Ata-Aöf İdare Hukuku 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

İdare Hukuku, kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla örgütlenmiş olan idarenin yapısını, işleyişini, eylem ve işlemlerini düzenleyen hukuk dalıdır. İdarenin temelini, kamu gücünün kullanıldığı idari fonksiyon oluşturur. Bu fonksiyon, yasama (kanun çıkarma) ve yargı (boşanma kararı verme) fonksiyonlarından ayrı, sürekli ve kamu yararını amaçlayan bir nitelik taşır. İdari fonksiyon, kural olarak talep üzerine değil, kendiliğinden (resen) harekete geçer.

İdari Teşkilat

Türkiye’nin idari teşkilatı, “Merkezi İdare” ve “Yerinden Yönetim” olmak üzere iki temel yapı üzerine kuruludur.

• Merkezi İdare (Devlet): Ülke bütünlüğünü ve hizmetlerde yeknesaklığı sağlar.
  • Başkent Teşkilatı: 1982 Anayasası’na göre yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı’na aittir. Yürütmenin bütçeye uygun harcama yapıp yapmadığını ise TBMM adına Sayıştay denetler.
  • Taşra Teşkilatı: Merkezi idarenin il ve ilçelerdeki uzantısıdır. İldeki en büyük mülki amir Vali, ilçedeki en büyük mülki amir ise Kaymakam’dır.
• Yerinden Yönetim (Mahalli İdareler): Ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip yapılardır.
  • İl Özel İdaresi: Temsilcisi ve yürütme organı Vali’dir. Karar organı ise İl Genel Meclisi’dir.
  • Belediye: Karar organı Belediye Meclisi, yürütme organı Belediye Başkanıdır.
  • Köy: Organları Muhtar, İhtiyar Heyeti ve Köy Derneği’dir.

Organik anlamda idare bu yapıları (Bakanlık, Belediye, Köy vb.) kapsar; mahkemeler ise idari değil, yargı teşkilatının bir parçasıdır.

İdari İşlemler ve Yetki

İdarenin temel faaliyet aracı idari işlemlerdir. Bir kişiyi veya nesneyi, önceden belirlenmiş objektif bir hukuki statüye (örn: memurluk) sokan işlemlere “şart işlemler” denir. İdari işlemlerin en önemli unsuru “yetki”dir. Yetki kamu düzenindendir (A), bizzat kullanılır (C) ve yetkisizlik kuraldır (A). Ancak, “bütün yetkilerin bir başka makama devri mümkün değildir” (B).

İdarenin özel hukuk kurallarını kullanarak yaptığı sözleşmelerden (örn: kira) doğan uyuşmazlıklar “Adli Yargı”da çözülür.

Kamu Hizmetleri ve Kolluk Faaliyetleri

İdarenin temel amacı kamu hizmeti sunmaktır. “İçme suyu” gibi hizmetler mahalli (yerel) nitelikteyken, milli güvenlik gibi hizmetler merkezi niteliktedir. Kamu hizmetlerinin görülme usulleri çeşitlidir:

• İmtiyaz Usulü: Hizmetin kârı ve zararı özel kişiye ait olmak üzere gördürülmesidir.
• İltizam Usulü: Belirli bir hizmetin (veya gelirin) götürü bir bedel karşılığında özel kesime gördürülmesidir.
• Müşterek Emanet Usulü: Kâr ve zararın idareye ait olduğu, özel kişinin sadece işletme ücreti aldığı usuldür.
• Ruhsat Usulü: Belli şartları taşıyanlara izin verilmesiyle yürütülür.

“Doğrudan temin usulü” ise bir hizmet görme usulü değil, bir kamu ihale (satın alma) yöntemidir.

İdarenin bir diğer görevi de kamu düzenini sağlamaktır. Suç işlenmesinden önce faaliyet gösteren önleyici kolluğa “İdari Kolluk” denir. İçişleri Bakanı merkezi idari kolluk makamı iken, Belediye Başkanı ve İl Genel Meclisi mahalli idari kolluk makamları arasında yer alır.

