Maliye Politikası 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Maliye politikası, devletin kamu harcamaları ve vergiler gibi araçları kullanarak makroekonomik hedeflere ulaşma çabasıdır. Klasik iktisatçılar devlet müdahalesine karşıyken, 1929 Büyük Buhranı sonrasında, yani 1930’lu yıllardan sonra, devletin ekonomideki rolü ve kamu harcamalarının önemi John Maynard Keynes’in öncülüğünde artmıştır.

Maliye Politikasının Amaçları

Maliye politikasının temel amacı, ekonomik dalgalanmaları (konjonktür) yönetmektir. Kısa dönemli amaçlar arasında ekonomik istikrarın sağlanması (ki bu, “tam istihdam” ve “fiyat istikrarı” bileşenlerinden oluşur), işsizliğin azaltılması ve ödemeler bilançosu açıklarının giderilmesi yer alır. “Kişi başı milli gelirin artırılması” (ekonomik büyüme) ise politikanın uzun dönemli amacıdır. “Kamu harcamalarının azaltılması” ise bir amaç değil, bu amaçlara ulaşmak için kullanılan bir araç olabilir.

İktisadi Ekoller ve Maliye Politikası

• Klasik İktisat: Devletin “jandarma” (minimal) görevlerle sınırlı, tarafsız ve denk bütçeli olmasını savunur. “Rasyonel beklentiler yaklaşımı” bu dönemin değil, modern Yeni Klasik Ekol’ün bir varsayımıdır.
• Fizyokrasi: 18. yüzyılda Merkantilizme tepki olarak doğmuş, zenginliğin kaynağını tarımda görmüş ve doğal düzen anlayışını benimsemiştir.
• Keynesyen İktisat: Ekonominin eksik istihdamda dengede kalabileceğini savunarak Klasik görüşten ayrılır. “Toplam çıktı düzeyini belirleyen en önemli değişkenin toplam talep” olduğunu savunur. Durgunlukla mücadelede devletin vergi ve harcamaları (maliye politikası) kullanmasını önerir.
• Arz Yönlü İktisat (Reaganomics): Yüksek “vergi oranlarının” çalışma, tasarruf ve yatırım motivasyonunu bozarak “büyümeyi negatif etkileyeceğini” savunur (Laffer Eğrisi).
• Yeni Keynesyenler: Fiyatların ve özellikle “ücretlerin yapışkanlığı” (yavaş ayarlanması) nedeniyle piyasaların hızlı dengeye gelemediğini savunurlar.

Maliye Politikası Araçları ve Etkinliği

Maliye politikası, kamu harcamaları ve vergiler aracılığıyla uygulanır.

• Kamu Harcamaları: Harcamalar, reel harcamalar (gelir yaratan) ve transfer harcamaları (kaynak dağılımını etkileyen) olarak ikiye ayrılır. Transfer harcamalarının “kaynak yaratan harcamalar” olduğu ifadesi yanlıştır.
• Çarpan (Multiplier): Kamu harcamaları veya vergilerdeki bir değişikliğin milli gelir düzeyi üzerindeki katlı etkisini gösterir. Devletin karşılıksız ödemesi olan “işsizlik primi”ndeki değişimin etkisini “transfer ödemeleri çarpanı” ölçer. Çarpanın değeri, marjinal tüketim eğilimi (MPC) büyüdükçe büyür. Dışa açık ekonomide ise, talebin bir kısmı ithalata kaydığı için (sızıntı) çarpan değeri azalır.
• Vergi Esnekliği: Vergilerin milli gelirdeki değişime duyarlılığıdır. Kurumlar vergisi, kârların gelir düzeyindeki değişiklikleri yakından izlemesi nedeniyle esnekliği yüksek bir vergidir. Vergi kaçakçılığının azalması da esnekliği yükseltir.

