi desteklemek ve kaynak sağlamaktır (A, C, D, E). **Çalışanları cezalandırmak** (B), 5S gibi katılımcı ve iyileştirme odaklı bir sistemin ruhuna ve başarısına aykırıdır.

10. Eldeki stok miktarı sıfır olduğunda aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

A) Emniyet stoku bulunmamaktadır.
B) Sipariş yöntemi gereksinime göredir.
C) Brüt gereksinim net ihtiyaca eşittir.
D) Sipariş yöntemi ekonomik sipariş miktarına göredir.
E) Sipariş verilmiş fakat henüz depoya girmemiş mamul bulunmaktadır.

Cevap : C) Brüt gereksinim net ihtiyaca eşittir.

Açıklama : Net İhtiyaç formülü: Net~İhtiyaç = Brüt~Gereksinim – (Eldeki~Stok + Siparişteki~Miktar)
Eldeki stok sıfır ise ve henüz sipariş verilmemişse (veya sıfırsa), **Brüt gereksinim** (toplam ihtiyaç), **Net ihtiyaca** (eksik olan miktar) **eşittir**.

11. Aşağıdakilerden hangisi Toplam Kalite Yönetimi (TKY) ilkelerinden biri değildir?

A) Sürekli iyileştirme
B) Sıfır hata ve hata önleyici yaklaşım
C) Sadece satış odaklı olmak
D) Karşılıklı fayda
E) Hedeflerle ve verilerle yönetim

Cevap : C) Sadece satış odaklı olmak

Açıklama : **Toplam Kalite Yönetimi (TKY)**, müşteri odaklı, sürekli iyileştirme, süreç yönetimi, verilerle yönetim ve hata önleyici yaklaşımları benimser. TKY, şirketin **bütün süreçlerini** kapsar, **sadece satış odaklı olmak** (C) TKY ilkelerinden biri değildir.

12. “Hataları ve maliyetleri en aza indirmek ve müşteri memnuniyetini artırmak için, üretimde ve kalitede daha önceden kontrol altına alınan süreçlerin iyileştirilmesini hedefleyen, bu hedefi gerçekleştirmek için matematiksel ve istatistiksel araçlar kullanan bir sistemdir.”
Yukarıdaki tanım aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?

A) Tam zamanında üretim
B) Altı sigma
C) Esneklik
D) Yalın üretim
E) Sürekli iyileştirme

Cevap : B) Altı sigma

Açıklama : **Altı Sigma** (Six Sigma), hataları ve maliyetleri en aza indirerek müşteri memnuniyetini artırmayı hedefleyen, bu amaçla **matematiksel ve istatistiksel araçları** kullanan, veri tabanlı bir süreç iyileştirme sistemidir.

13. Sipariş miktarının, net ihtiyaçları karşılayacak şekilde ayarlandığı sipariş miktarı belirleme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sabit sipariş periyodu yöntemi
B) Parça periyodu yöntemi
C) Gereksinime göre yöntemi
D) Sabit sipariş miktarı yöntemi
E) Ekonomik sipariş miktarı yöntemi

Cevap : C) Gereksinime göre yöntemi

Açıklama : **Gereksinime göre yöntemi** (Lot for Lot – L4L), her bir dönemin **net ihtiyacını tam olarak karşılayacak** şekilde sipariş miktarının belirlendiği, stok tutma maliyetini sıfırlamayı amaçlayan bir yöntemdir.

14. I. Üretim
II. Pazarlama
III. Finans
Yukarıda belirtilen işletme faaliyetlerinin sıralanışı aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) III-I-II
B) II-I-III
C) I-II-III
D) I-III-II
E) III-II-I

Cevap : A) III-I-II

Açıklama : İşletme faaliyetlerinin temel mantıksal sıralaması; önce faaliyeti finanse etme (**Finans** – III), sonra mal veya hizmeti oluşturma (**Üretim** – I) ve son olarak bu mal veya hizmeti piyasaya sunma (**Pazarlama** – II) şeklindedir. Doğru sıralama: **Finans (III) – Üretim (I) – Pazarlama (II)**.