Kamu İhaleleri ve Olağanüstü Yönetim

İdarenin mal ve hizmet alımları Kamu İhale Kanunu’na tabidir. İhaleye mümkün olduğu kadar çok kişinin katılmasını amaçlayan ilke “Rekabet İlkesi”dir. İdarenin ihaleyi iptal etme yetkisi sınırsız olmayıp, “yargısal denetime tabidir”.

Olağanüstü hâl (OHAL) dönemlerinde, Anayasa’nın 119. maddesi uyarınca, Cumhurbaşkanlığı’nın “kararname çıkarma yetkisi genişler”.

1. Aşağıdakilerden hangisi merkezi idarenin ilçedeki en büyük mülki amiridir?

A) Genel Müdür
B) Vali
C) Kaymakam
D) İlçe idare kurulu
E) Bakan

Cevap : C) Kaymakam

Açıklama : Merkezi idarenin taşra teşkilatında, ilçedeki en büyük mülki amir ve hükümetin temsilcisi **Kaymakam**’dır.

2. Karşı tarafa, götürü ya da orantılı bir kazanç ya da ücret karşılığında belli bir idari hizmetin gördürülmesini öngören sözleşmelere ne ad verilir?

A) Mali iltizam sözleşmeleri
B) Kamu borçlanma sözleşmeleri
C) Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmeleri
D) Yer altı ve yer üstü servetlerine ilişkin işletme sözleşmeleri
E) Orman işletme sözleşmeleri

Cevap : A) Mali iltizam sözleşmeleri

Açıklama : Mali iltizam sözleşmeleri, idarenin bir kamu gelirini toplama veya belirli bir idari hizmeti görme hakkını, bir bedel karşılığında özel bir kişiye devrettiği sözleşmelerdir.

3. Aşağıdakilerden hangisi kamu hizmetlerinin görülme usullerinden biri değildir?

A) Doğrudan temin usulü
B) İltizam usulü
C) İmtiyaz usulü
D) Ruhsat usulü
E) Müşterek emanet usulü

Cevap : A) Doğrudan temin usulü

Açıklama : Kamu hizmetlerinin gördürülme usulleri arasında İmtiyaz, Ruhsat, İltizam ve Müşterek Emanet yer alır. **Doğrudan temin usulü**, bir hizmeti görme usulü değil, Kamu İhale Kanunu kapsamında bir **satın alma** yöntemidir.

4. Kamu ihaleleri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Ödeneği bulunmayan bir iş için ihaleye çıkılamaz.
B) İdarenin ihaleyi iptal etme yetkisi sınırsız bir yetki olup yargısal denetime tabi değildir.
C) Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen ihale usullerinden biri de tasarım yarışmalarıdır.
D) İhale kararı alınması kamu ihale sürecinin aşamalarından biridir.
E) İhaleye mümkün olduğu kadar çok kişinin katılması amaçlanır.

Cevap : B) İdarenin ihaleyi iptal etme yetkisi sınırsız bir yetki olup yargısal denetime tabi değildir.

Açıklama : İdarenin tüm işlemleri gibi, ihaleyi iptal etme yetkisi de hukuka uygun olmak zorundadır ve **yargısal denetime tabidir**. Sınırsız ve denetim dışı bir yetki söz konusu değildir.

5. Aşağıdakilerden hangisi mahalli idari kolluk makamları arasında yer almaz?

A) İçişleri bakanı
B) Belediye başkanı
C) Belediye başkanı yardımcıları
D) İl genel meclisi
E) İhtiyar heyeti

Cevap : A) İçişleri bakanı

Açıklama : **İçişleri Bakanı**, merkezi idarenin idari kolluk makamıdır. Mahalli idari kolluk makamları arasında Belediye Başkanı, İl Genel Meclisi gibi yerel yönetim organları yer alır.