Politika Uygulamaları: İradi ve Otomatik

• İradi Politikalar: Hükümetin bilinçli kararlarını gerektirir. Durgunlukla mücadelede genişletici politika (harcamaları artırmak, vergileri azaltmak) uygulanır; “kamu harcamalarını azaltıp vergileri artırmak” ise daraltıcı bir politikadır. Enflasyonla mücadelede ise daraltıcı politika uygulanır; “personel harcamalarında artış” yapmak bu politikayla çelişir ve enflasyonu artırır. İradi politikaların en önemli sorunu gecikmelerdir; “Merkez Bankası’nın faiz kararı” ise maliye politikasının değil, para politikasının bir gecikmesidir.
• Otomatik İstikrar Sağlayıcılar: Hükümetin bir karar almasına gerek kalmadan, ekonomideki dalgalanmaları (konjonktür) kendiliğinden yumuşatan mekanizmalardır (örn: artan oranlı gelir vergisi, işsizlik sigortası).

IS-LM Modeli ve Politika Etkinliği

Maliye ve para politikasının birlikte ele alındığı model IS-LM (Hicks-Hansen) modelidir; “çarpan modeli” bu kapsamda değildir. LM eğrisi para piyasası dengesini gösterir ve “para arzı artarsa sağa kayar”. Maliye politikası (IS sağa kayar) uygulanırken para arzı sabit tutulursa, faizler yükselir ve özel yatırımlar azalır (dışlama etkisi). Eğer “kamu harcamaları ve para arzının birlikte artırılması” durumunda faizler yükselmeyeceği için dışlama etkisi ortaya çıkmaz.

Monetaristlere göre spekülasyon güdüsüyle para talebinin faiz esnekliği sıfıra yakındır (LM dikeydir), bu nedenle para politikası çok etkin, maliye politikası ise etkisizdir.

Stagflasyon

Stagflasyon, 1973 Petrol Krizi sonrası görülen, ekonomide durgunluk (işsizlik) ve enflasyonun bir arada yaşanması durumudur. Hem durgunluk hem de enflasyon aynı anda yaşandığı için, “sadece talep ağırlıklı maliye politikası araçları ile önlenemez”; arz yönlü politikalara da ihtiyaç duyulur.

1. Para talebinin faize karşı duyarsız olduğu durumda IS ve LM eğrileri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) LM eğrisi dikeydir.
B) IS eğrisi dikeydir.
C) LM eğrisi yataydır.
D) IS eğrisi negatif LM eğrisi pozitif eğimlidir.
E) IS eğrisi yataydır.

Cevap : E) IS eğrisi yataydır.

Açıklama :

2. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde 1994 ve 2001 krizlerinin ekonomik olumsuzluklarını gidermek için kullanılmış bir maliye politikası yöntemidir?

A) Kurala dayalı maliye politikası yöntemi
B) Otomatik istikrar sağlayıcı maliye politikası yöntemi
C) İradi maliye politikası yöntemi
D) Şok maliye politikası yöntemi
E) Formül esnekliği yöntemi

Cevap : D) Şok maliye politikası yöntemi

Açıklama :

3. Aşağıdakilerden hangisi fonksiyonel sınıflandırılan kamu harcamalarının özelliklerinden biri değildir?

A) Transfer harcamaları kaynak yaratan harcamalardır.
B) Reel ve transfer harcamalarından oluşur.
C) Reel harcamalar gelir yaratan harcamalardır.
D) Yatırım harcamaları ekonomik verimliliği mevcut zamanda ve gelecekte arttırır.
E) Transfer harcamaları ekonomide kaynak dağılımını etkiler.

Cevap : A) Transfer harcamaları kaynak yaratan harcamalardır.

Açıklama : **Transfer harcamaları** (sosyal yardım, faiz ödemeleri vb.), devletin herhangi bir karşılık almaksızın yaptığı harcamalar olduğu için **kaynak yaratan** harcamalar **değildir**; aksine kaynak transfer ederler.

4. Aşağıdakilerden hangisi Klasiklerin görüşleri arasında yer almaz?

A) Devlet bütçesi mümkün olduğu kadar küçük olmalıdır.
B) Rasyonel beklentiler yaklaşımı geçerlidir.
C) “Tarafsız devlet” görüşü hâkimdir.
D) Objektif temellere dayalı düşük oranlı vergileme sistemi geçerlidir.
E) Bütçe denk olmalıdır.

Cevap : B) Rasyonel beklentiler yaklaşımı geçerlidir.