15. Toyota üretim sistemi ile Ford üretim sistemi karşılaştırıldığında hangi maliyette kesinlikle en yüksek düşüş yaşanmıştır?

A) Hazırlık maliyeti
B) Birim elde bulundurma maliyeti
C) Birim sipariş maliyeti
D) Birim elde bulundurmama maliyeti
E) Ürün maliyeti

Cevap : A) Hazırlık maliyeti

Açıklama :

16. Aşağıdakilerden hangisi israfın nedenlerinden biri değildir?

A) Uzun mesafeler
B) Kısa hazırlık zamanları
C) Etkin olmayan liderlik
D) Büyük parti üretimi
E) Anlık verimlilikleri hedefleyen üretim felsefesi

Cevap : B) Kısa hazırlık zamanları

Açıklama : **Kısa hazırlık zamanları** (set-up time), yalın üretimin temel hedeflerinden biri olup, stok miktarını azaltarak ve esnekliği artırarak israfı **önleyen** bir faktördür. Diğerleri (Uzun mesafeler, büyük parti, etkin olmayan liderlik) israfın nedenleridir.

17. Aşağıdakilerden hangisi kanban kurallarından biri değildir?

A) Hatalı parçalar ve/veya malzemeler, doğru olmayan miktarlar bir sonraki sürece kesinlikle gönderilmemelidir.
B) Tüm süreçler kanban sistemini benimsemeli ve kanban olmadan hiçbir parçanın üretimi ve/veya hareketi gerçekleşmemelidir.
C) Sistemdeki kanban sayısı arttırılmalıdır.
D) Tüm parça ve/veya malzemelerin üzerinde kanban bulunmalıdır.
E) Tedarikçi süreçler, sonraki süreçlerin kanbanla belirttiği miktarda ve sırada malı üretmelidir.

Cevap : C) Sistemdeki kanban sayısı arttırılmalıdır.

Açıklama : Kanban sisteminin temel hedeflerinden biri, israfı ve gereksiz stoku azaltmaktır. Bu nedenle, sistemdeki **kanban sayısı arttırılmamalı**, aksine optimum seviyede tutulmalı veya azaltılarak sistem zorlanmalıdır. **Sistemdeki kanban sayısı arttırılmalıdır** (C) ifadesi, kanban kurallarından biri değildir.

18. Net ihtiyacın sürekli olarak planlanan siparişe eşit olması durumunda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Sipariş yöntemi ekonomik sipariş miktarı yöntemidir.
B) Brüt gereksinim net ihtiyaca eşittir.
C) Eldeki stok miktarı sıfırdır.
D) Sipariş yöntemi gereksinime göredir.
E) Net ihtiyaç eldeki stoga eşittir.

Cevap : D) Sipariş yöntemi gereksinime göredir.

Açıklama : Net ihtiyacın sürekli olarak planlanan sipariş miktarına eşit olması, her bir net ihtiyaç miktarı kadar sipariş verildiği anlamına gelir. Bu durum, **Gereksinime göre yöntemi** (Lot for Lot) kullanıldığında gerçekleşir.

19. Hata önlemenin Japonca karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Poka-Yoke
B) Hansei
C) Jishuken
D) Muda
E) Jidoka

Cevap : A) Poka-Yoke

Açıklama : **Poka-Yoke** (Hata Önleme), Japonca’da **”yanlışlıkla hata yapmaktan kaçınma”** anlamına gelir ve üretim süreçlerinde hataların oluşumunu engelleyen, basit ve düşük maliyetli cihaz veya yöntemlerin kullanılmasıdır.

20. Aşağıdaki üretim sistemlerinden hangisinde az sayıda tedarikçi ile çalışmak esastır?

A) Yalın üretim
B) Parti üretim sistemi
C) Ford üretim sistemi
D) İsveç üretim sistemi
E) Kitle üretimi

Cevap : A) Yalın üretim

Açıklama : **Yalın üretim** sisteminde, tedarik zincirinde karşılıklı güven ve uzun vadeli ortaklık esastır. Bu nedenle, kalitede süreklilik ve JIT teslimatını sağlamak amacıyla **az sayıda** ve güvenilir **tedarikçi** ile yakın çalışmak esastır.