6. Suç işlenmesinden önce ayrı ve bağımsız olarak faaliyet gösteren önleyici kolluk türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Adli polis
B) Adli kolluk
C) İdari kolluk
D) Siyasi polis
E) Özel güvenlik

Cevap : C) İdari kolluk

Açıklama : **İdari kolluk**, kamu düzenini sağlamak ve suç işlenmesini önlemek amacıyla, suç işlenmeden önce faaliyete geçen önleyici kolluktur.

7. İdari işlemlerin yetki unsuru ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yetkisizlik kural, yetki istisnadır.
B) Yetki devrinde bütün yetkilerin bir başka makama devri mümkündür.
C) Kural olarak yetkiler, yetkili makam tarafından bizzat kullanılır.
D) Bir idari işlemi yapmaya yetkili makam, kural olarak o idari işlemi kaldırmaya da yetkilidir.
E) Yetki kamu düzenindendir.

Cevap : B) Yetki devrinde bütün yetkilerin bir başka makama devri mümkündür.

Açıklama : Yetki, kamu düzeninden olduğu için, **bütün yetkilerin bir başka makama devri mümkün değildir**. Devredilen yetki sınırlı olmalı ve kanunla belirlenmelidir.

8. İdari fonksiyona aşağıdakilerden hangisi dâhildir?

A) Bakanın bakanlık personelini ataması
B) Hâkimin boşanma kararı vermesi
C) TBMM’nin kanun çıkarması
D) Valinin valilikte kullanılmak üzere kâğıt satın alması
E) Cumhurbaşkanı’nın Avrupa Konseyi toplantısına katılması

Cevap : A) Bakanın bakanlık personelini ataması

Açıklama : **Bakanın personel ataması**, idarenin teşkilat ve personel yönetimiyle ilgili olduğu için **idari fonksiyona** dâhildir.

9. Bir kişiyi ya da nesneyi, hukuk kuralları tarafından düzenlenmiş objektif ve kişilik dışı bir statüye getiren ya da bu statüden çıkaran işlemlere ne ad verilir?

A) Kolektif işlemler
B) Subjektif işlemler
C) Tespit edici işlemler
D) Şart işlemler
E) Yükümlendirici işlemler

Cevap : D) Şart işlemler

Açıklama : **Şart işlemler**, bir kişiyi veya nesneyi, önceden hukuk kuralları ile belirlenmiş bir hukuki statüye (örneğin memuriyete kabul) sokan veya çıkaran idari işlemlerdir.

10. Olağanüstü hâl ilanının sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Cezaların geçmişe yürütülebilmesi
B) Temel hakların sınırsız kullanılması
C) Yaşam hakkının kısıtlanabilmesi
D) Kişinin mahkeme kararı olmaksızın suçlu sayılabilmesi
E) Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarma yetkisinin genişlemesi

Cevap : E) Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarma yetkisinin genişlemesi

Açıklama : Olağanüstü hâl (OHAL) döneminde, Anayasa’nın 119. maddesi uyarınca, Cumhurbaşkanlığı’nın **kararname çıkarma yetkisi genişler**.

11. Aşağıdakilerden hangisi idari fonksiyonun özellikleri arasında yer almaz?

A) Kamu yararını amaçlar.
B) İdari eylem ve işlemlerle yürütülür.
C) Talep üzerine harekete geçer.
D) Sürekli bir fonksiyondur.
E) Kamu gücü ayrıcalıklarından yararlanılarak gerçekleştirilir.

Cevap : C) Talep üzerine harekete geçer.

Açıklama : İdari fonksiyon, kamu yararını sağlamak amacıyla **kendiliğinden (resen)** harekete geçer. **Talep üzerine harekete geçmek** zorunluluğu, idari fonksiyonun temel özelliklerinden biri değildir.

12. Organik anlamda idare aşağıdakilerden hangisini kapsamaz?

A) Belediye
B) Mahkeme
C) Köy
D) Bakanlık
E) İl özel idaresi

Cevap : B) Mahkeme

Açıklama : Organik anlamda idare, merkezi ve yerel yönetim organları gibi kamu tüzel kişiliğine sahip yapıları kapsar. **Mahkeme** ise idari teşkilatın değil, **yargı** teşkilatının bir parçasıdır.