Açıklama : **Rasyonel beklentiler yaklaşımı** (Rational Expectations) 1970’li yıllardan sonra ortaya çıkmış modern bir yaklaşımdır. Klasiklerin temel görüşleri arasında yer almaz. Klasikler; bütçenin denk olması (E), devletin tarafsızlığı (C) ve küçük olması (A) gibi ilkeleri savunur.

5. Aşağıdakilerden hangisi kurumlar vergisinin esnekliği hakkında söylenemez?

A) Vergi matrahını oluşturan kurum kârları gelir düzeyindeki değişiklikleri yakından izlediğinden esnekliği yüksektir.
B) Tek oranlı tarifeye sahip olması nedeniyle artan oranlı kişisel gelir vergisinin esnekliğinden düşüktür.
C) Kaynakta kesme yöntemi yaygınlaşırsa esneklik düşer.
D) Ekonominin genişleme dönemlerinde kurum kârlarındaki artış olur ve milli gelirdeki değişiklikleri izlediğinden esneklik yüksektir.
E) Vergi kaçakçılığı azalırsa esneklik yükselir.

Cevap : C) Kaynakta kesme yöntemi yaygınlaşırsa esneklik düşer.

Açıklama : **Kaynakta kesme yöntemi** (Stopaj), vergi tahsilatını güvence altına alarak vergi kaçakçılığını azaltır. Bu durum, vergi tahsilatını artıracağı için kurumlar vergisinin **esnekliğini düşürmez**, aksine **artırır**.

6. Aşağıdakilerden hangisi enflasyonla mücadelede daraltıcı maliye politikası açısından hatalı bir söylemdir?

A) Yatırım harcamalarında kısıntıya gidilmesi enflasyon artışını frenler.
B) Tüketim ve yatırım harcamalarını azaltmak için vergilerde yapılacak artış uygundur.
C) Personel harcamalarında artış enflasyonla mücadelede satın alma gücünü artırarak enflasyonu azaltır.
D) Gelir vergilerinde artış enflasyonla mücadelede etkin rol oynar.
E) Vergilerde yapılacak artış satın alma gücünde azalışa yol açar.

Cevap : C) Personel harcamalarında artış enflasyonla mücadelede satın alma gücünü artırarak enflasyonu azaltır.

Açıklama : **Daraltıcı maliye politikası**, toplam talebi kısmayı hedefler. **Personel harcamalarında artış** (C), kamu harcamalarını artırır ve bireylerin satın alma gücünü yükselterek **enflasyonu azaltmak yerine artırır**. Bu nedenle söylem hatalıdır.

7. Aşağıdakilerden hangi ikisi ekonomik istikrarın bileşenleridir?

A) Tam istihdam – Fiyat istikrarı
B) Tam istihdam – Tam kullanım
C) Tam istihdam – Cari denge
D) Fiyat istikrarı – Dış ticaret dengesi
E) Tam kullanım – Dış ticaret dengesi

Cevap : A) Tam istihdam – Fiyat istikrarı

Açıklama : **Ekonomik istikrarın** iki temel bileşeni; işsizliğin doğal düzeyde tutulması anlamına gelen **Tam istihdam** ve fiyatlardaki genel seviyenin sürekli artışının önlenmesi anlamına gelen **Fiyat istikrarı**’dır.

8. Aşağıdakilerden hangisi maliye politikasının uzun dönemli amacıdır?

A) Eksik talep düzeyinin arttırılması
B) Enflasyonun önlenmesi
C) İşsizliğin azaltılması
D) Ödemeler bilançosu açığının azaltılması
E) Kişi başı milli gelirin arttırılması

Cevap : E) Kişi başı milli gelirin arttırılması

Açıklama : Maliye politikasının kısa dönemli amaçları ekonomik dalgalanmaları (enflasyon, işsizlik, ödemeler açığı) gidermektir. **Uzun dönemli** temel amaç ise **Ekonomik Büyüme** sağlamak ve dolayısıyla **Kişi başı milli gelirin arttırılması**’dır.

9. Marjinal tüketim eğiliminin 0,75 olduğu bir ekonomide, reel kamu harcamalarında 100 Milyar TL’lik artış gerçekleştiğinde, milli gelir ne kadar artar?

A) 100 Milyar TL
B) 125 Milyar TL
C) 200 Milyar TL
D) 400 Milyar TL
E) 50 Milyar TL

Cevap : D) 400 Milyar TL

Açıklama : Kamu Harcamaları Çarpanı formülü: $$k = \frac{1}{1 – c}$$
Burada $c$ marjinal tüketim eğilimidir ($0.75$).
1. Çarpan ($k$) = $1 / (1 – 0.75) = 1 / 0.25 = 4$.
2. Milli Gelirdeki Artış = $\Delta G \times k$.
3. Milli Gelirdeki Artış = $100~Milyar~TL \times 4 = 400~Milyar~TL$.

10. Aşağıdakilerden hangisinde IS-LM analizine göre dışlama etkisi ortaya çıkmaz?

A) Kamu harcamalarının artırılması
B) Para arzının azaltılması
C) Para arzının sabit tutulması
D) Kamu harcamalarının ve para arzının birlikte artırılması
E) Faiz oranlarının yükseltilmesi

Cevap : D) Kamu harcamalarının ve para arzının birlikte artırılması

Açıklama : **Dışlama etkisi** (Crowding-Out), kamu harcamalarının artırılması (IS’yi sağa kaydırır) sonucu faiz oranlarının yükselmesi ve özel sektör yatırım harcamalarının azalmasıdır. **Kamu harcamalarının ve para arzının birlikte artırılması** (D), LM eğrisini sağa kaydırarak faiz artışını önler ve bu nedenle dışlama etkisi ortaya **çıkmaz**.

11. Aşağıdakilerden hangisi denk bütçe çarpanın 1’e eşit olmasına ilişkin varsayımlar arasında yer almaz?

A) Kamu harcamalarının tümü mal ve hizmet alımına yöneliktir.
B) Vergilerde yapılan değişiklikler tüketim fonksiyonunu etkilememektedir.
C) Kamu harcamalarındaki artış sonucu özel harcamalar azalmamaktadır (crowding-out yoktur).
D) Kamu harcamalarından yararlananların marjinal tüketim eğilimleri ile yükümlülerin marjinal tüketim eğilimleri farklıdır.
E) Özel yatırımların düzeyi değişmemektedir.

Cevap : D) Kamu harcamalarından yararlananların marjinal tüketim eğilimleri ile yükümlülerin marjinal tüketim eğilimleri farklıdır.

Açıklama : Denk bütçe çarpanının 1’e eşit olması için temel varsayımlardan biri, kamu harcamalarından yararlananların marjinal tüketim eğilimi ile vergi yükümlülerinin marjinal tüketim eğiliminin **aynı** olmasıdır. **Farklıdır** (D) varsayımı bu kuralı bozar.

12. Çarpan, aşağıdakilerden hangisi ile ilgili değildir?

A) Ekonomik istikrarın sağlanması
B) Milli gelir düzeyinin değişimi
C) Para politikasının etkinliği
D) Kamu harcamalarının miktarı
E) Vergilerin miktarı ve bileşimi

Cevap : C) Para politikasının etkinliği

Açıklama : **Çarpan** (Multiplier), kamu harcamalarındaki (D) veya vergilerdeki (E) değişimin **Milli gelir düzeyini** (B) ne kadar değiştirdiğini gösteren, dolayısıyla **Maliye Politikası** ile ilgili bir kavramdır. **Para politikasının etkinliği** (C) ise faiz oranları ve LM eğrisi üzerinden değerlendirilir.

13. Aşağıdakilerden hangisi maliye politikasının amaçlarından biri değildir?

A) Ekonomik istikrarın sağlanması
B) İstihdam düzeyinin arttırılması
C) Kamu harcamalarının azaltılması
D) Gelir dağılımının iyileştirilmesi
E) Ekonomik büyümenin sağlanması

Cevap : C) Kamu harcamalarının azaltılması

Açıklama : Maliye politikasının temel amaçları istikrar (A), istihdam (B), gelir dağılımı (D) ve büyüme (E) gibi ekonomik hedeflerdir. **Kamu harcamalarının azaltılması** (C) ise bir amaç değil, bu amaçlara ulaşmak için kullanılan **bir araç** (daraltıcı politika) olabilir.