13. 1982 Anayasası’na göre yürütme yetkisi aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Cumhurbaşkanı
B) Cumhurbaşkanı Yardımcısı
C) TBMM
D) Bakanlar Kurulu
E) Başbakan

Cevap : A) Cumhurbaşkanı

Açıklama : 2017 Anayasa değişikliği ile 1982 Anayasası’nda **yürütme yetkisi ve görevi** doğrudan **Cumhurbaşkanı**’na verilmiştir.

14. Yürütme ve idarenin bütçeye uygun harcama yapıp yapmadığını TBMM adına aşağıdakilerden hangisi denetler?

A) Sayıştay
B) Danıştay
C) Bakanlar Kurulu
D) Kamu Denetçiliği Kurumu
E) Kamu İhale Kurumu

Cevap : A) Sayıştay

Açıklama : **Sayıştay**, yürütme ve idarenin harcamalarının bütçeye uygunluğunu **TBMM adına** denetleyen yüksek denetim organıdır.

15. Aşağıdaki ilkelerden hangisi ile kamu ihalesine mümkün olduğu kadar çok kişinin katılması ve bu isteklilerin hiçbir etki ve baskı altında kalmaksızın özgür iradeleriyle tekliflerini yapabilmeleri amaçlanmaktadır?

A) Kamuoyu Denetimi İlkesi
B) Rekabet İlkesi
C) Aleniyet İlkesi
D) Eşitlik İlkesi
E) Gizlilik İlkesi

Cevap : B) Rekabet İlkesi

Açıklama : **Rekabet ilkesi**, kamu ihalesine mümkün olduğu kadar çok kişinin katılmasını ve özgürce teklif vermelerini sağlayarak kamunun menfaatini korumayı amaçlar.

16. İl Özel İdaresi’nin temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Büyükşehir Belediye Başkanı
B) Belediye Başkanı
C) Vali
D) Milletvekili
E) Kaymakam

Cevap : C) Vali

Açıklama : İl Özel İdaresi’nin en üst yürütme organı ve tüzel kişiliğin temsilcisi **Vali**’dir.

17. İdarenin özel hukuk sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar aşağıdakilerin hangisinde çözümlenmektedir?

A) Seçim yargısı
B) Uyuşmazlık yargısı
C) İdari yargı
D) Adli yargı
E) Anayasa yargısı

Cevap : D) Adli yargı

Açıklama : İdarenin özel hukuk kurallarına tabi olarak yaptığı sözleşmelerden (örneğin kira sözleşmesi) kaynaklanan uyuşmazlıklar **Adli Yargı** (Hukuk Mahkemeleri) tarafından çözümlenir.

18. Aşağıdakilerden hangisi mahalli kamu hizmetleri arasında yer alır?

A) Sağlık
B) Millî güvenlik
C) Adalet
D) Eğitim
E) İçme suyu

Cevap : E) İçme suyu

Açıklama : **İçme suyu** temini, mahalli (yerel) yönetimlerin (belediye, il özel idaresi) sunduğu temel kamu hizmetlerindendir.

19. İdare tarafından kurulan bir kamu hizmetinin önceden belirlenen bir götürü ya da orantılı bir bedel karşılığında özel kesime gördürülmesine ne ad verilir?

A) Emanet
B) Müşterek emanet
C) Ruhsat
D) İltizam
E) İmtiyaz

Cevap : D) İltizam

Açıklama : **İltizam**, bir kamu hizmetinin (özellikle mali hizmetlerin) götürü bir bedel karşılığında özel bir kişiye (iltizamcı) gördürülmesi usulüdür.

20. Aşağıdakilerden hangisi köy idaresinin organları arasında yer alır?

A) Belediye başkanı
B) Kaymakam
C) Bucak
D) Yazı işleri müdürü
E) Köy derneği

Cevap : E) Köy derneği

Açıklama : Köy idaresinin organları; **Köy Derneği** (karar organı), **Köy İhtiyar Heyeti** ve Muhtar’dan oluşur.