14. Maliye politikası araçlarında kendiliğinden meydana gelen değişimlerle konjonktürel dalgalanmaların olumsuz etkilerini giderebilen maliye politikası yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) İradi
B) Tedrici
C) Telafi edici
D) Kurala bağlı
E) Otomatik istikrar sağlayıcı

Cevap : E) Otomatik istikrar sağlayıcı

Açıklama : **Otomatik istikrar sağlayıcılar**, ekonomideki konjonktürel dalgalanmaların olumsuz etkilerini, politika yapıcıların **herhangi bir kararına gerek olmaksızın (kendiliğinden)** giderebilen kamu harcamaları ve vergi yapılarıdır (örneğin işsizlik sigortası ödemeleri, gelir vergisi). Bu nedenle **Otomatik istikrar sağlayıcı** (E) yöntemidir.

15. Aşağıdakilerden hangisi Fizyokrasi ile ilgili yanlış bir ifadedir?

A) Ülkenin zenginliğinin tarıma dayandığını kabul etmişlerdir.
B) 16. yüzyılın ortalarında Merkantilizme bir tepki niteliğinde ortaya çıkmıştır.
C) Özel mülkiyete dayalı bir sistemin geliştirilmesi gerektiğini savunmuşlardır.
D) Toprak rantı üzerinden alınacak bir dolaysız vergi uygulamasını savunmuşlardır.
E) Doğal düzen anlayışını benimsemiştir.

Cevap : B) 16. yüzyılın ortalarında Merkantilizme bir tepki niteliğinde ortaya çıkmıştır.

Açıklama : Fizyokrasi, Merkantilizme tepki olarak ortaya çıkmıştır; ancak bu tepki **18. yüzyılın ortalarında** (yaklaşık 1750’ler) başlamıştır. **16. yüzyılın ortalarında** (B) ortaya çıktığı ifadesi yanlıştır.

16. Aşağıdakilerden hangisi Arz Yanlı iktisatçıların düşüncelerindendir?

A) Vergilerin toplam talep üzerindeki etkisi geçici ve rastlantısaldır.
B) Vergi oranlarının yükseltilmesi, verginin entek, sermaye ve tasarruflar üzerindeki saptırıcı etkilerini çoğaltarak büyümeyi negatif etkiler.
C) Bütçe açıklarının finansmanında borçlanma ya da vergiler aynı sonuçları ortaya çıkarır.
D) Resesyon döneminde kamu harcamaları bütçe açıkları ile finanse edilmelidir.
E) Kamu harcamaları azaltılarak toplam talep sınırlandırılmalıdır.

Cevap : B) Vergi oranlarının yükseltilmesi, verginin entek, sermaye ve tasarruflar üzerindeki saptırıcı etkilerini çoğaltarak büyümeyi negatif etkiler.

Açıklama : **Arz Yanlı İktisatçılar** (Supply-Side Economics), ekonomik büyümeyi artırmak için üretimi ve arzı teşvik etmeyi hedefler. Temel görüşleri arasında **vergi oranlarının düşürülmesi** ve bunun tersi olarak **vergi oranlarının yükseltilmesinin** (B), verimlilik ve yatırımlar üzerindeki saptırıcı etkiler nedeniyle büyümeyi negatif etkileyeceği yer alır.

17. Aşağıdakilerden hangisi Keynesyen ve Klasik teoriler arasındaki temel farklardan biridir?

A) Keynes ekonominin tam istihdam düzeyine kendiliğinden döneceğini savunurken, Klasikler toplam talep yönetiminin gerekli olduğunu ileri sürmüştür.
B) Keynes maliye politikası araçları olarak vergi ve harcamaları önerirken, Klasiklere göre bu araçlar ekonomik etkinlik kaybı yaratır.
C) Keynes ekonominin sadece tam istihdam düzeyinde, Klasikler ise eksik istihdam düzeyinde dengede olacağını savunmuştur.
D) Keynes’e göre ücretler aşağıya doğru esnek olduğundan ekonomi tam istihdama ulaşabilir.
E) Keynes toplam arzın önemini, Klasikler ise toplam talebin önemini vurgulamıştır.

Cevap : B) Keynes maliye politikası araçları olarak vergi ve harcamaları önerirken, Klasiklere göre bu araçlar ekonomik etkinlik kaybı yaratır.

Açıklama : **Keynes**, ekonomiyi yönetmek için maliye politikası araçlarını (vergi ve harcama) önerir. **Klasikler** ise devlet müdahalesine karşıdır ve bu araçların ekonomik etkinlik kaybı yaratacağını (bütçenin tarafsız olması gerektiğini) savunur (B). Diğer şıklar teorilerin pozisyonunu yanlış belirtmektedir.

18. Aşağıdakilerden hangisi maliye ve para politikasının etkinliğini ele alan Hick-Hansen modeli açısından geçerli değildir?

A) Keynesyenlere göre likidite tuzağı varsa para politikası etkin değildir.
B) Gerek spekülasyon güdüsüyle para talebinin gerekse yatırım talebinin faiz esneklikleri 0 ile 1 arasında ise; hem maliye hem de para politikaları etkindir.
C) Likidite tuzağında spekülasyon güdüsüyle para talebinin faiz esnekliği sonsuzsa para politikası etkin değildir.
D) Spekülasyon güdüsüyle para talebinin faiz esnekliği sonsuz ise LM eğrisi yatay ve gelir artışına rağmen faiz oranı yükselmemektedir.
E) Monetaristlere göre spekülasyon güdüsüyle para talebinin faiz esnekliği sıfıra yakın olamaz.

Cevap : E) Monetaristlere göre spekülasyon güdüsüyle para talebinin faiz esnekliği sıfıra yakın olamaz.

Açıklama : **Monetaristler** (Para Arzı İktisatçıları), spekülasyon güdüsüyle para talebinin faiz esnekliğinin **sıfıra yakın** olduğunu (LM eğrisinin dik olduğunu) savunur. Bu, para politikasının çok etkin, maliye politikasının ise dışlama etkisi nedeniyle etkisiz olduğu anlamına gelir. Dolayısıyla **sıfıra yakın olamaz** (E) ifadesi Hick-Hansen modeli bağlamındaki Monetarist görüş için **geçerli değildir** (yanlıştır).

19. Aşağıdakilerden hangisi durgunlukla mücadelede uygulanacak bütçe politikalarından biri değildir?

A) Kamu harcamalarını azaltırken aynı anda vergileri arttırmak
B) Vergileri değiştirmeden kamu harcamalarını arttırmak
C) Bütçe açığı yaratmak
D) Kamu harcamalarını değiştirmeden vergileri azaltmak
E) Kamu harcamaları ve vergileri beraber azaltmak

Cevap : A) Kamu harcamalarını azaltırken aynı anda vergileri arttırmak

Açıklama : **Durgunlukla mücadele** (Resesyon), ekonomiyi canlandırmayı ve toplam talebi artırmayı gerektirir (Genişletici politika). **Kamu harcamalarını azaltıp vergileri arttırmak** (A) ise toplam talebi **azaltan** (daraltıcı) bir politikadır ve durgunlukla mücadelede uygulanmaz.

20. Aşağıda stagflasyon ile ilgili yer alan ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Sadece talep ağırlıklı maliye politikası araçları ile önlenebilir.
B) Durgunluk içinde enflasyon olarak tanımlanabilir.
C) Fiyat istikrarı ve tam istihdamın gerçekleşmediği durumdur.
D) 1973 Petrol krizi, stagflasyonu ortaya çıkarmıştır.
E) Enflasyonun yapısal işsizlikle birleşmesi ile ortaya çıkabilir.

Cevap : A) Sadece talep ağırlıklı maliye politikası araçları ile önlenebilir.

Açıklama : **Stagflasyon**, hem durgunluk (işsizlik) hem de enflasyonun (fiyat artışı) aynı anda görüldüğü durumdur (B, C, D, E doğru). Talep ağırlıklı politikalar enflasyonu daha da kötüleştireceği için stagflasyon, **sadece talep ağırlıklı maliye politikası araçları ile önlenemez** (A şıkkı yanlıştır); arz yanlı politikalar veya karma politikalar gerekir.